Tuần 22,23,24 bài 7 thơ có yếu tố tự sự

+ Đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả và kể chuyện của bài thơ: Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự, miêu tả, với biểu cảm và các biện pháp nghệ thuật khác.. - Nhận biết được một số yếu tố hình th

Trang 1

Ngày soạn: 6/ 02/ 2023- Ngày dạy: / 02/ 2023

+ Tư tưởng, tình cảm của tác giả Minh Huệ được thể hiện qua văn bản

+ Hình ảnh Bác Hồ trong cảm nhận của người chiến sĩ

+ Đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả và kể chuyện của bài thơ: Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự, miêu tả, với biểu cảm và các biện pháp nghệ thuật khác

2 Về năng lực:

- Xác định được ngôi kể trong văn bản

- Nhận biết được một số yếu tố hình thức (chi tiết, nhân vật, thể thơ, yếu tố miêu tả và tự sự;

sự kết hợp giữa các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm trong bài thơ), nội dung (đề tài; chủ đề; ý nghĩa; tình cảm của tác giả, của anh đội viên với Bác và tình cảm của Bác đối với chiến sĩ và dân công, )

- Rèn kĩ năng đọc – hiểu văn bản thơ

- Kể tóm tắt diễn biến câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn

- Biết cách đọc thơ tự sự viết theo thể thơ năm chữ có kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm, thể hiện được tâm trạng lo lắng không yên của Bác Hồ; tâm trạng ngạc nhiên, xúc động lo lắng

và niềm vui sướng HP của người chiến sĩ

- Trình bày suy nghĩ ý tưởng, cảm nhận của bản thân về những giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ

3 Về phẩm chất:

- Nhân ái: HS biết tôn trọng, yêu thương chia sẻ với những người xung quanh, tự hào về

truyền thống đánh giặc của dân tộc

- Chăm học, chăm làm: HS có ý thức vận dụng bài học vào các tình huống, hoàn cảnh thực tế

đời sống của bản thân

- Trách nhiệm: hành động có trách nhiệm với chính mình, có trách nhiệm với đất nước, chủ

động rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản thơ

- Yêu nước, tự hào về truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc thể hiện trong tác phẩm

- Biết ơn, kính trọng đối với những người có công

- Tự lập, tự tin, có tinh thần vượt khó

II Thiết bị dạy học và học liệu

1 Thiết bị: Máy chiếu, máy tính, Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm, Phiếu học

tập, Bảng kiểm tra, đánh giá thái độ làm việc nhóm, bài trình bày của HS

2 Học liệu:

- Sgk, kế hoạch bài dạy, sách tham khảo, phiếu học tập,

- Một số video, tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học

Trang 2

III Tiến trình dạy học

1 Hoạt động 1: Khởi động

a Mục tiêu: Thu hút sự chú ý, tạo hứng thú học tập; kết nối những bài học trước đó; huy động tri thức nền và trải nghiệm của HS

b Nội dung: HS tham gia hoạt động, chia sẻ cảm nhận.

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d Tổ chức thực hiện:

B1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV tổ chức cho cả lớp cùng nghe bài hát “Bác Hồ một tình yêu bao la” của nhạc sĩ ThuậnYến Sau khi nghe bài hát, GV đặt câu hỏi:

1/ Ngoài bài hát trên, em còn biết những bài hát, bài thơ nào viết về Bác Hồ? Hãy chia sẻ với

cả lớp những bài hát và bài thơ mà em biết

2/ Theo em, các bài hát, bài thơ viết về Bác có điểm chung nào?

B2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ cá nhân và trả lời:

* Tên một số bài hát về Bác:

- Em mơ gặp Bác Hồ" (Xuân Giao)

- "Em về quê Bác Hồ" (Hồ Tĩnh Tâm)

- "Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh" (Trần Hoàn)

- "Gửi tới Bác Hồ" (Kapapúi, lời Việt của Tường Vi)

- “Hát tên Người Hồ Chí Minh” (Nguyễn Trung Hoà)

* Tên một số bài thơ về Bác:

- “Ảnh Bác” của Trần Đăng Khoa

- “Bác đến” của Trần Ninh Hồ (1970)

“Bác Hồ - Người cho em tất cả” của Hoàng Long, Hoàng Lân

-> Những bài hát, bài thơ viết về Bác đều thể hiện tình cảm kính trọng, yêu thương da diếtdành cho Bác

- GV hướng theo dõi, quan sát HS, hỗ trợ (nếu HS gặp khó khăn).

B3: Báo cáo, thảo luận

- HS trình bày

- GV yêu cầu HS nhận xét, bổ sung

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS, dẫn vào bài học

- GV giới thiệu: bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” của Minh Huệ: một bài thơ hay, lay độngđược tâm hồn, tình cảm của rất nhiều người bằng việc kể lại câu chuyện có thật giữa Bác vàanh đội viên trong một đêm trên đường đi chiến dịch Cũng vì thế, bài thơ rất giàu các yếu tố

tự sự và miêu tả

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới.

* Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu chung.

a Mục tiêu: Nhận biết được đặc điểm của bài thơ có yếu tố tự sự và miêu tả, những lưu ý khi đọc bài thơ có yếu tố tự sự và miêu tả

Trang 3

b Nội dung: Đọc văn bản; vận dụng các tri thức công cụ đã được cung cấp trong phần Kiến thức Ngữ văn và Chuẩn bị vào đọc hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật; trả lời các câu hỏi đọc hiểu sau văn bản.

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS

1/ Dựa vào phần Kiến thức Ngữ văn, em

hiểu gì về thơ có yếu tố tự sự và miêu tả?

2/ Khi đọc bài thơ có yếu tố tự sự và miêu

tả cần chú ý những gì?

- HS suy nghĩ cá nhân và trả lời

- GV hướng theo dõi, quan sát HS, hỗ trợ

- Mời một số HS chia sẻ những thông tin

tìm hiểu được về nhà văn và tác phẩm +

HS trình bày sản phẩm

- Gọi 1 số HS đọc diễn cảm bài thơ

Khoảng 2- 3 HS đọc

- GV giúp giải thích các từ ngữ, hình ảnh

khó theo câu hỏi của HS

- Mời HS chia sẻ những nội dung tiếp nhận

được theo các gợi ý đọc gắn với từng đoạn

mà các em đã tiến hành ở nhà

1 Thơ có yếu tố tự sự và miêu tả:

- Khái niệm: là thơ trong đó người viếtthường kể lại sự việc và miêu tả sự vật; qua

đó, thể hiện tình cảm, thái độ của mình

- Lưu ý khi đọc bài thơ có yếu tố tự sự vàmiêu tả:

+ Đọc kĩ văn bản thơ và xác định câu chuyệnđược kể trong đó

+ Nhận biết những yếu tố tự sự, miêu tả trongvăn bản và chỉ ra tác dụng của những yếu tốấy

+ Chỉ ra một số nét đặc sắc về hình thức nghệthuật của bài thơ

+ Ý nghĩa của bài thơ và những nhận thức, tình cảm của em sau khi học

2 Tác giả:

- Minh Huệ (1927 – 2003) quê ở Nghệ An

- Ông từng tham gia cách mạng, là thành viêncủa Hội Nhà văn Việt Nam

3 Tác phẩm:

a- Đọc và tìm hiểu chú thích.

Giải thích các từ ngữ khó

b- Tìm hiểu chung:

+ Hoàn cảnh ra đời: Bài thơ được gợi cảm

hứng từ việc tác giả được nghe kể về một câuchuyện có thật của Bác khi đi chiến dịch biêngiới 1950 Khi sáng tác bài thơ này, MinhHuệ còn rất trẻ, rất gần với tuổi của anh độiviên trong bài thơ Có thể hình dung là tác giả

đã nhập vai anh đội viên để khắc hoạ lại hình

ảnh của Bác

+ Thể loại: thơ 5 chữ.

+ Người kể chuyện: ngôi thứ ba.

+ Nhân vật: anh đội viên và Bác Hồ.

Trang 4

Nhận xét thái độ và kết quả làm việc của

HS

* Nhiệm vụ 2: Đọc hiểu văn bản

a Mục tiêu: Nhận biết được đặc điểm của bài thơ có yếu tố tự sự và miêu tả, những lưu ý khi đọc bài thơ có yếu tố tự sự và miêu tả

b Nội dung: Đọc văn bản; vận dụng các tri thức công cụ đã được cung cấp trong phần Kiến thức Ngữ văn và Chuẩn bị vào đọc hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật; trả lời các câu hỏi đọc hiểu sau văn bản.

Thực hiện phiếu học tập số 1

1 Bài thơ có những nhân

vật nào?

2 Tìm các chi tiết liên quan

đến hoàn cảnh xuất hiện của

các nhân vật

- Thời gian:

- Không gian:

3 Kể lại câu chuyện trong

bài thơ dựa theo trật tự thời

gian (khoảng 9 – 10 dòng)

Nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS

VD: Kể lại câu chuyện:

Câu chuyện kể về một đêm không ngủ của

Bác Hồ trên đường đi chiến dịch Trong đêm

khuya, trời mưa, gió lạnh, anh đội viên thức

giấc, thấy Bác vẫn ngồi bên bếp lửa Khi đó,

anh băn khoăn thắc mắc, vì trời đã khuya

lắm rồi mà Bác vẫn ngồi trầm ngâm bên bếp

lửa Rồi anh kín đáo dõi theo diễn biến tâm

trạng trên nét mặt và trong từng cử chỉ ân

cần của Bác, thấy vô cùng xúc động bởi hiểu

1 Cốt truyện và bối cảnh:

- Hai nhân vật chính: anh đội viên và Bác Hồ

- Các chi tiết liên quan đến hoàn cảnh xuấthiện của các nhân vật:

+ Thời gian: trời khuya lắm rồi + Không gian: bên bếp lửa, ngoài trời mưa lâm thâm, mái lều tranh xơ xác, đốt lửa để sưởi ấm  rừng núi, lạnh

-> Kể theo trật tự thời gian

Nghệ thuật: sử dụng thành công các từ láykhi miêu tả để khắc hoạ chân dung, hànhđộng của nhân vật và bối cảnh

Trang 5

rằng Bác đang lặng lẽ đốt lửa để sưởi ấm

cho chiến sĩ Vì Bác coi trọng giấc ngủ của

chiến sĩ nên nhóm chân nhẹ nhàng đi dém

chăn cho từng người một, ân cần chu đáo

như người cha hiền yêu thương, lo lắng cho

đàn con Cho đến lần thứ ba thức dậy, anh

giật mình vì vẫn thấy Bác đang ngồi “đinh

ninh”, anh nằng nặc, tha thiết mời Bác ngủ.

Giọng anh vô cùng chân thành, đó là lời nói

sâu thẳm từ trong trái tim, thể hiện nỗi lo

lắng cho sức khoẻ của Bác Đáp lại anh, lời

nói của Bác thật chân tình, ấm áp: Chú cứ

việc ngủ ngon / Ngày mai đánh giặc Cảm

động trước nhiệt tình của người chiến sĩ, Bác

đã giải thích nguyên nhân mình không thể

ngủ cho anh yên tâm: Lý do Bác không ngủ vì

Bác lo cho bộ đội, dân công đang ngủ ngoài

rừng Câu trả lời của Bác khiến cho anh đội

viên xúc động và thấm thía tấm lòng nhân ái

mênh mông của vị Cha già dân tộc Khi đã

hiểu rõ tâm trạng của Bác thì người chiến sĩ

cảm thấy lòng mình vui sướng mênh mông và

anh đã thức luôn cùng Bác.

B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Làm việc nhóm hoàn thành phiếu học tập

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

1 Liệt kê các chi tiết thể hiện

tình cảm của Bác đối với các

chiến sĩ và dân công

2 Chi tiết nào gây ấn tượng nhất

cho em? Nêu cảm nhận ngắn gọn

trong khoảng 4-5 câu

- HS suy nghĩ cá nhân 2’, hợp tác nhóm 3’.

(nếu HS gặp khó khăn)

- Đại diện nhóm HS trình bày

+ Bác thương đoàn dân công Đêm nay ngủ ngoài rừng Rải lá cây làm chiếu Manh áo phủ làm chăn

Trời thì mưa lâm thâm Làm sao cho khỏi ướt!

Càng thương càng nóng ruột Mong trời sáng mau mau.

- Tình cảm của Bác với các chiến sĩ và dâncông: luôn săn sóc, quan tâm cụ thể; Bácdường như quên mình để lo lắng cho chiến sĩ,đồng bào

Trang 6

VD: Chi tiết mà em ấn tượng nhất là chi tiết

Bác nhón chân nhẹ nhàng đi dém chăn cho

các chiến sĩ Chi tiết này cho thấy Bác ân cần

chu đáo không khác gì người cha hiền yêu

thương, lo lắng cho các con Cử chỉ “nhón

chân nhẹ nhàng” của Bác là một chi tiết đặc

sắc, thật giản dị mà xúc động, bộc lộ tấm lòng

yêu thương sâu sắc và sự tôn trọng, nâng niu

của vị lãnh tụ đối với bộ đội

Làm việc nhóm hoàn thành phiếu học tập

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

1 Liệt kê các chi tiết thể hiện tình

cảm của anh đội viên dành cho

- Đại diện nhóm HS trình bày

- GV yêu cầu nhóm HS khác nhận xét, bổ

sung

- Chi tiết gây xúc động nhất:

VD: Chi tiết đem lại cho em nhiều cảm xúc

nhất là:

“Lòng vui sướng mênh mông

Anh thức luôn cùng Bác”

Được chứng kiến những hành động và lời nói

biểu hiện tình yêu thương và đạo đức cao cả

3 Tình cảm anh đội viên dành cho Bác:

Suy nghĩ và thảo luận cặp đôi Sản phẩm:

- Các chi tiết thể hiện tình cảm của anh độiviên dành cho Bác Hồ:

+ Anh đội viên nhìn Bác / Càng nhìn lại càng thương.

+ Thổn thức cả nỗi lòng / Thì thầm anh hỏi nhỏ / Bác ơi! Bác chưa ngủ / Bác có lạnh lắm không?

+ Không biết nói gì hơn / Anh nằm lo Bác ốm / Lòng anh cứ bề bộn / Vì Bác cứ thức hoài + Đêm nay Bác không ngủ / Lấy sức đâu mà đi

+ Anh hốt hoảng giật mình / Bác vẫn ngồi đinh ninh

+ Anh vội vàng nằng nặc / Mời Bác ngủ Bác

ơi / … / Bác ơi ! Mời Bác ngủ!

+ Lòng vui sướng mênh mông / Anh thức luôn cùng Bác.

 Tình cảm anh đội viên dành cho Bác được thểhiện qua:

+ Cách anh quan sát và cảm nhận về Bác.+ Cách anh bộc lộ cảm xúc, tâm trạng, cáccâu hỏi, lời đề nghị

 Các từ láy được sử dụng một cách khéo léo

để diễn ra tâm trạng của anh đội viên: thổnthức, thì thầm, bề bộn, hốt hoảng, vội vàng,nằng nặc, mênh mông,…

Tâm trạng anh đội viên có sự thay đổi khichứng kiến Bác không ngủ sau nhiều lần thứcdậy

Trang 7

của Bác Hồ, anh chiến sĩ thấy trong tâm hồn

mình tràn ngập một niềm hạnh phúc Lúc

này, anh đã hiểu rõ tâm trạng của Bác Tình

cảm của anh đội viên cũng là tình cảm chung

của bộ đội và nhân dân ta đối với Bác Hồ Đó

là niềm hạnh phúc được đón nhận tình yêu

thương và sự chăm sóc ân cần của Bác Hồ

Đồng thời là lòng tin yêu, biết ơn sâu sắc và

1 Câu thơ “Đêm nay Bác không

ngủ” được điệp lại mấy lần trong

bài thơ Ý nghĩa của sự điệp lại

này là gì?

2 Hãy chỉ ra một số yếu tố miêu

tả trong văn bản và nêu tác dụng

qua một ví dụ cụ thể

- HS suy nghĩ cá nhân 2’, cặp đôi 2’.

- Đại diện cặp đôi trình bày

- GV yêu cầu cặp khác nhận xét, bổ sung.

4 Điệp ngữ “Đêm nay Bác không ngủ” và yếu tố miêu tả trong bài thơ:

* Điệp ngữ “Đêm nay Bác không ngủ”:

- Câu thơ là nhan đề của bài thơ, được điệplại 3 lần ở các dòng 4, 35, 62

- Tác dụng:

+ Khiến cho sự việc không ngủ của Bácđược láy lại, đi suốt mạch bài thơ và trở thànhhình tượng trung tâm Đây chính là điểmnhấn nổi bật để khắc hoạ hình tượng Bác Hồtrong bài thơ này

+ Nhấn mạnh ấn tượng của anh đội viên vềmột đêm không ngủ của Bác Qua đó thể hiệnBác là một con người yêu thương dân, lo lắngcho dân Bác không ngủ vì Bác lo cho bộ đội,dân công cũng chính là lo cho cuộc khángchiến gian khổ nhưng anh dũng của dân tộcnhằm giành lại chủ quyền, độc lập,tự do, cơm

áo, hoà bình Nói đến Bác là nói đến tìnhthương và trách nhiệm rộng lớn, cao cả Yêunước, thương dân là đạo đức thuộc bản chấtcủa Bác Hồ

* Một số yếu tố miêu tả trong văn bản:

- Vẻ mặt Bác trầm ngâm / Ngoài trời mưa lâm thâm / Mái lều tranh xơ xác.

=> Tác dụng của yếu tố miêu tả:

+ Khắc hoạ, miêu tả về đối tượng miêu tả,góp phần tạo dựng bối cảnh cho câu chuyện.+ Thể hiện tình cảm của người quan sát, miêutả

* Nhiệm vụ 3: Tổng kết.

a Mục tiêu: Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản.

b Nội dung: giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

Trang 8

? Khái quát đặc sắc nghệ thuật, nội dung và

rút ra cách đọc văn bản thơ có yếu tố tự sự và

miêu tả? (có thể sử dụng sơ đồ tư duy)

2 Nội dung: Tình cảm ruột thịt giữa Bác và

+ Mối quan hệ giữa các chi tiết+ Sự vận động của cốt truyện và cảm xúc+ Kĩ năng suy luận để nhận biết những thông tin hàm ẩn

Tổ chức HS làm việc cá nhân, suy nghĩ và thảo luận câu hỏi (6)

Trả lời các câu hỏi trắc nghiệm

- GV hướng theo dõi, quan sát HS, hỗ trợ (nếu HS gặp khó khăn)

Đoạn văn của Nguyễn

Giống

nhau

- Đều sử dụng ngôi kể thứ ba

- Đều thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội và nhân

Trang 9

dân, tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ.

Khác

nhau

Minh Huệ là người nghe kể lại, Nguyễn Hoàng Nhật ghi

Minh Huệ là người kể qua góc nhìn của anh đội viên

Là văn xuôi tự sự Là thơ, có yếu tố miêu tả và biểu cảm đậm nét

Ít sử dụng các biện pháp tu từ

Sử dụng nhiều nghệ thuật và biện pháp tu từ để bộc

lộ tư tưởng, cảm xúc

Nhà thơ thêm 1 số chi tiết:

(1) Bác đi dém chăn, nhón chân để khỏi làm cácchiến sĩ giật mình, qua đó khắc hoạ rõ hơn sự ân cần,yêu thương của Bác đối với chiến sĩ

(2) Nhấn mạnh 3 lần anh đội viên thức dậy (tỉnh lượclần thứ 2) để cho thấy Bác đã thức trọn vẹn cả đêmdài

(3) Anh đội viên thức cùng Bác: thể hiện miêu tả tìnhcảm của anh đội viên với Bác

Hoạt động 4: Vận dụng.

a Mục tiêu: Giúp HS vận dụng kiến thức về thơ có yếu tố tự sự và miêu tả để tìm một bài thơ tương tự Trình bày cảm nhận ngắn gọn về bài thơ tự sự em tìm được.

b Nội dung: Thực hiện bài tập vận dụng

Vận dụng kiến thức về thơ có yếu tố tự sự và miêu tả để tìm một bài thơ tương tự Trình bày cảm nhận ngắn gọn về bài thơ tự sự em tìm được.

Tiết 87+88- Văn bản

LƯỢM

(Tố Hữu)

Trang 10

I Mục tiêu (Học xong bài học, học sinh sẽ đạt được)

1 Về kiến thức:

- Học sinh nhận biết được những đặc điểm hình thức (vần, nhịp, biện pháp tu từ, yếu tố tự

sự và miêu tả, ), nội dung (đề tài, chủ đề, ý nghĩa, ) của bài thơ có sử dụng yếu tố tự sự vàmiêu tả

- HS cảm nhận được vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của hình ảnh Lượm, ý nghĩacao cả về sự hi sinh của nhân vật, nghệ thuật miêu tả nhân vật kết hợp với kể và biểu hiệncảm xúc

- Suy nghĩ, cảm xúc, ấn tượng về một bài thơ có yếu tố tự sự, miêu tả đã được học, đượcđọc, được nghe hoặc sưu tầm,…

- Giáo dục lòng yêu mến khâm phục các bạn nhỏ dũng cảm hy sinh vì nghĩa lớn; lòng tự

hào về những tấm gương anh dũng của tuổi trẻ Việt Nam

II Thiết bị dạy học và học liệu.

GV hướng dẫn HS thực hiện phần chuẩn bị bài học, cụ thể:

- Xem lại mục Chuẩn bị trong bài Đêm nay Bác không ngủ để vận dụng vào đọc hiểu

văn bản này

- Tìm hiểu thêm về tác giả Tố Hữu và hoàn cảnh ra đời của bài thơ

- Đọc văn bản, thực hiện các chỉ dẫn trong khi đọc (ô bên phải tương ứng với các đoạn)

- Tìm hiểu một số nhân vật thiếu niên dũng cảm đã được nói tới trong các câu chuyệnlịch sử và văn học

III Tiến trình tổ chức các hoạt động.

Trang 11

B1: Chuyển giao nhiệm vụ: hoàn thành tên nhân vật nhờ đặc điểm:

1/ Một thiếu nhi và cũng là một danh tướng nhà Trần, vì không được

dự Hội nghị Bình Than đã bóp nát quả cam, về nhà chiêu binh mãi

mã đi đánh giặc, lập được nhiều công lớn; hi sinh trên chiến trường

2/ Tên thật là Lê Hữu Trọng, là Việt kiều tại Thái Lan, tham gia

hoạt động cách mạng từ khi lên 10 tuổi Trong một buổi mít tinh tại

Sài Gòn, để bảo vệ đồng chí của mình, anh đã bắn chết mật thám Le

Grand Bị bắt và bị thực dân Pháp kết án tử hình khi mới 17 tuổi

3/ Người dân tộc Nùng, tên thật là Nông Văn Dền, làm liên lạc cho

cách mạng Trong một lần phát hiện quân Pháp bao vây cơ sở của

cách mạng, anh đã đánh lạc hướng chúng và hi sinh khi mới 14 tuổi

4/ Sinh năm 1933, quê tại Bà Rịa, là liên lạc viên sau đó là đội viên

Đội công an xung phong Đất Đỏ Bị bắt, đày ra Côn Đảo và bị giặc

Pháp bí mật xử tử năm 1952

? Điểm chung của các nhân vật được đến cập đến là gì?

- HS suy nghĩ cá nhân và trả lời:

1/ Một thiếu nhi và cũng là một danh tướng nhà Trần, vì không

được dự Hội nghị Bình Than đã bóp nát quả cam, về nhà chiêu

binh mãi mã đi đánh giặc, lập được nhiều công lớn; hi sinh trên

chiến trường

Trần Quốc Toản

2/ Tên thật là Lê Hữu Trọng, là Việt kiều tại Thái Lan, tham gia

hoạt động cách mạng từ khi lên 10 tuổi Trong một buổi mít tinh

tại Sài Gòn, để bảo vệ đồng chí của mình, anh đã bắn chết mật

thám Le Grand Bị bắt và bị thực dân Pháp kết án tử hình khi mới

17 tuổi

Lý Tự Trọng

3/ Người dân tộc Nùng, tên thật là Nông Văn Dền, làm liên lạc

cho cách mạng Trong một lần phát hiện quân Pháp bao vây cơ sở

của cách mạng, anh đã đánh lạc hướng chúng và hi sinh khi mới

14 tuổi

Kim Đồng

4/ Sinh năm 1933, quê tại Bà Rịa, là liên lạc viên sau đó là đội

viên Đội công an xung phong Đất Đỏ Bị bắt, đày ra Côn Đảo và

bị giặc Pháp bí mật xử tử năm 1952

Võ Thị Sáu

- HS nêu suy nghĩ

+ Họ đều là những anh hùng trẻ tuổi, hi sinh cho dân tộc và cách mạng

+ Cảm xúc: trân trọng, cảm phục, góp phần hiểu về ý nghĩa của cuộc sống,…

Trang 12

- GV hướng theo dõi, quan sát HS, hỗ trợ (nếu HS gặp khó khăn).

- HS trình bày:

- GV yêu cầu HS nhận xét, bổ sung.

Giới thiệu bài học: Trần Quốc Toản, Lý Tự Trọng, Kim Đồng, Võ Thị Sáu, họ đều là

những thiếu niên nhưng anh dũng, kiên cường, có lòng căm thù giặc Trong những trang lịch

sử hào hùng của dân tộc chống giặc ngoại xâm, đã có sự đóng góp công sức rất lớn của nhữnganh hùng độ tuổi thiếu niên Người nhỏ nhưng trí không nhỏ, luôn trung dũng, kiên cườngtrong công việc nhưng vẫn luôn hồn nhiên, vui tươi Lượm là một trong những đồng chí nhỏnhư thế

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

* Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu chung

a Mục tiêu: Củng cố kiến thức về đọc văn bản thơ có yếu tố tự sự và miêu tả.

b Nội dung: Đọc văn bản; vận dụng các tri thức công cụ đã được cung cấp trong phần Kiến thức Ngữ văn và Chuẩn bị vào đọc hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật; trả lời các câu hỏi đọc hiểu sau văn bản

c Sản phẩm: câu trả lời cá nhân, phiếu học tập nhóm.

d Tổ chức thực hiện:

Hãy chia sẻ những thông tin tìm hiểu được

về nhà văn và tác phẩm qua phiếu học tập

số 1?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1Tác

giả

Tác

phẩm

Cách đọc VB và giảithích 1 số từ khó?

Hãy kể lại câuchuyện theo trình tựthời gian?

I- Tìm hiểu chung 1/ Tác giả:

- Tố Hữu, tên khai sinh là Nguyễn KimThành (1920-2002)

- Quê quán: Thừa Thiên – Huế

- Là nhà cách mạng, là người mở đầu chothơ ca Cách mạng Việt Nam hiện đại

2/ Tác phẩm:

a- Đọc- tìm hiểu chú thích.

Giải thích các từ ngữ khó

b- Tìm hiểu chung về tác phẩm:

+ Hoàn cảnh ra đời: Bài thơ được viết năm

1949 trong thời kì kháng chiến chống thựcdân Pháp Bài thơ được in trong cuốn “Thơ

Tố Hữu”, NXB Giáo dục, 1995

+ Thể loại: thơ 4 chữ.

+ Người kể chuyện : là tác giả đồng thời là

nhân vật xưng “chú” trong bài thơ

+ Bố cục: 3 phần.

Trang 13

Về tác giả: Ông sinh ra trong một gia đình

nhà nho nghèo, sớm giác ngộ cách mạng

Ông được xem như là lá cờ đầu của nền

thơ ca cách mạng Việt Nam Sự nghiệp

sáng tác của ông tương đối phong phú với

nhiều thể loại như thơ, tiểu luận, hồi

kí, Song nổi bật nhất là thơ, với các tập

thơ lớn như: Từ ấy, Việt bắc, Gió lộng, Ra

trận, Máu và hoa,

Thể thơ 4 chữ: xuất hiện từ xa xưa, được

sử dụng nhiều trong tục ngữ, ca dao và đặc

biệt là vè, thích hợp với lối kể chuyện,

thường có vần lưng và vần chân xen kẽ,

gieo liền hoặc gieo cách, nhịp phổ biến là

2/2

Kể lại câu chuyện:

Vào những ngày kháng chiến chống Pháp,

tác giả vào Huế để làm công tác kháng

chiến, đã gặp Lượm – chú bé liên lạc nhỏ

bé, hồn nhiên, nhanh nhẹn Trong cuộc nói

chuyện với tác giả, chú bé nói về công việc

liên lạch hết sức quan trọng mà cũng

không kém phần hiểm nguy của mình Tuy

nhiên ở cậu vẫn toát lên vẻ hồn nhiên, lạc

quan, vui vẻ Trong một lần đưa tin thượng

khẩn, Lượm đã dũng cảm băng qua mặt

trận dưới làn mưa đạn của giặc Chẳng

may em đã trúng đạn hi sinh Khi nhận

được tin, tác giả bàng hoàng, đau đớn,

- Phần 1 (từ đầu đến “Cháu đi xa dần”: Hình ảnh Lượm trong lần đầu gặp gỡ tình

Trang 14

không tin rằng Lượm đã mất Lượm hi sinh

nhưng hình ảnh của người anh hùng nhỏ

tuổi tên Lượm, và tinh thần kiên cường,

dũng cảm của em vẫn còn sống mãi cùng

quê hương, đất nước Hình ảnh của em

luôn hiện lên hồn nhiên, ngây thơ, lạc

quan, yêu đời trong tâm trí của những

người ở lại.

* Nhiệm vụ 2: Đọc hiểu văn bản

a Mục tiêu: Củng cố kiến thức về đọc văn bản thơ có yếu tố tự sự và miêu tả.

b Nội dung: Đọc văn bản; vận dụng các tri thức công cụ đã được cung cấp trong phần Kiến thức Ngữ văn và Chuẩn bị vào đọc hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật; trả lời các câu hỏi đọc hiểu sau văn bản

c Sản phẩm: câu trả lời cá nhân, phiếu học tập nhóm.

d Tổ chức thực hiện:

Tổ chức HS làm việc nhóm trả lời phiếu

Cái xắc xinh xinh

Cái chân thoăn thoắt

Cái đầu nghênh nghênh

- Các từ láy:

- Tác dụng:

3/ Xác định và chỉ ra tác dụng

của biện pháp tu từ trong khổ

II- Đọc hiểu văn bản.

1 Hình ảnh Lượm:

a- Khổ 1-5: Hình ảnh Lượm trong kỉ niệm của tác giả.

Đọc cáckhổ thơ

từ 1 – 5:

1/ Cách ngắt nhịp của khổ thơthứ (1):

Ngày Huế / đổ máu Chú Hà Nội về / Tình cờ / chú, cháu Gặp nhau / Hàng Bè.

- Khổ thơ sử dụng biện pháp tutừ: hoán dụ “Đổ máu” là lấydấu hiệu của sự vật để gọi sựvật (“đổ máu” là dấu hiệu củachiến tranh)

2/ Khổ thơ thứ 2:

Chú bé loắt choắt Cái xắc xinh xinh Cái chân thoăn thoắt Cái đầu nghênh nghênh

- Các từ láy: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh.

Trang 15

Ca lô đội lệch

Mồm huýt sáo vang

Như con chim chích

Nhảy trên đường vàng…

5/ Trong các chi tiết tác giả đã

dùng để miêu tả nhân vật Lượm,

em thấy thú vị với chi tiết nào

B3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm trình bày

cũng có bài thơ Em bé liên lạc, ông cũng

hình dung em như một con chim non vui

tươi ở những câu kết:

Ngày mai trên quãng đường trắng

- Tác dụng: Góp phần khắc hoạhình ảnh chú bé Lượm – một

em bé liên lạc nhỏ bé, nhanhnhẹn, hồn nhiên, vui tươi, say

mê tham gia công tác khángchiến thật đáng mến, đáng yêu.3/ Xác định và chỉ ra tác dụngcủa biện pháp tu từ trong khổ(3):

Ca lô đội lệch Mồm huýt sáo vang Như con chim chích Nhảy trên đường vàng…

4/ Dựa vào hình ảnh trongSGK trang 33 và các khổ thơ 1– 5, điền các chi tiết miêu tảLượm phù hợp vào bảng sau:Trang

phục

Cái xắc xinh xinh, ca lô đội lệch

Hìnhdáng

Loắt choắt, chân thoăn thoắt, đầu nghênh nghênh,

má đỏ bồ quân

Cử chỉ,hànhđộng

Huýt sáo vang, nhảy trên đường, cười híp mí

Lời nói “Cháu đi liên lạc

/ Vui lắm chú à /

Ở đồn Mang Cá /

Trang 16

Có em bé lại dẫn đường bên anh.

Miệng cười chân bước nhanh nhanh,

Như con chim nhỏ trên cành vui tươi.

Thích hơn ở nhà”, “Thôi, chào đồng chí!”.

Nhận xét:

+ Lượm là một em bé nhỏ tuổinhưng nhanh nhẹn, hoạt bát,vui vẻ, yêu đời

+ Lượm là một em bé dũngcảm, sẵn sàng hi sinh để hoànthành nhiệm vụ

5/ Trong các chi tiết tác giả đãdùng để miêu tả nhân vậtLượm, em thấy thú vị với chitiết nào nhất? Vì sao?

(HS tự do trả lời)

- Tổ chức HS làm việc nhóm trả lời phiếu

(21) Cháu đi đường cháu Chú lên đường ra

Đến nay tháng Sáu Chợt nghe tin nhà

(25) Ra thế Lượm ơi!

2/ Xác định cách ngắt nhịpcủa khổ thơ (dòng 39 – 42):

(39) Bỗng loè chớp đỏ Thôi rồi, Lượm ơi!

Chú đồng chí nhỏ Một dòng máu tươi!

Cách ngắt nhịp trong khổ thơtrên có gì đặc biệt?

* Khổ 6 – 12: Câu chuyện Lượm làm nhiệm vụ và hi sinh

- Khổ thơ (dòng 25 – 26) được tách riêngchỉ gồm 2 dòng, mỗi dòng 2 chữ  Diễn tả

sự hi sinh đột ngột của Lượm và thể hiệnniềm thương xót, ngậm ngùi của nhà thơtrước sự hi sinh của Lượm

- Dòng 40: giữa dòng thơ có dấu phẩy ngắtđôi câu thơ  Thể hiện tâm trạng nghẹnngào, đau đớn, xót xa trước sự hi sinh củaLượm

- Hình ảnh Lượm:

+ Khi làm nhiệm vụ vô cùng nhanh nhẹn,dũng cảm, không nề hà nguy hiểm

+ Hi sinh anh dũng

Trang 17

3/ Liệt kê các chi tiết miêu tảLượm khi làm nhiệm vụ và hisinh.

(27) Một hôm nào đó Như bao hôm nào Chú đồng chí nhỏ

Bỏ thư vào bao

(31) Vụt qua mặt trận Đạn bay vèo vèo Thư đề “Thượng khẩn”

Sợ chi hiểm nghèo?

(35) Đường quê vắng vẻ Lúa trổ đòng đòng

Ca lô chú bé Nhấp nhô trên đồng…

(39) Bỗng loè chớp đỏ Thôi rồi, Lượm ơi!

Chú đồng chí nhỏ Một dòng máu tươi!

(43) Cháu nằm trên lúa Tay nắm chặt bông Lúa thơm mùi sữa Hồn bay giữa đồng…

4/ Nhận xét về hình ảnhLượm hiện lên trong các khổthơ trên

5/ Trong các chi tiết tác giả

đã dùng để miêu tả nhân vậtLượm, em thấy thú vị với chitiết nào nhất? Vì sao?

- HS làm việc cá nhân 5’; hợp tác nhóm 5’

- GV hướng theo dõi, quan sát HS, hỗ trợ

Trang 18

(nếu HS gặp khó khăn).

(47) Lượm ơi, còn không?

2/ Bài thơ kết thúc bằngviệc lặp lại những dòng thơmiêu tả hình ảnh Lượm vẫnnhư ngày đầu có ý nghĩagì?

Chú bé loắt choắt Cái xắc xinh xinh Cái chân thoăn thoắt Cái đầu nghênh nghênh

(52) Ca lô đội lệch Mồm huýt sáo vang Như con chim chích Nhảy trên đường vàng…

- Câu hỏi ở dòng 47: có dấu phẩy giữa dòng

và dấu hỏi cuối dòng Như một tiếng nấcnghẹn ngào, đau xót, thể hiện rõ niềm tiếcthương, ngậm ngùi của tác giả trước sự hisinh anh dũng của Lượm Câu thơ còn bộc

lộ sự ngỡ ngàng như chưa kịp tin vào sự thậtLượm đã hi sinh

- Bài thơ kết thúc bằng việc lặp lại nhữngdòng thơ miêu tả hình ảnh Lượm vẫn nhưngày đầu: Lượm hi sinh nhưng hình ảnh củangười anh hùng nhỏ tuổi tên Lượm, và tinhthần kiên cường, dũng cảm của em vẫn cònsống mãi cùng quê hương đất nước Hìnhảnh của em luôn hiện lên sự hồn nhiên, ngâythơ, lạc quan, yêu đời trong tâm trí nhữngngười ở lại

- Tổ chức HS làm việc nhóm trả lời phiếu

b Tình cảm của tác giả dành cho Lượm: Cách Số lượng xuất Giá trị biểu

Trang 19

học tập số 5

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5

Trong tác phẩm, tác giả gọi Lượm bằng

nhiều từ ngữ xưng hô khác nhau Hãy tìm

và cho biết mỗi từ ngữ đó thể hiện thái độ

Đây là quan

hệ chủ đạo(xét về sốlượng)

xa dầnD21: Chúa điđường cháuD43: Cháunằm trên lúa

Quan hệ gầngũi, ruột thịt.Đây là quan hệchủ đạo (xét về

số lượng)

Chúbé

D4: Chú béloắt choắtD37: Ca lô chúbé

D48: Chú béloắt choắt

Gọi là chú bé

để miêu tả hìnhdáng, tư thế cửachỉ của một cậu

bé nhỏ nhắn,đáng yêu từ cáinhìn từ xa khichưa gần gũi,thân mật Lượmhiện lên nhưmột hình ảnhtrong nội tâmcủa nhà thơ.Cách gọi chú béxuất hiện ở đầu

và cuối bài thơ,góp phần khẳngđịnh sự sốngmãi của Lượmtrong tâm trí tácgiả

Đồngchí

D19: Thôi,chào đồng chí!

D29: Chú đồngchí nhỏ / Bỏthư vào bao

Quan hệ củanhững ngườicùng chung độingũ: được sửdụng khi tả

Trang 20

D41: Chú đồngchí nhỏ / Mộtdòng máu tươi.

D47: Lượm ơi,còn không?

Gọi trực tiếptên chứ khôngqua các đại từxưng hô

Ý nghĩa: nhấnmạnh sự hi sinhcủa Lượm vàtâm trạng đauđớn, ngỡ ngàngcủa nhà thơ(như đang trựctiếp chứngkiến) Lượmkhông còn làngười cháuriêng của tácgiả Lượm đã làcủa mọi người,mọi nhà, đãthành một chiến

sĩ nhỏ hi sinh vìquê hương, đấtnước

- Các cách gọi: cháu, chú bé, đồng chí,Lượm

- Tình cảm:

+ Gần gũi, thân thiết.

+ Trân trọng, cảm phục+ Xúc động, xót xa

* Nhiệm vụ 3 Tổng kết

a Mục tiêu: Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản.

Trang 21

b Nội dung: giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

- Chiếu phần gợi ý tổng kết

- HS suy nghĩ cá nhân và trả lời

a/ Nội dung: Bài thơ khắc hoạ hình ảnh chú

bé hồn nhiên, dũng cảm hi sinh vì nhiệm vụkháng chiến Đó là một hình tượng cao đẹptrong thơ Tố Hữu Đồng thời, bài thơ thểhiện chân thật tình cảm mến thương và cảmphục của tác giả dành cho chú bé Lượm nóiriêng và những em bé yêu nước nói chung

Tổ chức HS làm việc cá nhân, suy nghĩ và thảo luận câu hỏi (6)

- HS trình bày

- GV yêu cầu HS nhận xét, bổ sung.

- Tổ chức HS làm việc theo

cặp đôi, suy nghĩ và thảo luận

câu hỏi 6

Trong cuộc sống và trong tác

HS tham khảo gương các anh hùng trẻ tuổi đã được giớithiệu

Đoạn văn tham khảo:

Trong lịch sử Việt Nam và qua tác phẩm “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” của Nguyễn Huy Tưởng, em được biết đến

Trang 22

phẩm văn học có rất nhiều

tấm gương thiếu niên dũng

cảm như nhân vật Lượm Hãy

viết 3 – 4 dòng giới thiệu về

lá cờ thêu sáu chữ vàng “Phá cường địch, báo hoàng ân” nổi danh sử sách Trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên xâm lược Đại Việt 1285, Trần Quốc Toản luôn anh dũng đi đầu diệt giặc Trong lúc truy đuổi quân giặc, Trần Quốc Toản không may hi sinh Tuy tử trận nhưng Trần Quốc Toản đã góp công không nhỏ trong chiến thắng của quân dân ta Nhận được tin, vua Trần Nhân Tông vô cùng thương tiếc Khi đất nước sạch bóng giặc, nhà vua cho cử hành tang lễ rất trọng thể, đích thân làm văn tế và truy tặng Trần Quốc Toản là Hoài Văn Vương.

* Hướng dẫn về nhà:

Tìm đọc những bài thơ, câu chuyện về các tấm gương anh hùng nhỏ tuổi khác Làm bàitập trong sách bài tập Ngữ văn

………Ngày soạn:

Ngày dạy:

Tiết 89+90 - THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

I MỤC TIÊU: (Học xong bài học, học sinh sẽ đạt được)

1 Về kiến thức

- HS nhận biết được biện pháp tu từ hoán dụ, chỉ ra được tác dụng của biện pháp tu từ này;

- HS hiểu được ý nghĩa của một số thành ngữ thông dụng

Trang 23

- Trách nhiệm: Làm chủ được bản thân trong quá trình học tập, có ý thức vận dụng kiến

thức vào giao tiếp và tạo lập văn bản

II Thiết bị dạy học và học liệu

1 Thiết bị: Máy chiếu, máy tính, Giấy A3 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm, Phiếu

học tập, Bảng kiểm tra, đánh giá thái độ làm việc nhóm, bài trình bày của HS

2 Học liệu: Sgk, kế hoạch bài dạy, sách tham khảo, phiếu học tập,

III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.

Hoạt động 1: Khởi động.

a Mục tiêu: Thu hút sự chú ý, tạo hứng thú học tập; kết nối những bài học trước đó

b Nội dung: Xác định hoán dụ trong 1 câu thơ và từ đó tìm hiểu khái niệm

Cho ví dụ:

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

(Bài ca vỡ đất – Hoàng Trung Thông)

Theo em, từ “bàn tay” trong dòng thơ

thứ nhất chỉ đối tượng nào

- Nhận xét thái độ và kết quả làm việc

của HS, dẫn vào bài học

Tìm và trình bày

- Bàn tay: chỉ người lao động  lấy cái bộ

phận thay thế cho cái toàn thể  hoán dụ

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

a Mục tiêu: Giúp HS biết cách nhận biết biện pháp tu từ hoán dụ

b Nội dung: Tìm hiểu khái niệm hoán dụ và cách xác định biện pháp tu từ hoán dụ, làm bài tập 4 trang 36

Trang 24

Phân tích hoán dụ trong câu thơ:

Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay

(Việt Bắc – Tố Hữu)

- HS suy nghĩ cá nhân và trả lời

- GV hướng theo dõi, quan sát HS, hỗ

- Nhận xét thái độ và kết quả làm việc

của HS, dẫn vào bài học

- HS quan sát và xác định hoán dụ

- Áo chàm: trang phục đặc trưng của đồng bàodân tộc thiểu số ở Việt Bắc  dùng để chỉđồng bào Việt Bắc  cho thấy tình cảm gầngũi, thân thương giữa cán bộ kháng chiến vớingười dân Việt Bắc

- Sơ đồ hoán dụ:

A B Quan hệ gần gũi

HS điền khuyết để hoàn thành khái

niệm về hoán dụ

“Hoán dụ là biện pháp tu từ, theo đó,

một sự vật, hiện tượng được gọi bằng

tên sự vật, hiện tượng khác có mối

quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức

gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.”

+ Là gọi sự vật, hiện tượng A bằng tên sự vật,hiện tượng B

+ Dựa trên mối quan hệ gần gũi giữa A và B.+ Nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sựdiễn đạt

(Hoán dụ giống với ẩn dụ ở ý 1 và 3 nhưngkhác ở ý 2)

Ngườ

i mẹ

Bộphận –toàn

Ca ngợi tình yêuthương và nhữnggian lao, nhọc

Định dạng
Số trang	49
Dung lượng	101,65 KB

Tiêu đề	Thơ Có Yếu Tố Tự Sự
Tác giả	Minh Huệ
Chuyên ngành	Ngữ văn
Thể loại	Bài giảng
Năm xuất bản	2023