Lịch sử vấn đề
Hồ Anh Thái là nhà văn có khả năng nhanh chóng hiểu rõ bản chất của cuộc sống đang diễn ra trước mắt, giúp anh sáng tạo ra những tác phẩm thu hút sự chú ý của độc giả Với bút lực dồi dào, văn chương của anh mang đa dạng phong cách biểu hiện, thể hiện sâu sắc tiềm năng đọc hiểu và thấu hiểu cuộc sống, con người Anh biết vượt qua những lối mòn tư duy truyền thống trong văn học, không coi đó là công cụ phản ánh hiện thực đơn giản, mà tìm kiếm chiều sâu và ý nghĩa mới trong đời sống và nghệ thuật Nhà văn Tô Hoài từng nhận xét về khả năng đọc và hiểu văn chương của Hồ Anh Thái như một cách khám phá cuộc sống một cách sáng tạo và sâu sắc.
Năm 2001, nhà văn Lê Minh Khuê nhận xét rằng tác phẩm của Hồ Anh Thái từ năm 1986 cho thấy tác giả đã ý thức rằng để văn học hòa nhập với dòng chảy văn học thế giới, cần tránh lệ thuộc quá mức vào hiện thực giản đơn Trong những năm tiếp theo, với quá trình lao động sáng tạo liên tục và chuyên nghiệp, Hồ Anh Thái đã khẳng định vị thế của mình như một nhà văn hàng đầu của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập văn chương quốc tế.
Hồ Anh Thái là nhà văn hiểu rõ bản chất cuộc sống diễn ra nhanh chóng, từ đó anh sáng tác nhiều tác phẩm giá trị Nhà văn lớn Ma Văn Kháng đã nhận xét rằng, các truyện ngắn trong tập "Tự sự" của Hồ Anh Thái thể hiện sâu sắc cảm nhận về cuộc đời và cảm xúc nhân vật, góp phần khẳng định tài năng và phong cách riêng của ông trong văn học Việt Nam.
265 ngày, tiểu thuyết Cõi người rung chuông tận thế vừa có tính đại chúng, gần gũi vừa uyên bác, trí tuệ Dễ ai đã làm đƣợc điều này!” [5, 9]
Trong bài viết "Những cách tân quan niệm nghệ thuật về con người trong nền tiểu thuyết Hồ Anh Thái" đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học Huế, các tác giả Bùi Thanh Tuyến và Lê Biên Thùy nhận xét rằng "Sự kết hợp hài hòa giữa nét phương Tây mới lạ và nét phương Đông thuần hậu đã hình thành nên cách cảm, cách nghĩ và cách chiêm nghiệm về 'cõi người' trong các tác phẩm của Hồ Anh Thái." Các nhà phê bình đánh giá cao sự nghiêm túc và đổi mới trong các tiểu thuyết của nhà văn này, đặc biệt chú trọng vào quan niệm nghệ thuật về con người, xem đây là nhân tố quan trọng góp phần làm thay đổi chiều hướng của văn xuôi đương đại Mặc dù còn cần bàn luận thêm, nhưng rõ ràng, những sáng tạo của Hồ Anh Thái đã đem lại những tầm nhìn mới mẻ và giá trị nhân văn sâu sắc trong văn học Việt Nam hiện đại.
Hồ Anh Thái chúng tôi luôn nhận thấy đƣợc những trăn trở băn khoăn của nhà văn về con người, về cuộc sống
Trong bài viết "Một cá tính sáng tạo độc đáo" của Trần Bảo Hưng trên Đài tiếng nói Việt Nam năm 2001, tác giả nhận xét rằng "Hiện thực trong Người và xe chạy dưới ánh trăng là một hiện thực đa chiều, và Hồ Anh Thái đã sử dụng nhiều thủ pháp linh hoạt cả phục hiện và đồng hiện để phản ánh sự phức tạp của hiện thực đó." Ông nhấn mạnh rằng "cốt truyện đầy co giãn với những mạch ngang lối rẽ giúp khắc họa rõ nét các nhân vật trong trường đời và lý giải những khúc mắc của cuộc sống trong hiện thực hỗn độn, phức tạp." Đồng thời, văn của Hồ Anh Thái được mô tả là "rất duyên dáng, nhiều suy ngẫm nhưng không sa đà vào triết lý dài dòng, chỉ nhằm làm duyên, làm dáng." Qua đó, có thể thấy rằng việc tác giả sử dụng linh hoạt các thủ pháp nghệ thuật chính là để thể hiện rõ hơn các suy nghĩ của bản thân về con người trong xã hội đương đại.
Hồ Anh Thái chia sẻ rằng, ông tin rằng các nhà văn có năng khiếu và ý thức tìm tòi đổi mới tư tưởng nên cố gắng trở thành những người tiên phong trong lĩnh vực văn chương Ông không xem văn chương như một lĩnh vực cao siêu mà muốn nó gần gũi, phản ánh những vấn đề nhạy cảm của xã hội Chính điều này đã khiến ông được xem là nhà văn cấp tiến, luôn hướng đến việc viết những gì thực sự chín chắn về mặt cảm xúc.
Quan niệm về con người và văn chương của Hồ Anh Thái đã thể hiện rõ nét qua các truyện ngắn, tiểu thuyết của ông, đồng thời cũng có nhiều công trình nghiên cứu khám phá vấn đề này Tuy nhiên, vẫn còn rất ít các nghiên cứu chuyên sâu về các tiểu luận của nhà văn, làm bỏ lỡ nhiều khía cạnh quan trọng trong tư duy văn chương của ông.
Hồ Anh Thái là tác giả đã tập hợp các tiểu luận viết tản mạn và các chương cụ thể trong tác phẩm "Lang thang trong chữ." Hiện tại, chưa có công trình nghiên cứu hoàn chỉnh nào về cuốn sách này, chỉ mới ghi nhận một số ý kiến nhận xét từ các nhà nghiên cứu về nội dung của "Lang thang trong chữ."
Nguyễn Bích Thu, từ góc nhìn của nhà nghiên cứu văn học và giảng viên đào tạo, nhấn mạnh rằng các tác phẩm của Hồ Anh Thái luôn thu hút sự quan tâm của học viên cao học và nghiên cứu sinh, trở thành đề tài nghiên cứu phổ biến trong các trường đại học Mỗi tác phẩm của Hồ Anh Thái ra đời đều gây chú ý của giới nghiên cứu phê bình, mở ra các vấn đề để trao đổi, tranh luận và mang tính học thuật cao Đặc biệt, tập tiểu luận "Lang thang trong chữ" của Ngô Văn Giá khẳng định là tư liệu hữu ích cho các nhà sáng tác, nhà báo, phê bình, cũng như các bạn trẻ đam mê văn học nghệ thuật Với vai trò Chủ nhiệm khoa Viết văn - Báo chí tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, ông cam kết thúc đẩy việc đọc và học tập nghiêm túc các nội dung mà Hồ Anh Thái trình bày trong tác phẩm này để góp phần đào tạo thế hệ nhà văn tương lai. -Khám phá công cụ hỗ trợ sáng tạo nội dung và SEO cho bài viết văn học cùng Talkpal ngay hôm nay! [Learn more](https://pollinations.ai/redirect/2699274)
Nhà văn Văn Thành Lê nhận xét rằng "Lang thang trong chữ" là tập hợp các bài viết của Hồ Anh Thái phân tích các vấn đề và hiện tượng trong cuộc sống, đồng thời bàn về nghề viết và mổ xẻ sâu sắc từng câu chữ, bệnh tật của ngôn ngữ Ông cho biết Hồ Anh Thái sử dụng nhiều cách diễn đạt, kể cả văn dịch, để điểm huyệt, chỉ ra và lập lại trật tự, đúng đắn cho câu chữ Đối với người làm nghề viết, Văn Thành Lê nhấn mạnh rằng "Lang thang trong chữ" là tài liệu cần thiết, nên đọc nhiều lần để hiểu và trân trọng giá trị của ngôn ngữ.
Các tác phẩm trước đây của Hồ Anh Thái phản ánh rõ nét những quan niệm của ông về con người và văn chương, giúp độc giả hiểu rõ hơn về tư duy nghệ thuật của tác giả Việc sắp xếp các văn bản theo từng phần trong cuốn "Lang thang trong chữ" mang lại cái nhìn tổng thể và toàn diện hơn về các quan niệm của Hồ Anh Thái Nghiên cứu một cách hệ thống các quan niệm của nhà văn về con người và văn chương sẽ hỗ trợ việc thẩm định và phân tích các tác phẩm của ông một cách dễ dàng và sâu sắc hơn.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
Phương pháp hệ thống giúp nhìn nhận các văn bản trong tập "Lang thang" như một hệ thống liên kết chặt chẽ, thể hiện mối quan hệ mật thiết với các tác phẩm khác của Hồ Anh Thái như tiểu thuyết, truyện ngắn và các tiểu luận Cách tiếp cận này tạo ra một mạng lưới nội dung phong phú, giúp người đọc hiểu rõ hơn về chủ đề và phong cách sáng tác của tác giả Việc phân tích các tác phẩm theo phương pháp hệ thống cũng giúp khám phá các mối liên hệ nội dung, cấu trúc và ý nghĩa xuyên suốt toàn bộ tập sách.
Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng phương pháp thống kê - phân loại, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh
Tập sách "Lang thang trong chữ" thể hiện rõ nét các quan niệm về con người và văn chương thông qua các giá trị nghệ thuật độc đáo do cùng tác giả sáng tạo Qua tác phẩm, tác giả gửi gắm suy nghĩ về mối liên hệ giữa con người và nghệ thuật, thể hiện quan điểm về vai trò của văn chương trong cuộc sống Nội dung của sách phản ánh những quan niệm sâu sắc về con người, đồng thời thể hiện phong cách nghệ thuật đặc trưng của tác giả Các hình ảnh và ngôn ngữ nghệ thuật trong tập sách góp phần làm nổi bật các giá trị nhân đạo, nhân văn và cái đẹp của văn chương Sách là sự giao thoa giữa các quan niệm về con người và văn chương, thể hiện qua các sáng tạo nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân của tác giả.
Đóng góp của luận văn
Trong bài luận, tác giả đã phân tích một cách hệ thống quan niệm về con người và văn chương của Hồ Anh Thái, thể hiện qua tập tiểu luận và sổ tay nghề văn "Lang Thang Trong Chữ" Đây là tác phẩm phản ánh sâu sắc về tư duy sáng tạo, quan điểm về nhân sinh và nghệ thuật viết lách của nhà văn Qua đó, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về hình ảnh con người, tư duy nghệ thuật và phong cách viết đặc trưng của Hồ Anh Thái, góp phần làm nổi bật vị thế của ông trong nền văn học Việt Nam hiện đại.
Cấu trúc của luận văn
Luận văn gồm có Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, bên cạnh đó là ba chương chính phản ánh sâu sắc quan niệm về con người và văn chương trong tập "Lang thang trong chữ" Chương 1 phân tích các quan niệm về con người trong tác phẩm này, nhấn mạnh cách tác giả thể hiện đặc điểm nhân vật và tư tưởng nhân sinh Chương 2 tập trung vào quan niệm về văn chương qua các hình thức thể hiện, nội dung sáng tạo và ý nghĩa của tác phẩm đối với đời sống văn hóa Chương 3 đi vào nghệ thuật thể hiện các quan niệm về con người và văn chương, phân tích các biện pháp tu từ, phong cách sáng tạo và cách thức truyền tải thông điệp của tác giả Tổng thể, nội dung luận văn cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa quan niệm về con người và văn chương trong "Lang thang trong chữ," góp phần làm rõ giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm.
QUAN NIỆM VỀ CON NGƯỜI TRONG TẬP LANG THANG TRONG CHỮ
Con người trong quan hệ xã hội
Hồ Anh Thái thể hiện sâu sắc quan niệm về con người với đồng loại qua nhiều phạm vi khác nhau trong hơn một nửa số tác phẩm của ông Ông thể hiện khả năng nắm bắt tinh tế nhịp sống thời đại cả về bề nổi lẫn mạch ngầm xã hội, phản ánh rõ nét trong các tác phẩm của mình Qua việc khắc họa nhiều kiếp người, cảnh người trong các thời điểm và tình huống đa dạng, Hồ Anh Thái đã bộc lộ những cảm nhận sâu sắc về nhân sinh và cuộc sống.
1.1.1 Hiện tượng con người bất chấp đạo lý và pháp lý vì vật chất
Lối sống bất chấp đạo đức đã trở thành hiện tượng phổ biến, ngay cả ở những người thường xuyên lên diễn đàn giảng dạy đạo đức và luân lý, nhưng lại không ngại tranh giành lợi ích cá nhân Theo Hồ Anh Thái, những người này thường đả phá sự tham lam và lạm dụng quyền lực, nhưng thực chất lại chính họ là những người không chịu nhường nhịn, vẫn tranh giành ghế, dự án hay giải thưởng một cách quyết liệt Họ là những người đã quá tuổi hưu nhưng vẫn không chịu về, luôn tìm cách kéo đến để giành lợi ích vật chất, từ đầu tư đến tham gia các hoạt động có phần lợi ích cá nhân Lối sống bất chấp này đã làm tha hóa cả những người từng sống với khẩu hiệu sống đẹp, sống cho đi, khiến xã hội ngày càng xuất hiện nhiều trường hợp lạm dụng quyền hạn trong cả những vị trí nhỏ nhất như thủ quỹ, kế toán hay lái xe Hồ Anh Thái nhấn mạnh rằng, tất cả đều lợi dụng quyền nhỏ hoặc to của mình để thao túng, hành hạ người khác nhằm thu vén lợi ích cá nhân, phản ánh thực trạng tiêu cực đáng báo động trong xã hội hiện nay.
Lối sống thiếu đạo đức, tham lam và ích kỉ đang lan rộng từ thành thị đến các vùng quê, nơi những người nông dân thật thà chất phác từng sống chân thành giờ đây phải đối mặt với cuộc chiến sinh tồn đầy khó khăn Trong bối cảnh xã hội đề cao vật chất, hiện tượng sử dụng hoá chất độc hại trong nông nghiệp trở nên phổ biến, như phun thuốc trừ sâu, đổ dầu luyn lên rau để giữ độ tươi, mặc dù họ biết rõ hậu quả nguy hiểm nhưng vẫn chấp nhận để kiếm lời Hồ Anh Thái đã thể hiện rõ nỗi trăn trở về sự biến chất của con người khi đẩy họ vào vòng xoay lợi ích cá nhân và tham vọng vật chất, khiến lòng trắc ẩn và đạo đức dần mất đi trong xã hội hiện nay Những người nông dân chân chất, thật thà, mong muốn trồng rau sạch, không dùng thuốc trừ sâu, lại phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt khi sản phẩm của họ không đủ đẹp để bán, dẫn đến câu hỏi: “Ta thương người, nhưng người đâu có thương ta?” – phản ánh sự thiếu cảm thông và sẻ chia trong cộng đồng.
Lối sống thực dụng ngày càng lan tràn khiến tinh thần này trở nên phổ biến trong xã hội, như Hồ Anh Thái đã đề cập trong tác phẩm "Chất thành đống" [55, 44] Trong quá khứ, phong trào tẩy chay hàng hóa của Ấn Độ dưới sự lãnh đạo của Mahatma Gandhi đã thành công, khi người dân đốt hàng dệt của Anh và ủng hộ hàng nội địa, để lại hình ảnh đống vải vóc bị thiêu cháy như biểu tượng của phản kháng quốc gia Tuy nhiên, theo Hồ Anh Thái, chiến dịch tẩy chay hàng hóa bên ngoài hiện nay khó khả thi tại Việt Nam, do người dân vẫn còn e ngại ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế, với lo ngại thất nghiệp và mất thu nhập Những lý do này, dù nghe hợp lý, nhưng theo ông, lại chỉ là “lý sự cùn, không sắc sảo” [55, 41], bởi lợi ích thương mại quá bẩn sâu, rằng mối quan hệ hợp tác và lợi nhuận đã trở thành máu thịt, khiến không một biện pháp cứng rắn nào có thể thay đổi thực tế này, vì lòng tham đã ăn sâu vào tâm trí mỗi người.
Hồ Anh Thái cảnh báo về tình trạng suy thoái đạo đức và tham nhũng trong xã hội Việt Nam, nơi mà việc tiêu tiền vô tội vạ, rút ruột ngân sách trở thành chuyện bình thường, gây hậu quả nghiêm trọng Các cơ quan nhà nước thường tiêu hết ngân sách theo kế hoạch, thậm chí gửi tiền vào các hoạt động không cần thiết để tránh bị cắt giảm ngân sách năm sau, thể hiện rõ tâm lý tham lam và vô trách nhiệm Việc tham nhũng, tham lam đã ăn sâu vào mọi cấp, mọi nơi, gây ra những hậu quả vô cùng tai hại, như hình ảnh những con bồ nông ăn sạch nội tạng mẹ chúng, tượng trưng cho sự phá hoại ngày càng lan rộng trong xã hội Tác giả nhấn mạnh rằng lối sống thiếu đạo đức, coi trọng vật chất đã khiến cho cái ác len lỏi trong từng gia đình, cộng đồng, từ những hành vi nhỏ nhặt đến những hành vi tội ác nghiêm trọng Trong xã hội hiện nay, lòng tham, sự vô cảm, gian dối đã trở thành căn bệnh mãn tính, làm suy giảm giá trị đạo đức và gây ra một thực tế đáng lo ngại về sự xuống cấp của xã hội Việt Nam.
Hồ Anh Thái nhận thức rõ những thói xấu nguy hiểm như ghen ghét, đố kỵ, ích kỷ cá nhân và lối sống buông thả từ khi bắt đầu sáng tác Ông thấy rõ tác động tiêu cực của những thói xấu này đối với xã hội và cộng đồng Trong tác phẩm "Người và xe chạy dưới ánh trăng", ông phản ánh chân thực những mặt tối của con người và những hành vi gây tổn hại đến đạo đức và cuộc sống xã hội.
Trong bài viết, tác giả trẻ thể hiện niềm tin vào thế hệ thanh niên qua hình tượng Toàn – một chàng trai khát vọng vươn lên mặc dù gặp nhiều khó khăn trong đời sống và công việc, nhưng vẫn giữ được tâm hồn trong sáng Bên cạnh đó, bài viết còn phản ánh sự tha hóa của các nhân vật như Khuynh, Diệu, và Sa, thể hiện sự đồi trụy và tham vọng đến mức tàn nhẫn, ích kỷ và vô giáo dục Nhân vật Khuynh là người có năng lực nhưng sống cho bản thân, sẵn sàng từ bỏ gia đình để đạt mục đích cá nhân, còn Diệu thể hiện sự mưu mô, xảo quyệt đến mức độc ác trong việc chiếm đoạt những điều mình muốn Các nhân vật này tượng trưng cho sự tha hóa do chính tham vọng và ích kỷ chi phối, qua đó nhấn mạnh chủ đề về cuộc đấu tranh giữa nhân phẩm và tham vọng trong xã hội mới.
Trong tác phẩm "Cõi người rung chuông tận thế" của Hồ Anh Thái, cái ác được thể hiện rõ nét khi các thói xấu đạt đến mức cực điểm, biến thành điều mang tính tiêu cực và bạo lực Tác giả sử dụng chủ đề phục thiện để phán ánh khát vọng về lòng nhân ái và tình yêu thương thực sự trong xã hội hiện đại phức tạp, qua đó tạo ra sự đối lập giữa thiện và ác Họa phẩm xã hội trong tác phẩm mô tả một cuộc sống xấu xa, tàn độc, phản ánh cả sự bạo tàn của chiến tranh xưa lẫn những hành xử tiêu cực trong đời sống hiện đại như sự thao túng của giới quyền lực và sự xuống cấp đạo đức của giới trẻ Nhân vật như Thế, Thanh, và các nhân vật khác thể hiện sự tha hoá về nhân cách, bị chi phối bởi bản năng sa đoạ, phản ánh rõ nét hiện thực đen tối của xã hội qua những hành động bạo lực, vô nhân đạo Tác phẩm còn phơi bày những bất công trong cuộc sống, như hình ảnh cậu bé yếu ớt bị bệnh tim, phản ánh sự chênh lệch giàu nghèo và bất công xã hội qua câu nói: "Mạ cháu chỉ bị ruột thừa, có tiền thì mạ cháu không chết."
Ở tuổi 12, tôi đã trải qua nỗi đau mất mẹ do sự vô trách nhiệm của các bác sĩ trong việc chẩn đoán sai bệnh, gây ra cái chết đáng tiếc vì nhầm lẫn giữa đau ruột thừa và viêm túi mật Cuộc đời tôi như chạm đến cõi tận thế của con người, phản ánh những biến tướng của cái ác trong xã hội Tác phẩm "Cõi người rung chuông tận thế" là một cuốn tiểu thuyết ngắn, khiêm tốn về dung lượng nhưng chứa đựng rất nhiều nét mặt của cái ác độc dữ dội của con người Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ đơn thuần nói về cái ác, mà còn mang thông điệp sâu sắc về sự mong manh của cuộc sống và những bài học về đạo đức.
Trong bài viết, tác giả nhấn mạnh rằng lối sống vị kỷ phổ biến khiến nhiều người khó nhận ra và trân trọng những hành động tử tế trong xã hội hiện nay Ông phản ánh thực trạng một xã hội mà những hành động tốt ít được đón nhận, thậm chí bị hoài nghi do môi trường sống đầy tiêu cực, nơi lòng vị tha và giúp đỡ lẫn nhau dường như đã mai một Tuy nhiên, qua các câu chuyện chân thực, tác giả vẫn khẳng định rằng còn rất nhiều người tốt, sẵn sàng hy sinh, chia sẻ và sống nghĩa tình, như hình ảnh người bạn thời bao cấp hay hành động xuất phát từ lòng vị tha của nhân vật trong truyện Hồ Anh Thái không chỉ phản ánh những mặt trái của xã hội mà còn giữ niềm tin vào vẻ đẹp của lòng nhân ái, khích lệ mọi người sống đẹp, sống nghĩa tình và hướng tới một xã hội tích cực hơn Ông cho thấy dù trong thực tại còn nhiều tiêu cực, vẫn còn nhiều tấm lòng vị tha, sẵn sàng sẻ chia, góp phần giữ gìn những giá trị đạo đức truyền thống và mang lại niềm tin vào cuộc sống tốt đẹp hơn.
Hồ Anh Thái là tác giả trẻ viết cho tuổi trẻ, với những nhân vật biết ý thức về giá trị tốt đẹp của cuộc sống sau những sai lầm và cuộc sống vô nghĩa Các nhân vật như Kim trong "Những cuộc kiếm tìm", Hiếu trong "Nằm ngủ trên ghế băng", Khải trong "Chàng trai ở bến đợi xe", và Toàn, Khắc trong "Người và xe chạy dưới ánh trăng" đều có khát vọng tìm kiếm đích thực và vượt qua thử thách để hướng tới cuộc đời ý nghĩa Những nhân vật này đều trải qua những cuộc kiếm tìm về tình yêu và giá trị chân chính, từ đó thay đổi và trưởng thành qua những trải nghiệm thực tế Đặc biệt, môi trường quân đội và những thử thách cuộc sống đã giúp Hiếu nhận ra ý nghĩa của tình yêu, sự cảm thông, và tôn trọng lẫn nhau, chấm dứt những suy nghĩ sai lệch về sức mạnh và quyền uy Khải và Khắc đều có quá trình thức tỉnh về ý nghĩa cuộc đời, từ những con người lơ đãng, vô nghĩa đến những người hiểu rõ giá trị của cuộc sống, có ích cho cộng đồng, và hướng tới sự hoàn thiện bản thân.
Toàn lại là một trường hợp đặc biệt, với sự trong sáng thánh thiện và ý chí vượt qua mọi khó khăn, mất mát trong đời Dù gặp phải sự chèn ép và ganh tỵ, anh luôn coi đó là những trở ngại nhỏ, không làm lung lay tinh thần Phương châm sống của anh là luôn cố gắng hoàn thiện bản thân để cuộc sống thêm ý nghĩa, vì anh tin rằng chính điều đó sẽ mang lại sự thành công và hạnh phúc thực sự.
Hồ Anh Thái luôn tin tưởng vào con người dù cuộc sống có nhiều chông chênh và thử thách Văn xuôi của ông xây dựng hình tượng những nhân vật hướng thiện, biết thức tỉnh lòng tốt trước cái ác và ăn năn hối cải để chuộc lỗi bằng chính đức tính thiện lành Sử dụng tích truyện đạo Phật, nhà văn thể hiện niềm tin vững chắc vào bản tính thiện của con người qua chùm truyện ngắn sâu sắc.
Chuyện cuộc đời Đức Phật thể hiện rõ sức mạnh của cái thiện trước cái ác, khi Phật tổ là hiện thân của sự thiện lành, tỏa sáng và thu phục nhân tâm Các truyện ngắn mang màu sắc Phật giáo Ấn Độ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải huấn cái ác và khơi dậy những mầm thiện còn sót lại trong tâm hồn con người, ngay cả khi họ tưởng chừng đã ngập sâu trong tội lỗi Một trong những quan niệm nổi bật là “Chỉ có tình thương mới diệt trừ được hờn oán Lấy oán trả oán thì oán còn”, khẳng định sức mạnh của lòng từ bi trong việc tiêu diệt những mầm mống của oán thù Truyện ngắn “Đến muộn” kể về hành trình sám hối của nhân vật, thể hiện sự chuyển biến tâm linh và niềm hy vọng vào sự tha thứ, giúp con người tìm lại chính mình qua hành trình đón nhận lỗi lầm và hướng thiện.
Ajatasatru là kẻ đã cướp ngôi và giết cha ruột, một lỗi lầm quá lớn mà đạo làm con không thể tha thứ Sau khi nghe mẫu hậu kể về tình thương của vua cha dành cho y lúc nhỏ, Ajatasatru mới nhận ra sai lầm nhưng đã quá muộn Tình thương có thể thức tỉnh con người, nhưng tội ác của Ajatasatru quá nghiêm trọng và phải trả giá bằng chính sinh mạng của cha, cùng với nghiệp báo nặng nề Sau tám năm, y bị chính con đẻ cướp đoạt ngai vàng và bỏ đói trong hang đến chết, làm rõ ý nghĩa sâu sắc về kiếp người qua câu chuyện này.
Con người trong quan hệ với tự nhiên
Trong bài viết "Sống là gây hại," Hồ Anh Thái đề cập đến quan điểm rằng sự tồn tại của con người không thể tránh khỏi việc gây hại cho môi trường và tự nhiên Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng đây chỉ là một định kiến hơn là một kết luận khách quan, khi xét rằng con người ngày nay đã ý thức hơn về việc bảo vệ môi trường Bài viết nhấn mạnh rằng sự hiện diện của con người vốn dĩ đã gây ra những tác động tiêu cực đối với tự nhiên, nhưng cũng đồng thời khuyến khích các hành động nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Bàn về giới viết văn, đặc biệt là những người kém cỏi, ông gọi họ là
Cây cối đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường, như lá phổi của thiên nhiên, ngăn chặn lũ lụt và duy trì cân bằng sinh thái Tuy nhiên, nhiều người vẫn tàn phá rừng để phục vụ cho việc sáng tác hoặc xây dựng, gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên Hồ Anh Thái chỉ ra rằng, điện ảnh cũng ảnh hưởng tiêu cực khi tiêu tốn hàng triệu đô la vào những bộ phim không ai xem, đồng thời gây ô nhiễm do việc xử lý phim nhựa chứa chất độc khó phân hủy hàng nghìn năm Các hoạt động này không chỉ gây lãng phí kinh phí mà còn gây áp lực lớn lên hệ sinh thái và môi trường tự nhiên.
Việc sử dụng các loại thực phẩm hàng ngày như bánh mì, cơm, thịt, cá, rau quả không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên Đất đai bị khai thác quá mức qua canh tác quảng canh, bón phân hóa học khiến đất bạc màu, kiệt quệ Nhiều khi, con người phải dùng phân hóa học để duy trì sản xuất nông nghiệp, vô tình đã đày đọa đất đai, khiến đất như bị bóp nghẹt mà không thể phản kháng Ngoài ra, các nhà máy, xí nghiệp đổ hàng triệu tấn hóa chất độc hại xuống đất và nguồn nước, gây ô nhiễm nghiêm trọng Thậm chí, thói quen hàng ngày như giặt giũ bằng xà phòng cũng góp phần làm ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái.
Dù nhìn thấy rõ việc con người đang gây hại cho môi trường và cộng đồng, nhiều người vẫn tin rằng "còn sống là còn cống hiến", nhưng theo tác giả, đây chỉ là một tuyên truyền theo chủ nghĩa lạc quan Thực tế, việc tồn tại của con người đã gây ra nhiều tác động tiêu cực, và chỉ khi chết đi mới có thể dừng lại những ảnh hưởng đó Tuy nhiên, Hồ Anh Thái nhấn mạnh rằng suy nghĩ này không nhằm khiến chúng ta bi quan về cuộc sống, mà để thúc đẩy nhận thức về tác động của hành động của mình đối với môi trường Nhận thức rõ các ảnh hưởng này giúp chúng ta điều chỉnh hành vi, hạn chế tối đa những tổn hại mà con người gây ra cho hành tinh.
1.2.2 Môi trường sống của con người cần phải có cây xanh
Cây xanh đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của chúng ta, giúp cân bằng môi trường và mang lại sự bình yên tinh thần Từ xa xưa đến nay, con người luôn gắn bó mật thiết với thiên nhiên, và các yếu tố tự nhiên như nước, cây cối, núi non giúp tâm hồn chúng ta trở nên thư thái, dễ chịu Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghiệp hóa và hiện đại hóa, các hoạt động của con người đã gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, làm giảm đi vẻ đẹp tự nhiên và gây tác động tiêu cực đến sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần Khí hậu biến đổi, thời tiết bất thường, cùng các nguồn ô nhiễm như rác thải, khói bụi và tiếng ồn đã đặt ra thách thức lớn đối với môi trường sống của chúng ta Trong bối cảnh đó, vai trò của cây xanh ngày càng được khẳng định, như đã nêu trong tiểu luận "Sạch ngoài vào trong" của Hồ Anh Thái, nhấn mạnh tầm quan trọng của cây xanh trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Cây xanh đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ môi trường và cải thiện không gian sống xung quanh chúng ta Hệ thống cây xanh giúp điều hòa khí hậu bằng cách ngăn chặn và lọc bức xạ mặt trời, kiểm soát quá trình bốc hơi nước, giữ độ ẩm đất và không khí, cũng như kiểm soát gió và thúc đẩy lưu thông không khí Ngoài ra, cây xanh hút khí CO2, cung cấp O2 và ngăn chặn các chất khí bụi độc hại, góp phần làm sạch không khí Tại vùng ngoại thành, cây xanh giúp chống xói mòn đất và điều hòa mực nước ngầm, trong khi ở nội thành, chúng hạn chế tiếng ồn, nâng cao chất lượng cuộc sống Bên cạnh tác dụng môi trường, cây xanh còn có vai trò trang trí trong kiến trúc và cảnh quan, với các yếu tố như hình dạng và màu sắc góp phần tăng giá trị thẩm mỹ của công trình và cảnh quan chung Đặc biệt, trong các thành phố lớn như Hà Nội, cây xanh trở thành yếu tố không thể thiếu trong môi trường sống của người dân.
Nhắc đến việc Hà Nội đƣợc bình chọn là thành phố sạch nhất Việt Nam,
Hồ Anh Thái chỉ rõ những hoạt động đang dần phá hủy môi trường tự nhiên, như việc đốt cháy núi để thu hoạch ngô khiến đồi núi trở nên trơ trụi Ông nhấn mạnh rằng đô thị hóa làm giảm diện tích cây xanh, khiến "lá phổi" của thành phố ngày càng yếu đi Hà Nội, dù được xem là thành phố sạch nhất Việt Nam, vẫn thiếu nhiều cây xanh và cần phát triển thêm công viên, đặc biệt so với các nước trong khu vực Nhà văn cũng cảnh báo về việc cây cối bị chặt phá như trong công viên Thống Nhất, nơi cây sấu bị đốn, cùng với tình trạng lấp hồ, xây dựng cao tầng ảnh hưởng xấu đến môi trường thành phố Những vấn đề này không chỉ xảy ra ở Hà Nội mà còn lan rộng trên toàn quốc.
Hồ Anh Thái nhấn mạnh vai trò quan trọng của cây xanh trong việc bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống con người Mặc dù tác giả không dành nhiều phần để bàn về vấn đề này, nhưng người đọc có thể nhận thấy đó là một vấn đề cấp bách và trăn trở của nhà viết văn Môi trường trong lành hay ô nhiễm phần lớn phụ thuộc vào ý thức và trách nhiệm của con người, đặc biệt là việc bảo vệ cây xanh Qua tác phẩm "Sạch ngoài vào trong", Hồ Anh Thái cho thấy cây xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường, giữ gìn sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần trang trí cảnh quan đẹp mắt Do đó, chúng ta cần chung tay bảo vệ cây xanh, xây dựng quy hoạch trồng mới và thay thế cây cổ thụ một cách hệ thống, có sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan chức năng để đảm bảo phát triển bền vững.
Con người trong quan hệ với chính mình
Khuyết điểm của con người là điều tự nhiên và không thể tránh khỏi, như câu “Nhân vô thập toàn” đã nhấn mạnh rằng con người khó có thể hoàn hảo tuyệt đối Việc nhận thức được thiếu sót của bản thân là bước đầu tiên để vươn tới sự hoàn thiện cá nhân Người biết thừa nhận khuyết điểm sẽ có cơ hội phát triển và trưởng thành hơn trong cuộc sống.
Trong văn xuôi của Hồ Anh Thái, có một mô hình nhân vật đặc trưng – những người ban đầu có suy nghĩ và hành động chưa phù hợp với đạo đức xã hội, cộng đồng và chính bản thân, nhưng qua những trải nghiệm và va chạm trong cuộc sống, họ dần ý thức được những giá trị chân chính để theo đuổi Hồ Anh Thái tin rằng, dù mắc lỗi lầm, con người vẫn có khả năng vươn tới sự hoàn thiện khi nhận thức đúng đắn, qua đó xây dựng nhân vật thức tỉnh phù hợp với quan điểm nhân sinh của ông.
Con người hướng thiện là một nhu cầu lớn thể hiện qua nhiều hình thức trong văn học từ cổ tích dân gian, truyện Nôm trung đại đến văn xuôi cận hiện đại, với hình ảnh những người biết sửa lỗi, lựa chọn đúng sai để hoàn thiện nhân cách Hồ Anh Thái đã sớm đặt vấn đề về sự hoàn thiện của con người trong các sáng tác của mình, đặc biệt trong tác phẩm "Lang thang trong chữ", nơi ông giới thiệu đức tin như một phương pháp để con người tự hoàn thiện chính mình Đức tin, theo ông, là niềm tin tưởng và phó thác vào một đấng siêu nhiên có quyền năng tuyệt đối như Chúa Trời hay Đức Phật, đóng vai trò then chốt trong quá trình hoàn thiện nhân cách và trong các tôn giáo.
Khi con người tin vào một đấng toàn năng, họ nhận thức rằng có một chủ thể luôn theo dõi, ghi nhận mọi hành động và thực thi công lý một cách công bằng Đức tin này giúp các người lầm lỗi nhận thức rõ luật nhân quả, biết sợ và tránh xa nhân xấu để tránh gặt quả tiêu cực Ngoài ra, đức tin vào đấng tối cao là điểm tựa tinh thần vững chắc trong cuộc sống, giúp con người tìm kiếm hy vọng và động lực vượt qua thử thách trong những thời điểm khó khăn Những đức tin chân chính còn thúc đẩy con người hướng thiện và tự hoàn thiện bản thân, góp phần hạn chế các tệ nạn xã hội, xây dựng một xã hội lành mạnh và tiến bộ.
Con người cần có đức tin để thờ phụng, kính trọng và biết sợ, qua đó tự thức tỉnh và hoàn thiện chính mình, như quan điểm trong tác phẩm của Hồ Anh Thái Nhân vật trong các tác phẩm của ông thể hiện khát vọng chiến thắng bản năng, từ đó lựa chọn những giá trị có ý nghĩa giữa muôn vàn cái vô nghĩa của cuộc đời, giúp thanh lọc tâm hồn và hướng tới cái thiện, loại trừ cái ác Hồ Anh Thái tin rằng con người hoàn toàn có khả năng vươn tới sự hoàn thiện qua trải nghiệm và nhận thức đúng sai, đồng thời xây dựng các mẫu chuẩn về nhân cách như Phật, chú Chỉnh, Hòa, Hòa và các nhân vật như cô Hậu, Mỵ để làm tấm gương cho hành trình tìm lại chính mình Niềm tin vào khả năng vươn tới hoàn thiện và sự thức tỉnh của nhân vật là yếu tố cốt lõi trong tư duy của ông Hồ Anh Thái nhấn mạnh rằng mọi người đều có thể mắc lỗi, nhưng chỉ có những người ý thức và muốn sửa chữa mới thật sự tiến bộ; lòng tin vào sự hoàn thiện và thiện lành giúp họ vượt qua khó khăn Văn chương của ông phản ánh niềm tin sâu sắc vào giáo lý Phật giáo, coi đó là nguồn cảm hứng soi sáng con đường phát triển đạo đức, giúp con người tin rằng việc quay đầu là đúng đắn và không quá muộn để thay đổi cuộc đời.
Tư tưởng từ bi của Phật giáo kết hợp với niềm tin “ác giả ác báo” trong dân gian đã truyền cảm hứng cho Hồ Anh Thái viết nên tác phẩm đậm tính luận đề mang tên Cõi người rung chuông tận thế, nhằm thúc đẩy hướng thiện trong xã hội Trong tác phẩm, chu kỳ tội lỗi như: tội ác - chết - trả thù - tội ác - chết diễn ra liên tục, nhưng chỉ khi số lượng tội lỗi và sự chết chóc trở nên vượt quá giới hạn, con người mới nhận ra tầm quan trọng của sự sống và ý nghĩa của việc “tôi cần phải sống” Hồ Anh Thái nhấn mạnh rằng cái ác vốn có sẵn trong mỗi con người và để loại trừ nó, chỉ có lòng thương, sự bao dung mới là “giải pháp tối ưu”, góp phần hóa giải và tiêu diệt tận gốc rễ của cái ác Qua đó, tác giả khẳng định rằng sám hối không bao giờ là muộn, và nhân vật Đông đã thể hiện niềm tin rằng những kẻ làm ác vẫn có cơ hội để giác ngộ và trở lại cõi người, phản ánh rõ nét nhân sinh quan Phật giáo trong tác phẩm của mình Hồ Anh Thái còn nhấn mạnh rằng, như câu nói của Phật giáo: “Phóng hạ đồ đao lập địa thành,” sự tha thứ và hướng thiện là con đường dẫn tới sự an lạc và giải thoát.
Phật dạy rằng ai cũng có thể giác ngộ, chỉ cần giữ lại chút thiên lương trong tâm hồn Con người hoàn toàn có khả năng làm lại cuộc đời bằng cách từ bỏ những hành động xấu xa, giống như người đồ tể biết vứt bỏ con dao Điều này nhấn mạnh sự quan trọng của việc tự sửa đổi và hướng thiện để đạt tới chân lý và hạnh phúc đích thực trong cuộc sống.
Đức tin đóng vai trò quan trọng trong việc giúp con người nhận biết đúng sai trong hành động của mình, thúc đẩy sự tỉnh thức và tự giác Nó giúp chúng ta tin tưởng vào tính thiện của con người, góp phần xây dựng niềm tin và hy vọng trong cuộc sống Những quan niệm này không chỉ được thể hiện rõ trong các tác phẩm của Hồ Anh Thái mà còn phản ánh chân thực giá trị của đức tin trong đời sống hàng ngày.
1.3.2 Con người chưa được trang bị chu đáo kỹ năng sống
Nhà văn thường xuyên phát hiện ra những điểm yếu và hạn chế của con người trong cuộc sống qua cách quan sát thực tế và cuộc sống hàng ngày, nhằm giúp độc giả nhận diện và khắc phục những khuyết điểm này Hồ Anh Thái luôn trăn trở về cuộc sống nhân sinh và nhấn mạnh rằng con người hiện nay chưa được trang bị đầy đủ các kỹ năng sống cần thiết để ứng phó với các tình huống khẩn cấp trong cuộc sống Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của kỹ năng tự giải cứu, thoát hiểm khi đối mặt với các tình huống nguy hiểm tính mạng, như trong câu chuyện về chuyến xe khách bị nước cuốn trôi qua vùng lũ, nơi nhiều người đã đập vỡ cửa kính để thoát thân nhưng vẫn không thoát khỏi tử vong Qua đó, ông nhận xét rằng thanh niên ít được phổ biến các kỹ năng sinh tồn, như bơi lội, võ tự vệ, xác định phương hướng, sơ cứu tai nạn, do nhà trường thiếu các chương trình giáo dục thực tiễn về cách sống sót trong các tình huống nguy hiểm.
Hồ Anh Thái đã chỉ ra thực tế rằng nhiều người chưa được trang bị kỹ năng sống để chuẩn bị đón nhận tuổi già một cách tự tin và tích cực Ví dụ điển hình là câu chuyện về một cụ lãnh đạo được mời tham gia đại hội, ngồi trên hàng chủ tịch, nhưng khi mọi người rời xuống chào cờ, cụ vẫn còn bối rối trên sân khấu và phải quay lại để chào, gây nên tình huống dở khóc dở cười Tình huống này không nhằm chê cười người lớn tuổi, mà nhấn mạnh rằng chúng ta chưa có nhận thức rõ về cách sống phù hợp để chuẩn bị cho tuổi già Chính vì vậy, việc xác định những việc cần làm trong giai đoạn này trở nên vô cùng cần thiết để giúp người cao tuổi sống vui vẻ, ý nghĩa hơn.
Con người ngày nay chưa được học cách đón nhận cái chết, trong khi vòng sinh lão bệnh tử là điều không thể tránh khỏi và gây nên nỗi đau lớn Người xưa, như Nguyễn Du, đã chuẩn bị tâm lý sẵn sàng đối diện với cái chết một cách bình thản, thậm chí còn mua sẵn quan tài để sẵn sàng cho chuyến đi xa Điều này giúp giảm nhẹ nỗi đau tinh thần và tạo sự an ủi cho gia đình Các nước tiên tiến còn có những trải nghiệm như nằm trong quan tài để hiểu và chấp nhận cái chết một cách bình thường hơn Tuy nhiên, ở xã hội hiện đại, những kỹ năng này lại ít được chú ý, dẫn đến những thiếu sót trong việc giúp con người sống hòa nhập và đón nhận cuộc sống một cách tích cực Nhà văn đã nêu ra điều này trong tác phẩm "Được", mong muốn mọi người nhận ra các tồn tại cần khắc phục để trang bị cho mình những kỹ năng sống thiết thực, giúp chúng ta sống tốt hơn và hòa nhập hơn trong cuộc đời.
Hồ Anh Thái phủ nhận việc cười cợt người già, bệnh tật hay cái chết của đồng loại, giải thích rằng ông chỉ cười về sự phù du và bấp bênh của cuộc đời Ông nhấn mạnh rằng mình không coi thường người bệnh hay người đã khuất, mà phản ánh về sự mong manh của cuộc sống và những điều không chắc chắn trong số phận con người Theo ông, cuộc đời là món quà của tạo hóa, nhưng cũng đầy biến động và thử thách, khiến con người phải trân trọng từng khoảnh khắc.
Ông tạo ra tiếng cười để thức tỉnh con người trước sự mê tối và những nỗi đau đớn của cuộc đời, như bệnh tật, tuổi già và cái chết Nhà văn cho rằng cuộc đời là một nhà cười, nhưng con người lại thường đối diện với gương mặt 자신 và khóc, phản ánh sự mâu thuẫn nội tại về ý nghĩa cuộc sống Tiếng cười của ông nhằm mục đích giúp người đọc tự soi lại chính mình, để nhận biết xem đó có phải là mình hay không, chứ không để giễu nhại hay làm tổn thương Chính vì cuộc đời nhiều lúc buồn quá, ông mới chọn cách cười để nhắc nhở và nâng cao nhận thức nhân văn, truyền tải thông điệp về sự tỉnh thức qua tiếng cười chân thành.
1.3.3 Có lúc cần biết nhìn vấn đề bằng mắt của người khác
Trong cuộc sống muôn màu muôn vẻ, mỗi người đều phải đối mặt với nhiều vấn đề cần giải quyết một cách khéo léo và sáng suốt Để xử lý tốt các tình huống, chúng ta cần có cái nhìn đa chiều và khách quan, giúp tìm ra hướng giải quyết phù hợp nhất Việc xác định một góc nhìn đúng đắn sẽ giúp bạn nhìn nhận sự việc một cách toàn diện, từ đó đưa ra các quyết định sáng suốt và hiệu quả trong cuộc sống hàng ngày.
Hồ Anh Thái đã giúp ta xác lập đƣợc một góc nhìn Đó là cách nhìn vấn đề bằng mắt của người khác
Hồ Anh Thái nhấn mạnh rằng con người thường tin tưởng rằng những thứ mình yêu thích và ngưỡng mộ là tuyệt đối, dẫn đến sự tự mãn với hiện tại Ông cho rằng cuộc sống ngày nay dễ khiến chúng ta chấp nhận mọi thứ xung quanh mà không đặt câu hỏi hay phản biện Thái cũng so sánh người không mở rộng tầm nhìn như ếch ngồi dưới đáy giếng, không thể nhận thức được sự rộng lớn của thế giới bên ngoài Chính điều này phản ánh thực trạng của các nhà báo và nhà văn hóa, khi thiếu khả năng nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện.
Tiểu kết chương 1
Hồ Anh Thái có một cái nhìn đa chiều về con người, nhận thức rằng con người cũng phức tạp và đa dạng như chính cuộc sống Qua tập hợp 22 văn bản trong phần "Quay đi mà không áy náy," ông thể hiện rõ quan niệm toàn diện về con người, đặt con người trong các mối quan hệ với xã hội, tự nhiên và chính bản thân mình.
Trong mối quan hệ giữa con người và xã hội, tác giả nhìn nhận thẳng thắn về những vấn đề tồn tại như sự xuống cấp đạo đức và phẩm chất cá nhân hiện nay Cuộc sống hiện đại, cùng với nền kinh tế thị trường, khiến con người ngày càng ích kỷ, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân bất chấp mọi giá trị đạo đức và pháp lý Những biểu hiện của sự tha hoá về nhân cách và đạo đức ngày càng rõ nét, đồng thời nhiều người còn có những ngộ nhận về chính mình, sống ảo, khoe khoang và tự lừa dối Tuy nhiên, tác giả vẫn còn giữ niềm tin vào những người tốt, những lối sống đẹp đẽ vẫn tồn tại và đóng vai trò tích cực trong cuộc sống.
Khi đặt con người trong mối quan hệ với tự nhiên, tác giả phân tích rõ những mặt trái của quá trình đô thị hóa tại Hà Nội, như diện tích cây xanh ngày càng thu hẹp và cây cối bị chặt phá vô tội vạ, gây ô nhiễm khói bụi mịt mù Ông nhấn mạnh rằng sự tồn tại của con người trong môi trường tự nhiên hiện nay đang gây hại, nhấn mạnh tác động tiêu cực của hoạt động con người đến môi trường Thông qua các lý lẽ chặt chẽ, tác giả giúp độc giả nhận thức rõ về những ảnh hưởng của hành động con người đối với tự nhiên, như một lời cảnh báo về tình trạng môi trường ngày càng xuống cấp Những thông tin này góp phần nâng cao ý thức của người đọc về vai trò của chính mình trong việc bảo vệ và duy trì môi trường tự nhiên.
Hồ Anh Thái nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt con người trong mối quan hệ với chính mình để có cái nhìn chính xác về hiện tại Ông chỉ ra rằng con người ngày nay còn thiếu trang bị cần thiết để sống sót và đối diện với cuộc đời, đồng thời thiếu kỹ năng để tồn tại Ngoài ra, con người chưa nhận biết rõ giới hạn của chính mình, đặc biệt về giới hạn trong sự khôi hài, giễu cợt và việc chia sẻ thông tin về đời tư Hồ Anh Thái khuyên mọi người nên nhìn mọi việc bằng góc độ của người khác để cuộc sống trở nên hài hòa hơn, hạn chế hiểu lầm, đố kỵ và ganh ghét Đây là lời khuyên chân thành của tác giả mong muốn xây dựng một xã hội nhân văn và thấu cảm hơn.
Với cái nhìn toàn diện về con người, độc giả dễ dàng nhận thấy những quan niệm sâu sắc của nhà văn về cuộc sống và nhân sinh Nhà văn luôn trăn trở, băn khoăn về số phận và nhân cách của con người trong xã hội hiện đại Hiểu rõ những suy nghĩ của Hồ Anh Thái giúp người đọc dễ dàng tiếp cận các tác phẩm khác của ông, qua đó hiểu hơn về góc nhìn nhân văn và những bối rối trong cuộc sống của tác giả.