Chuyên đề 1: Tổng quan về tài chính - tiền tệ

Tổng quan về tài chính - tiền tệ

11/09/2009 1

CHUYÊN ĐỀ I

TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ

Nội dung nghiên cứu

ƒTIẾP CẬN PHẠM TRÙ TÀI CHÍNH TIỀN TỆ

ƒXU HƯỚNG PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG TÀI CHÍNH

ƒVAI TRÒ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

11/09/2009 3

Tài chính là khoa học nghiên cứu quản lý tiền, hoạt động

ngân hàng, tín dụng, đầu tư và tài sản

Quan điểm của K.Maxr

Tài chính là phạm trù phân phối

Đằng sau hoạt động phân phối phản ảnh các quan hệ kinh tế

phát sinh trong quá phân phối các quỹ tiền tệ nhằm thỏa mãn

nhu cầu của các chủ thể kinh tế – xã hội

Nhận xét:

ƒ Nhận thức về bản chất: Tìm ra mối quan hệ nội tại

của phạm trù tài chính

ƒ Có ý nghĩa trong việc hoạch định chính sách

PHẠM TRÙ TÀI CHÍNH

Quan điểm của các nhà kinh tế thực nghiệm:

Tài chính là quá trình chuyển giao tiền tệ giữa các hộ gia đình,

doanh nghiệp và chính phủ

Hay cách khác, mọi vấn đề thực hiện có liên quan đến tiền và thị

trường gọi là tài chính.

Có thể nhận thức tài chính qua các hoạt động:

ƒ Vay mượn vốn

ƒ Đầu tư cổ phiếu

PHẠM TRÙ TÀI CHÍNH

11/09/2009 5

Quan điểm thực nghiệm chỉ ra tác nghiệp của hoạt động tài

chính

Môi trường để thực hiện các tác nghiệp

ƒ Người quản lý tài chính:

Quyết định đầu tư vốn, mở rộng kinh doanh và thu

hút vốn phục vụ cho kinh doanh

ƒ Người đầu tư tài chính:

Cá nhân và các định chế cung cấp vốn cho thị

trường thông đầu tư chứng khoán

ƒ Các công cụ tài chính (tài sản tài chính)

ƒ Các thể chế tài chính

PHẠM TRÙ TÀI CHÍNH

11/09/2009 7

Nhận xét:

Kết hợp 2 quan điểm:

ƒ Nhận thức đúng đắn phạm trù tài chính và vận

dụng vào thực tiễn có hiệu quả.

ƒ Phát triển nghề nghiệp tài chính và khu vực tài

chính trong cơ cấu kinh tế

PHẠM TRÙ TÀI CHÍNH

Huy động nguồn lực:

Đặt vấn đề:

Bất kỳ hoạt động một đầu tư nào đều phải tìm kiếm

nguồn tài trợ

Người quản lý tài chính:

ƒ Quyết định làm thế nào để huy động vốn đáp ứng nhu

cầu tài trợ

CHỨC NĂNG TÀI CHÍNH

11/09/2009 9

Phân bổ nguồn lực

Thể hiện lập kế hoạch sử dụng nguồn lực tài chính

Bài toán cần giải là :Nguồn lực tài chính có hạn và

nhu cầu vô hạn.

Đường giới hạn nguồn lực tài chính

Nhu cầu A

Nhu cầu B

Nền kinh tế không đáp ứng đủ nguồn lực

Nền kinh tế không

sử dụng hết nguồn

Nhu cầu B Đường đẳng dụng

Hiệu quả phân bổ nguồn lực

Có vô số điểm phân bổ hiệu quả nguồn lực

CHỨC NĂNG TÀI CHÍNH

Đường đẳng dụng

Hiệu quả tối ưu

Phân bổ nguồn lực

CHỨC NĂNG TÀI CHÍNH

Giám sát tài chính:

9 Tăng cường công tác k iểm tra các hoạt động

tài chính: kiểm tra bên trong và bên ngoài

9 Tăng cường tính minh bạch, khắc phục thông tin

bất cân xứng

CHỨC NĂNG TÀI CHÍNH

11/09/2009 13

Quan điểm K.Marx

Tiền là hàng hóa, có 2 thuộc tính:

9 Giá trị, và

9 Giá trị sử dụng

Kim loại vàng chính là tiền thực chất

Quan điểm các nhà kinh tế hiện đại

Sau khi chế độ tiền tệ Brettonwoods sụp đổ, chế độ

lưu thông tiền giấy vận hành trên cơ sở đảm bảo vàng

nhường chỗ cho chế độ tiền giấy bất khả hoán

Nhiều loại tiền dưới dạng tài sản tài chính xuất hiện

Tiền tệ được hiểu theo:

9 Tiền theo nghĩa hẹp: tiền giấy, kim khí…

9 Tiền theo nghĩa rộng: Các loại tài sản tài chính

PHẠM TRÙ TIỀN TỆ

Tiền thuộc sở hữu của một chủ thể thể hiện là nguồn lực tài

chính – tiền đề để tài trợ các dự án đầu tư

Các hoạt động tài chính làm tăng ( giảm) giá trị tiền tệ của các

nhà đầu tư, chủ thể quản lý tài chính…

Các nhà đầu tư

$ $ Chức năng tài chính

Mối quan hệ giữa tài chính

và tiền tệ

11/09/2009 15

Hệ thống tài chính

Thị trường Hàng hóa

Quỹ Tiền lời

Người tiết kiệm

Cung cấp hàng hóa

Người vay vốn Cầu hàng hóa

CHU CHUYỂN TÀI CHÍNH

Nghiên cứu các lĩnh vực:

o Lĩnh vực tài chính công

o Lĩnh vực thị trường tài chính

XU HƯỚNG ĐỔI MỚI & PHÁT TRIỂN

TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ

11/09/2009 17

Đây là loại hình tài chính của chính phủ.

Trước đây quan niệm chính phủ là người “Cai trị

đất nước”.

Ngày nay chính phủ:

1) Người cung cấp hóa công xã hội.

2) Can thiệp vào kinh tế

ĐỔI MỚI TÀI CHÍNH CÔNG

Khuynh hướng cải cách tài chính công:

ƒ Xác lập lại khu vực công và hình thành một

khu vực công đầy năng động, có tính cạnh

tranh với khu vực tư

ƒ Đổi mới chính sách thuế

ƒ Cải thiện việc lập kế hoạch phân bổ nguồn

lực và kế hoạch chi tiêu.

ĐỔI MỚI TÀI CHÍNH CÔNG

11/09/2009 19

Chính phủ:

z Chuyển phương thức soạn lập ngân sách

theo đầu vào sang phương thức soạn lập ngân sách theo kết quả đầu ra.

Quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra

Hiện tại đang ở đâu

Đã làm như thế nào Muốn đi đến

đâu

Làm gì đi đến đó

ĐỔI MỚI TÀI CHÍNH CÔNG

z Chống tham nhũng tài chính công.

z Giảm bất bình đẳng trong xã hội, chú

trọng đến người nghèo

ĐỔI MỚI TÀI CHÍNH CÔNG

11/09/2009 21

Trong 2 thập kỷ qua, thị trường tài chính thế giới đã có

nhiều thay đổi:

Có 6 thay đổi lớn:

ƒ Sự phát triển các trung tâm tài chính

ƒ Toàn cầu hóa thị trường tài chính

ƒ Công nghệ thông tin

ƒ Nới lỏng các điều tiết của nhà nước (deregulation)

ƒ Đổi mới quản trị tài chính

ƒ Thị trường tài chính mới nổi (Emerging financial

markets)

ĐỔI MỚI THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Trung tâm tài chính và các thành phố lớn:

London, Newyork, Tokyo, Singapore…

SỰ PHÁT TRIỂN CÁC TRUNG TÂM TÀI CHÍNH

11/09/2009 23

Định nghĩa:

Trung tâm tài chính “là nơi tập trung mạng

lưới hoạt động của các định chế tài chính và

thị trường tài chính trong việc cung cấp đa

dạng các dịch vụ tài chính”.

Trung tâm tài chính thường tọa lạc ở thủ đô hay một thành phố của một quốc gia

SỰ PHÁT TRIỂN CÁC TRUNG TÂM TÀI CHÍNH

Hệ thống các loại hình trung tâm tài chính

Quan điểm mục đích luận

(Teleological) Quan điểm địa lý (Geographic) Quan điểm lịch sử (Historical)

Trung tâm

chức năng Trung tâm đăng ký Trung tâm quốc gia Trung tâm quốc tế Trung tâm truyền thống Trung tâm tập trung Trung tâm quốc tế

Trung tâm

11/09/2009 25

Trung tâm tài chính quốc tế có những đặc điểm sau:

ƒ Có một số lượng lớn các ngân hàng nước ngoài hiện diện trên

thị trường tài chính.

ƒ Có sự đa dạng các định chế tài chính trong việc cung cấp các

dịch vụ tài chính

ƒ Thị trường ngoaị hối phát triển

ƒ Thị trường chứng khoán chuyển tải có hiệu quả các nguồn vốn

đầu tư và tạo ra tính thanh khoản cao của các chứng khoán.

Có sự hiện diện CK của các công ty nước ngoài.

Có sự hiện diện các chứng khoán phái sinh (Derivatives): các

hợp đồng tương lai, hợp đồng triển hạn, quyền lựa chọn và hợp

đồng swaps…

ƒ Hình thành thị trường offshore – thị trường tiền gởi và cho vay

đối với các chủ thể là người không cư trú.

SỰ PHÁT TRIỂN CÁC TRUNG TÂM TÀI CHÍNH

Để phát triển một trung tâm tài chính quốc tế

cần có các điều kiện sau:

ƒ Sự ổn định kinh tế và chính trị;

ƒ Vị trí địa lý thuận lợi về phát triển kinh tế và

ƒ Hệ thống tỷ giá hối đoái ổn định.

SỰ PHÁT TRIỂN CÁC TRUNG TÂM TÀI CHÍNH

11/09/2009 27

ƒ Có hệ thống tổng thể luật pháp tài chính hợp lý;

Có khuôn khổ hợp lý để giám sát và đảm bảo tinh ổn

định của hệ thống và bảo vệ những lợi ích hợp pháp

cho các nhà đầu tư;

ƒ Cơ sở hạ tầng hiện đại;

ƒ Hệ thống thu thập và cung cấp thông tin tốt;

ƒ Có chế độ thuế hợp lý đối với các hoạt động đầu tư

tài chính.

ƒ Nguồn nhân lực cung cấp cho lĩnh vực tài chính.

SỰ PHÁT TRIỂN CÁC TRUNG TÂM TÀI CHÍNH

Toàn cầu hóa tài chính xuất hiện trong những năm 80

gắn liền bối cảnh:

ƒ Thương mại toàn cầu phát triển, biểu hiện:

9 Quy mô thương mại tăng nhanh

9 Đóng góp GDP của các nền kinh tế (>50%)

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI

CHÍNH

11/09/2009 29

Những thay đổi (tt):

ƒ Các công ty đa quốc gia phát triển

ƒ Các nhà đầu tư quốc tế phát triển

ƒ Sự sụp đổ chế độ tài chính BrettonWoods

ƒ Các công cụ tài chính quốc tế phát triển

Như vậy, toàn cầu tài chính là một nhánh của toàn cầu

kinh tế Toàn cầu hóa thị trường tài chính làm cho: Thị

trường tài chính của 1 quốc gia ngày càng hội nhập vào

mạng lưới thị trường tài chính của thế giới

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Toàn cầu kinh tế Toàn cầu sản xuất Toàn cầu tài chính

Phân phối nguồn

lực phù hợp lợi thế

cạnh tranh của

mỗi quốc gia

Chuyển tải nguồn vốn giữa các quốc gia

Cọ xát giữa toàn cầu tài chính và toàn cầu sản xuất

11/09/2009 31

Cơ hội:

ƒ Người đi vay hoàn toàn không bị giới hạn, họ

có thể tìm kiếm vốn trên thị trường tài chính của quốc gia khác.

ƒ Người đầu tư không bị giới hạn để tìm kiếm cơ

hội đầu tư trên thị trường tài chính ở các quốc gia khác

ƒ Các định chế tài chính tìm kiếm để có mặt

trên thị trường toàn cầu, mục đích: (1) mở rộng phạm vi hoạt động và (2) thu hút nhiều khách hàng.

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Thử thách và chi phí:

ƒ Sự bay hơi thị trường tài chính

(Volatility )

ƒ Thâu tóm (Take-over)

ƒ Mất quyền độc lập (Loosing sovereign)

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

11/09/2009 33

Công nghệ thông tin:

Từ những năm 80, công nghệ máy tính được sử dụngrộng rãi trong dịch vụ tài chính

ƒ Sự phát triển hệ thống thẻ tín dụng

ƒ Kết nối giao dịch liên tục, nhanh chóng cho dù ở

khoảng cách xa

ƒ Tiết kiệm chi phí giao dịch tài chính

ƒ Thu nhập nhiều thông tin và xư lý kịp thời

ƒ Cung cấp nhiều công cụ tài chính

Thử thách:

Bảo mật thông tin, nghẽn mạch …TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Nới lỏng các điều tiết của nhà nước(deregulation):

Từ những năm 80, xuất hiện xu hướng là nhà nước nới

lỏng các quy định về tài chính:

ƒ Giảm và miễn trừ thuế (tax heaven)

ƒ Thực hiện các chương trình tư nhân hóa

ƒ Coi trọng các sáng kiến thị trường, phát huy vaitrò hiệp hội)

ƒ Nới lỏng những giới hạn giao dịch tài chính

Ngược lại:

Tăng cường giám sát, bảo vệ quyền của các nhàđầu tư ( khắc phục thông tin bất cân xứng, bảo hiểmtín dụng)

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

11/09/2009 35

Đổi mới quản trị tài chính:

ƒ Phát triển công nghệ quản lý tài sản, danh

mục đầu tư

ƒ Đổi mới quản trị rủi ro và chi phí.

ƒ Đổi mới phương pháp định giá tài sản.

ƒ Đổi mới phương thức giao dịch ngoại tệ (các

nghiệp vụ hoán chuyển ngoại tệ phát triển).

ƒ Đổi mới phương pháp Marketing…

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Thị trường tài chính mới nổi (Emerging

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

11/09/2009 37

Thị trường tài chính mới nổi

Trong những năm 80, chúng ta chứng kiến sự

phát triển mạnh mẽ thị trường tài chính của

những quốc gia công nghiệp mới (Đông Nam Á

và Châu Mỹ La tinh).

ƒ C ác quốc gia này có tốc độ tăng trưởng

cao, thu hút nhiều nhà đầu tư quốc tế.

ƒ Thị trường chứng khoán hấp dẫn đối với

các nhà đầu tư quốc tế.

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Hình ảnh trái ngược:

ƒ Khủng hoảng tài chính Mexico (1994).

ƒ Khủng hoảng tài chính Thailand (1997).

ƒ Khủng hoảng Argentina (2002).

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

11/09/2009 39

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Những khó khăn liên quan đến đầu tư trong thị trường

mới nổi:

ƒ Chuẩn mực kế toán còn kém.

ƒ Trình độ quản lý doanh nghiệp yếu kém.

ƒ Chi phí thu thập thông tin cao(thông tin phân

tán, hàng rào ngôn ngữ…)

ƒ Rủi ro chính trị.

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

11/09/2009 41

TOÀN CẦU HÓA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Khái quát

ƒ Cuối thế kỷ 19 trở về trước

Đặc trưng một nền kinh tế thị trường tự do cạnh tranh

(thuyết Adam Smith, Ricardo…)

ƒ Từ sau cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 2

Giai đoạn 50-70:

ƒ Các nền kinh tế phát triển theo hướng nội

ƒ Chính phủ quyết định phân bổ nguồn lực của nền

kinh tế

VAI TRÒ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

11/09/2009 43

Giai đoạn 70 - 90:

ƒ Đẩy mạnh phát triển theo hướng ngoại

ƒ Coi trọng lực lượng thị trường quyết định phânbổ nguồn lực

Kết quả:

Thu hẹp khu vực côngNền kinh tế khủng hoảngGia tăng bất bình đẳng

Giai đoạn 90 đến nay:

ƒ Tôn trọng sáng kiến phát triển của thị trường

ƒ Chính phủ tăng cường vai trò giám sát, cải thiệnmôi trường đầu tư, giảm bất bình đẳng

VAI TRÒ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

ƒ Chính sách tài khóa

ƒ Chính sách tiền tệ

Trong đó:

ƒ Chính sách tài khóa:

ƒ Chính sách thuế, chi tiêu công và tín dụng, quản lý nợ công.

ƒ Chính sách tài khóa tác động đến cung cầu hàng hóa.

Chính sách tiền tệ:

CÁC CÔNG CỤ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

11/09/2009 45

Các nội dung phối hợp:

ƒ Tài trợ thâm hụt và kiềm chế lạm phát

Nguồn tài trợ thiếu hụt NSNN

ƒ Vay công chúng (tăng cầu tín dụng và lãi suất

ƒ Vay nước ngoài (rủi ro quốc gia, lãi suất vay nợ…)

ƒ Ổn định cán cân thanh toán

ƒ Cân đối tiết kiệm và đầu tư trong nước (khu vực chính phủ và tư

nhân)

ƒ Tỷ giá và vấn đề xuất nhập khẩu, chu chuyển vốn khu vực tư nhân

và khu vực nhà nước.

ƒ Quản lý nợ công

ƒ Chính sách lãi suất của NHTW và quy mô nợ công

ƒ Đường cong lãi suất chuẩn trái phiếu chính phủ và lãi suất cơ bản

của NHTW

VAI TRÒ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

Mối tương quan về tăng trưởng GDP, lạm phát và mức tăng

trưởng cung tín dụng , mức bội chi NSNN của Việt nam

11/09/2009 47

Nhận xét

Các mục tiêu của các công cụ chính sách luôn

có sự xung đột.

Tính xung đột bắt nguồn từ tính hai mặt của

lạm phát đối với nền kinh tế:

ƒ Lạm phát vừa phải là chất xúc tác cho các hoạt động kinh tế

ƒ Lạm phát cao phá hoại nền kinh tế

VAI TRÒ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

Có ý kiến cho rằng để giảm bớt xung đột nên lấy

mục tiêu ổn định làm tọa độ ngắm cho chính

sách tài chính quốc gia.

“Tính ổn định” có thể hiểu:

9 Không chấp nhận sự cố định của các

VAI TRÒ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

11/09/2009 49

Đặc điểm:

ƒ Chính sách tài khóa có tính ổn định

ƒ Chính sách tiền tệ có tính linh loạt

ƒ Cả hai chính sách có tính chất chung là góp

phần làm bẳng phẳng hóa chu kỳ kinh tế, ổn

định kinh tế vĩ mô

VAI TRÒ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ