Quan ly di tich thang canh chua huong 85137

* Kinh tế và thu nhập Nhờ công tác tổ chức phục vụ lễ hội và dịch vụ du lịch ngày càng tốthơn, cộng với những cố gắng không mệt mỏi của cán bộ, nhân dân toàn xã,những năm gần đây, thu nh

LỜI MỞ ĐẦU

Chùa Hương là quần thể di tích danh thắng du lịch Hương Sơn đã đượcxếp hạng di tích LSVH cấp quốc gia và là khu du lfịch chuyên đề của ViệtNam Từ lâu, Chùa Hương đã nổi tiếng với danh lam thắng tích, với hệ thốngsông, suối,cảnh quan, núi, đền chùa,các công trình kiến trúc nghệ thuật phậtgiáo độc đáo và đặc biệt là động Hương Tích được coi là kỳ quan “đẹp nhấttrời Nam”

Hàng năm hội Chùa Hương cổ truyền mở vào ngày mồng 6 tháng giêng

và kéo dài đến tháng ba(AL) Những năm gần đây Chùa Hương đón trên 1triệu khách một năm, trong đó có hàng chục vạn khách quốc tế

Ngày nay, trên thế giới cùng với sự phát triển của xã hội thì nhu cầu tínngưỡng và du lịch cũng song hành phát triển, mà khu du lịch Hương Sơn lạihội tụ đầy đủ các yếu tồ thắng cảnh và tín ngưỡng vì vậy phải xây dựng làmsao cho xứng tầm

Trong những điều kiện tiềm năng tốt của quần thể du lịch Chùa Hươngthì cách quản lý tổ chức nơi nay cũng rât là quan trọng để Chùa Hương càngngày càng phát triển theo chiêu hướng bền vững lâu dài Xuât phát từ quêhương Mỹ Đức với sự giúp đỡ hướng dẫn của thầy Lê Anh Tôi mạnh dạnchọn đề tài báo cáo “Quản lý di tích thắng cảnh Chùa Hương” nhằm báo cáothực tế hiện trạng phát triển của vùng du lịch tín ngưỡng này!

Chương 1TỔNG QUAN VỀ DI TÍCH THẮNG CẢNH CHÙA HƯƠNG

1.1 Vị trí địa lý,lịch sử, diều kiện tự nhiên và xã hội

+ Phía Bắc giáp xã Hùng Tiến và An Tiến

+ Phía Đông giáp huyện Kim Bảng tỉnh Hà Nam

+ Phía Đông Bắc giáp sông Đáy

+ Phía Tây giáp xã An Phú

Xã Hương Sơn có trục đường huyện chạy qua nối với tỉnh lộ 431 ở phíaBắc Xã có tuyến đường liên thôn, xóm, các trục chính đã được nhựa hóa, bêtông hóa khá thuận lợi cho đi lại và giao lưu hàng hóa Tuy nhiên, trong mùa

lễ hội tình trạng ách tắc giao thông vẫn là vấn đề lớn cần được tiếp tục quantâm giải quyết trong kì quy hoạch

Với vị trí này, xã Hương Sơn có điều kiện để phát triển nền kinh tế đadạng theo định hướng dịch vụ du lịch, thương mại, tiểu thủ công nghiệp, nôngnghiệp hàng hóa

Hương Sơn mang đặc điểm khí hậu miền nhiệt đới gió mùa, thuộc vùngkhí hậu nóng quanh năm có khả năng nhận bức xạ lớn, địa hình nơi đây chủyếu là hệ thống núi và cao nguyên đá vôi, có nhiều dãy núi đa dạng, hangđộng kì bí… phong cảnh hùng vĩ có giá trị thắng cảnh Thêm vào đó trên địabàn có 3 con suối bắt nguồn từ khối núi Hương Sơn là: Suối Yến, suối LongVân; suối Tuyết Sơn và theo luồng chảy ra sông Đáy; 3 con suối này tạo nền,làm tăng vẻ đẹp của khu di tích, đồng thời cũng là cơ sở phục vụ cho giaothông đường thuỷ trong nội bộ khu vực đặc biệt trong mùa lễ hội.

Nhìn chung Chùa Hương cách trung tâm Hà Nội không xa, trên trục đường giao thông thuận tiện nên có vị trí địa lý thuận lợi để phát triển, là nơi

có tiềm năng tài nguyên du lịch dồi dào, nếu được đầu tư thích đáng và phát triển hợp lý, chắc chắn nơi đây sẽ là điểm du lịch hấp dẫn của nước ta và nổi tiếng trên thế giới

1.1.2 Điều kiện tự nhiên

* Khu di tích Hương Sơn là một phần của hệ thống núi đá vôi Sơn La,

Mộc Châu Độ cao của khu vực này giao động từ 20 – 381(m) (đỉnh núi cái

Bà Lồ) so với mực nước biển Do phần lớn núi đá bị nước xâm thực qua quátrình kiến tạo lâu dài nên khu vực này hình thành nên nhiều hang động tựnhiên rất đẹp, có giá trị du lịch và lịch sử lớn với chiều dài 20 – 25m đó là

đông Hương Tích, Hinh Bồng, Long Vân, Tuyến Sơn… Bên cạnh đó còn cáckhối núi nhỏ, viền quanh dãy núi là đồng bằng trũng

Phía Bắc tương đối bằng phẳng, độ cao trung bình từ 4 – 6 m Đây là nơitập trung dân cư đông và các hoạt động sản xuất nông nghiệp hiện nay Cáckhu vực tiếp giáp giữa vùng đồng bằng và vùng núi là vùng trũng, khả năngngập úng cao, có nhiều tiềm năng về du lịch và nuôi trồng thủy sản

* Điều kiện thổ nhưỡng

Đất ở Hương Sơn có nguồn gốc chính là từ núi đá vôi và đã phát triển từphù sa sông Đáy Khối núi đá chùa Hương được cấu tạo bởi đá vôi thuộc hệtầng Đồng giao Theo trật tự địa tầng thì phần thấp gần đá vôi phần lớp mỏng,phần giữa là lớp đá vôi khối tảng khá dày, loang lổ, xám sẫm đến vàng Thànhphần hoá học của đá có hàm lượng CaO rất cao, trung bình từ 53,972 –55,26% Các thành phần khó hoà tan chiếm tie lệ nhỏ như:

Các quá trình ảnh hưởng nên mặt thổ nhưỡng hiện nay là quá trình rửatrôi, xói mòn, sụt lở, tích tụ, bồi lắng cửa sông

* Điều kiện khí hậu thủy văn

Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, một năm chia làm 4 mùa rõrệt với các đặc trưng khí hậu chính như sau:

- Nhiệt độ không khí: bình quân năm là 23,1ºC, trong năm nhiệt độ thấpnhất trung bình 13,6ºC (thường vào tháng 1) Nhiệt độ trung bình tháng nóngnhất là 33,2ºC (thường vào tháng 7) Mùa lạnh thường kéo dài từ tháng 11năm trước đến tháng 3 năm sau Mùa nóng từ tháng 4 đến tháng 10

- Số giờ nắng trong năm trung bình là 1630,6 h dao động: từ 1460h đến1700h

Lượng mưa và bốc hơi:

+ Lượng mưa bình quân năm 1520.7mm phân bố trong năm không đều,mưa tập trung từ tháng 4 đến tháng 10, chiếm 85,2% tổng lượng mưa cả năm,

lượng mưa ngày lớn nhất lên tới 33,1mm Mùa khô từ cuối tháng 10, đầutháng 11 đến tháng 3 năm sau, tháng mưa ít nhất trong năm là tháng 12, tháng

1 chỉ có từ 17,5 – 23,2mm

+ Lượng bốc hơi bình quân năm là 859mm, chiếm 56,5% so với lượngmưa trung bình năm Do đó mùa khô thường thiếu nước nhưng do hệ thốngthủy lợi tương đối tốt nên mức ảnh hưởng không nhiều

- Độ ẩm không khí: độ ẩm không khí trung bình năm là 85%, giữa cáctháng trong năm biến thiên từ 80 – 89% Độ ẩm không khí thấp nhất trongnăm là các tháng 11, 12 Tuy nhiên, chênh lệch về độ ẩm không khí giữa cáctháng trong năm không lớn

- Gió: Hướng gió thịnh hành về mùa khô là gió mùa Đông Bắc từ tháng

11 đến tháng 3 năm sau Còn lại các tháng trong năm chủ yếu là gió Nam, gióTây Nam và gió Đông Nam

1.1.3 Điều kiện xã hội

*Dân số và sự phân bố dân cư

Khu di tích thắng cảnh Chùa Hương nằm trên địa bàn xã Hương Sơn Vìvậy, toàn bộ hoạt động kinh tế xã hội của nhân dân trong xã sẽ ảnh hưởng tớimôi trường khu di tích thắng cảnh Chùa Hương

Theo số liệu thống kê của huyện ta có bảng như sau:

Dân số và mật độ dân số xã Hương Sơn - huyện Mỹ Đức

Sự phân bố dân cư ở xã Hương Sơn không đồng đều giữa các thôn trong

xã Phần lớn dân cư tập chung ở thôn Đục Khê và Yến Vĩ vì khu di tích thắngcảnh chùa Hương nằm trên địa bàn hai thôn này

* Văn hóa xã hội.

Mặc dù là địa phương vùng sâu, vùng xa của thành phố Hà Nội, nhưngmột trong những quan tâm của người dân trong xã là tạo điều kiện thuận lợi

để cho con em của họ cắp sách đến trường Trong những năm qua, Xã phốihợp với nhà trường tu sửa trường lớp thường xuyên, đảm bảo cơ sở vật chấtphục vụ giảng dạy và học tập Hiện nay, toàn xã có 3719 em học sinh ở cáccấp học phổ thông đi học, trong đó có 93 em học sinh giỏi cấp huyện và tỉnh.Năm 2010 xã có 63 em học sinh thi đỗ vào các trường Đại học và Cao đẳngđây là niềm tự hào của người dân trong xã

Công tác thể dục thể thao, phong trào văn hóa, văn nghệ phát triển từ xãđến các thôn xóm và đang trở thành phong trào quần chúng sâu rộng

Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội nhìn chung được giữvững và ổn định, giải quyết các vụ việc và triển khai các phương án đảm bảo

an toàn cho địa phương và đặc biệt trong mùa lễ hội với lưu lượng khách hànhhương rất đông so với thời gian bình thường

* Kinh tế và thu nhập

Nhờ công tác tổ chức phục vụ lễ hội và dịch vụ du lịch ngày càng tốthơn, cộng với những cố gắng không mệt mỏi của cán bộ, nhân dân toàn xã,những năm gần đây, thu nhập chung và thu nhập của hầu hết các hộ dân cư tại

xã Hương Sơn đều có mức tăng đáng kể, trung bình đạt được từ 9% đến 12%hàng năm, cuộc sống của người dân đã có biến đổi sâu sắc

Tổng giá trị sản xuất, kinh doanh, dịch vụ cả năm, tính cho năm 2010 lànăm gần đây nhất đã lên tới 133,7 tỷ đồng, tăng 12% so với năm trước trongđó: Doanh thu về trồng trọt, chăn nuôi đạt 42,2 tỷ đồng, doanh thu về tiểu thủcông nghiệp, ngành nghề khác đạt 17,3 tỷ đồng và doanh thu về dịch vụ dulịch và kinh doanh khác đạt 74,2 tỷ đồng

Thu nhập cả năm bình quân đầu người đạt 6,797 triệu đồng, trong đólương thực đạt 470 kg/người/năm

Nhờ những kết quả sản xuất kinh doanh, dịch vụ cú mức tăng trưởngliờn tục, với phương chõm nhà nước và nhõn dõn cựng làm, xó đó tập chungđầu tư ngõn sỏch và huy động nguồn vồn của cỏc cụng ty và nhõn dõn đúnggúp để kiến thiết, xõy dựng cỏc cụng trỡnh phỳc lợi, nõng cấp cơ sở hạ tầng Bờn cạnh những thành tựu đạt được phỏt triển kinh tế xó hội, xõy dựng

và phỏt triển cơ sở hạ tầng Số vé đã in và quản lý phát hành là: 1.375.218 vé(trong đó vé nớc ngoài: 24.768 vé )

Xó Hương Sơn vẫn cũn số hộ nghốo.Trong năm 2011 và những năm sắptới xó đó cú những giải phỏp đẩy mạnh phỏt triển kinh tế – xó hội thụng quacỏc ngành nghề chủ yếu như: nụng nghiệp, lõm nghiệp, chăn nuụi, tiờu thủcụng nghiệp và dịch vụ du lịch, cựng với việc bảo vệ và cải thiện mụi trườngsinh thỏi nhằm đưa Hương Sơn phỏt triển lờn một tầm cao mới, hài hũa, bềnvững và cụng bằng, làm cho Hương Sơn thực sự là một vựng du lịch, lễ hội lýtưởng đối với du khỏch trong nước, nước ngoài và những ai đó đến đõy mộtlần sẽ khụng thể nào quờn

Với những đặc điểm về điều kiện tự nhiờn: địa hỡnh, khớ hậu, đặc điểmdõn sinh, kinh tế xó hội…rất thuận lợi cho hoạt động phỏt triển du lịch, nhưngcần phải cú sự hài hũa giữa phỏt triển du lịch với vấn đề bảo vệ mụi trườngkhu vực

1.2 Hệ thống di tớch, thắng cảnh Chựa Hương

* Quần thể thắng cảnh Chựa Hương bao gồm 18 đền, chựa, hang động

nằm rải rỏc ở 4 thụn: Yến Vỹ, Đục Khờ, Hội Xỏ và Phủ Yờn thuộc địa phận

xó Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, tỉnh Hà Tõy ( nay là Hà Nội ) Cỏc chựa động

ở đõy phần lớn được phỏt hiện và xõy dựng vào cỏc thế kỷ XVII, XVIII vàXIX Đa số dựa vào sườn nỳi hoặc nằm dưới thung lũng, những nơi cú địa thếđẹp để kiến tạo

Mười tỏm điểm được chia thành 4 khu như sau:

- Khu Hương – Thiên có 8 di tích là: Động Hương Tích, chùa Thiên Trù,Đền Trình Ngũ Nhạc, Chùa Giải Oan, Đền Cửa Võng, Chùa Tiên Sơn, ChùaHinh Bồng và động Đại Bình.

- Khu Thanh Hương: Gồm Chùa Thanh Sơn và Động Hương Đài

- Khu Long Vân: Gồm 4 điểm: chùa Long Vân, động Long Vân, độngCây Khế, hang Thánh Hóa

- Khu Tuyết Sơn: Gồm 4 di tích: chùa Bảo Đài, động Ngọc Long, chùaNgư Trì ( chùa Cá ), đền Trình Phú Yên

Đền Trình

Đền Trình hay còn có tên chữ là Ngũ Nhạc Linh Từ, là ngôi đền nhỏnằm ngay bên bìa phải của dòng Suối Yến cách bến đò khoảng 500m thuộctuyến du lịch chính đi vào chùa Thiên Trù và động Hương Tích Đền Trìnhđược xây dựng dưới chân núi Ngũ Nhạc Ngũ Nhạc là một dãy núi gồm 5ngọn núi liền kề nhau tạo thành một vệt hình dáng giống một con Thanh Long(Rồng xanh) nằm phục gác cổng trời Nam Theo thuyết phong thuỷ núi NgũNhạc là dãy núi với hình thế rõ ràng, dáng núi uy nghiêm, minh đường tụthuỷ, sinh khí trường tồn Năm ngọn núi kế tiếp nhau, có cây to bóng mát, cóchim thú tụ về là khu rừng cấm của cư dân làng Yến Vĩ Qua nhiều đời truyềnlại, xa xưa đây chỉ là một ngôi đền nhỏ, thờ vị thần tướng đã có công đánhgiặc Ân phù vua Hùng Huy Vương

Khu Hương – Thiên, động Hương Tích

Động này vốn có từ thời kỳ vận động tạo sơn, được phát hiện vào thế kỷ

XI và đưa vào thờ phật năm 1687 Phật thoại truyền rằng: Đức Quán Thế Âm

Bồ tát ứng thân làm công chúa Diệu Thiện, con Vua Diệu Trang Vương ởnước Hưng Lâm, tu hành 9 năm và thành đạo quả ở động này nên đặt làHương Tích (dấu vết thơm tho) Trông động như là con rồng chúa đang hámiệng vờn ngọc Tháng ba năm Canh Dần(1770), Chúa Trịnh Sâm từng thăm

quan động và đặt tên cho động là "Nam Thiên đệ nhất động" tức động đẹpnhất trời Nam Trong động có pho tượng Phật bà Quan Âm làm bằng đá xanhtạc thời Tây Sơn và hàng vạn nhũ đá nhấp nhô với biết bao hình thù kỳ lạ:Bầu Sữa Mẹ, Hoa Phiền Não, Đụn Gạo, đụn Tiền, núi Cậu, núi Cô, CâyVàng, Cây Bạc, Động còn có "đường lên trời" và "lối xuống âm phủ".Đường lên trời là một sườn đá dốc càng leo cang cao, lối xuống âm phủ làmột cái khe đưa xuống hang sâu dưới đất.

Động Hương Tích như một cái hàm rồng rộng lớn, thênh thang, hun hút.Bên dưới, bên trên, bên phải, bên trái, cân đối nhau chằn chặn Hòn thạch nhũ

có tên là Đụn Gạo, nằm ở chính giữa, gần lối cửa vào, giống như lưỡi trongmiệng rồng Sâu vào trong cổ họng rồng Trong lòng động, nhũ đá trên trần

và cả nhũ đá mọc lên từ sàn động đều rất giống với sự vật hiện thực, tưởngnhư người xưa đã đem những thứ ấy vào đây để thưởng ngoạn, và cất giữ chomuôn đời cho con cháu Đó là lợn mẹ, lợn con, đụn rơm, đụn gạo, quả bòngtrái bưởi, cây bạc, cây vàng, khánh đá, cà sa nhũ Phật Lại còn có cả dòngsữa mẹ ngày đêm tí tách rơi nhỏ giọt, tặng người vãn cảnh, làm cho lòng hang

ẩm mát như được mưa ngoài trời:

"Cửa chùa cách một bước chân Trong mưa ngoài tạnh như ngăn nửa trời"

Động Hương Tích là đích đến cuối cùng, sau thời gian khá dài leo núi, người hành hương đặt chân vào động như lạc vào cõi bồng lai tiên cảnh Động gắn liền với rất nhiều bài thơ nổi tiếng:

Đường vào Hương Tích lượn quanh

Nước non gấm dệt, mầu xanh phủ màn

Người Niệm Phật, khách tham quan,

Suối thanh tịnh rửa nhẹ nhàng trần duyên

Động Hương tích đã trở thành nơi thờ phật lớn nhất của di tích Chùa Hương Nói đến Trẩy hội chùa Hương tức là nói đến chùa trong động này Chùa có nhiều tượng quí, Đặc biệt là tượng Phật Bà Quan Âm bằng đá xanh, tạc vào thời Tây Sơn Cảnh Thịnh năm thứ hai(1793) Tượng do viên quan võ tên là Nguyễn Huy Nhật cúng tiến Vào mùa hội tháng giêng, tháng hai hàng năm, động Hương Tích xanh um màn khói hương tỏa ra và rì rào những âm thanh hỗn hợp trầm trầm của khách hành hương.

Chùa Thiên Trù

Được khởi dựng từ thời Lê Thánh Tông, năm Đinh Hợi (1647) niênhiệu Quang Thuận, thứ 8 Đến niên hiệu Chính Hòa năm thứ 7 (1686), Hòathượng Trần Đạo Viên Quang tái thiết Đến năm 1942 thì toàn bộ công trìnhtrở thành một tòa lâu đài tráng lệ Trong kháng chiến chống Pháp, thực dân đãtàn phá 3 lần vào những năm 1947, 1948, 1950 Ngày 11 tháng 2 năm Kỷ TỵBan xây dựng Chùa Hương khởi công xây dựng lại Hiện nay, với quần thểkiến trúc nguy nga, hoành tráng, khiến Thiên Trù trở thàng trung tâm củathắng cảnh Hương Sơn.Các ngôi chùa chính được xây dựng với quy mô lớnvào khoảng cuối thế kỷ 17 Cho đến đầu thế kỷ 20, trong khu vực này đã cóhơn 100 ngôi chùa

Chùa Giải Oan

Chùa Giải Oan nằm ngay trên sườn núi phía trái đường đi Hương Tích

do Sư tổ Thông Dụng khai sáng vào thời Lê Thuần Tông năm Ất Mão (1735),niên hiệu Long Đức thứ 4 ở trên núi Long Tuyền Đến năm 1928, đại sưThanh Tích tôn tạo lại theo thế “ ỷ bích sơn ” Năm 1995, Ban xây dựng ChùaHương trùng tu quanh chùa có am Phật Tích, động Tuyết Kình,am Từ Vân.Đặc biệt trong Chùa còn có giếng thiên nhiên Thanh Trì nước trong suốt vàkhông bao giờ cạn Tương truyền rằng Phật Bà Quan Âm đẵ tắm ở giếng này

để tẩy bụi trần, nghỉ ngơi tọa thiền trước khi vào cõi Phật Chùa do Sư Tổ

Thông Dụng, huý Thám, pháp danh Cương Trực đời thứ 2 khai sáng vào năm

1687 Chùa được dựng ở lưng chừng núi Long Tuyền Lúc đầu, chùa chỉ làmột thảo am nhỏ bằng tre gỗ đơn sơ Chùa đã được trùng tu vào các năm

1928, 1937 Năm 1995, chùa được tu bổ thêm am Từ Vân, kè lại sân ChùaGiải Oan có kiến trúc hài hoà, nằm giữa khung cảnh thiên nhiên thanh tao utịch, càng làm tăng thêm vẻ tôn nghiêm, huyền bí Du khách đến đây đượcuống dòng nước mát lạnh của giếng Thanh Trì, lòng như quên đi những ưu tưcủa đời thường khi hành hương về cõi Phật

Chùa Tiên Sơn

Năm 1903 một người dân địa phương cùng với con trai đi đào củ màitrên núi Tiên, đánh rơi con dao xuống một hang sâu lần xuống tìm và pháthiện ra động Tiên Sơn Đến năm giáp thìn 1904, Hội thiện thôn Yến Vĩ đãquyên công quyên sức mở lại động Tiên Sơn, mở thêm một cửa động thứ hai

ở bên phải Năm đinh mùi 1907 Hội thiện hưng công đức tạc 5 pho tượng từ 3phiến đá bạch thạch đào được ở trong động (khi mở cửa động thứ 2) Nămpho tượng đó tạc gia đình bà chúa Ba, sau khi đến Chùa Hương chữa bệnh và

tu thành chính quả Nằm cách Thiên Trù khoảng 200 mét Động được mởmang cùng thời với Chùa Thiên Trù và Chùa Hương.Tháng ba năm CanhDần(1770) tỉnh Đô Vương Trịnh Sâm tuần thú Hương Sơn đã khắc bài thơ lêncửa động

Chợt khỏi Thiên Trù thoạt rẽ lên

Che che cửa động một đường lên

Chở mây quanh quất lồng hương phật

Gõ đá vang lừng trỗi nhạc tiên

Bảo cái đùn đùn trên bảo toạ

Kim quan chăm chắm trước kim lien

Thanh sa dấu cũ còn nghi để

Động Tiên Sơn tuy nhỏ nhưng có địa thế và nhiều nhũ đá rất đẹp, như:bàn tay phật , Ngà voi trắng, trái tim, khánh đá, chiêng đá, khi gõ vào phát ranhững âm thanh như tiếng nhạc:

Cảnh tiên cứ ngỡ là tiên thật Thủa trước bồng lai cũng thế chăng?

Bên cạnh đó những công trình nghệ thuật do con người xây dựng lênvới nhiều kiến trúc độc đáo thời bấy giờ nhưng đáng tiếc thay tất cả đã bị giặcPháp ném bom tàn phá (1947-1950) thành đống gạch vụn, tro tàn Phải sauhòa bình lặp lại chùa mới được tôn tạo lại như ngày nay để phục vụ tínngưỡng Năm 1994 đến năm 1996, Ban xây dựng Chùa Hương phục hồi vàtôn tạo Tổ đường, Bảo điện và tả hữu vu Trong động thờ Phật và thân quyếnĐức Chúa Ba (dựa theo truyện Phật Bà Chùa Hương)

Đền Cửa Võng.

Còn gọi là đền Trấn Song, Vân Song do đại sư Thanh Tích khai sángvào năm 1908 ở thế giá mắc võng của sơn xuyên, trước mặt có dãy núi “rồngchầu mặt nguyệt ” Năm 1993 và 1995, Ban xây dựng Chùa Hương trùng tulại và mở rộng sân đền, Nơi đây thờ Thanh Y Công chúa, tục gọi là bà ChúaThượng Ngàn, húy là: Sơn Tinh Triều Mường Công chúa Lê Mại Đại Vương

và 12 thi nữ tiên cô là người dân tộc thiểu số Đền này còn là nơi ở của cáctiên nữ thường xuyên mang tin tức từ Chùa ngoài vào Chùa trong

Sách Đại Nam Nhất Thống chí chép : “ Đến chùa Thiên Trù nghỉ ngơi ,

từ đây đi lên qua khe Giải Oan và thung mơ lên Vân Song đi ngược Tam Điệp, đường đi phải vin vào đá rất hiểm trở mới đến được động Hương Tích “.ĐềnVân Song thường gọi là đền Cửa Võng , xưa chỉ là một ngôi miếu nhỏ do dânlàng Yến Vỹ xây dựng lên từ thủa xa xưa để thờ bà “ Chúa Rừng “ có tên hiệu

là “ Thượng Ngàn Vân Hương Công Chúa Lê Mại Thánh Mẫu bà ChúaRừng được nhân dân sở tại tôn vinh như một đấng siêu phàm hiện thân ở núi

rừng nhiều của cải Mặt khác khi thờ bà đân làng cầu mong bà Chúa phù hộcho cư dân gặp nhiều may mắn khi đi vào rừng làm nương hái lượm Đền ởtrên thế núi cao , dưới chân núi là một thung lũng khá sâu , nhìn qua thunglũng là một võng núi Người xưa dựa vào thế địa lý đó mà đặt tên đền là ĐềnCửa Võng Năm canh thân (1800) Hoà Thượng Hải Viên xây dựng lại đền torộng ra Cảnh sắc nơi đây rất nên thơ, cụ Thám hoa Vũ Phạm Hàm cảm nhận:

“Trèo qua một nhịp Vân Song

Đây mới thực là quần phong chi đệ nhất …”

Ngày 19/5/1958 Bác Hồ về thăm cảnh chùa hương đã nghỉ trưa tại đây

… ngôi đền này không những là cảnh đẹp của chùa hương mà còn là nơi lưugiữ những dấu ấn văn hoá, lịch sử của chùa hương hôm nay và mai sau

Chùa Hinh Bồng.

Năm Nhâm Thân (1932) hội Thiện thôn Yến Vỹ khai sơn 1 tòa độngnhỏ trên ngọn núi cao ở thung lũng Cây gạo gọi là động Hinh Bồng với sự tàitrợ của bà Hải Khoát, Phật tử thuần thành ở Hải Phòng Năm sau tạc tượngphật bằng đá trắng để phụng sự Nưm Giáp Tuất thỉnh Ni Sư Đàm Tuyết vềtrụ trì Sách Lịch triều hiến chương loại chí, Phan Huy Chú chép: " NúiHinh Bồng ở ngoài núi Hương Tích dưới chân núi có sông dài quanh co Haibên có núi đá vách đứng, có một đường tắt đi xuyên vào coi như cửa longmôn quỷ thần tạc ra Ở trên vách đá có hàng ngàn nhũ đá rủ xuống như hạtngọc chiếu, cảnh sắc như vẽ…”

Tháng ba năm Canh Dần (1770) Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm trẩy hộiChùa Hương đến đây đề thơ:

“Chân núi đường xuyên một nẻo dài,

Hóa công mài chuốt đã bao đời

Non xanh, nhường thấy non không đất,

Suối biếc, nhìn qua suối gặp trời

Đá nhuốm ráng chiều - nền gấm điểm,

Sóng rung dải nhũ - hạt châu rơi

Chim trời cá nước vui chung cảnh,

Ngọn bút khôn đem tả hết lời.”

Nhưng động Hinh Bồng vì một lý do nào đó bị vùi lấp đến nay vẫn chưatìm ra được

Năm Nhâm Thân (1932) hội thiện làng Yến Vĩ (làng sở tại) xin quantỉnh mở một động nhỏ trên đỉnh núi Thung Gạo, mượn tên là động HinhBồng Năm Qúy Dậu (1933) hội thiện được bà Hải Khoát - một thương gia tín

đồ phật tử quê ở Hải Phòng tài trợ xây dựng thành chùa Năm quý mùi 1943đúc chuông đồng lớn (hiện treo ở động) Năm Nhâm Thân (1992) do núi chấnđộng, một tảng đá rất lớn (hơn một trăm khối) cùng bốn khối đá nhỏ lở lấpcửa động Những tảng đá đã được nhà chùa thuê phá dọn Hiện nay cùng với

sự công đức của du khách thập phương ngôi tam bảo và điện mẫu dã đượcxây để thờ phậ

Động Đại Binh

Còn gọi là Thần Binh được khai sáng vào ngày mùng 2 tháng 3 năm TânMùi (1991) do ông Nguyễn Văn Bạo và ông Bùi Văn Xế chủ trương Độngnày vốn có từ rất lâu, lưu dấu tích một đạo quân người dân tộc thiểu số do haiông Đinh Công Tráng và Đinh Công Vân khởi nghĩa chống Pháp, sau bị vâyhãm và tuẫn tiết ở hang này Ông đã cho khắc 2 chữ Đại Binh lên cửa động đểghi dấu Cho nên cũng có tên là hang Nghĩa Quân

Quần thể di tích và dang lam thắng cảnh Hương Sơn nằm trong vùngvăn hóa đặc sắc với lễ hội và phong tục đặc trưng của làng quê Việt Nam, cónhiều hang động, đền chùa đẹp Hệ thống các hang động còn mang giá trịcông trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo có sức hấp dẫn lớn với du khách

Theo điều kiện lịch sử tự nhiên để lại, không gian lễ hội của hầuhết di tích thường chỉ có giới hạn nhất định, trong khi đó, lượng du khách đến

lễ hội Chùa Hương mỗi năm một nhiều khiến cho tình trạng quá tải diễn rahầu như không có cách nào khắc phục Cứ mỗi mùa lễ hội là một lần các ditích lại phải hứng chịu cảnh phá hủy nặng nề Ông Nguyễn Chí Thanh –Trưởng ban quản lý di tích Hương Sơn cho biết, năm nào sau mùa lễ hội Banquản lý đều tiến hành nâng cấp tu sửa nhiều hạng mục công trình để chuẩn bịcho lễ hội sau nhưng có hạng mục không thể thực hiện được như việc trồng câydọc lối đi chính dẫn vào đền Trình, cây cứ trồng chưa kịp lớn đến mùa lễ hội lại

bị giẫm đạp, bẻ gãy Tình trạng quá tải xảy ra, người dân lại không có sự điềuchỉnh hành vi đúng mực và có văn hóa Ý thức người tham gia lễ hội gần đâyvẫn còn nhiều hạn chế trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường công cộng

CHÙA THANH SƠN - ĐỘNG HƯƠNG ĐÀI

Chùa Thanh Sơn nằm bên suối nước từ Thung Luộn chảy ra , cạnh làmột động sâu vào lòng núi các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra ở động này cónhiều hiện vật thời tiền sử có niên đại trên một vạn năm Trong động có rấtnhiều nhũ đá đẹp

Chùa Thanh Sơn được hình thành từ năm Canh Thân (1860) trên thế đất

mà theo thuyết phong thuỷ là thế đất Phượng Hoàng ẩm thuỷ (chim PhượngHoàng uống nước) nhìn ra vùng có nhiều gò đất mà thuyết phong thuỷ gọi làkiểu đất “tam đăng chiếu nhất thư” (ba ngọn đèn chiếu vào)

Dựa vào thuyuết phong thuỷ đẹp, dân làng hội Xá đã mời các vị trụ trìchùa Thiên Trù ra yên vị lô hương và đặt nền tam bảo trên đất “PhượngHoàng uống nước” Nhưng hoàn cảnh thời gian lúc bấy giờ các vị hoà thượng

ở Thiên Trù chỉ lui tới vui cảnh tham thiền , nên Chùa Thanh Sơn ít người qualại dần

Cũng năm 1860 dân làng Hội Xá bắc cây cầu hội qua Suối Yến (cầu lấytên địa danh làng) Chùa Thanh Sơn chính thức có người trụ trì từ năm 1930.Nhân dân làng Hội Xá được sự giúp đỡ của gia đình cụ Nguyễn thị Ngữ, quêhuyện Quế Võ tỉnh Bắc Ninh, mời được sư thầy Đàm Thuyết về trụ trì Chùathanh Sơn, và cũng trong năm này Sư thầy Đàm thuyết cùng dân làng Hội xá

mở ra động Hương Đài làm nơi thờ phật “Chùa Thanh Sơn – Động HươngĐài Sớm chiều chuông mõ khoan thai nhịp nhàng” (Thanh Lâm) Sư ThầyĐàm Thuyết viên tịch,cảnh chùa vắng vẻ tiêu điều

Năm Bính Ngọ (1966) sư thầy Đàm Trâm về trụ trì Sau đó là sư thầyĐàm Nhu và hiện nay là sư thầy Đàm Tịnh cùng với dân thôn Hội Xá và thậpphương, dần xây dựng Chùa Thanh Sơn – Động Hương Đài thành một thắngcảnh đẹp trong khu danh thắng Chùa Hương

Chùa Bảo Đài - Động Tuyết Sơn

Núi Thuyền Rồng, núi Chim Phượng Hoàng, Núi Ba Toà nổi bật lên làhình tượng Phật thiên tạo mặc áo cà sa đứng trên đỉnh núi với dáng vẻ từ bi

mộ đạo Còn một bên là cánh đồng mênh mông với những gò nấm thiên

nhiên xanh mướt cỏ cây Sách Đại Nam Nhất Thống Chí chép : “Thôn đường

an xã Yến Vỹ huyện Hoài An về phía nam: Vua Lê đến đây cho khắc ba chữ

“Bạch tuyết môn” Gần đấy có cung Bảo Đài theo đường đi lên động cửađộng có khắc ba chữ lớn “Ngọc long động” trong động có một thạch nhũ to

và cao trắng xoá như tuyết gọi là cây trường tuyết …”Từ bến đò thôn PhúYên đi bằng đường thuỷ tới chùa Bảo Đài khoảng 1500m Dòng suối TuyếtSơn trong xanh chảy giữa một vùng đầm lầy Một bên là những quả núi vớinhiều hình thù kỳ thú: Núi Thuyền Rồng; núi Chim Phượng Hoàng; Núi BaToà; nổi bật lên là hình tượng Phật thiên tạo mặc áo cà sa đứng trên đỉnh núivới dáng vẻ từ bi mộ đạo Còn một bên là cánh đồng mênh mông với những

gò nấm thiên nhiên xanh mướt cỏ cây

Chúa Trịnh Sâm là người nổi tiếng hay chữ và sành sỏi các thú du ngoại

đã phong tặng cho nơi đây là cảnh “kỳ sơn tú thuỷ ” (núi nước đẹp lạ) Theotruyền thuyết phong thuỷ, địa lý nơi đây có đất quần ngư, câu ca dao cổ còngắn với truyền thuyết lưu lại trong xã :

Đường An có đất quần ngư Ai mà để được thượng thư đời đời.Khithuyền cập bến Tuyết Sơn, du khách lên bờ đi khoảng 200m thì tới chùa BảoĐài, Chùa toạ lạc dưới một chân núi thấp Theo văn bia động Tuyết Sơn nơiđây xưa kia là một vùng hoang vắng Đời Vua Lê Hy Tông niên hiệu ChínhHoà thứ 15 (1694) bà quận chúa Hoàng Thị Ngọc Hương về dựng chùa BảoĐài mở động Tuyết Sơn làm nơi thờ phật Chùa Bảo Đài được xây dựng theokiến trúc cổ Việt Nam đời Lê – Trịnh Trải qua nhiều thế kỷ chùa đã được tusửa lại nhiều lần hiện nay Chùa được làm theo kiến trúc nhà Nguyễn

1.3 Lễ hội và các giá trị phi vật thể

Theo truyền thuyết thì ở vùng “ linh sơn phúc địa” này vào thế kỷ đầuCông nguyên đã có công chúa Diệu Thiện – tục gọi là bà Chúa Ba ứng thâncủa Bồ Tát Quán Thế Âm đã vào đây tu hành và đắc đạo Phật thoại kể lạirằng: Ngài giáng sinh vào ngày 19 tháng Hai âm lịch Do đó, các tín đồ phật

tử Việt Nam đều kỷ niệm ngày đó là ngày Khánh Đản Người phát hiện ra khuPhật tích này đầu tiên là ba vị Hòa thượng thời Lê Thánh Tông thế kỷ XV,nhưng đến niên hiệu Chính Hòa năm thứ 7 (1686) khi hòa thượng Trần ĐạoViên Quang về đây tái thiết Thiên Trù mới vận động nhân dân và phật tử tổ chức

lễ khánh đản Phật Bà Quan Âm vào ngày 19 Tháng hai Âm lịch hàng năm.Đến thời Đại sư Thông Lâm thì hội Chùa Hương được tổ chức vào haingày 18 – 19 tháng hai âm lịch Trải qua 11 đời tổ sư trụ trì khu phật tíchHương Sơn ngày một phát triển và được du khách cả nước và quốc tế biết tới.Hiện nay kế đăng là đại đức Thích Minh Hiền, trụ trì đời thứ 12 Tùng LâmHương Tích Nhìn chung, khu phật tích Hương Sơn là Đạo Tràng Quán Thế

Âm có bề dày truyền thống lớn nhất Việt Nam Thuở xưa, làng Yến Vĩ naythuộc xã Hương Sơn huyện Mỹ Đức Hà Nội là làng sở tại, hàng năm ngàyvào ngày mồng 6 Tết thường làm lễ mở cửa rừng gọi là “tế khai sơn” tại đềnNgũ Nhạc (cửa ngõ của Chùa Hương) Nhưng ông cha ta ngày xưa thường cóquan niệm “mùa xuân là mùa dạo chơi non nước” nên các tao nhân mặckhách thường bơi thuyền chống gậy thăm cảnh rải rác từ tháng Giêng cho tớicuối tháng Ba.

Đến năm Bính Thân, niên hiệu Thành Thái năm thứ 8 (1896) khu phậttích Hương Sơn mới chính thức mở hội lớn vào tháng Giêng và tháng Hai Âmlịch Rồi từ đó trong cảnh non xanh nước biếc “ tiểu sơn lâm mà có đại kỳquan ” này số lượng người đi chảy hội cứ mỗi năm một tăng Những năm gầnđây hội Chùa Hương đã đón hơn một triệu lượt khách tham quan du lịch.Người chưa đi thì mong mỏi sẽ được đi, người đi rồi vẫn muốn tiếp tục đi nữa

vì say mê “ hương trời sắc núi, cảnh bụt bầu Tiên ” Có những nghệ sĩ đãnhiều lần đến Chùa Hương mà còn muốn đi nữa

* Diễn trình lễ hội.

Hằng năm, đến ngày mùng 6 tháng Giêng, Nhà chùa cùng dân làng Yến

Vỹ phối hợp với Sở Văn hóa Hà Tây, Ủy ban nhân dân huyện Mỹ Đức vàBan quản lý di tích thắng cảnh Hương Sơn tổ chức lễ hội chùa Hương Vàongày này, lễ hội gồm có hai phần : phần lễ và phần hội

Phần lễ là những lễ thức liên quan đến cúng tế ở Đền Trình (Ngũ nhạc)

và Chùa Thiên Trù, phần hội có múa tứ linh, hát chèo, hát trầu văn, kể hạnh…

là một hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian hết sức sinh động

Xưa hội Chùa Hương thường mở sau ngày lễ hội khai sơn của hai làngYến Vỹ và Yên Bình vào ngày mùng 6 tháng Giêng Làng Yến Vỹ làm lễkhai sơn tại đền Ngũ nhạc, thờ sơn thần là ông Hổ một tín ngưỡng thờ vậtthiêng của cư dân vốn làm nghề khai thác lâm sản, sau dần sang cả cư dân

làm canh tác nông nghiệp mà ngày nay ta thường thấy dưới ban trong đền,điện, phủ có thờ quan Ngũ dinh ( Quan ngũ hổ ) Trải qua các lớp thời gian,đền Ngũ nhạc đã thờ một vị thần tên là Hùng Lang, con ông Hùng An – một

vị tướng thời Hùng Vương có công dẹp giặc Ân, trừ bạo cho nước Còn làngYên Bình làm lễ mở cửa rừng ở Đền Hạ cũng thờ Sơn thần Lễ khai sơn vốn

là nghi lễ nông nghiệp của người Việt cổ tạ Thần núi, tạ bà Chúa rừng ( chúasơn lâm ) mong trong năm làm ăn may mắn, tránh được ma tà, thú dữ

Trong ngày lễ này, mâm lễ của làng Yến Vỹ, ngoài trầu cau, rượu, tiềnvàng, xôi còn có một thủ lợn cạo sạch, để sống, còn mâm lễ làng Yên Bình làcon chó đen dược thui vàng tiến lễ sơn thần Sau những nghi thức cúng lễ,mỗi làng cử một bô lão có uy tín trong làng, gia đình toàn song, nhà không cótang…thay mặt dân làng cầm dao đi ra phía sau đền đó chặt một số cành cây,dây leo “lấy phép” Kể từ đó, người dân mới chính thức vào rừng Lễ hộiChùa Hương từ sau ngày Rằm tháng Giêng mới có người đến chấp lễ

Duyên may cho ai đi lễ vào ngày khai hội mùng 6 tháng Giêng sẽ đượcthỏa mình chiêm ngưỡng cảnh múa rồng phượng, rùa, lân của các bậc thượng

võ làng Yến Vỹ, Đục Khê, Hội Xá, Phú Yên…biểu diễn múa rồng trên thuyền

đi từ đền Trình trên suối Yến vào chùa Thiên Trù Tiết mục múa rồng khôngchỉ mang ý nghĩa tăng thêm phần không khí cho ngày hội mà còn tái hiện lạicảnh giao hòa giữa trời (rồng) và đất (con người); giữa âm (rùa) và dương(phượng); giữa núi (lân) và nước (rồng) là nhằm cầu cho mưa thuận gió hòa –một tín ngưỡng cầu mưa của cư dân canh tác nông nghiệp của các dân tộc ởkhu vực Đông Nam Á

1.4 Hoạt động du lịch Chùa Hương

* Một vài đặc điểm nổi bật về chùa Hương

Chùa Hương nằm ở xã Hương Sơn với diện tích tự nhiên là 4.280 ha vàdân số là 20.071 người Xã có 6 thôn và các cụm dân cư được phân chia theo

các trục đường chính, đây là điểm du lịch tín ngưỡng, hàng năm thu hút lượngkhách du lịch rất lớn và cũng là nguồn thu nhập chính của cả xã Hiện tại,chùa Hương có 18 khu di tích lịch sử lớn nhỏ được xếp hạng và 4 tuyến dulịch chính,bao gồm:

+ Tuyến chính đi vào đền Trình, chùa Thiên Trù, động Tiên Sơn, chùaGiải Oan, đền Vân Song, động Hương Tích, động Hinh Bồng

+ Chuyến đi chùa Bảo Đài, chùa Cá, đền núi Thuyền Rồng, động TuyếtSơn(Ngọc Long Động)

+ Tuyến đi động Long Vân, chùa Long Vân, động Cây Khế

+ Tuyến đi chùa Thanh Sơn, động Hương Đài

Ngoài ý nghĩa về tín ngưỡng linh thiêng, chùa Hương có cảnh quanthiên nhiên đẹp, thuận lợi cho phát triển du lịch Hàng năm, lễ hội chùaHương bắt đầu từ ngày 6 tháng 1 âm lịch và kéo dài khoảng 3 tháng (đến hếtngày 25 tháng 3 âm lịch) Các ngày khác trong năm, số lượng khách du lịch,thăm quan ít hơn nhiều và chủ yếu là khách nước ngoài

Năm 1962, quần thể chùa Hương đã được công nhận là khu di tích lịch

sử Quốc gia Tuy nhiên, khoảng 10 năm trở lại đây, khu di tích này mới đượcquan tâm đầu tư để khai thác các tiềm năng vốn có của khu vực Mặc dù đãthực hiện nhiều hội thảo để có một quy hoạch cụ thể cho khu du lịch chùaHương nhưng đến nay vẫn chưa có một bản qui hoạch nào mang tính khả thi.Hiện tại, mới có dự án được Công ty Cổ phần du lịch Hustranco xây dựngthành công là hệ thống cáp treo đi từ chân chùa Thiên Trù đến động HươngTích Đến năm 2006 thì hệ thống cáp treo được đưa vào hoạt động Việc cáptreo đi vào hoạt động đã góp phần làm giảm ùn tắc trên đường đi tới độngHương Tích, đồng thời hạn chế 90% việc vứt bừa bãi rác

* Các hoạt động thương mại - dịch vụ tại chùa Hương

Dịch vụ du lịch là thế mạnh của xã Hương Sơn Những năm trước đâyviệc đón và chuyên chở khách diễn ra rất lộn xộn gây lên tâm lý lo ngại cho

du khách Từ năm 2006 đến nay, dưới sự chỉ đạo sát sao của Ban chỉ đạo Lễhội, sự giúp đỡ của sở du lịch, sở Giao thông vận tải của Tỉnh, để đảm bảoyên tâm an toàn cho du khách, xã đã tổ chức 5 đợt tập huấn về Luật Bảo vệ disản văn hóa, Luật giao thông đường thủy nội địa, đổi mới phong cách phục vụhội xuân Do đó, đã tạo ra môi trường thuận lợi và thái độ phục vụ tốt hơn cho

du khách, tránh được tâm lý “qua sông phải lụy đò” và thái độ bực bội của dukhách do bị rằng co, chèo kéo Ngày nay, hầu hết khách thập phương đềunhận được những nụ cười, lời mời và thái độ phục vụ chu đáo, thân thiện củangười dân xã Hương Sơn Nhờ vậy, số lượng khách đến Hương sơn tăng lênrất nhanh đã đem lại doanh thu rất lớn Từ việc bán vé thắng cảnh, hàng năm

ở chùa Hương đã thu về cho nhà nước hàng chục tỷ đồng Theo Ban QLKDTthì doanh thu tăng dần theo các năm Năm 2008 doanh thu đạt hơn 34 tỷđồng, năm 2009 doanh thu đạt 37 tỷ đồng và đến năm 2010 đạt gần 39 tỷđồng

Cùng với việc khai thác tiềm năng du lịch thì việc đầu tư cơ sở hạ tầngcũng được quan tâm Ban xây dựng chùa Hương đã đầu tư, tu bổ, tôn tạo cơ

sở hạ tầng trong khu di tích thắng cảnh chùa Hương với tổng kinh phí gần 100

tỷ đồng được đưa vào sử dụng có hiệu quả trong mùa lễ hội 2010 nguồn vốnđầu tư lấy từ Ngân sách Nhà nước, từ thu phí thắng cảnh hàng năm, từ Ngânsách của xã và từ tiền công đức

Hàng năm, vào mùa lễ hội thì một phần không nhỏ người dân địaphương có thêm thu nhập từ mùa lễ hội này như: các cửa hàng bán đồ lưuniệm, các cửa hàng phục vụ nhu cầu ăn uống và đặc biệt là dịch vụ chở kháchthăm quan vào chùa Hương bằng đò khách từ mọi miền của đất nước và dukhách nước ngoài đến Chùa Hương đều phải đi bằng thuyền dọc theo suối

Yến với chiều dài 4km Vì vậy, hầu hết các hộ làm dịch vụ trong xã đều cóthuyền đưa đón khách vào các điểm du lịch, lễ hội

Số lượng khách du lịch và người kinh doanh phục vụ

3 tháng hội)

Du khách (lượt người) 1.159.347 1.251.493 1.298.450 1.353.130Người kinh doanh và

(Nguồn: Ban quản lý khu di tích thắng cảnh chùa Hương)

Như vậy, số lượng khách đến với chùa Hương trong các năm qua ngàycàng tăng với tốc độ nhanh Đặc biệt là năm 2011, chỉ riêng trong 3 tháng hộilượng khách đến du lịch đã lên tới 1.353.130 lượt người, cao hơn cả năm

2010 Theo Ban QLKDT thì 3 tháng hội năm 2011 lượng du khách đến trảyhội tăng so với 3 tháng hội năm 2010 là hơn 7 vạn lượt khách Đây là mộtthuận lợi nhưng cũng là một thách thức không nhỏ đối với Ban quản lí,UBND xã Hương Sơn và các cấp có liên quan Một trong những thách thức

đó là vấn đề ô nhiễm môi trường, đặc biệt là vấn đề quản lý và xử lý rác thải

Do đó, trong tương lai không xa chùa Hương sẽ phải phát triển cơ sở hạ tầng

để đảm bảo nhu cầu cho lượng khách du lịch Đồng thời, cũng cần tiến hànhđầu tư, khai thác một cách hợp lý, đảm bảo sự phát triển bền vững cho môitrường khu vực

Chương 2BAN QUẢN Lí DI TÍCH THẮNG CẢNH CHÙA HƯƠNG -

THỰC TRẠNG QUẢN Lí

2.1 Lịch sử hỡnh thành và phỏt triển của BQL

Từ năm 1962 đến năm 1998 khu Di tích và Thắng cảnh Hơng Sơn do cáccấp chính quyền, các cơ quan: Ty văn hoá Hà Đông, sở Văn hoá Thông tin HàSơn Bình, sở Văn hoá Thông tin Hà Tây, UBND huyện Mỹ Đức, UBND xã H-

ơng Sơn, Công ty Du lịch Thắng cảnh Hơng Sơn trực tiếp hoặc gián tiếp quản

lý (Đã qua 36 năm đã thay đổi 08 lần về mô hình quản lý)

Hiện trạng khu vực này có nhiều đối tợng cùng tham gia quản lý:

- Quản lý rừng đặc dụng Hơng Sơn: Có hạt kiểm lâm Mỹ Đức, BQLRừng đặc dụng Hơng Sơn

- Nơng dẫy, vờn cây: Do các hộ dân xã Hơng Sơn quản lý (Do quá trình

từ xa để lại, do chủ trơng xây dựng kinh tế nội Tỉnh, xã Hơng Sơn cha giao

đất, giao rừng khu vực này)

- Đất đai, hệ thống giao thông, bố trí các dịch vụ trong và ngoài lễ hộiChùa Hơng do UBND xã quản lý

- Chùa chiền, hang động, các điểm thờ tự: Có nơi do Hội phật giáo (Có nhà

s trông nom), có nơi do Hội ngời cao tuổi thôn, có nơi do t nhân quản lý

- Có 32 điểm xây dựng, khai phá làm Đền, Chùa, Hang, Động, Miếu thờ

tự trái phép từ trớc những năm 1998 do t nhân chiếm giữ

Việc quản lý Nhà nớc của địa phơng theo Pháp lệnh Bảo vệ và sử dụng

Di tích lịch sử, Văn hoá và Danh lam, Thắng cảnh (Năm 1984) còn một sốthiếu sót, nhất là việc quản lý xây dựng, khai thác hang động trái phép, lập nơithờ tự của một số cá nhân cha đợc ngăn chặn kịp thời

Từ những sự việc xảy ra nêu trên, Bộ Văn hoá Thông tin ( nay là Bộ Vănhoá Thể thao và Du lịch) đã có công văn yêu cầu UBND tỉnh Hà Tây báo cáo

vụ việc và có biện pháp xử lý những tình trạng vi phạm trên

Thực hiện công văn của Bộ Văn hoá Thông tin; UBND tỉnh Hà Tây đãthành lập các đoàn Thanh tra và làm rõ các vi phạm Chỉ đạo UBND huyện

Mỹ Đức tổ

Chức thực hiện việc xử lý, thu hồi, quản lý các công trình xây dựng, khaithác, sử dụng trái phép trong Khu Di tích và Thắng cảnh Hơng Sơn.

Khu Di tích và Thắng cảnh Hơng Sơn với địa bàn rộng gần 30km2, các

điểm di tích dàn trải chia thành 03 tuyến: Tuyến Hơng Tích, tuyến Tuyết Sơn

và tuyến Long Vân – Thanh Sơn Do cơ chế quản lý luôn thay đổi, không ổn

định, nhiều đối tợng cùng tham gia quản lý dẫn đến một số hộ dân đã lợi dụng

tự ý mở các hang, động xây dựng và lập ban thờ trái phép, mục đích chính củacác hộ dân này là lợi dụng vào tín ngỡng để thu lợi tiền công đức, cúng tiến của

du khách (Các báo chí đã nêu đó là Động, Chùa giả), gây bức xúc cho du khách

về trẩy hội, d luận xã hội đã đề cập nhiều đến hiện tợng này

Do yêu cầu cấp bách về công tác: Quản lý, bảo vệ, tu bổ và tôn tạo khu

Di tích & Thắng cảnh Hơng Sơn và tổ chức lễ hội Chùa Hơng hàng năm đòihỏi ngày một cao Nhằm phát huy tác dụng của quần thể khu Di tích & Thắngcảnh Hơng Sơn, tháng 12/1997 UBND tỉnh Hà Tây đã ra quyết định số426/QĐ-UB, về việc thành lập Ban quản lý Khu Di tích & Thắng cảnh HơngSơn, tháng 6/1998 UBND tỉnh Hà Tây ban hành quy chế tạm thời quản lý khu

Di tích & Thắng cảnh Hơng Sơn, tháng 8/1998 Ban quản lý khu Di tích &Thắng cảnh Hơng Sơn mới chính thức nhận bàn giao và quản lý, điều hành cáchoạt động trong khu Di tích Thắng cảnh

Từ năm 2003 trở lại đõy với việc quyết định thành lập BQL DT-TCHương Sơn của UBNN Huyện Mỹ Đức thỡ viờc quản lý điều hành trở lờnthuận lợi hơn và cú nhiờu kết quả tốt

2.2 Chức năng, nhiệm vụ,cơ cấu tổ chức của BQL

* Chức năng, nhiệm vụ

Từ khi đợc thành lập Ban quản lý Khu Di tích & Thắng cảnh Hơng Sơn

đi vào hoạt động Đã tổ chức, bảo vệ an toàn khu Di tích Thắng cảnh HơngSơn, chặn đứng mọi hiện tợng khai phá, xây dựng tự do trong khu vực (Giữnguyên hiện trạng các hộ đã xây dựng trái phép trớc đây)

Chủ trì tham mu, đề xuất với UBND tỉnh ban hành các văn bản quản lýNhà nớc đối với khu Di tích & Thắng cảnh Hơng Sơn Xây dựng kế hoạch tu

bổ, tôn

Tạo, giữ gìn, bảo vệ khu di tích và thắng cảnh Hơng Sơn trình UBNDtỉnh phê duyệt, đồng thời giám sát việc thực hiện các kế hoạch

Tổ chức giới thiệu về ý nghĩa, giá trị khu di tích thắng cảnh Hơng Sơn,các yêu cầu bảo vệ, giữ gìn, phát huy giá trị của khu di tích Làm nhiệm vụ th-ờng trực chỉ đạo việc tổ chức lễ hội Chùa Hơng theo chủ trơng của Tỉnh uỷ,UBND tỉnh.

Phối hợp với các ngành: Văn hoá Thông tin, Công an, Tôn giáo, Du lịch,Khoa học công nghệ và Môi trờng, Giao thông Vận tải, Xây dựng, UBNDhuyện Mỹ Đức, xã Hơng Sơn và các địa phơng có liên quan lập phơng án quy

định và giám sát các hoạt động nhằm bảo vệ, giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môitrờng, trật tự An toàn xã hội trong khu Di tích Thắng cảnh Hơng Sơn

* Cơ cấu tổ chức của ban quản lý

Ban quản lý di tớch Chựa Hương gồm 78 đồng chớ trong đú cú 1 trưởngban và 2 phú ban Trưởng ban là đồng chớ Nguyễn Chớ Thanh 2 phú ban làNguyễn Xuõn Hoan và Phạm Bỏ Hiển, ngoài ra cũn nhiều đồng chớ cỏn bộ vớinhững năm cụng tỏc khỏch nhau, quờ quỏn từng nơi khỏc nhau Nhưng nhỡnchung tất cả đều nhiệt tỡnh với cụng việc