GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
Giới thiệu tổng quan dự án đường Xuân Diệu và bối cảnh dễ bị tổn thương: 1 Giới thiệu tổng quan dự án đường Xuân Diệu
Tỉnh Bình Định sở hữu hệ thống bãi biển dài hơn 110km từ Phú Yên đến giáp ranh tỉnh Quảng Ngãi, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch và thương mại biển Chính phủ và chính quyền địa phương chú trọng hỗ trợ ngư dân bám biển qua các chương trình, chính sách tài trợ, vay vốn, và đào tạo kỹ thuật khai thác, nuôi trồng thủy sản Những giải pháp này giúp người dân nâng cao thu nhập và trang bị thiết bị cần thiết, đồng thời góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia thông qua hoạt động đánh bắt thủy sản xa bờ.
Nhờ lợi thế về điều kiện địa hình và địa lý, tỉnh Bình Định và thành phố Quy Nhơn đã từng bước chỉnh trang đô thị, tập trung phát triển cơ sở hạ tầng nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực du lịch biển và thương mại dịch vụ Để ngành du lịch phát triển bền vững, yếu tố con người luôn được quan tâm qua tuyển dụng và đào tạo nghiệp vụ chuyên môn cao Bên cạnh đó, việc chú trọng đến bảo vệ môi trường trở thành vấn đề cấp thiết, được chính quyền và người dân quan tâm nhằm duy trì sự phát triển bền vững của du lịch biển.
2.530 hộ dân và trên 12.000 nhân khẩu đang sinh sống trên tuyến đường ven biển trung tâm của thành phố đã phát sinh nhiều vấn đề tiêu cực như:
Vấn đề môi trường sống đang trở nên nghiêm trọng do lượng rác thải rắn và lỏng thải trực tiếp ra môi trường, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng Công tác vận chuyển và thu gom rác thải gặp nhiều khó khăn do mật độ dân cư đông đúc và hệ thống đường giao thông chật hẹp, gây trì hoãn quá trình xử lý rác Nếu việc thu gom rác thải bị ngưng trệ, nguy cơ bùng phát các ổ dịch bệnh sẽ tăng lên đáng kể, gây nguy hiểm cho sức khỏe con người nếu không có các biện pháp phòng ngừa kịp thời và hiệu quả.
Vấn đề an ninh xã hội tại khu vực này thường xuyên phát sinh do các tụ điểm đánh bài, cá độ, chơi số đề và ăn nhậu trái phép, dẫn đến các hoạt động trộm cắp và gây mất trật tự, an ninh địa phương.
Vấn đề giáo dục và y tế đang gặp nhiều thách thức, trong đó việc học của con em bị gián đoạn với tỷ lệ bỏ học trước khi hoàn thành cấp III ngày càng cao do ảnh hưởng từ môi trường xã hội Đồng thời, tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên ở khoảng 70% hộ gia đình đã tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của người dân, khiến họ gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn lực và điều kiện sinh hoạt.
Viện mỹ quan đô thị gặp khó khăn trong việc duy trì hình ảnh đẹp của thành phố do hàng nghìn căn nhà cấp 4 và ổ chuột mọc san sát dọc theo tuyến đường biển Những công trình này ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan đô thị, gây mất thiện cảm cho cư dân địa phương cũng như du khách khi đến Quy Nhơn Việc cải thiện cảnh quan và chỉnh trang khu vực ven biển là cần thiết để nâng cao hình ảnh thành phố và thu hút nhiều du lịch hơn.
Phần lớn người dân lao động ở độ tuổi cao, có trình độ văn hóa hạn chế và khó tiếp thu kiến thức mới, dẫn đến khả năng đáp ứng yêu cầu về lao động chất lượng cao ngày càng hạn chế.
Hàng ngàn hộ dân sống dựa vào biển tại phường Trần Phú đang đối mặt với challenges khi phải tạm cư trong các căn nhà phân lô nhỏ chỉ khoảng 30 mét vuông Việc tìm chỗ đậu ghe, thuyền và đảm bảo sinh kế cho cư dân gặp nhiều khó khăn, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống hàng ngày của người dân địa phương Các vấn đề về di dời và duy trì hoạt động sản xuất trên biển vẫn là những khó khăn chưa có lời giải, cần có giải pháp bền vững để hỗ trợ cộng đồng.
Khi mất đi các tư liệu sản xuất cũ mà chưa được đào tạo để chuyển đổi nghề nghiệp mới hoặc có việc làm mới, người dân sẽ đối diện với nhiều khó khăn trong cuộc sống Sự thiếu chuẩn bị về nguồn nhân lực và chuẩn bị nghề nghiệp gây ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống sau tái định cư Do đó, việc hỗ trợ đào tạo nghề mới phù hợp là yếu tố quan trọng để đảm bảo cuộc sống ổn định và phát triển bền vững cho người dân sau khi chuyển đổi.
Việc đảm bảo cho các hộ dân bị thu hồi đất có thể ổn định và phát triển bền vững sau khi được bố trí đất tái định cư là một yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển của thành phố Do đó, nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập và sự chuyển đổi nghề nghiệp cho các hộ dân tái định cư sau thu hồi đất là hết sức cần thiết Tôi chọn đề tài "Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập và sự chuyển đổi nghề nghiệp cho các hộ dân tái định cư sau khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng Dự án Đường Xuân Diệu, thành phố Quy Nhơn" làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý công, nhằm góp phần tìm ra giải pháp hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống sau thu hồi đất.
1.1 Giới thiệu tổng quan dự án đường Xuân Diệu:
1.1.1 Về Quy mô đầu tư:
Dự án xây dựng đường Xuân Diệu dọc theo bờ biển Quy Nhơn đã trở thành mong ước và quyết tâm của lãnh đạo cũng như nhân dân địa phương Con đường này không chỉ kết nối các khu vực ven biển mà còn góp phần thúc đẩy du lịch và phát triển kinh tế của thành phố Quy Nhơn Việc mở rộng tuyến đường theo chiều dài bờ biển giúp nâng cao giá trị cảnh quan, tạo thuận lợi cho giao thương và tăng cường quảng bá du lịch Quy Nhơn đến du khách trong nước và quốc tế.
Đường Xuân Diệu có chiều dài lên tới 3.475 mét, được quy hoạch xây dựng với quy mô lớn nhằm nâng cao hạ tầng giao thông khu vực Dự án có tổng mức đầu tư hơn 200 tỷ đồng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.
Trong đó vốn xây lắp là 42 tỷ đồng, vốn bồi thường giải tỏa và hỗ trợ tái định cư
1.1.2 Về thực hiện công tác bồi thường, hỗ trơ và bố trí đất tái định cư: Để xây dựng hoàn chỉnh tuyến đường này cần giải tỏa 2.530 nhà dân, với khoảng 12.000 nhân khẩu với giá trị bồi thường, hỗ trợ và TĐC trên 50 tỷ đồng
Ngày 22-3-2010 UBND thành phố Quy Nhơn đã tổ chức lễ khởi công xây dựng đường Xuân Diệu và tiến hành khởi công xây dựng 900 căn hộ tại Xóm Tiêu (khu vực 4 và 5 phường Quang Trung) với tổng kinh phí trên 20 tỷ đồng Diện tích mỗi căn hộ rộng 30 - 40 m 2 , tường xây gạch, lợp tôn, trị giá 20-25 triệu đồng… mô hình các căn hộ này đã được nhân dân tham khảo nhất trí cao
Chính quyền đã bố trí đất tái định cư tại 4 khu dân cư gồm Xóm Tiêu, Bắc sông Hà Thành, Bông Hồng và Ghềnh Ráng, nhằm hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống sau giải phóng mặt bằng Các khu dân cư này đã được xây dựng phù hợp, đảm bảo các tiêu chuẩn về nhà ở và hạ tầng, góp phần phát triển bền vững cho thành phố biển Quy Nhơn Đặc biệt, đường Xuân Diệu mang nét duyên mới, góp phần nâng cao giá trị cảnh quan và chất lượng cuộc sống của cộng đồng.
1.1.3 Vấn đề nan giải cho các hộ tái định cư:
Câu hỏi nghiên cứu
1) Sinh kế các hộ gia đình đã bị thu hồi đất và tái định cư thuộc dự án xây dựng Dự án đường Xuân Diệu, thành phố Quy Nhơn đang diễn ra như thế nào?
2) Các yếu tố nào ảnh hưởng thu nhập và chuyển đổi nghề nghiệp của họ?
3) Chính quyền địa phương nên có những chính sách, giải pháp gì để nâng cao mức thu nhập của họ được tốt hơn? tot nghiep do wn load thyj uyi pl aluan van full moi nhat z z vbhtj mk gmail.com Luan van retey thac si cdeg jg hg
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là hoạt động sinh kế và các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập và sự chuyển đổi nghề nghiệp của người dân tại khu tái định cư Xóm Tiêu thuộc dự án xây dựng dự án đường Xuân Diệu, thành phố Quy Nhơn Đối tượng khảo sát của đề tài này là các hộ gia đình dân cư tại khu tái định cư Xóm Tiêu thuộc dự án xây dựng dự án đường Xuân Diệu, thành phố Quy Nhơn
4.2 Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung vào nghiên cứu hoạt động sinh kế của người dân đang sinh sống tại các khu dân cư; ước lượng mẫu khảo sát 25 hộ gia đình Hình thức câu hỏi trong phiếu khảo sát dưới dạng câu hỏi đóng bao gồm những nội dung thông tin liên quan như: Giới tính, độ tuổi, tình trạng học vấn, quy mô hộ gia đình, tình hình di dân di cư, nghề nghiệp, mức thu nhập và các câu hỏi có liên quan đến đời sống như: công việc hiện tại, điều kiện cơ sở hạ tầng, tình hình an ninh, vấn đề môi trường, điều kiện sinh sống và học tập… để qua đó xác định được những thuận lợi và khó khăn của người dân để được chính quyền quan tâm hơn.
Cấu trúc đề tài
Chương 1 Giới thiệu đề tài Chương 2 Tổng quan cơ sở lý thuyết và các kết quả nghiên cứu liên quan Chương 3 Thiết kế nghiên cứu
Chương 4 Kết quả nghiên cứu Chương 5 Kết luận và kiến nghị tot nghiep do wn load thyj uyi pl aluan van full moi nhat z z vbhtj mk gmail.com Luan van retey thac si cdeg jg hg
TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ
Khái niệm
Sinh kế là công việc hay phương tiện để mỗi người hoặc nhóm người có thể kiếm sống và đảm bảo cuộc sống hàng ngày Để duy trì sinh kế, mỗi cá nhân hoặc nhóm cần phải cân nhắc, lập kế hoạch và dự tính kỹ lưỡng, dù chỉ trong suy nghĩ hoặc qua các bước chuẩn bị bài bản Những suy nghĩ và dự tính này mang tính chất của kế hoạch, giúp đảm bảo khả năng duy trì sinh kế một cách ổn định và bền vững.
Sinh kế là tập hợp các tài sản bao gồm tài sản tự nhiên, phương tiện vật chất, con người, tài chính và nguồn vốn xã hội, cùng với những hoạt động và cơ hội tiếp cận các tài sản này thông qua các thể chế và quan hệ xã hội (Ellis, 2000) Các hoạt động sinh kế giúp các cá nhân và hộ gia đình đưa ra các quyết định dựa trên khả năng tiếp cận và khai thác các nguồn lực này Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ các yếu tố cấu thành sinh kế để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển bền vững.
Theo Bộ Phát triển quốc tế Vương quốc Anh (DFID), sinh kế gồm ba thành phần chính: nguồn lực và khả năng con người, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế Nhiều quan niệm cho rằng sinh kế không chỉ đơn thuần liên quan đến việc kiếm sống và nơi ở, mà còn đề cập đến khả năng tiếp cận quyền sở hữu, kỹ năng, thông tin và các mối quan hệ xã hội (Wamann, 1984).
Theo N.Singh (1996) thì sinh kế là các phương tiện, các hoạt động và các quyền dựa vào nó con người tạo ra cuộc sống
Theo Bùi Đình Toái (2004), khái niệm sinh kế của hộ hoặc cộng đồng bao gồm các nguồn lực và khả năng của con người, kết hợp với các quyết định và hoạt động mà họ thực hiện để không chỉ đảm bảo sinh nhai mà còn đạt được các mục tiêu cao hơn.
Các khái niệm về sinh kế của nhiều học giả khác nhau đã hình thành nên nhiều quan niệm đa dạng, nhưng điểm chung là đều hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của con người.
1.2 Khái niệm sinh kế bền vững:
Sinh kế bền vững là khái niệm bao gồm con người, năng lực và kế sinh nhai, gồm có lương thực, thu nhập và tài sản của họ Nó liên quan đến ba khía cạnh tài sản: tài nguyên, dự trữ và tài sản vô hình như dư nợ và cơ hội, giúp đảm bảo sự phát triển lâu dài Sinh kế bền vững mở rộng tài sản địa phương và toàn cầu, tận dụng các nguồn lực phù hợp để tạo ra lợi ích ròng cho cộng đồng và các sinh kế khác Về mặt xã hội, sinh kế bền vững có khả năng chống chịu hoặc hồi sinh trước các biến động lớn và đảm bảo sự phát triển cho thế hệ tương lai (Chambers và Conway, 1992).
Sinh kế bền vững là các hoạt động sinh kế của người dân có khả năng đối phó và khôi phục trước các tác động và cú sốc, đồng thời duy trì và tăng cường năng lực cũng như tài sản cả hiện tại lẫn tương lai Điều này được thực hiện mà không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sự phát triển bền vững lâu dài (Chamber, 1989; Reardon & Taylor).
1.3 Khái niệm về vốn sinh kế:
Vốn sinh kế tập trung phân tích năm yếu tố chính bao gồm con người, tự nhiên, vật chất, tài chính và xã hội, cùng với các thể chế chính sách do xã hội quy định Các nguồn vốn này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tự chủ và phát triển bền vững của cộng đồng Trong đó, nguồn vốn con người bao gồm kỹ năng, tri thức và sức khỏe; vốn tự nhiên liên quan đến đất đai, nước và các tài nguyên thiên nhiên khác; vốn vật chất gồm cơ sở hạ tầng và trang thiết bị; vốn tài chính đề cập đến các nguồn lực tài chính sẵn có; còn vốn xã hội phản ánh các mối quan hệ, mạng lưới cộng đồng và sự hỗ trợ xã hội Các thể chế chính sách góp phần thúc đẩy và quản lý các nguồn vốn này, từ đó xây dựng nền tảng vững chắc cho phát triển sinh kế bền vững.
Vốn con người là yếu tố quan trọng nhất vì nó quyết định khả năng của cá nhân và hộ gia đình trong việc sử dụng và quản lý các nguồn lực khác Đặc biệt, người dân vùng biển tích lũy kinh nghiệm qua nhiều thế hệ trong nghề đánh bắt thủy hải sản để nâng cao trình độ, tăng thu nhập và chống chịu với thiên tai Tuy nhiên, phần lớn con em của họ chưa được đào tạo bài bản về học hành, dẫn đến tỷ lệ tốt nghiệp và nắm giữ các vị trí công việc trong khu vực công và tư nhân còn thấp so với các khu vực khác.
Vốn con người được thực hiện thông qua các chỉ số:
+ Số lượng và cơ cấu nhân khẩu của một hộ, gồm tỷ lệ giữa người trong độ tuổi lao động và người không thuộc diện lao động, giới tính
+ Kiến thức và giáo dục của các thành viên trong gia đình: trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, kiến thức truyền thống,.…
+ Sức khỏe tâm lý và sinh lý của các thành viên trong gia đình, đời sống tâm linh và tình cảm của các thành viên trong gia đình
+ Khả năng lãnh đạo và các kỹ năng trong lao động và sinh hoạt
Vốn xã hội bao gồm các mạng lưới xã hội, mối quan hệ với họ hàng, người xung quanh, cùng với các yếu tố như ngôn ngữ, giá trị, niềm tin tín ngưỡng, văn hóa, và các tổ chức xã hội, nhóm chính thức cũng như phi chính thức mà con người tham gia nhằm hưởng lợi và nắm bắt cơ hội Vốn xã hội của mỗi cá nhân được xây dựng qua quá trình xã hội hóa và tương tác giữa các cá nhân Do tính chất công việc, vốn xã hội của người dân vùng biển thường hạn chế hơn so với các nhóm cư dân ở đồng bằng và thành phố, nơi thông tin được truyền tải phong phú hơn qua các phương tiện truyền thông đại chúng.
Thanh niên, trụ cột chính trong gia đình, do cuộc sống mưu sinh trên biển dài ngày nên ít có thời gian tham gia vào các mối quan hệ xã hội Họ chủ yếu duy trì quan hệ thông qua các bạn hàng trong hợp tác làm ăn và những người trong hội đánh bắt cá, dẫn đến mối quan hệ hạn chế và gặp nhiều khó khăn trong tiếp xúc xã hội Chính vì vậy, việc tuyên truyền các chủ trương, chính sách, pháp luật của nhà nước, cũng như các chương trình kế hoạch hóa gia đình gặp nhiều rào cản và thách thức lớn đối với chính quyền khi triển khai nhiệm vụ.
+ Đối với phụ nữ: Hầu hết thực hiện các công việc như buôn bán, nội trợ trong gia đình là chính, đa số người dân khép kín trong cộng đồng khu dân cư và ít có quan tâm đến việc bổ sung, cập nhật thông tin để người dân hoàn thiện hơn những phẩm chất, kỹ năng ứng xử có phần thua thiệt với cư dân thành thị Khi Nhà tot nghiep do wn load thyj uyi pl aluan van full moi nhat z z vbhtj mk gmail.com Luan van retey thac si cdeg jg hg nước thực hiện các chương trình vận động người dân tham gia vì sức khỏe cộng đồng, môi trường sống được tốt hơn cho chính bản thân họ Nhưng kết quả chương trình vẫn chưa mang lại sự khởi sắc vì ý thức người dân chưa tự giác (vấn nạn rác thải rắn và lỏng được thải trực tiếp ra cửa biển gây ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống của mọi người xung quanh và ảnh hưởng đến hình ảnh thành phố trong việc kêu gọi thu hút đầu tư trong tương lai)
Vốn tài chính (tiết kiệm, tín dụng, hàng hóa lưu chuyển ):
Người dân có thể tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ các tổ chức tín dụng tư nhân và nhà nước để mua sắm trang thiết bị cần thiết cho hoạt động nuôi trồng và đánh bắt ngoài khơi, qua đó đảm bảo nguồn tài chính vững chắc để bám biển và bảo vệ chủ quyền biển đảo của quê hương Trong bối cảnh hiện nay, khi khả năng tích lũy của hộ nông dân bị ảnh hưởng bởi suy giảm nguồn lợi thủy hải sản, tăng giá vật liệu đầu vào và giảm giá thành đầu ra, cùng với việc sự hỗ trợ từ Chính phủ và các tổ chức phi chính phủ ngày càng giảm, vay vốn đầu tư trở thành giải pháp then chốt giúp người dân vượt qua khó khăn về mặt tài chính.
Vốn vật chất (nhà ở, công cụ sản xuất, phương tiện đi lại, cơ sở hạ tầng ):
Vốn vật chất được phân chia thành hai loại chính: tài sản của cộng đồng và tài sản của hộ gia đình, để phục vụ các hoạt động sản xuất và sinh hoạt hàng ngày Tài sản của cộng đồng bao gồm các cơ sở vật chất thiết yếu như điện, đường giao thông, trường học, trạm y tế, công trình thủy lợi và hệ thống thông tin liên lạc, nhằm đảm bảo hạ tầng phát triển bền vững Trong khi đó, tài sản của hộ gia đình phong phú, bao gồm cả các tài sản phục vụ sản xuất như phương tiện đánh bắt cá và các tài sản phục hồi hoạt động của hộ Đối với ngư dân, thuyền và phương tiện đánh bắt cá là tài sản lớn nhất, còn đối với các hộ nuôi trồng thủy sản, giá trị lớn nhất là con giống.
Các nguồn lực có mối quan hệ tương tác với nhau, giúp gia tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực khác Ví dụ, hộ gia đình có giấy chứng nhận đất hoặc tài sản thuộc quyền sở hữu có thể vay vốn, thế chấp hoặc cầm cố để phục vụ mục tiêu kinh tế hoặc đời sống Tuy nhiên, đa số người dân sinh sống dọc bờ biển Xuân Diệu tự phát xây nhà lấn chiếm đất công mà không có giấy phép, khiến họ không được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu đất đai từ nhà nước Do đó, họ không thể sử dụng tài sản của mình để thế chấp hoặc cầm cố, gặp khó khăn về tài chính trong việc mua đất trong khu dân cư đô thị Tình trạng lấn chiếm và xây dựng trái phép trên biển vẫn diễn ra mặc dù chính quyền đã thực hiện các biện pháp kiểm tra sát sao.
1.4 Khái niệm chiến lược sinh kế:
