Bài tập thực tế môn cơ sở văn hóa việt nam đề tài lễ cúng thần rừng của dân tộc pu péo tỉnh hà giang

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - ĐHQGHNBỘ MÔN NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM BÀI TẬP THỰC TẾMÔN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAMHọc kỳ 1 năm học 2021 – 2022 Đề tài: Lễ cúng thần rừng của dân tộc Pu Péo t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - ĐHQGHN

BỘ MÔN NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

BÀI TẬP THỰC TẾMÔN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAMHọc kỳ 1 năm học 2021 – 2022

 Đề tài: Lễ cúng thần rừng của dân tộc Pu Péo tỉnh Hà Giang 

Mục lục

A, Phần mở đầu 3

B, Nội dung 4

1 Khái quát về dân tộc Pu Péo ở Hà Giang 4

1.1 Vị trí địa lý, đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của địa điểm nghiên cứu 4

1.1.1 Vị trí địa lý 4

1.1.2 Đặc điểm tự nhiên 5

1.1.3 Điều kiện kinh tế xã hội 7

1.2 Khái quát về dân tộc Pu Péo ở Hà Giang 7

1.2.1 Nguồn gốc lịch sử 7

1.2.2 Ngôn ngữ, dân số 8

1.2.3 Trang phục 8

1.2.4 Văn hóa 10

2 Lễ cúng thần rừng của người Pu Péo… 12

2.1 Nguồn gốc 12

2.2 Quá trình chuẩn bị 13

2.3 Phần lễ 15

2.3.1 Cúng dâng lễ (cúng sống) 15

2.3.2 Cúng chính (cúng chín) 16

2.4 Phần hội 17

2.5 Ý nghĩa 18

3 Lễ cúng thần rừng của người Pu Péo ở quá khứ và hiện tại 19

4 So sánh lễ cúng thần rừng của người Pu Péo với người Hà Nhì/Dao Đỏ 20 

C, Kết luận 24

D, Danh mục tài liệu tham khảo 24

E, Ảnh nhóm 25

A, PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài  Không thể phủ nhận văn hóa là một trong những yếu tố cốt lõi, đóng vai trò nềntảng đối với sự hình thành và phát triển của mỗi dân tộc, quốc gia Đó là một khái niệmmang nội hàm rộng, có thể được hiểu là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinhthần do con người sáng tạo ra và tích lũy trong quá trình hoạt động thực tiễn hay tươngtác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình Như vậy, văn hóa làmột tổng thể phức hợp bao gồm phong tục, lối sống, tín ngưỡng, văn học, nghệ thuật,đạo đức, và bất cứ những khả năng, tập quán nào mà con người thu nhận được với tưcách là một thành viên của xã hội

Có thể nói, Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa văn hóa với 54 dân tộc anh

em phân bố trên chiều dài dải đất hình chữ S Các sắc thái văn hóa địa phương, vùng,miền tạo cho khuôn tranh văn hóa Việt Nam một diện mạo vô cùng độc đáo; thốngnhất, hài hòa mà đa dạng, nhiều hình vẻ Đặc biệt, trong cộng đồng 54 dân tộc ở Việt Nam, tộc người Pu Péo là một dân tộc thiểu số có những nét văn hoá truyền thống, phong tục, tập quán phong phú, đóng góp nhiều di sản quý báu vào kho tàng văn hoáViệt Nam và còn được đón nhận bởi bạn bè quốc tế

Xuất phát từ ý nghĩa khoa học và thực tiễn, nhằm góp phần nhỏ vào tìm hiểuđặc điểm văn hóa của người Pu Péo ở Việt Nam nói chung và ở huyện Đồng Văn tỉnh

Hà Giang nói riêng, cũng như nâng cao ý thức trách nhiệm, tăng cường khối đại đoànkết toàn cầu, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống, và nâng cao nhận thức về lịch

sử Việt Nam, nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Lễ cúng thần rừng của dân tộc

Pu Péo tỉnh Hà Giang” làm đề tài cho bài tiểu luận môn học Cơ sở Văn hóa Việt Nam

2 Mục đích nghiên cứu

  Ở phía sau làng Chúng Chải, xã Phố Là, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang sẽ lànơi diễn ra lễ tế thần rừng hàng năm của người Pu Péo Người Pu Péo dân số chỉ cóvỏn vẹn tổng cộng là 600 người nhưng họ lại có thể sở hữu cho mình một lễ cúng vớitên gọi “Thần rừng” đã được công nhận là một trong những di sản văn hoá phi vật thể

  Mục đích của bài tiểu luận nhằm tìm hiểu được khái quát về dân tộc Pu Péo ở 

Hà Giang, quá trình chuẩn bị và diễn ra lễ cúng thần rừng, so sánh sự khác nhau giữacách thức tiến hành trong quá khứ, hiện tại và với lễ cúng thần rừng của người Hà Nhì/Dao Đỏ

3 Phương pháp nghiên cứu  Trong quá trình thực hiện đề tài, để phục vụ công tác nghiên cứu, nhóm chúngtôi đã sử dụng phương pháp chủ yếu là phương pháp lịch sử, phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích và phương pháp so sánh nhằm tìm hiểu về các vấn đề nghiêncứu

4 Bố cục khái quát  Bài luận của chúng tôi sẽ chia làm 5 mục chính: Phần mở đầu; khái quát về dântộc Pu Péo tỉnh Hà Giang; cung cấp thông tin chi tiết về lễ cúng thần rừng của người

Pu Péo; so sánh sự khác nhau giữa cách thức tiến hành trong quá khứ; hiện tại và sosánh với lễ cúng thần rừng của người Hà Nhì/Dao Đỏ

5 Tư liệu nghiên cứu  Nguồn tư liệu nghiên cứu bao gồm nguồn tư liệu thành văn: Các Nghị quyết củaTrung ương Đảng về dân tộc và chính sách dân tộc, các sách, công trình nghiên cứukhoa học, luận án tiến sĩ, các bài viết về nguồn gốc tộc người, những nét đặc sắc trongvăn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của người Pu Péo

B, Nội dung

1 Khái quát về dân tộc Pu Péo ở Hà Giang1.1 Khái quát về vị trí địa lý, đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của địa điểmnghiên cứu

1.1.1 Vị trí địa lý

Hà Giang là một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam, phía Đông giáp CaoBằng, phía Tây giáp với Yên Bái và Lào Cai, phía Nam giáp tỉnh Tuyên Quang và phíaBắc giáp Trung Quốc Hà Giang có diện tích tự nhiên 7.884,37km2, chỗ rộng nhất từtây sang đông rộng 115km và từ bắc tới nam rộng 137km

1.1.2 Đặc điểm tự nhiên

a, Địa hình:

Do cấu tạo địa hình phức tạp, Hà Giang có một tiềm năng to lớn về khí hậu, đấtđai, tài nguyên và khoáng sản, Dựa trên những đặc điểm ấy, Hà Giang được chiathành ba vùng với những đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội khác biệt, mỗi vùng cótiềm năng và thế mạnh riêng, cụ thể:

Vùng I: Là vùng núi đá cao ở phía Bắc với 4 huyện là Đồng Văn, Mèo Vạc,Yên Minh và Quản Bạ, có diện tích toàn vùng là 2.352,7 km2

Vùng II: Là vùng cao núi đất phía tây gồm hai huyện Hoàng Su Phì và XínMần Diện tích tự nhiên 1.211,3 km2

Vùng III: Là vùng núi thấp với các huyện: Bắc Quang, Vị Xuyên, Bắc Mê,Quang Bình và thành phố Hà Giang Đây là vùng trọng điểm kinh tế của HàGiang với diện tích tự nhiên lên tới 4.320,3 km2

Ảnh 1: Bản đồ địa lý tỉnh Hà Giang(Nguồn:https://galaxylands.com.vn/ban-do-ha-giang/  , truy cập ngày: 27/11/2021)

b, Khí hậu:

Về cơ bản, khí hậu Hà Giang mang những đặc điểm của vùng núi Việt Bắc – Hoàng Liên Sơn, song mát và lạnh hơn các tỉnh vùng Đông Bắc, nhưng lại ấm hơn cáctỉnh phía Tây Bắc.

 Nhiệt độ trung bình cả năm khoảng 21,60C - 23,90C, biên độ nhiệt trong nămlớn, dao động trên 100C và trong ngày cũng từ 6 - 70C Mùa nóng nhiệt độ cao lên đến

400C (vào tháng 6, 7); ngược lại mùa lạnh nhiệt độ thấp chỉ 2,20C (tháng 1)

Hà Giang có chế độ mưa khá phong phú Bình quân lượng mưa hàng năm củatoàn tỉnh đạt khoảng 2.300 - 2.400 mm Chênh lệch lượng mưa giữa các vùng, các năm

và các tháng trong năm khá lớn

Độ ẩm trung bình hàng năm của Hà Giang khoảng 85% và sự dao động cũngkhông lớn Thời điểm cao nhất vào khoảng 87 - 88% trong khi thời điểm thấp nhất(tháng 1, 2, 3) khoảng 81%

c, Tài nguyên thiên nhiên:

c.1 Thổ nhưỡng Thổ nhưỡng của Hà Giang rất phong phú với 9 nhóm đất chính, trong đó nhómđất xám chiếm diện tích lớn nhất với 585.418 ha, chiếm 74,28% diện tích tự nhiên. Nhóm đất này rất thích hợp cho việc trồng và phát triển các loại cây ăn quả (cam, quýt,

lê, mận ), cây công nghiệp (chè, cà phê ), cây dược liệu (đỗ trọng, thảo quả, huyềnsâm )

c.2 Tài nguyên khoáng sản

Hà Giang có tiềm năng và triển vọng lớn về khoáng sản như sắt, mangan, chì,thiếc, antimon, vàng, đá quý Bên cạnh đó, Hà Giang còn có một trữ lượng khá lớn cácloại khoáng sản không kim loại như: Cao lanh, sét gốm, đá vôi, cát, sỏi, cát kết, đá phiến… và cả than, trong đó quan trọng hơn cả là vỉa than Phó Bảng

c.3 Tài nguyên rừng Rừng là thế mạnh kinh tế chủ yếu của Hà Giang đồng thời ý nghĩa lớn với khoahọc và bảo vệ môi trường Do đặc điểm địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu, rừng Hà Giangkhá phong phú với nhiều chủng loại Diện tích đất rừng của Hà Giang thuộc vào loại

lớn của cả nước, tính đến 31/12/2005 là 345.860 ha, đất trống quy hoạch cho lâmnghiệp 262.918 ha Những phát hiện cho thấy rừng Hà Giang có nhiều loại động vậtquý hiếm như: hổ, báo gấm, voọc má trắng, gấu ngựa, lợn rừng, khỉ, hoẵng,

1.1.3 Điều kiện kinh tế xã hội

a, Kinh tế:

Hà Giang là tỉnh nghèo trong số 6 tỉnh nghèo nhất cả nước, có huyện Xín Mầnthuộc diện huyện nghèo trong 6 huyện nghèo nhất cả nước, xếp thứ 63 về GRDP bìnhquân đầu người, đứng thứ 58 về tốc độ tăng trưởng GRDP Với 846.500 dân, GRDPđạt 20.772 tỉ Đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 20,7 triệu đồng (tương ứng với 899USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 6,76%

b, Xã hội:

Dân số tỉnh Hà Giang là 854.679 người (số liệu ngày 1/4/2019) Trong đó, tỉ lệdân số thành thị là 135.465 người (chiếm khoảng 15,8% dân số) Dân số Hà Giangtương đối đông so với các tỉnh miền Bắc khác. Các dân tộc: Mông (chiếm 32,9% tổngdân số toàn tỉnh), Tày (23,2 %), Dao (14,9 %), Việt (12,8 %), Nùng (9,7 %)

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh có 7 tôn giáo khác nhau đạt 40.393người, nhiều nhất là đạo Tin Lành có 35.960 người, tiếp theo là Công giáo với 4.110tín đồ, Phật giáo có 290 tín đồ

1.2 Khát quát về dân tộc Pu Péo ở Hà Giang1.2.1 Nguồn gốc lịch sử:

Dân tộc Pu Péo, tên gọi khác Ka Beo, Pen ti lô lô (Lô Lô bản địa) là một dân tộcthiểu số trong số 54 dân tộc Việt Nam

 Người Pu Péo sinh sống lâu đời ở vùng cực Bắc Việt Nam Tộc người Pu Péosống ở huyện Đồng Văn ngày nay có nguồn gốc là người Pu Péo ở huyện Ma Ly Pho,tỉnh Vân Nam, Trung Quốc Từ thế kỉ XVII đến cuối thế kỉ XIX, do có đường biên giớidài 52,5 km giữa hai huyện Đồng Văn và Ma Ly Pho nên người Pu Péo di cư đến nước

ta làm nhiều đợt Tuy nhiên, theo nhiều nghiên cứu cho đến tận ngày nay cũng chưachứng minh được từng đợt cụ thể, di cư đồng loạt hay lẻ tẻ

Các dân tộc láng giềng đều thừa nhận rằng người Pu Péo là một trong những cưdân khai khẩn ruộng nương đầu tiên ở vùng cực Bắc Trong hơn 300 năm định cư trênđất nước ta, người Pu Péo đã xây dựng làng bản của mình và trở thành một bộ phậncủa đại gia đình dân tộc Việt Nam Đồng bào Pu Péo đã kề vai sát cánh cùng các dântộc anh em, láng giềng, đổ mồ hôi xương máu để giữ gìn, bảo vệ chủ quyền đất nướcViệt Nam và Cao nguyên đá Đồng Văn - nơi tập trung đông đúc nhất đồng bào Pu Péo

và được coi là trung tâm văn hóa Pu Péo truyền thống của Việt Nam

1.2.2 Ngôn ngữ, dân số

a Ngôn ngữ:

Qua nghiên cứu, điều tra thực tế và so sánh với các hệ ngôn ngữ khác, Trần Văn

Ái, tác giả cuốn sách “Văn hóa người Pu Péo” đã đưa ra kết luận “Trong ngôn ngữ PuPéo vừa có yếu tố Kađai nói chung, vừa có yếu tố ngôn ngữ Tày Thái, vừa có yếu tốngôn ngữ Nam Đảo, nhưng gần gũi với ngôn ngữ Tày Thái hơn cả.” Thậm chí, giốngnhư nhiều dân tộc sống trên địa bàn huyện Đồng Văn cho rằng phần lớn các địa danh ở huyện Đồng Văn ngày nay đều được đặt tên theo ngôn ngữ người Pu Péo Người PuPéo vẫn sử dụng tiếng Pu Péo hàng ngày mặc dù họ không có ngôn ngữ viết riêng vàrất giỏi nói tiếng H’mông hay Quan Hỏa

b Dân số:

Theo “Tổng điều tra dân số và nhà ở” năm 2009, dân số của dân tộc Pu Péo ở Việt Nam là 687 người, phân bố: Hà Giang (580 người, chiếm 84,4% tổng số người PuPéo tại Việt Nam), Tuyên Quang (48 người), thành phố Hồ Chí Minh (15 người), Đồng Nai (11 người),

Có thể nói, Pu Péo là một trong số những dân tộc đang có nguy cơ bị biến mất ở nước ta “Thủ phủ” của tộc người Pu Péo - Xã Phố cũng chỉ có 24 hộ gia đình Tỉ lệ giatăng dân số tự nhiên rất thấp Theo thống kê của Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa giađình tỉnh Hà Giang trong 8 năm qua, mặc dù được Nhà nước không hạn chế mức sinh,thậm chí còn khuyến khích sinh con dân số Pu Péo toàn huyện chỉ tăng thêm 87 người.1.2.3 Trang phục:

Màu chủ đạo của trang phục và hoa văn: đỏ, xanh Màu đỏ tượng trưng cho đànông và cho sự tôn trọng của người phụ nữ dành cho họ Khi may trang phục, màu đỏđược khâu trước Màu xanh tượng trưng cho người phụ nữ.

a, Đàn ông (Con pọk cờ pạ): bộ quần áo nhuộm màu chàm hoặc áo xanh, quầnđen

Áo được may dài quá đầu gối, vạt áo trước ngắn hơn vạt áo sau, cài khuy ở bênsườn và dưới vai Chiếc áo này được mặc vào các dịp lễ, tết, cưới hỏi, tang ma

Quần được may suông, thắt chun phía trước Cạp quần là một mảnh vải rời nốivào thân quần và được để buông, không dùng rải rút như một số kiểu quần của các dântộc khác Không mang trang sức, chỉ đeo vòng tay, vòng cổ trong ngày cưới

b, Phụ nữ (bọc duộm): Thường mặc áo dài đen, bên ngoài có yếm (xanh hoặc đỏ).Thứ tự mặc: Mặc váy: phải chui từ đầu xuống, không được phép xỏ chân vàotrước vì sẽ làm bẩn váy -> Buộc yếm -> Mặc áo trong -> Mặc áo ngoài -> Vấn khăn

 Áo trong (bọc): cài khuy bên nách, may từ vải đen Ống tay gồm 4 miếng vảimàu khác nhau để trang trí Ở cổ áo đệm thêm 1 miếng vải ở ngoài Phụ nữ đã kết hôn:

số khuy luôn là số chẵn (6-8 cái), gần vai làm 2 khuy Phụ nữ chưa kết hôn: số khuyluôn là số lẻ (5-7 cái), gần vai chỉ làm 1 khuy Sau khi tạo khuy thì khâu vải hoa cómàu sắc sặc sỡ lên trên và bắt buộc phải có màu đỏ

 Áo khoác ngoài (bọc cạ): khâu bằng những miếng vải màu (xanh, đỏ, trắng…).Cách khâu cũng giống áo trong nhưng không cần khâu khuy áo mà làm 2 dây khoétngực để buộc áo Hoa văn là các miếng vải nhỏ hình tam giác, gập lại thành hìnhvuông, hình chữ nhật và khâu lên nẹp áo giống như các họa tiết ở chân váy Khôngmay cổ áo mà được gắn liền với nẹp áo (méo bọc cạ)

Váy (dong): Phụ nữ thường mặc váy đen tối màu không xếp nếp, bố cục tinh tế

và cân đối, trang trí bằng các mẩu hạt cườm và mặt mài bằng kim loại Các dải hoa vănchắp ghép bằng vải màu xanh, đỏ, trắng, tím vàng được khâu nổi lên rực rỡ viền quanh

2 tà áo; hình quả trám phủ trước váy, quanh gấu váy và trên khăn đội đầu Những hình

cơ bản được cắt ghép tỉ mỉ, khéo léo tạo nên các hoạ tiết hình mào gà, mặt trời Cắt

ghép những miếng vải tạo hoa văn trang trí hoàn toàn thủ công, không gò bó và theo sựsắp xếp bắt buộc nào.

Yếm (pươi): Hai dải yếm, yếm đằng trước bao giờ cũng dài hơn yếm đằng sau.Vải có màu nổi Yếm được buộc từ cạp váy để khi thả sẽ chạm đến phần hoa văn củacạp váy trong Dây buộc yếm làm bằng vải đen đính ở hai đầu thân yếm và khi buộc thìthắt giấu vào trong vạt áo, 2 dây thắt của yếm sau được thắt buông ra phía trước. Khăn (khặn):

 Khăn quấn đầu (khặn nhiêu) làm bằng vải nâu, đen hoặc tím sẫm Ở hai phíađầu khăn thêu chỉ màu hồng Các thiếu nữ vấn tóc quanh đầu, bên ngoài quấn một vànhkhăn, quấn kín hết khăn, khi kết hôn thì buông một đoạn khăn xuống Thiếu phụ búitóc trước trán, có giắt một chiếc lược gỗ bên trên, sống lược gọt cong hình hai chiếcsừng; những chiếc khăn thường được đội vào các dịp lễ tết hay tiếp khách

 Khăn đội đầu ( pươi tô) làm bằng vải đen Khăn hình vuông, khi đội sẽ gấp đôilại Trên nền vải ghép nhiều mảnh vải màu sắc khác nhau, kín khoảng nửa chiếc khăn

để tạo hoa văn rực rỡ Trên các góc khăn được đính một số hạt nhôm nhỏ hoặc hạtcườm Khăn được dùng trong các dịp quan trọng

 Đồ trang sức: vừa dùng trang điểm cho con người vào các dịp quan trọng màcòn giúp tránh được sự quấy nhiễu, làm hại của ma quỷ và phản ánh điều kiện, khảnăng kinh tế của từng cá nhân, gia đình trong xã hội Đồ trang sức gồm có nhiều loạivòng tay, vòng cổ, dây chuyền, nhẫn, chủ yếu là bằng bạc

Ảnh 2: Trang phục của dân tộc người Pu Péo(Nguồn ảnh:https://link.gov.vn/FGUU12 , truy cập ngày: 27/11/2021)1.2.4 Văn hóa:

Về tục lệ ma chay, mỗi khi có người thân trong nhà qua đời sẽ đặt nghiêng hũthờ trên bàn thờ để tổ tiên biết, quan tài được đặt ở nửa sau gian giữa Trước khi đi maitáng, thầy cúng làm lễ đưa người chết về quê cũ, cắm một ngôi sao bằng tre ở cửachính đi để ngăn không cho ma trở lại nhà Mộ thường đặt trên rừng Trước khi lấp đất,con trai phải lần lượt bước lên nắp quan tài quỳ lạy Trên bàn thờ là những hũ nhỏ thờ 

tổ tiên 3 đời, mỗi hũ tượng trưng cho một đời Những người chết bất đắc kỳ tử coi là

ma ngoài Người Pu Péo để tang cha mẹ 3 năm, trong tang không được cưới hỏi, ngoàiđám tang còn làm ma khô

 Nhà ở thường là hướng Nam và Đông Nam, nằm dưới chân đồi và nhìn ra ruộngvườn Nhà sàn được làm 3 đến 5 gian, thường có một cửa chính và một cửa phụ bêngian bếp Không gian sinh hoạt khép kín Chuồng gia súc gần gian bên trái Gian giữa

là gian khách, gian bên trái (phía đông) là gian linh thiêng đặt bếp thiêng Bếp thứ hai

để nấu ăn hàng ngày ở gian phía tây Bên cạnh bếp lửa kê một chiếc giường- bày các

đồ cúng tổ tiên và là chỗ ngủ người đàn ông trụ cột Phía trên giường là nơi để đặt bànthờ Gian bên phải được giành cho phụ nữ để thêu thùa, may vá Phía sau ngăn thànhgian buồng nhỏ dành cho các con gái Trong các gia đình thường có một đầu sư tử khắc bằng đá để ở cổng ra vào hoặc đặt trên nóc nhà như một vật thiêng để canh giữ nhàhoặc trừ tà

Ảnh 3: Nhà ở của dân tộc Pu Péo(Nguồn ảnh:https://link.gov.vn/YOAY27  , truy cập ngày: 27/11/2021) Người Pu Péo cư trú xen kẽ và quan hệ gần gũi với các tộc người khác Mặc dùđịnh cư từ lâu đời nhưng bản làng thường xuyên phân tán, chỉ có từ 5-7 hộ Tuy nhiên,dòng họ đối với người Pu Péo là một tổ chức tông tộc truyền thống, lấy huyết thốngcha làm cơ sở kết nối Mô hình gia đình nhỏ, một vợ một chồng Trong gia đình thườngtồn tại 2-3 thế hệ, người cha là người đứng đầu, làm trụ cột.

Lễ cưới được tiến hành qua nhiều bước: thăm dâu, dạm hỏi, xin dâu, đón dâu và

lễ lại mặt, ngày cưới của cô dâu chú rể đều mặc trang phục truyền thống, trong ngàycười đoàn đón dâu của nhà trai đi theo số chẵn, lễ vật mang theo gồm 5 sọt xôi, mộttấm vải đỏ, chuỗi hạt cườm, một đôi bát và một con gà trống Lễ cưới ở nhà gái diễn ratrong vòng một ngày Sáng hôm sau một người bạn của cô dâu cõng cô dâu ra khỏicổng để về nhà chồng (kể từ đó cô dâu được đối xử như khách) Khi về đến nhà trai, côdâu và chú rể khấu vái tổ tiên để được nhận chính thức Sau khi cưới ba ngày, cô dâu

và chú rể mang theo xôi, thịt trở về bên ngoại làm lễ “lại mặt”

2 Lễ cúng thần rừng của người Pu Péo2.1 Nguồn gốc

Tục cúng thần rừng đã có từ lâu đời trong đời sống tín ngưỡng của người PuPéo Họ cho rằng thần rừng là chủ của rừng cấm, còn rừng cấm là nơi trú ngụ của các

vị thần, tổ tiên từ nhiều đời trước, là nơi dừng chân, hội tụ của các vị thần Trong bất

cứ dòng họ nào của dân tộc Pu Péo, người đã mất được đủ 3 năm thì sẽ đều được concháu đưa linh hồn vào ngụ trên những cây cổ thụ trong rừng nguyên sinh cùng với thầnrừng và tổ tiên ngàn đời của họ Rừng cấm bởi vậy được gìn giữ và bảo vệ bởi các luậttục nghiêm ngặt và điều kiêng kỵ như: không được xâm phạm nơi ở của thần, khôngđược vào rừng chặt cây, lấy củi, săn bắn… Người dân làng bản muốn chặt cây, đốt rẫy phải thông báo, xin phép bằng lễ cúng thần rừng Với dân tộc Pu Péo, thần rừng (Saungun hay Sau nguôn) có vị trí đặc biệt, có ảnh hưởng lớn nhất và được cầu khấn tronghầu hết các nghi lễ thờ cúng Có thể nói, lễ cúng thần rừng là một trong những nghi lễtruyền thống quan trọng nhất trong đời sống tâm linh của dân tộc Pu Péo, mang ý nghĩa phồn thực của cộng đồng cư dân nông nghiệp sinh sống tại vùng đất mà rừng luôn làmột phần không thể thiếu.

 Người Pu Péo vẫn còn lưu giữ câu chuyện về nguồn gốc lễ cúng thần rừng: ngàyxưa trên vùng cao heo hút có một ông thần lạ sinh sống, ai muốn chặt cây, đốt nương phải xin phép; nếu thần ưng thuận thì mới được phép vác rìu, vác cuốc tới tiến hànhcông việc Ong và kiến được thần giao trọng trách coi giữ rừng, nếu ai xâm phạm thì sàxuống đốt và xua đuổi Từ đó, con người không dám xâm phạm vào tài nguyênrừng, không có đất làm nương, không có gỗ làm nhà, nên đã kiện lên trời Vua trời phán rằng: thần rừng phải cho phép con người khai phá đất đai trồng trọt, kiếm kế sinhnhai Thế nhưng sau đó người lại tự do chặt cây, khiến cho muông thú không còn nơi

cư ngụ, kiếm ăn, chúng lại kéo lên vua trời kiện con người Vua trời phán quyết: rừng

là của chung muôn loài Tuy nhiên, rừng phải có người cai quản, con người chỉ đượckhai phá đất đai, lấy gỗ làm nhà, làm củi đốt một cách chừng mực để muông thú có nơi

cư ngụ, kiếm ăn Từ đó, người muốn chặt cây, đốt rẫy phải thông báo bằng lễ cúngthần rừng

2.2 Quá trình chuẩn bịTrước ngày làm lễ, đàn ông trong làng vào rừng chọn địa điểm, phát quang câyrừng Để tiến hành lễ cúng thần rừng, đồng bào Pu Péo (Hà Giang) phải họp bàn, phâncông việc, đóng góp tiền mua lễ vật, mời thầy cúng, Buổi tối trước đó, tức ngày 5/6

âm lịch, đại diện các hộ gia đình và những người cao tuổi đến nhà già làng quây quần