QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAYQUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO. LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM

VIỆN ĐÀO TẠO QUỐC TẾ

TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

TÊN TIỂU LUẬN QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ NGUỒN GỐC TÔN GIÁO LIÊN HỆ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ VẤN ĐỀ THEO ĐẠO

VÀ TRUYỀN ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

HỌ VÀ TÊN SINH VIÊN NGUYỄN LÊ PHƯƠNG QUỲNH Lớp: GMA63ĐH ; Mã sv:97387 Khoa:Viện đào tạo quốc tế

Khóa năm: 2022 - 2026

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: VŨ PHÚ DƯỠNG

Hải Phòng - 2023

MỤC LỤC

Mở đầu: 3

Chương 1, Bản chất, tính chất, nguồn gốc của tôn giáo 4

1.1: Định nghĩa của tôn giáo 4

1.2: Bản chất của tôn giáo 4

1.3: Nguồn gốc của tôn giáo 5

1.4: Tính chất của tôn giáo 6

1.5: Đặc điểm tôn giáo Việt Nam 7

Chương 2: Quan niệm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo 8

Chương 3: Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về việc giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội trên lập trường duy vật lịch sử 14

Chương 4: Sự vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo vào việc giải quyết vấn đề tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay 16

Kết luận 22

Tài liệu tham khảo 23

Lời cam đoan 24

MỞ ĐẦU

Việt Nam là quốc gia có nhiều tôn giáo, có tôn giáo du nhập từ bên ngoài vào, có tôn giáo nội sinh Trong những năm qua, tôn giáo ở Việt Nam phát triển phong phú và đa dạng.Vấn đề tôn giáo là một vấn đề hết sức nhạy cảm, nếu ko giải quyết vấn đề này một cách khéo léo và đúng đắn thì sẽ dẫn đến những hậu quả lớn Nếu chủ nghĩa duy vật lịch sử được coi là một trong ba phát minh quan trọng nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin, thì những quan điểm về tôn giáo là một trong những biểu hiện rõ nét nhất lập trường duy vật về lịch

sử của học thuyết này.Vậy nên, để phục vụ cho việc học tập bộ môn Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học, em xin chọn đề tài "Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nguồn gốc tôn giáo Liên hệ quan điểm của Đảng, nhà nước ta về vấn đề theo đạo và truyền đạo ở nước ta hiện nay" để nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp biện chứng duy vật với các biện pháp như: phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống logic lịch sử Việc nghiên cứu đề tài giúp ta hiểu được bản chất, nguồn gốc, tính chất và nguyên tắc của tôn giáo theo quan điểm của Mác - Lênin trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, chính sách của nhà nước trong thời kì này Góp phần nâng cao cái nhìn đúng đắn về tôn giáo, đề xuất những chính sách về tôn giáo một cách phù hợp và linh hoạt trong tình hình hiện nay

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1:Định nghĩa, bản chất, tính chất, đặc điểm, nguồn gốc, của tôn giáo

1.1 Định nghĩa của tôn giáo

- Tôn giáo có thể được định nghĩa là một hệ thống các văn hoá, tín ngưỡng, đức tin bao gồm các hành vi và hành động được chỉ định cụ thể, các quan niệm về thế giới, thể hiệnthông qua các kinh sách, khải thị, các địa điểm linh thiêng, lời tiên tri, quan niệm đạo đức, hoặc tổ chức, liên quan đến nhân loại với các yếu tố siêu nhiên, siêu việt hoặc tâm linh Tuy nhiên, hiện tại chưa có sự đồng thuận học thuật về những gì chính xác cấu thành một tôn giáo

- Tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác và tác động qua lại một cách hư ảo, nhằm lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia Niềm tin đó được biểu hiện rất

đa dạng, tuỳ thuộc vào những thời kỳ lịch sử, hoàn cảnh địa lý – văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằng những nghi lễ, những hành

vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau

1.2 Bản chất của tôn giáo

- Chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng tôn giáo là 1 hình thái ý thức xã hội phản ánh một cách

hoang đường, hư ảo hiện thực khách quan Qua sự phản ánh của tôn giáo những sức mạnh

tự phát trong tự nhiên và xã hội đều trở thành thần bí

- Ở một cách tiếp cận khác, tôn giáo là một thực thể xã hội và các tiêu chí cơ bản sau: có

niềm tin sâu sắc về đấng siêu nhiên, có hệ thống giáo thuyết, có hệ thống cơ sở thờ tự, có tổchức nhân sự, có hệ thống tín đồ đông đảo

-Chỉ rõ bản chất của tôn giáo, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định rằng : Tôn giáo là một hiện tượng xã hội - văn hóa do con người sáng tạo ra Nhưng con người lại bị lệ thuộc vàotôn giáo, tuyệt đối hóa và phục vụ tôn giáo vô điều kiện Về phương diện thế giới quan, cáctôn giáo mang thế giới quan duy tâm có sự khác biệt về thế giới quan duy vật biện chứng, khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin

1.3 Nguồn gốc của tôn giáo

- Nguồn gốc tự nhiên, kinh tế - xã hội

+ Khi lực lượng sản xuất chưa phát triển, trước thiên nhiên hùng vĩ tác động và chi phối

khiến cho con người cảm thấy yếu đuối và bất lực, không giải thích được, nên con người đãgán cho tự nhiên những sức mạnh và quyền lực thần bí

+ Khi xã hội xuất hiện các giai cấp đối kháng, có áp bức bất công, do không giải thích

được nguồn gốc của sự phân hóa giai cấp và áp bức bóc lột bất công, tội ác, cộng với lo

sợ trước sự thống trị của các lực lượng xã hội, con người trông chờ vào sự giải phóng của một lực lượng siêu nhiên ngoài trần thế

-Nguồn gốc nhận thức

+ Ở một giai đoạn lịch sử nhất định, sự nhận thức của con người về tự nhiên, xã hội và

chính bản thân mình là có giới hạn Ngay cả những vấn đề đã được khoa học chứng minh, nhưng do trình độ dân chí thấp, chưa thể nhận thức đầy đủ, thì đây vẫn là điều kiện, là mảnh đất cho tôn giáo ra đời, tồn tại và phát triển Thực chất nguồn gốc nhận thức của tôn giáo chính là sự tuyệt đối hóa, sự cường điệu mặt chủ thể của nhận thức con người, biến cáinội dung khách quan thành cái siêu nhiên, thần thánh

-Nguồn gốc tâm lý

+ Sự sợ hãi trước những hiện tượng tự nhiên , xã hội, hay trong lúc ốm đau, bệnh tật, ngay cả những may, rủi bất ngờ xảy ra Hoặc tâm lý muốn được bình yên khi làm một việc

lớn con người dễ tìm đến với tôn giáo.Thậm chí cả những tình cảm tích cực như tình yêu, lòng biết ơn, lòng kính trọng đối với những người có công với nước, với dân cũng dễ dẫn con người đến với tôn giáo.

1.4 Tính chất của tôn giáo

- Tính lịch sử của tôn giáo

+ Tôn giáo là một hiện tượng xã hội có tính lịch sử, nghĩa là nó có sự hình thành, tồn tại

và phát triển và có khả năng biến đổi trong những giai đoạn lịch sử nhất định để thích nghi với nhiều chế độ chính trị xã hội Khi các điều kiện kinh tế - xã hội, lịch sử thay đổi, tôn giáo cũng có sự thay đổi theo

-Tính quần chúng của tôn giáo

+ Tôn giáo là một hiện tượng xã hội phổ biến ở tất cả các dân tộc, quốc gia, châu lục Tính quần chúng của tôn giáo không chỉ biểu hiện ở số lượng tín đồ tôn giáo rất đông đảo

mà còn thể hiện ở chỗ, các tôn giáo à nơi sinh hoạt văn hóa, tinh thần của một bộ phận quần chúng nhân dân Mặt khác, nhiều tôn giáo có tính nhân văn, nhân đạo và hướng thiện,

vì vậy, được nhiều người ở tầng lớp khác nhau trong xã hội, đặc biệt là quần chúng lao động ,tin theo

-Tính chính trị của tôn giáo

+ Tính chất chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã phân chia giai cấp Tôn giáo phản ánh lợi ích, nguyện vọng của các giai cấp khác nhau trong cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc Đa số tín đồ đến với tôn giáo nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần; song, trên thực tế, tôn giáo đã và đang bị các thế lực chính trị - xã hội lợi dụng thực hiện mục đích ngoài tôn giáo của họ

1.5 Đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam

- Thứ nhất: Việt Nam là quốc gia có nhiều tôn giáo Nước ta hiện nay có 13 tôn giáo đã được công nhận tư cách pháp nhân và trên 40 tổ chức tôn giáo đã được công nhận về mặt tổchức hoặc đã đăng ký hoạt động với khoảng 24 triệu tín đồ 95.000 chức sắc 200.000 chức việc và hơn 23.250 cơ sở thờ tự.Các tổ chức tôn giáo có nhiều hình thức tồn tại khác nhau

Có tôn giáo du nhập từ bên ngoài với những thời điểm hoàn cảnh khác nhau như Phật giáo,Công giáo, Tin Lành, có tôn giáo nội sinh như Cao Đài, Hòa Hảo

-Thứ hai: tôn giáo Việt Nam đa dạng, đan xen nhau, chung sống hòa bình và không có xung đột chiến tranh tôn giáo Các tôn giáo ở Việt Nam có sự đa dạng về nguồn gốc và truyền thống lịch sử Tín đồ của các tôn giáo khác nhau cùng chung sống hòa bình trên mộtđịa bàn, giữa họ có sự tôn trọng niềm tin của nhau và chưa từng xảy ra xung đột, chiến tranh tôn giáo Thực tế cho thấy, không một tôn giáo nào du nhập vào Việt Nam mà không mang dấu ấn, không chịu ảnh hưởng của bản sắc văn hóa Việt Nam

-Thứ ba: tín đồ các tôn giáo Việt Nam phần lớn là dân lao động, có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc Đa số tín đồ, các tôn giáo đều có tinh thần yêu nước, đi theo Đảng, theo cách mạng, hăng hái tham gia xây dựng về bảo vệ tổ quốc Việt Nam Trong các giai đoạn lịch

sử, tín đồ các tôn giáo cùng các tầng lớp nhân dân đã làm nên thắng lợi vẻ vang của dân tộc

và luôn có ước vọng "sống tốt đời, đẹp đạo"

-Thứ tư: hàng ngũ chức sắc các tôn giáo có vai trò, vị trí quan trọng trong giáo hội, có

uy tín, ảnh hưởng với tín đồ.Chức sắc tôn giáo là tín đồ có chức vụ, phẩm sắc trong tôn giáo, họ tự nguyện thực hiện thường xuyên nếp sống riêng theo giáo lý, giáo luật của tôn giáo mà mình tin theo Về mặt tôn giáo, chức năng của họ là truyền bá, thực hành giáo lý, giáo luật, lễ nghi, quản lý tổ chức của tôn giáo, duy trì, củng cố, phát triển tôn giáo, chuyênchăm lo đến đời sống tâm linh của tín đồ Trong giai đoạn hiện nay, hàng ngũ chức sắc các tôn giáo ở Việt Nam luôn chịu sự tác động của tình tình hình chính trị - xã hội trong và ngoài nước, nhưng nhìn chung xu hướng tiến bộ trong hàng ngũ chức sắc ngày càng phát triển

-Thứ năm các tôn giáo ở Việt Nam đều có quan hệ với các tổ chức, cá nhân tôn giáo ở nước ngoài Nhìn chung các tôn giáo ở nước ta đều có quan hệ với các tổ chức tôn giáo quốc tế Vì vậy, việc giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam phải đảm bảo kết hợp giữa mở rộng giao lưu hợp tác quốc tế với việc đảm bảo độc lập, chủ quyền, không để cho kẻ địch lợi dụng tự do tôn giáo để chống phá can thiệp vào công việc nội bộ của nhà nước Việt Nam

-Thứ Sáu tôn giáo ở Việt Nam thường bị các thế lực phản động lợi dụng đường lối đổi mới mở rộng dân chủ của Đảng và Nhà nước ta, các thế lực thù địch bên ngoài thúc đẩy các hoạt động tôn giáo đấu tranh đòi hoạt động của tôn giáo cách ly khỏi sự quản lý của nhà nước, tìm mọi cách quốc tế hóa vấn đề tôn giáo ở Việt Nam để vu cáo Việt Nam vi phạm dân chủ nhân quyền tự do tôn giáo

Chương 2 : Quan niệm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo

-Nếu chủ nghĩa duy vật lịch sử được coi là một trong ba phát minh quan trọng nhất củachủ nghĩa Mác, thì những quan điểm về tôn giáo là một trong những biểu hiện rõ nét nhấtlập trường duy vật về lịch sử của học thuyết này Nó thể hiện thông qua các quan điểm củachủ nghĩa Mác - Lênin về cả bản chất, nguồn gốc lẫn chức năng của tôn giáo Trong khicác nhà duy tâm, thần học cho rằng tôn giáo có nguồn gốc siêu nhiên, thế giới tự nhiên, xãhội loài người cũng như toàn bộ hoạt động của mỗi cá nhân con người đều chịu sự chi phối,điều khiển của các lực lượng siêu nhiên, thần thánh thì các nhà duy vật, vô thần đã có quanđiểm hoàn toàn đối lập L.Phoiơbắc - nhà triết học duy vật người Đức, trong Bản chất đạo

Cơ đốc, đã khẳng định rằng, không phải thần thánh sáng tạo ra con người mà con ngườisáng tạo ra thần thánh theo hình mẫu của mình; rằng: “Thượng đế siêu hình không phải làcái gì khác mà là sự tập hợp, là toàn bộ những đặc tính chung nhất rút ra từ giới tự nhiên,song con người, nhờ vào sức tưởng tượng… lại đem giới tự nhiên biến thành một chủ thểhay một thực thể độc lập”([1]) Tuy nhiên, Phoiơbắc chưa chỉ ra được bản chất thực sự củatôn giáo và ở khía cạnh này, ông vẫn chưa thoát khỏi quan điểm duy tâm khi chỉ phê phánthứ tôn giáo hiện thời chứ không phê phán tôn giáo nói chung, càng chưa hề đề cập đến sựphê phán những điều kiện hiện thực đã làm nảy sinh tôn giáo Thậm chí, ông còn cho rằng

người ta vẫn rất cần một thứ tôn giáo khác thay thế, đó là “tôn giáo tình yêu” để xoá bỏ đinhững áp bức, bất công trong xã hội.

-Kế thừa và vượt lên trên quan điểm của Phoiơbắc và các nhà duy vật trước đó, các nhàsáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin đã đứng vững trên lập trường duy vật lịch sử để lý giải vấn

đề bản chất của tôn giáo Theo đó, ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội, do tồn tại xãhội quyết định Mặc dù có tính độc lập tương đối nhưng mọi hiện tượng trong đời sống tinhthần, xét đến cùng, đều có nguồn gốc từ đời sống vật chất Tôn giáo là một hiện tượng tinhthần của xã hội và vì vậy, nó là một trong những hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại

xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định Nhưng khác với những hình thái ý thức xãhội khác, sự phản ánh của tôn giáo đối với hiện thực là sự phản ánh đặc thù, đó là sự phảnánh “lộn ngược”, “hoang đường” thế giới khách quan Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, “tôngiáo là những sự rút hết toàn bộ nội dung của con người và giới tự nhiên, là việc chuyểnnội dung đó sang cho bóng ma Thượng đế ở bên kia thế giới, Thượng đế này, sau đó, dolòng nhân từ, lại trả về cho con người và giới tự nhiên một chút ân huệ của mình”(2)

-Với các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác, tôn giáo là sự phản ánh một cách biếndạng, sai lệch, hư ảo về giới tự nhiên và con người, về các quan hệ xã hội Hay nói cáchkhác, tôn giáo là sự nhân cách hoá giới tự nhiên, là sự “đánh mất bản chất người” Chínhcon người đã khoác cho thần thánh những sức mạnh siêu nhiên khác với bản chất của mình

để rồi từ đó con người có chỗ dựa, được chở che, an ủi - dù đó chỉ là chỗ dựa “hư ảo” Chỉ

ra bản chất sâu xa của hiện tượng đó, Ph.Ăngghen đã viết: “Con người vẫn chưa hiểu rằng

họ đã nghiêng mình trước bản chất của chính mình và đã thần thánh hoá nó như một bảnchất xa lạ nào đó”(3) Lột tả bản chất của tôn giáo, ông cho rằng, “tôn giáo chẳng qua chỉ là

sự phản ánh hư ảo – vào đầu óc của con người – của những lực lượng ở bên ngoài chi phốicuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế manghình thức những lực lượng siêu trần thế” (4)

-Vấn đề đặt ra ở đây là, nguyên nhân nào dẫn đến sự phản ánh “hoang đường”, “hưảo” của tôn giáo? Tại sao con người lại có nhu cầu tôn giáo và đặt niềm tin lớn lao vào tôngiáo như vậy? Đứng vững trên lập trường duy vật lịch sử, C.Mác và Ph.Ăngghen đã luậngiải rằng sự xuất hiện và tồn tại của tôn giáo xuất phát từ hiện thực khách quan và nguồn

gốc quan trọng nhất của tôn giáo chính là điều kiện kinh tế – xã hội Trong lịch sử tiến hoácủa mình, trước hết con người có nhu cầu cải tạo tự nhiên để tạo ra của cải vật chất đáp ứngnhu cầu ngày càng cao của mình Nhưng do trình độ và khả năng cải tạo tự nhiên còn thấpkém, con người luôn cảm thấy yếu đuối, bất lực trước các hiện tượng tự nhiên và đã gắncho tự nhiên những sức mạnh siêu nhiên Đó chính là cơ sở cho sự nảy sinh các hiện tượngthờ cúng Đặc biệt, khi xã hội có sự phân chia và áp bức giai cấp thì các mối quan hệ xã hộicàng phức tạp, một bộ phận người dân rơi vào tình thế cùng quẫn, bất lực trước các thế lựcthống trị Thêm vào đó, những yếu tố tự phát, ngẫu nhiên, rủi ro bất ngờ nằm ngoài ý muốncủa con người gây ra cho họ sự sợ hãi, lo lắng, mất cảm giác an toàn Đó cũng là nguyênnhân khiến người ta tìm đến và dựa vào sự che chở của tôn giáo.

-Cắt nghĩa về nguồn gốc kinh tế – xã hội của tôn giáo, Ph.Ăngghen viết: “Trongnhững thời kỳ đầu của lịch sử chính những lực lượng thiên nhiên là những cái trước tiênđược phản ánh như thế, và trong quá trình phát triển hơn nữa thì ở những dân tộc khácnhau, những lực lượng thiên nhiên ấy đã được nhân cách hóa một cách hết sức nhiều vẻ vàhết sức hỗn tạp Nhưng chẳng bao lâu, bên cạnh những lực lượng thiên nhiên lại còn có cảnhững lực lượng xã hội tác động - những lực lượng này đối lập với con người, một cáchcũng xa lạ lúc đầu cũng không thể hiểu được đối với họ, và cũng thống trị họ với cái vẻ tấtyếu bề ngoài giống như bản thân những lực lượng tự nhiên vậy”(5) Bàn về vấn đề này,V.I.Lênin cũng khẳng định: “Sự bất lực của giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chốngbọn bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tin vào cuộc đời tốt đẹp ở thế giới bên kia, cũng giống ynhư sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranh chống thiên nhiên đẻ ra lòng tin vàothần thánh, ma quỷ và những phép màu”(6)

-Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tôn giáo có nguồn gốc từtrong hiện thực và phản ánh chính hiện thực đó – một hiện thực cần có tôn giáo và có điềukiện để tôn giáo xuất hiện và tồn tại Trong “Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen”,C.Mác đã viết: “Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sự nghèo nàn hiện thực,vừa là sự phản kháng chống sự nghèo nàn hiện thực ấy Tôn giáo là tiếng thở dài của chúngsinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, cũng như nó là tinh thần củanhững trật tự không có tinh thần Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”(7) Luận điểm trên

của C.Mác đã thể hiện rõ nguồn gốc, bản chất, chức năng của tôn giáo trên lập trường duyvật lịch sử Với C.Mác, tôn giáo như là “vầng hào quang” ảo tưởng, là những vòng hoa giảđầy màu sắc và đẹp một cách hoàn mỹ, là ước mơ, là niềm hy vọng và điểm tựa tinh thần

vô cùng to lớn cho những số phận bé nhỏ, bất lực trước cuộc sống hiện thực Vì, trong cuộcsống hiện thực, khi con người bất lực trước tự nhiên, bất lực trước các hiện tượng áp bức,bất công của xã hội thì họ chỉ còn biết “thở dài” và âm thầm, nhẫn nhục chịu đựng Cũngtrong cuộc sống hiện thực ấy, họ không thể tìm thấy “một trái tim” để yêu thương, che chởnên phải tìm đến một “trái tim” trong tưởng tượng nơi tôn giáo Trái tim đó sẽ sẵn sàng baodung, tha thứ, chở che và tiếp thêm sức mạnh cho họ để họ có thể vượt qua mọi khó khăntrong cuộc sống

-Với luận điểm “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, C.Mác không chỉ muốnkhẳng định tính chất “ru ngủ” hay độc hại của tôn giáo, mà còn nhấn mạnh đến sự tồn tạitất yếu của tôn giáo với tư cách một thứ thuốc giảm đau được dùng để xoa dịu những nỗiđau trần thế Thực vậy, người ta dùng thuốc giảm đau khi người ta bị đau đớn và chừng nàocòn đau đớn, thì chừng đó còn có nhu cầu dùng nó Đó chính là lý do để lý giải tại saongười ta hướng tới, hy vọng và coi tôn giáo như chiếc “phao cứu sinh” cho cuộc sống củamình, cho dù đó chỉ là những hạnh phúc ảo tưởng, chỉ là “sự đền bù hư ảo”

- Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, tôn giáo mặc dù là sự phản ánh hoangđường, hư ảo hiện thực, là một hiện tượng tiêu cực trong xã hội nhưng nó không phảikhông có những yếu tố tích cực Tôn giáo chỉ là những “bông hoa giả” tô điểm cho mộtcuộc sống hiện thực đầy xiềng xích Nhưng nếu không có những “bông hoa giả” ấy thìcuộc sống của con người chỉ còn lại “xiềng xích” mà thôi Và nếu không có thứ “thuốcgiảm đau” ấy thì con người sẽ phải vật vã đau đớn trong cuộc sống hiện thực với đầy rẫynhững áp bức, bất công và bạo lực

- Điều vĩ đại của C.Mác, quan điểm duy vật lịch sử và tính cách mạng trong họcthuyết Mác về tôn giáo chính là ở chỗ đó Trong khi các nhà duy vật vô thần chỉ biết phêphán bản thân tôn giáo thì C.Mác lại không phê phán tôn giáo mà phê phán chính cái hiệnthực đã làm nảy sinh tôn giáo, tức là phê phán sự áp bức, bất công, bạo lực… trong xã hội

đã đẩy con người phải tìm đến với tôn giáo và ru ngủ mình trong tôn giáo C.Mác đã nhận

thấy rất rõ quan hệ nhân – quả trong vấn đề này Vì tôn giáo là một hiện tượng tinh thần cónguyên nhân từ trong đời sống hiện thực nên muốn xoá bỏ tôn giáo, không có cách nàokhác là phải xoá bỏ cái hiện thực đã làm nó nảy sinh Theo C.Mác, vấn đề không phải là

“vứt những bông hoa giả” đi mà là xoá bỏ bản thân cái “xiềng xích” được trang điểm bởinhững bông hoa giả đó để con người có thể “giơ tay hái những bông hoa thật” cho mình,tức là tìm kiếm được hạnh phúc thật sự ngay trong thế giới hiện thực Từ đó, C.Mác đãkhẳng định rằng, muốn xoá bỏ tôn giáo và giải phóng con người khỏi sự nô dịch của tôngiáo thì trước hết phải đấu tranh giải phóng con người khỏi những thế lực của trần thế, xoá

bỏ chế độ áp bức bất công, nâng cao trình độ nhận thức cho người dân và xây dựng một xãhội mới không còn tình trạng người bóc lột người, đó là xã hội cộng sản chủ nghĩa Mác vàĂngghen đã ý thức được tính phức tạp và lâu dài của vấn đề tôn giáo Như vậy, Mác vàĂngghen đã luận giải rất khoa học, đúng đắn về cơ sở tồn tại và mất đi của tôn giáo, dựatrên cơ sở quy luật phát triển của xã hội đương thời Tuy nhiên, do hạn chế của lịch sử, chủnghĩa xã hội chưa xuất hiện và những điều kiện mất đi của tôn giáo chưa có, nên các ôngmới chỉ nêu lên một cách tổng quát cơ sở xã hội cần thiết cho sự tiêu vong của tôn giáo.Sau này, Lênin đã bổ sung, phát triển và làm sâu sắc thêm quan điểm của chủ nghĩa Mác vềnguồn gốc kinh tế - xã hội, nguồn gốc nhận thức và tâm lý của tôn giáo trong xã hội hiệnđại Thực tế sự phát triển của tôn giáo trong xã hội hiện đại cho thấy, cơ sở tồn tại và điềukiện tiêu vong của tôn giáo trở nên rất phức tạp Vì con người ngày nay vẫn chưa xử lýđược một cách thỏa đáng và hợp lý mối quan hệ đối lập giữa chủ quan và khách quan, giữa

lý tưởng và hiện thực, giữa tất nhiên và ngẫu nhiên, giữa hữu hạn và vô hạn, giữa đau khổ

và vui sướng, giữa tình cảm và lý trí, giữa mục đích và kết quả, Con người trong xã hộingày nay vẫn phải đối mặt với những nỗi bất hạnh cá nhân, những cảm giác trống rỗng,thiếu hụt và mất cân bằng về tâm lý trước dịch bệnh hiểm nghèo, hiểm họa thiên tai, chiếntranh, sự chênh lệch giàu nghèo, rủi ro, sự khác nhau về trình độ nhận thức Đó là những cơ

sở cho tôn giáo tiếp tục tồn tại và phát triển

-Cùng với những luận giải về cơ sở tồn tại của tôn giáo, Mác và Ăngghen chỉ ra nhữnghình thái biến đổi của tôn giáo trong lịch sử Theo các ông, tôn giáo là một hình thái ý thức

xã hội, một hiện tượng xã hội nên hình thái biến đổi của nó luôn gắn liền với những biến