NỘI DUNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP TỈNH
1.1 Khái niệm và sự cần thiết của tăng cường quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh
1.1.1 Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước 1.1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước (NSNN) gồm toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được các cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong vòng một năm NSNN đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, đảm bảo quản lý và phân phối nguồn lực tài chính hiệu quả Việc xây dựng và quản lý ngân sách nhà nước là yếu tố then chốt giúp duy trì sự phát triển bền vững, nâng cao chất lượng dịch vụ công và thúc đẩy kinh tế quốc gia.
Hoạt động của Ngân sách Nhà nước (NSNN) thể hiện qua quá trình thu và chi của Nhà nước, trong đó thu NSNN nhằm huy động các nguồn tài chính để tập trung phục vụ các mục tiêu phát triển của đất nước Chi NSNN là quá trình phân bổ và sử dụng nguồn vốn để đáp ứng các nhu cầu về chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Mặc dù các hình thức thu, chi của NSNN rất phong phú và đa dạng, chúng luôn dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước và không hề mang tính tự phát Các hoạt động này đều được quản lý nội dung một cách nghiêm ngặt, đảm bảo tính ổn định và phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Các khoản thu ngân sách nhà nước (NSNN) hầu hết mang tính bắt buộc, phản ánh quyền lực của Nhà nước trong việc đảm bảo nguồn lực cho các chức năng quản lý và điều hành kinh tế - xã hội Trong khi đó, các khoản chi lại mang tính cấp phát không hoàn trả nhằm thực hiện các nhiệm vụ Nhà nước giao phó một cách trực tiếp và hiệu quả Tính bắt buộc của NSNN không tuyệt đối mà còn phải dựa trên mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và các chủ thể trong xã hội, đảm bảo hoạt động ngân sách trở nên lành mạnh và hiệu quả hơn Do đó, hoạt động thu, chi của NSNN cần được thể chế hóa thành pháp luật, góp phần thúc đẩy quản lý ngân sách chặt chẽ và minh bạch.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP TỈNH
Khái niệm và sự cần thiết của tăng cường quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh
1.1.1 Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước 1.1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước (NSNN) là tổng các khoản thu, chi của chính phủ do cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước NSNN đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và phát triển kinh tế đất nước Quản lý ngân sách nhà nước hiệu quả giúp nâng cao năng lực triển khai các dự án công cộng và dịch vụ xã hội Việc hoạch định và thực hiện ngân sách nhà nước đúng nguyên tắc góp phần thúc đẩy sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia.
Hoạt động của Ngân sách Nhà nước (NSNN) thể hiện qua quá trình thu và chi, với thu NSNN là việc huy động các nguồn tài chính để tập trung phục vụ các mục tiêu của Nhà nước, còn chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng nguồn vốn để đáp ứng các nhu cầu chức năng và nhiệm vụ của nhà nước Mặc dù các hình thức thu, chi của NSNN rất phong phú và đa dạng trong thực tế, nhưng chúng luôn nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước, không mang tính tự phát hay ngoài phạm vi kiểm soát.
Các khoản thu NSNN thường mang tính bắt buộc, trong khi các khoản chi lại mang tính cấp phát không hoàn trả trực tiếp, phản ánh quyền lực nhà nước và nhu cầu quản lý kinh tế - xã hội Tính bắt buộc của ngân sách nhà nước không phải vô điều kiện mà phải dựa trên mối quan hệ lợi ích với các chủ thể xã hội để đảm bảo hoạt động ngân sách phù hợp và hiệu quả Để đạt được hiệu quả cao, hoạt động thu, chi của NSNN cần phải được thể chế hóa thành luật pháp rõ ràng, minh bạch.
1.1.1.2 Khái niệm chi ngân sách nhà nước
Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định
Chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách nhà nước để đưa chúng đến mục đích sử dụng cụ thể và phù hợp với từng mục tiêu, hoạt động của nhà nước Quá trình này bao gồm việc phân phối nguồn vốn từ ngân sách để hình thành các loại quỹ trước khi thực hiện chi tiêu, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch trong quản lý ngân sách nhà nước Đồng thời, cần phân biệt rõ hai quá trình trong chi NSNN: quá trình phân phối (cấp phát kinh phí hình thành quỹ) và quá trình sử dụng (chi tiêu trực tiếp từ nguồn cấp phát), trong đó ví dụ điển hình là chi ngân sách nhằm đầu tư Xây dựng cơ bản hoặc các chương trình kinh tế có mục tiêu cụ thể, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và phát triển kinh tế đất nước.
Phân loại các khoản chi Ngân sách Nhà nước (NSNN) là quá trình sắp xếp các khoản chi theo cùng tính chất và mục đích để dễ quản lý và phân bổ nguồn lực hiệu quả Các tiêu chí phân loại khoản chi NSNN dựa trên nhiều mục tiêu khác nhau, giúp đảm bảo sự phù hợp và tối ưu trong việc thực hiện các chính sách tài chính quốc gia Các tiêu chí chính bao gồm tính chất chi, mục đích sử dụng, lĩnh vực hoạt động và nguồn ngân sách sử dụng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách của chính phủ.
* Căn cứ vào mục đích chi tiêu, nội dung chi NSNN được chia thành 2 nhóm: Chi tích lũy và chi tiêu dùng:
Chi tích lũy của NSNN gồm các khoản chi đầu tư xây dựng cơ bản, chi cấp vốn lưu động, chi dự trữ vật tư của Nhà nước và các khoản chi tích lũy khác, nhằm tăng cơ sở vật chất và tiềm lực cho nền kinh tế Các khoản chi này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện chất lượng hạ tầng quốc gia.
Chi tiêu dùng của NSNN gồm các khoản chi không tạo ra sản phẩm vật chất để tiêu dùng trong tương lai, nhằm duy trì hoạt động của quốc gia Các khoản chi này bao gồm chi sự nghiệp kinh tế, chi sự nghiệp văn hóa xã hội, chi quản lý hành chính nhà nước, chi quốc phòng an ninh và các khoản chi tiêu dùng khác Chính sách chi tiêu này giúp đảm bảo sự phát triển bền vững và ổn định của nền kinh tế cũng như nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.
Cách phân loại này giúp phân tích và đánh giá kết quả chi ngân sách nhà nước phù hợp với quá trình phân phối GDP, nhằm cân đối giữa tích lũy và tiêu dùng qua các giai đoạn Tuy nhiên, phương pháp này không phản ánh rõ mối quan hệ giữa chi tài chính của Nhà nước và chức năng quản lý nhà nước, gây khó khăn trong xác định phương án phân phối phù hợp theo từng thời kỳ Ngoài ra, một số khoản chi tiêu như giáo dục, y tế, bù lỗ, bù giá không rõ đặc điểm để phân loại thành chi tích lũy hoặc tiêu dùng, gây ra hạn chế trong việc xác định chính xác khoản chi.
* Căn cứ vào lĩnh vực chi tiêu, nội dung chi NSNN được chia thành:
- Chi đầu tư kinh tế
- Chi cho giáo dục, đào tạo, khoa học
- Chi cho văn hóa, thể dục thể thao
- Chi quản lý Nhà nước, Đảng, đoàn thể
- Chi cho an ninh, quốc phòng
Cách phân loại này giúp phân tích và đánh giá các hoạt động của Nhà nước một cách toàn diện Thông qua tỷ trọng các loại chi tiêu, chúng ta có thể kiểm tra đúng đắn việc sử dụng ngân sách nhà nước Việc dựa vào thực trạng từng lĩnh vực và sự biến đổi của chúng là cơ sở để đánh giá hiệu quả và tính hợp lý trong việc phân bổ vốn từ NSNN.
* Căn cứ theo yếu tố và phương thức quản lý NSNN, nội dung chi NSNN được chia thành bốn nhóm:
Chi nhóm chi thường xuyên bao gồm các khoản chi nhằm duy trì hoạt động hàng ngày của Nhà nước, như chi trả lương và tiền công, mua sắm hàng hóa dịch vụ, và chuyển giao thường xuyên Mặc dù Chi thường xuyên chiếm phần lớn ngân sách, nhưng không chiếm hết số thu từ thuế và phí của ngân sách Nhà nước, vì phần còn lại được dành cho đầu tư phát triển Theo Luật Ngân sách Nhà nước và các văn bản hướng dẫn, các khoản chi này mang tính chất chi tiêu dùng và quy định rõ ràng về các khoản chi trong phạm vi hoạt động của Nhà nước.
Nhóm chi đầu tư phát triển là các khoản chi nhằm tăng cường cơ sở vật chất của đất nước và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Các khoản chi này mang tính chất chi tích lũy, bao gồm chi đầu tư Xây dựng cơ bản, chi vốn lưu động cho các doanh nghiệp nhà nước và chi cho các dự án, chương trình quốc gia.
Nhóm chi trả nợ và viện trợ chịu trách nhiệm thực hiện các khoản chi nhằm đảm bảo nghĩa vụ trả nợ của nhà nước, bao gồm khoản vay trong nước và vay ngoài nước khi đến hạn, gồm cả nợ gốc và lãi Ngoài ra, nhóm này còn thực hiện các khoản chi làm nghĩa vụ quốc tế của quốc gia, đảm bảo tuân thủ các cam kết tài chính quốc tế.
- Chi dự trữ là những khoản chi NSNN để bổ sung quỹ dự trữ Nhà nước, quỹ dự trữ tài chính
1.1.1.3 Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh
Quản lý ngân sách nhà nước của địa phương là quá trình các chủ thể quản lý sử dụng các phương pháp và công cụ quản lý một cách có chủ đích nhằm điều chỉnh hoạt động của cấp ngân sách Mục tiêu chính của hoạt động này là đảm bảo phân bổ nguồn lực hiệu quả, phù hợp với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Quản lý ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường tính minh bạch, đảm bảo kiểm soát ngân sách, và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách.
Quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) cấp tỉnh là hoạt động của cơ quan Nhà nước cấp tỉnh có thẩm quyền, sử dụng phương pháp và công cụ chuyên ngành để đảm bảo các khoản chi ngân sách thực hiện đúng chế độ chính sách của Nhà nước Sở Tài chính cấp tỉnh đóng vai trò chính trong việc quản lý chi ngân sách địa phương, có phân cấp trách nhiệm cho các Phòng Tài chính cấp huyện và Ban Tài chính xã để thực hiện chức năng này hiệu quả Hoạt động quản lý chi NSNN nhằm phục vụ tốt nhất các chức năng và nhiệm vụ của địa phương trong từng thời kỳ, đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của tỉnh.
Mục tiêu của quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh là đảm bảo sử dụng ngân sách hiệu quả, tiết kiệm và phù hợp với thực tế Việc này nhằm tuân thủ chính sách, chế độ của Nhà nước, tạo nền tảng vật chất vững chắc để Nhà nước thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ trong từng giai đoạn Quản lý chi ngân sách đúng chính sách giúp tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
1.1.2 Mục đích, đặc điểm và nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh
1.1.2.1 Mục đích quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh
Nội dung và những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh
1.2.1 Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh 1.2.1.1 Lập, duyệt và phân bổ dự toán chi ngân sách nhà nước
Lập, duyệt và phân bổ dự toán chi ngân sách nhà nước là bước quan trọng trong quá trình chuẩn bị ngân sách, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả của các hoạt động chi, kế toán và quyết toán Một dự toán chi NSNN chính xác, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời tạo nền tảng cho việc quản lý chặt chẽ và hiệu quả các khoản chi ngân sách nhà nước.
Dự toán chi ngân sách nhà nước (NSNN) là một bảng tổng hợp các khoản chi dự kiến trong năm kế hoạch, được phân loại dựa trên các tiêu thức nhất định Các khoản chi NSNN được phân chia theo tính chất kinh tế và có thể phân theo lĩnh vực chi hoặc theo cơ cấu ngành kinh tế quốc dân Cơ cấu các khoản chi NSNN thường xuyên thay đổi qua các thời kỳ, phù hợp với định hướng và mục tiêu phát triển kinh tế của Nhà nước trong từng giai đoạn.
Quy trình lập, duyệt và phân bổ dự toán chi ngân sách nhà nước (NSNN) tuân thủ theo các quy định của Luật về quản lý NSNN, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc quản lý vốn ngân sách Các bước trong quá trình này bao gồm việc lập dự toán, trình duyệt và phân bổ nguồn ngân sách dựa trên các nguyên tắc pháp lý được quy định rõ ràng nhằm đảm bảo ngân sách phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.
Việc lập dự toán chi ngân sách nhà nước dựa trên các căn cứ pháp lý rõ ràng và tuân thủ các yêu cầu về nội dung, mức độ chính xác cũng như định kỳ Các cơ quan lập dự toán có trách nhiệm chính trong việc xây dựng, tổng hợp và trình dự toán ngân sách, đồng thời được giao thẩm quyền phê duyệt và phân bổ ngân sách phù hợp với quy định Vai trò của cơ quan tài chính địa phương rất quan trọng trong việc hỗ trợ chính quyền và đảm bảo việc lập dự toán phản ánh đúng thực tế và mục tiêu phát triển; trong khi đó, các đơn vị sử dụng ngân sách là những nơi thực hiện các nhiệm vụ, đảm bảo ngân sách được phân bổ đúng mục đích và đạt hiệu quả cao.
Nguyên tắc xây dựng dự toán chi ngân sách nhà nước (NSNN) dựa trên nhiệm vụ chi cụ thể trong năm, đảm bảo tổng thu từ thuế, phí, lệ phí lớn hơn tổng chi thường xuyên Trong trường hợp có bội chi, tỷ lệ bội chi phải nhỏ hơn chi đầu tư phát triển để duy trì cân đối ngân sách Tỷ lệ bội chi trong dự toán NSNN cần đảm bảo mức an toàn tài chính phù hợp Dự toán chi NSNN của từng cấp chính quyền phải được báo cáo qua các cơ quan quyền lực địa phương để thực hiện báo cáo với cơ quan hành chính và tài chính cấp trên, đảm bảo tuân thủ nguyên tắc minh bạch và hiệu quả quản lý ngân sách.
Kết quả của quá trình chuẩn bị ngân sách là bản dự toán chi NSNN do
Sở Tài chính tổng hợp báo cáo UBND để trình HĐND phê duyệt ngân sách Sau khi dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) được HĐND thông qua, có thể triển khai thực hiện ngay nếu đã đảm bảo đầy đủ chi tiết theo yêu cầu Trong trường hợp chưa đủ chi tiết, dự toán sẽ tiếp tục được phân bổ cho các cấp ngân sách cấp dưới hoặc đơn vị sử dụng NSNN để thực hiện đầy đủ và chính xác theo quy định.
1.2.1.2 Chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước
Tổ chức chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước (NSNN) là bước quan trọng thứ hai trong chu trình quản lý chi NSNN Sau khi dự toán chi NSNN được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và bắt đầu năm ngân sách mới, quá trình thực hiện và chi ngân sách sẽ chính thức triển khai Việc chấp hành dự toán đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích, đúng tiến độ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công nhà nước.
Cấp phát ngân sách là hoạt động chủ đạo trong quá trình chấp hành ngân sách Nhà nước, nhằm bố trí nguồn kinh phí kịp thời để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của các đơn vị sử dụng ngân sách theo dự toán đã được phê duyệt Các cơ quan có trách nhiệm pháp lý trong việc kiểm soát các khoản chi ngân sách nhằm đảm bảo thực hiện đúng dự toán và chế độ quy định Thực chất của việc chấp hành ngân sách Nhà nước là tổ chức cấp phát ngân sách một cách tiết kiệm, hiệu quả cao để đảm bảo sử dụng nguồn tài chính công đúng mục đích, đúng quy định.
Việc cấp phát NSNN được thực hiện thông qua một số phương thức sau:
Hạn mức kinh phí là giới hạn ngân sách được cấp cho đơn vị để chi tiêu trong một khoảng thời gian nhất định dựa trên mục lục ngân sách, do cơ quan tài chính hoặc cơ quan cấp trên phân bổ theo uỷ quyền dựa trên tổng dự toán chi ngân sách nhà nước đã được phê duyệt Việc cấp phát bằng hạn mức kinh phí giúp kiểm soát chi tiêu ngân sách hiệu quả, đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích và theo đúng kế hoạch đã đề ra.
Hai là, lệnh chi tiền là chứng từ mệnh lệnh do cơ quan tài chính lập ra để yêu cầu cơ quan quản lý ngân sách xuất quỹ trong quý, nhằm chi trực tiếp cho đối tượng thụ hưởng.
Ba là, chấp phát theo hình thức ghi thu - ghi chi là quy trình trong đó cơ quan tài chính thực hiện việc ra lệnh thu một khoản phát sinh tại đơn vị hoặc dự án công trình vào ngân sách, đồng thời ra lệnh chi một số tiền bằng chính số thu đó cho đơn vị hoặc dự án công trình đó.
Cấp phát theo dự toán là phương thức phân bổ ngân sách trong đó đơn vị sử dụng ngân sách có toàn quyền chủ động thực hiện các khoản chi tiêu theo phạm vi và hạn mức đã được dự toán thông báo từ đầu năm Phương thức này giúp đảm bảo sự linh hoạt trong quản lý chi tiêu, phù hợp với kế hoạch tài chính đã đề ra.
Năm là, cấp phát theo hình thức khoản chi dành cho các cơ quan hành chính, nơi nhà nước cấp nguồn kinh phí ổn định trong một thời kỳ để sử dụng tiết kiệm và hiệu quả, dựa trên chức năng nhiệm vụ được giao Phần kinh phí tiết kiệm có thể được sử dụng vào các mục đích theo quy định, mang tính chất hướng dẫn về phương thức phân chia theo quy chế tại đơn vị, đảm bảo tính công khai và dân chủ.
Kiểm soát chi ngân sách nhà nước (NSNN) là yếu tố quan trọng đảm bảo tính tiết kiệm và hiệu quả trong việc chi tiêu công Tất cả các khoản chi NSNN đều phải trải qua quá trình kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ khi cấp phát qua Kho bạc nhà nước (KBNN) Cơ quan có trách nhiệm chính trong việc kiểm soát chi NSNN là KBNN, chịu trách nhiệm kiểm tra hồ sơ, chứng từ chi, và thực hiện các khoản thanh toán kịp thời khi đủ điều kiện theo quy định.
1.2.1.3 Quyết toán chi ngân sách nhà nước
Quyết toán chi ngân sách là bước quan trọng nhất trong chu trình quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN), đảm bảo tổng hợp, phân tích và đánh giá chính xác các khoản chi Công tác quyết toán chi ngân sách gồm các hoạt động chính như tổng hợp dữ liệu, kiểm tra tính hợp lệ của các khoản chi, và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước Quá trình này giúp đảm bảo minh bạch, chính xác trong quản lý tài chính công và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước.
Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh ở một số địa phương và bài học kinh nghiệm
1.3.1 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách nhà nước tỉnh Quảng Ninh
Công tác lập dự toán chi ngân sách nhà nước của tỉnh Quảng Ninh đảm bảo đúng trình tự theo quy định của Luật NSNN Quá trình này dựa trên Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, Nghị quyết của HĐND các cấp, đồng thời phản ánh sát thực tình hình kinh tế - xã hội địa phương.
Hải là, chi đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) đã được thực hiện đúng theo phân cấp của tỉnh Quảng Ninh, đảm bảo quy trình phê duyệt và giải ngân đúng thủ tục và quy định hiện hành Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản luôn tuân thủ các quy trình nghiêm ngặt, đảm bảo hiệu quả và minh bạch trong sử dụng ngân sách của tỉnh Quảng Ninh Việc thực hiện đúng quy trình đầu tư giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và đảm bảo tiến độ các dự án xây dựng quan trọng của địa phương.
Quá trình thực hiện chi thường xuyên được tiến hành theo kế hoạch trong dự toán đầu năm, nhằm đảm bảo sự kiểm soát ngân sách chặt chẽ Việc điều chỉnh hoặc bổ sung chi thường xuyên chỉ được thực hiện khi có chính sách chế độ mới của Nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.
Công tác thanh tra, kiểm tra của tỉnh Quảng Ninh được chú trọng để đảm bảo nguyên tắc quản lý tài chính Nhờ các hoạt động này, cơ quan quản lý ngân sách nhà nước đã kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và kiến nghị xuất toán đối với các trường hợp vi phạm quản lý tài chính, góp phần tăng cường hiệu quả sử dụng ngân sách.
Trong những năm gần đây, công tác kiểm soát chi của Kho bạc Nhà nước đã phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc kiểm soát sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN) thực tế Nhờ vậy, nhiều khoản chi không đúng chế độ và sai nguyên tắc tài chính đã được phát hiện kịp thời trước khi thanh toán qua ngân sách Đây là một bước tiến quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công và đảm bảo ngân sách Nhà nước được phân bổ sử dụng đúng mục đích.
Một số định mức phân bổ dự toán ngân sách chưa được cụ thể hóa rõ ràng, còn mang tính chất định tính dựa trên tỷ lệ phần trăm, dẫn đến việc chưa phản ánh chính xác tình hình thực tế Điều này gây khó khăn trong quá trình quyết định giao dự toán, ảnh hưởng đến tính khách quan, công khai và công bằng trong chi ngân sách nhà nước (NSNN).
Dự toán chi ngân sách nhà nước (NSNN) ở địa phương mới chỉ xây dựng kế hoạch ngân sách ngắn hạn hàng năm theo nghị quyết của HĐND tỉnh Hiện tại, việc lập kế hoạch trung hạn và dài hạn vẫn chưa được thực hiện, dẫn đến thiếu liên kết chặt chẽ với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Điều này làm giảm hiệu quả trong việc phân bổ các nguồn lực và phát huy tối đa tiềm năng phát triển của địa phương.
Thứ ba, phương pháp lập dự toán và phân bổ dự toán chính dựa trên mức chi phí của các yếu tố đầu vào thay vì kết quả đầu ra Điều này dẫn đến quản lý ngân sách Nhà nước chưa gắn kết chặt chẽ với mục tiêu, thiếu sự khuyến khích người sử dụng tiết kiệm ngân sách.
Việc lập, phân bổ, chấp hành và quyết toán chi ngân sách nhà nước ở các cấp hiện nay còn gặp phải tình trạng đan xen, lồng ghép gây mất tính chủ động của các cấp ngân sách dưới, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và phân bổ nguồn lực ngân sách.
Thứ năm, việc phân cấp quản lý chi ngân sách cho cấp huyện còn nhiều bất cập
1.3.2 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách nhà nước tỉnh Quảng Bình
Trong thời gian gần đây, công tác quản lý chi ngân sách đã nhận được sự quan tâm đặc biệt từ cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp, đảm bảo tuân thủ chặt chẽ các quy định của Luật Ngân sách Nhà nước (NSNN), cũng như các hướng dẫn, quy định của Chính phủ và Bộ Tài chính.
Trong quản lý ngân sách đầu tư, việc phân bổ vốn tập trung vào phát triển hạ tầng cơ sở, các khu công nghiệp và các công trình trọng điểm để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Chính phủ còn ưu tiên các chương trình kinh tế - xã hội của tỉnh, trong đó có xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống cộng đồng Quản lý dự án đã được từng bước hoàn thiện, từ khâu lập kế hoạch, chuẩn bị dự án đến thực hiện và đưa vào khai thác sử dụng, đảm bảo hiệu quả và bền vững trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Trong quản lý chi thường xuyên, đã thực hiện khoán chi giao quyền chủ động cho tất cả các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ đến cấp huyện Việc này nhằm khuyến khích các đơn vị sử dụng nguồn kinh phí ngân sách nhà nước (NSNN) một cách hiệu quả và tăng thu nhập cho người lao động.
Công tác lập, phân bổ và giao dự toán, cấp phát, quyết toán ngân sách đảm bảo thời gian theo quy định và từng bước nâng cao chất lượng, thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí, góp phần hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao Đợt triển khai đổi mới cơ cấu chi ngân sách nhà nước, bao gồm bố trí các khoản chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên và chi dự phòng, nhằm đảm bảo hiệu quả trong quản lý và thực hiện các nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước.
Công tác lập dự toán chi ngân sách nhà nước còn nhiều bất cập, vẫn nặng về phân chia, chưa phản ánh chính xác tình hình thực tế, dẫn đến tình trạng chi vượt dự toán vẫn còn xảy ra Nhiều đơn vị, địa phương xây dựng dự toán hàng năm mang tính chất đối phó, cảm tính hoặc dựa trên bình quân, làm ảnh hưởng đến độ chính xác và hiệu quả của ngân sách Quy trình lập, xét duyệt và quyết định ngân sách còn tồn tại một số khuyết điểm, gây ra chậm trễ và giảm chất lượng các quyết định về chi tiêu công Việc xây dựng dự toán bắt đầu từ cơ sở nhưng qua nhiều cấp trung gian, dẫn đến quá trình chậm trễ hoặc phải xem nhẹ các tính toán, cân nhắc, ảnh hưởng tiêu cực đến tính khả thi và hiệu quả của dự toán ngân sách nhà nước.
Một số chế độ, định mức chi tiêu do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành chưa phù hợp với thực tế, khó thực hiện
Mối quan hệ giữa cơ quan Tài chính (cơ quan phân bổ dự toán) và Kho bạc Nhà nước (KBNN) (cơ quan kiểm soát chi) tại địa phương còn tồn tại sự trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ trong quá trình thực hiện dự toán chi ngân sách Điều này dẫn đến khối lượng công việc tăng lên đáng kể và hiệu quả làm việc không cao, ảnh hưởng tới hiệu quả phân bổ và kiểm soát ngân sách nhà nước.
Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại tỉnh Nghệ An
2.2.1 Công tác lập và giao dự toán chi ngân sách nhà nước tại tỉnh Nghệ An
Lập dự toán chi ngân sách là công việc quan trọng quyết định chất lượng các bước tiếp theo trong quản lý chi ngân sách Công tác xây dựng và quản lý dự toán đã được UBND và HĐND tỉnh Nghệ An giao cho Sở Tài chính phối hợp cùng các sở, ngành, huyện và đơn vị dự toán, thực hiện đúng quy định của Luật Ngân sách Nhà nước Việc này giúp các đơn vị thụ hưởng ngân sách chủ động hơn trong thực hiện nhiệm vụ chi của mình, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và đảm bảo nguồn lực được sử dụng hiệu quả.
Hàng năm, Phòng Quản lý ngân sách thuộc Sở Tài chính tỉnh Nghệ An phối hợp với các phòng ban để tổng hợp và đề xuất xây dựng dự toán chi ngân sách nhà nước địa phương dựa theo hướng dẫn của Bộ Tài chính Sau đó, các đề xuất này sẽ được trình Lãnh đạo Sở phê duyệt và báo cáo UBND tỉnh để phân bổ ngân sách cho các huyện, thành phố, cũng như các lĩnh vực và chương trình kinh tế - xã hội của tỉnh.
Phòng Quản lý ngân sách Sở Tài chính có trách nhiệm hướng dẫn các phòng Tài chính cấp huyện, thành phố; các phòng, bộ phận Tài chính của sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh trong việc lập dự toán chi ngân sách nhà nước hàng năm theo quy định của Luật NSNN Đồng thời, các đơn vị thụ hưởng ngân sách thuộc quản lý của các phòng Tài chính cần thực hiện theo hướng dẫn để đảm bảo dự toán ngân sách được xây dựng chính xác và đúng quy định Việc hướng dẫn này nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, đảm bảo tài chính công minh bạch, phù hợp với quy định pháp luật về ngân sách nhà nước.
2.2.1.1 Quy trình lập dự toán chi ngân sách nhà nước tại tỉnh Nghệ An
Mục đích của hướng dẫn này là cung cấp các bước chi tiết lập dự toán chi ngân sách nhà nước hàng năm theo quy định của Luật NSNN và các văn bản pháp luật liên quan của Chính phủ, Bộ Tài chính phù hợp với thực tiễn tỉnh Nghệ An Đồng thời, nội dung còn nhấn mạnh rõ trách nhiệm của các đơn vị liên quan trong từng khâu của quá trình lập, phân bổ và thực hiện dự toán chi ngân sách hàng năm nhằm đảm bảo công khai, minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách địa phương.
- Các Phòng thuộc Sở Tài chính, trong đó Phòng Quản lý ngân sách chủ trì tổ chức thực hiện quy trình này;
- Sở Kế hoạch - Đầu tư tỉnh Nghệ An;
- Các Sở, ban, ngành, đoàn thể thuộc tỉnh quản lý;
- UBND các huyện, thành phố trong tỉnh;
- Các Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, thành phố;
- Các đơn vị thụ hưởng ngân sách tỉnh; ngân sách huyện, thành phố và UBND các xã, phường, thị trấn
* Trong thời kỳ ổn định ngân sách, việc xây dựng dự toán chi ngân sách tỉnh phải đảm bảo thực hiện đúng theo các nguyên tắc đề ra là:
- Cơ bản giữ ổn định các lĩnh vực chi, mức khoán chi cho các đơn vị, các cấp ngân sách theo dự toán được giao;
- Đảm bảo ổn định số bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới như dự toán được giao;
- Dự toán chi ngân sách phải dự kiến đầy đủ những nhiệm vụ phát sinh trong năm dự toán, đảm bảo các nhiệm vụ được giao
* Quy trình lập dự toán ngân sách trên địa bàn tỉnh là một chuỗi logic và chặt chẽ:
Dự báo thu ngân sách hàng năm là bước quan trọng để xác định mức trần ngân sách phù hợp, đảm bảo cân đối tài chính quốc gia Mức trần ngân sách được quy định rõ cho từng lĩnh vực chi thường xuyên và chi đầu tư, giúp kiểm soát chi tiêu một cách chặt chẽ Các khoản chi này đều có giới hạn cố định, nhằm duy trì ổn định ngân sách và hạn chế khả năng thay đổi đột ngột Việc quản lý chặt chẽ trần ngân sách cũng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và đảm bảo phát triển bền vững.
Quá trình lập dự toán cần xem xét kỹ lưỡng tình hình hiện tại và nguồn ngân sách thực tế để đảm bảo tính chính xác và khả thi Đồng thời, quá trình này yêu cầu đánh giá các triển vọng trung hạn nhằm hỗ trợ các quyết định chiến lược hiệu quả Thông tin liên quan được cung cấp trước khi tiến hành lập dự toán cho từng khu vực, giúp đảm bảo tính minh bạch và phù hợp với điều kiện thực tế (xem bảng 2.1).
Bảng 2.1 Quy trình lập dự toán NSNN hàng năm của tỉnh Nghệ An
Bước Trách nhiệm Công việc Tài liệu, biểu mẫu liên quan
Ban hành hướng dẫn và thông báo số kiểm tra dự toán NS
Chỉ thị của CP, Thông tư của Bộ Tài chính, Chỉ thị của UBND
- Sở kế hoạch đầu tư
Lập dự toán và tổng hợp NSĐP
Các biểu mẫu, hướng dẫn của Sở Tài chính
- Sở Kế hoạch Đầu tư
Thảo luận dự toán với Bộ Tài chính
Các biểu mẫu hướng dẫn của
Các biểu mẫu hướng dẫn của Bộ Tài chính và Sở Tài chính
Tổng hợp dự toán NSĐP
Các biểu mẫu hướng dẫn của Sở Tài chính
- Sở Kế hoạch Đầu tư
Xem xét, trình thường trực HĐND tỉnh
Các biểu mẫu hướng dẫn của
- Các phòng chuyên quản Điều chỉnh phương án phân bổ dự toán NSĐP
Quyết định giao dự toán NSNN của Bộ Tài chính
Chuẩn bị các biểu mẫu giao
Nghị quyết HĐND, Quyết định UBND tỉnh
Các biểu mẫu hướng dẫn của
Lưu hồ sơ Theo mục 6 quy trình này
Bước đầu tiên là ban hành hướng dẫn và thông báo số kiểm tra dự toán ngân sách nhà nước hàng năm Đây giúp đảm bảo việc lập dự toán ngân sách chính xác, phù hợp với Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính và chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh Phòng Quản lý ngân sách có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách địa phương dựa trên các hướng dẫn và thông báo này, góp phần đảm bảo quản lý ngân sách hiệu quả và minh bạch.
- Xây dựng hướng dẫn lập dự toán thu, chi NSĐP, thông báo số kiểm tra cho các Sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh và UBND huyện, thành phố
- Lấy ý kiến tham gia của các phòng chuyên quản đối với dự thảo văn bản hướng dẫn và số kiểm tra
- Tăng cường văn bản báo cáo Giám đốc Sở Tài chính xem xét, ký ban hành
Bước 2 trong quy trình lập dự toán ngân sách địa phương yêu cầu Phòng Quản lý ngân sách cùng các phòng chuyên môn trả lời các kiến nghị, thắc mắc và đề xuất liên quan để đảm bảo tính chính xác và khả thi của dự toán Quá trình này giúp tổng hợp các ý kiến đóng góp, xác định các khoản mục cần điều chỉnh và hoàn thiện dự toán ngân sách địa phương hiệu quả Việc lập dự toán và tổng hợp dự toán ngân sách địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý ngân sách công khai, minh bạch và phù hợp với các quy định pháp luật.
Các đơn vị lập dự toán ngân sách của cấp mình gửi về Sở Tài chính, Cục thuế, Sở Kế hoạch - Đầu tư
Phòng Quản lý ngân sách tổng hợp dự toán NSĐP theo biểu mẫu của
Sở Tài chính thống nhất với Cục thuế và Sở Kế hoạch - Đầu tư báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh, Thường trực HĐND dự toán NSĐP
Bước 3 trong quy trình quản lý ngân sách yêu cầu Sở Tài chính, Cục thuế và UBND tỉnh tiến hành thảo luận dự toán ngân sách với Bộ Tài chính vào năm đầu của kỳ ổn định ngân sách, nhằm đảm bảo sự thống nhất và chính xác trong phân bổ ngân sách Trong các năm tiếp theo, việc thảo luận này chỉ diễn ra khi có đăng ký trước với Bộ Tài chính, để duy trì tính minh bạch và phù hợp với quy định Ngoài ra, Sở Kế hoạch - Đầu tư còn chịu trách nhiệm thảo luận kế hoạch ngân sách với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, góp phần xây dựng chiến lược phát triển ngân sách bền vững.
Bước 4: Phân bổ dự toán ngân sách địa phương dựa trên dự toán các Sở, ban, ngành, đơn vị (đơn vị dự toán cấp I), UBND huyện, thành phố, kết quả thảo luận dự toán với Bộ Tài chính, và chế độ chi tiêu hiện hành do UBND tỉnh quyết định Sở Tài chính chủ trì tổ chức thảo luận về dự toán thu, chi ngân sách với các cơ quan liên quan theo phân công cụ thể.
Phòng Tài chính Hành chính sự nghiệp tiến hành thảo luận dự toán với các Sở, ban, ngành, đoàn thể khối tỉnh theo kế hoạch
Phòng Quản lý ngân sách tổ chức thảo luận dự toán chi ngân sách huyện, thành phố để đảm bảo phân bổ ngân sách phù hợp Đồng thời, phối hợp với Cục Thuế để thảo luận dự toán thu ngân sách theo địa phương Phòng Tài chính Kế hoạch huyện, thành phố chịu trách nhiệm tổ chức thảo luận dự toán thu, chi ngân sách xã, phường, thị trấn cùng UBND và phối hợp với Cục Thuế để xây dựng dự toán thu phù hợp, đảm bảo cân đối ngân sách địa phương một cách hiệu quả.
Phòng Tài chính Đầu tư phối hợp Sở Kế hoạch - Đầu tư rà soát và tổng hợp danh mục các công trình, dự án của tỉnh, đánh giá về tiến độ, nguồn vốn dự kiến và tổng hợp dự toán chi đầu tư phát triển Sau đó, đơn vị gửi báo cáo này cho Phòng Quản lý ngân sách để phục vụ công tác lập kế hoạch và phân bổ ngân sách hiệu quả.
Bước 5: Tổng hợp dự toán NSĐP
Phòng Quản lý ngân sách phối hợp chặt chẽ với Cục Thuế, Sở Kế hoạch và Đầu tư, cùng các phòng chuyên môn tổng hợp kết quả thảo luận dự toán, cân đối ngân sách tỉnh, huyện, xã để báo cáo Giám đốc Sở Tài chính Đồng thời, đơn vị cũng thực hiện các báo cáo theo yêu cầu của UBND và HĐND nhằm đảm bảo quản lý ngân sách hiệu quả và minh bạch.
- Giám đốc Sở Tài chính xem xét chuẩn bị báo cáo UBND tỉnh, Ban Kinh tế Ngân sách và Thường trực HĐND
- Phòng Quản lý ngân sách Tăng cường phương án phân bổ dự toán theo yêu cầu của Giám đốc Sở Tài chính
Bước 6: Xem xét, báo cáo UBND tỉnh để trình Thường trực HĐND tỉnh
Sở Tài chính, Cục Thuế và Sở Kế hoạch - Đầu tư phối hợp tổ chức báo cáo UBND tỉnh và Thường trực HĐND tỉnh (có Ban Kinh tế Ngân sách tham gia) về dự toán thu, chi ngân sách năm, kèm theo thuyết minh căn cứ lập và phân bổ dự toán.
Bước 7 trong quy trình điều chỉnh phương án phân bổ ngân sách địa phương (NSĐP) bao gồm việc Phòng Quản lý ngân sách phối hợp với các phòng chuyên môn tiếp nhận phương án thu ngân sách từ Cục Thuế Sau đó, phòng này sẽ tổng hợp và điều chỉnh phương án phân bổ dự toán ngân sách dựa trên các số liệu mới Cuối cùng, các phương án đã được điều chỉnh sẽ được gửi báo cáo lên Giám đốc Sở Tài chính để trình UBND tỉnh phê duyệt, đảm bảo tính chính xác và phù hợp với quy định ngân sách của Bộ Tài chính.
