(Luận án) Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III từ năm 1948 đến năm 1954

Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III từ năm 1948 đến năm 1954 làm đề tài luận án tiến sĩ nhằm tái hiện quá trình hình thành, phát triển của Đảng bộ Liên khu III trong cuộc kháng chiến; khẳng định tính đúng đắn, sáng tạo; những đóng góp của Đảng bộ, của quân và dân Liên khu III trong công tác xây dựng Đảng; đúc kết những kinh nghiệm có thể vận dụng trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay. Kết quả nghiên cứu của luận án còn góp phần làm phong phú thêm kho tàng lịch sử công tác xây dựng Đảng của Đảng.

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứuriêng của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án làtrung thực Những kết luận khoa học của luận án chưatừngđượccôngbốtrong bất cứ côngtrìnhnào.

TÁCGIẢLUẬNÁN

NguyễnThị Xuân

Đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ trên con đường đổi mới,hộinhập, muốn giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, tiếp tục đưa sự nghiệpđổimới tiến lên, xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chứctrởthành nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách Nghiên cứu, đúc rút và vận dụngkinhnghiệm về công tác xây dựng Đảng trong lịch sử góp phần đáp ứng yêucầucủanhiệmvụcấpbáchđó.

Công tác xây dựng Đảng trong những năm khángchiếnc h ố n g

t h ự c dânPhápđể lại nhiềubài học, kinhnghiệm quýb á u , c ả

Là địa bàn chiến lược quan trọng,L i ê n k h u I I I k h ô n g c h ỉ

t r ự c t i ế p chiến đấu, xây dựng, bảo vệ quê hương mà còn có nhiệm vụ chiviện

sứcngười,s ứ c c ủ a c h o c h i ế n t r ư ờ n g c ả n ư ớ c D o đ ó , c ô n g t á c x â y d ự n g

Đ ả n g

của Đảng bộ Liên khu thời kỳ này cũng hết sức khó khăn, phức tạp Ởđó,Đảng bộ Liên khu đã có những sáng tạo, những quyết định đúng đắntrongviệc đề chủ trương và tổ chức chỉ đạo thực hiện công tác xây dựngĐảng

- Táih i ệ n q u á t r ì n h Đ ả n g b ộ L i ê n k h u I I I l ã n h đ ạ o , t h ự c h i ệ n c

ô n g tácx â y d ự n g Đ ả n g t r ê n c á c m ặ t c h í n h t r ị , t ư t ư ở n g , t ổ c h ứ c t ừ n ă

m 1 9 4 8 đếnnăm1954

- Nêubậtnhữngkếtquảđạtđược;chỉranhữnghạnchế,khuyếtđiểmvànguyênnhâncủanhữnghạnchế,khuyếtđiểm;đúck ế t n h ữ n g k i n h nghiệm có

ý nghĩa lý luận, thựctiễnqua thực tiễn côngtác xâydựngĐ ả n g củaĐảngbộLiênkhuIIItừnăm1948đếnnăm1954

- Về thời gian:Từ khi thành lập Liên khu III (tháng 2-1948) đến

khiHiệpđịnhGenève(Giơ-ne-vơ)đượckýkếttháng7-1954

d â n t ộ c , l ị c h s ử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và một số sách,

liênquanđ ế n c ô n g t á c x â y d ự n g Đ ả n g c ủ a Đ ả n g b ộ L i ê n k h u I I I t r o n g

n h ữ n g nămkhángchiếnchốngthựcdânPháp

4.3 Phươngphápnghiêncứu

Luận án sử dụng phương pháp lịch sử, phương pháp lôgíc là chủyếu,trong đó, chương 1 và chương 2 sử dụng phương pháp lịch sử, chương 3sửdungphương pháp logic; đồngthời, sử dụngcác phươngphápphânt í c h , thống kê, so sánh, chú trọng phương pháp phê phán sử liệu

phápnghiêncứuđặcthùcủakhoahọclịchsửĐảnglàlấytàiliệugốccủ a Đảnglàmcơsởđốichiếuvớisựkiện,nhânvậtlịchsửtrongthựctiễnđểtáihiệnl

ại quá trình Đảng bộ Liên khu III lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tácxâydựngĐảngtừnăm1948đếnnăm1954

l à m phong phú, toàn diện và sâu sắc hơn công tác nghiên cứu, giảng dạylịch sửĐảng Cộng sản Việt Nam; cung cấp thêm những luận cứ khoa họcphục vụcôngtácxâydựng,chỉnhđốnĐảnghiệnnay

6 Bốcụccủaluậnán

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình của tác giả đãcôngbốliênquanđếnđềtàiluậnán,danhmụctàiliệuthamkhảovàphụlục,luậnángồm3chương,6tiết

c u ố n sách đã đề cập đến một vài khía cạnh liên quan đến công tác xây dựng ĐảngcủaĐảngbộ Liênkhu III.

CuốnLịch sử biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam, tập III:Đảng lãnhđạok h á n g c h i ế n v à k i ế n q u ố c ( 1 9 4 5 - 1 9 5 4 )

[ 1 2 9 ] , v i ế t t h e o t h ể l o ạ i b i ê n niên,p h ả n á n h p h o n g p h ú h o ạ t đ ộ

n g c ủ a Đ ả n g t r o n g k h á n g c h i ế n c h ố n g thựcdânPháp, trongđócóc ô n g t á c x â y d ự n g Đ ả n g c ủ a t o à n Đ ả n g

T r o n g cách o ạ t đ ộ n g c h u n g , c ô n g t r ì n h c u n g c ấ p m ộ t v à i s ự k

i ệ n , s ố l i ệ u , c h ủ trươngcóliênquađếncôngtácxâydựngĐảngcủaĐảngbộLiênkhu

Ba cuốn: Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược1945-

1954,t ậ p I [ 1 8 7 ] ; L ị c h s ử c u ộ c k h á n g c h i ế n c h ố n g t h ự c d â n P

h á p

c ô n g t á c g i á o dụcchính trị, tư tưởngchocán bộ, đảngviênvà

chiếnsĩt r o n g q u â n đ ộ i trongcácchiếndịch

Tổngk ế t c u ộ c k h á n g c h i ế n c h ố n g t h ự c d â n P h á p

-T h ắ n g l ợ i v à b à i học[1 0 5 ] của B a n c h ỉ đ ạo t ổ n g k ế t c h i ế n tr a n h t r ự c th

u ộc BộC h í n h tr ị đ ã tổngk ế t n h ữ n g t h ắ n g l ợ i c ủ a t o à n Đ ả n g , t o à n q u â n, t o à n d â n q u a c á c g i a i đoạn của cuộc kháng chiến, rút ra một số bài học, kinh nghiệm về xâydựngĐảngcóliênquanđếncôngtácxâydựngĐảngcủaĐảngbộLiênkhuIII

CuốnSơ thảo lược sửc ô n g t á c t ư t ư ở n g c ủ a Đ ả n g C ộ n g

s ả n V i ệ t Nam 1930-2000[106],Lịch sử biên niên công tác tư tưởng của Đảng Cộngsản Việt Nam (1925-1954)[107] phản ánh công tác lãnh đạo tư

tưởng củaĐảng từ năm 1925 đến năm 2000, trong đó đề cập đến một số sựkiện liênquan trực tiếp tới công tác lãnh đạo tư tưởng của Đảng bộ Liên khuIII, củamộts ố t ỉ n h u ỷ , t h à n h u ỷ t h u ộ c L i ê n k h u t r o n g

t h ờ i k ỳ k h á n g c h i ế n c h ố n g thựcdânPháp

Công trìnhLịch sử công tác tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam(1930-2000)

[184] nghiêncứ uchủtrương,đườnglốic ủa Đả ng về côngtác tổchức và

quá trìnhhình thành, pháttriểnhệ thốngt ổ c h ứ c c ủ a Đ ả n g t ừ năm 1930đến năm 2000.Khi đềcậpđếnc ô n g t á c t ổ c h ứ c c ủ a Đ ả n g

b ộ Liênk h u I I I t r o n g k h á n g c h i ế n c h ố n g t h ự c d â n P h á p , c ô n g t r ì n h đ ã

đ ư a r a

Côngt r ì n h Đ ả n g C ộ n g s ả n V i ệ t N a m , n h ữ n g v ấ n đ ề c ơ b ả n v ề

x â y dựng Đảngcủa GS, TS Mạch Quang Thắng [178] trình bày một cách

hệthống,sâusắccácvấnđềxâydựngĐảngv ề c h í n h t r ị , t ư t ư ở n g v à t ổ chức,gợimởđịnhhướngnghiêncứuchungchođềtàiluậnán

tràonông dân trongcả nước nóichung, ở cáct ỉ n h L i ê n k h u I I I

n ó i r i ê n g , t r o n g đó đề cập đến một vài khía cạnh liên quan đến côngtác xây dựng Đảng củamộtsốđịaphươngtrênđịabànLiênkhu

TrênT ạ p c h í L ị c h s ử Đ ả n g đ ă n g t ả i m ộ t s ố b à i n g h i ê n c ứ u đ ề

c ậ p đếnv ấ n đềxâydựngĐ ả n g n ó i c h u n g v à x ây dựngĐ ả n g c ủ a m ộ t số Đ

ả n g bộ Liên khu nói riêng Điển hình là bài viết của GS Đậu Thế Biểu“Nhữngkinh nghiệm vềxây dựngĐảng Cộng sảnViệtNam qua 70năm hoạtđ ộ n g của Đảng” [109]; bài viết của TS Nguyễn Quý “Bài học về xây dựng Đảngtrongt h ờ i k ỳ C á c h m ạ n g T h á n g T á m ( 1 9 4 5 ) s o i s á n g c ô n g t

á c x â y d ự n g Đảng trong thời kỳ đổimới”[ 1 1 2 ] ; b à i v i ế t c ủ a N g u y ễ n

D a n h L ợ i “ Côngtác xây dựng Đảng và củng cố tổ chức Đảng ở Liên khu

IV thời kỳ 1945-1950”[157]; bài viết của Nguyễn Thị Kim Thanh “Về công tác phát triểnđảng vùng có đồng bào Công giáo (thời kỳ 1945-1975)”[177];

củaNguyễnQ u a n g H ò a “Mộtsố v ấ n đ ềv ề c ô n g tá cxây dựngĐ ả n g c ủa Đ ả

n g

bộ Liên khu V (1949-1951)” [127]; bài viết của Nguyễn Ngọc Mão “Một sốkinh nghiệm từ công tác xây dựng Đảng ở Tây Bắc trong thời kỳ kháng chiếnchống thựcdânPháp”[160]v.v

ĐềtàikhoahọccấpNhànướcLịchsửĐảngCộngsảnViệtNam,tậpI (1930-1954)[170] doGS, TS TrịnhNhu làm Chủ nhiệm Trong khi phảnánhsự ra

n h â n d â n đ ấ u t r a n h giànhc h í n h q u y ề n , k h á n g c h i ế n c h ố n g t h ự c

d â n P h á p x â m l ư ợ c , đ ề t à i đ ề cập đếncông tác xây dựngĐảngcủatoànĐ ả n g , t r o n g đ ó đ ề c ậ p m ộ t v à i khía cạnh, số liệu về pháttriển đảng viên của Đảng bộ Liên khu IIItrongkhángc h i ế n N h ữ n g n h ậ n đ ị n h , đ á n h g i á v ề c ô n g t á c l ã n h đ ạ o

c ủ a Đ ả n g , côngtácxâydựngĐảngthểhiệntrongđềtàiphầnnàocóýnghĩachoviệcđốic h i ế u , t ổ n g k ế t , r ú t r a n h ữ n g n é t r i ê n g t r o n g c ô n g t á c x â

y d ự n g Đ ả n g củaĐảngbộLiênkhu

Đềt à i k h o a h ọ c c ấ p b ộ Đ ả n g l ã n h đ ạ o x â y d ự n g h ệ t h ố n g t ổ c

h ứ c Đảngt r o n g c u ộ c k h á n g c h i ế n c h ố n g t h ự c d â n P h á p ( 1 9 4 5 - 1 9 5 4 )

[ 1 1 0 ] d o TSNguyễnBìnhlàmChủnhiệmnghiêncứuvềcôngtácxâydựnghệthốngtổc h ứ c c ủ a Đ ả n g t r o n g c u ộ c k h á n g c h i ế n Đ ề t à i t ậ p t r u n g

t r ì n h b à y q u á trình Đảng lãnh đạo xây dựng hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương đến địaphương; trong

đó điểm một vài nét về công tác xây dựng tổ chức của một sốLiên khu, tỉnh,thành phố điển hình Công tác xây dựng tổ chức của ĐảngbộLiênkhuIII,ởmộtvàithờiđiểm,đềtàiđưaramộtvàisốliệuvềsốlượngc

hi bộ, đảng viêncủaLiên khu Căncứ vào những sốl i ệ u v ề t ổ

c h ứ c Đ ả n g mà đề tài đưa ra, tác giả luận án có điều kiện lựa chọn nhữngnhững số liệuđáng tin cậy; và cũng là một cơ sở góp phần giúp tác giả so

mộtvàiđ i ể m giống,khác nhauv ề c ô n g t á c xâydựngt ổ c h ứ c giữaLiênk h

u I I I vớicácLiênkhukhác

Các bài nghiên cứu trên đều phản ánh những khía cạnh công tácxâydựngĐảngvềchínhtrị, tư tưởng, tổchứcnóichung;côngt á c x â y

d ự n g Đảngcủa các Liênkhu nóir i ê n g ; n ê u l ê n m ộ t s ố k i n h

ả đ ạ t đ ư ợ c ; chỉramộtsốhạnchế, khuyếtđiểm trongc ô n g t á c

c h ỉ đ ạ o k h á n g c h i ế n , kiến quốc; đưar a m ộ t v à i s ố l i ệ u v ề

CuốnĐảng lãnh đạo xây dựng căn cứ du kích ở đồng bằng Bắc Bộ(1946-1954)[125] do PGS, TS Vũ Quang Hiển chủ biên Cuốn sách

nghiêncứu sâu về chủ trương, quá trình tổ chức thực hiện, những kết quả đạtđượccủa quân và dân đồng bằng Bắc Bộ trên mặt trận chiến tranh du kíchtrongcuộckhángchiến.Trongnhữngnăm

thángnóngbỏngt r ê n c h i ế n t r ư ờ n g Liên khu III, công tác lãnh đạo và phong trào chiến tranh du

nét.Nhữngthànhc ô n g , c h ư a t h à n h c ô n g trongl ã n h đ ạ o , c h ỉ đ ạ o t h ự

c h i ệ n p h o n g t r à o c h i ế n t r a n h d u k í c h c ủ a c á c Đảng bộ trên địa bàn sẽ là một cơ sở

để tác giả luận án đánh giá phần nàonhững thành công, hạn chế trong xác định nhiệm vụ

bộLiênkhu.Phầnnhậnxét,đánhgiácủacôngtrìnhđềcậpmộtvàikháicạnhliên quan đến công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu, có thể thamkhảo phục vụ việc tổng kết,đánh giá công tác xây dựng Đảng của Đảng bộLiênkhu Những kết quả của

t r ì n h thểh i ệ n c ò n g i ú p c h o t á c g i ả l u ậ n á n n h ậ n t h ứ c r õ h ơ n v a i t r ò q u

a n t r ọ n g của công tác xây dựngĐảng đốivớis ự n g h i ệ p k h á n g c h i ế n

t r ê n đ ị a

b à n ; hiểurõsựchỉđạothựchiệnnhiệmvụchínhtrịcủacáccấpbộĐảngởBắcBộ,trongđócóĐảngbộLiênkhuIII

Đề tài khoa học cấp bộVai trò của Liên khu uỷ III trong kháng chiếnchống thực dân Pháp xâm lược và trong những năm đầu xây dựng, củng

cốmiềnB ắ c [ 1 7 5 ] d o T S N g u y ễ n Q u ý l à m C h ủ n h i ệ m đ ã t r ì n h b à y

s ự l ã n h đạocủaLiên khu ủy III đối vớic ô n g c u ộ c k h á n g c h i ế n ,

k i ế n q u ố c c ủ a q u â n 1954.ĐềtàikháiquátmộtsốnétcơbảnvềsựrađờicủaLiênkhuủyIII;dựnglạiquátrìnhLiênkhuủyIIIl ã n h đ ạ o q u â n v à d â n t r ê n đ ị a b à n k h á n g c h i ế

vàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-n c h ố vàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-n g đ ị c h đ á vàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-n h c h i ế m đồvàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-ng bằvàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-ng; xây dựvàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-ng lực lượvàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-ng; phát triểvàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-n phovàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-ng trào chiếvàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-n travàdânLiênkhutừtháng2-1948đếntháng7-nh du

kích,phốih ợ p v ớ i c á c c h i ế n t r ư ờ n g ; c á c h o ạ t đ ộ n g k i n h t ế , v ă n h ó a , x ã h ộ

i c ủ a

Liên khu v.v Ở đó, những chủ trương, chính sách của Liên khu ủy vềđẩymạnh kháng chiến, xây dựng lực lượng, phối hợp đấu tranh, củng cốhậuphương kháng chiến…; những trận chiến đấu giằng co, cam go của quân

chốngđịchcànquétđ ư ợ c p h ả n á n h s i n h đ ộ n g v ớ i n h i ề u sốl i ệ u r õ r à

n g T u y n h i ê n , v ì l à đ ề t ài n g h i ê n c ứ u v ề vai t r ò c ủ a L i ê n k h u uỷđ ố i v ớ i s

ự n g h i ệ p k h á n g c h i ế n , k i ế n q u ố c t r ê n đ ị a b à n n ê n v ấ n đ ề x â y dựngĐảng của Đảng bộ Liên khu chỉ được đề cập ở mức độ nhất định vớiviệc đưa ram ộ t v à i k h í a

c ạ n h , m ộ t v à i s ố l i ệ u n h ằ m m i n h h ọ a c h o c ô n g tác xâydựngĐảng củaĐảngbộLiênkhu thờikỳ này.Những kết quảđạtđượctrênc ác m ặ t c ô n g tá c, c ù n g v ới nh ữn g k h í a cạnh, sốl i ệ u v ềcôn

1975[79];LịchsửĐảngbộtỉnhHàTây,tậpII19451954[182];LịchsửĐảngbộtỉnhHoàB ì n h , t ậ p I , 1 9 2 9

1 9 5 4 [183];L ị c h s ử Đ ả n g b ộ t ỉ n h H ả i D ư ơ n g , t ậ p I , 1 9 3 0

-1 9 5 4 [ -1 2 2 ] ; L ị c h s ử ĐảngbộtỉnhNinhBình[-123];LịchsửĐảngbộtỉnh HảiHưng,tập

ợ c , c h ủ yếuđ ư a r a m ộ t v à i s ố l i ệ u m i n h h ọ a v ề x â y d ự n g t ổ c h ứ c n h ư: s ố l ư ợ n g đảngviên,mộtsốchibộ,cáclớpbồidưỡng,chỉnhhuấn.Côngtáclãnhđạotư tưởngcó được phảná n h n h ư n g c ò n m ờ n h ạ t T r o n g m ộ t

v à i t h ờ i đ o ạ n của cuộc kháng chiến, ở nhiều địa phương, công tác xâydựng Đảng khôngđược đềcậpđến.Hầuhếtcáccông trìnhc h ư a c ó n h ậ n

x é t , đ á n h g i á v ề công tác xây dựng Đảngc ủ a Đ ả n g b ộ

t r ì n h lịchsửĐảngbộđịaphươngkhông chỉđơnthuầncungcấp mộtsốsựkiện,số liệu về công tác xây dựng Đảng, mà thực tiễn kháng chiến sôi độngcủaĐảngbộ,củaquân và dâncáctỉnh,thành lànguồntà iliệukhông t hể thiếuđể nghiên cứu sinh tham khảo phục vụ việc xây dựng nội dung nghiên cứu;phân tích, đánh giá, nhậnxét một cách thấu đáo những thành tựu, hạnchế,cũngn h ư r ú t r a n h ữ n g k i n h n g h i ệ m c ó ý n g h ĩ a l ý l u ậ n , t h ự c t i ễ n

v ề c ô n g tácxâydựngĐảngcủacácđịaphươngtrênđịabànLiênkhu

Cácban, ngành, đoànthểmộtsố tỉnh, thành trênđịa bàn cũngđ ã nghiêncứu, biên soạn lịch sử tổ chức và hoạt động của mình trong thờikỳkhángchiếnchốngthựcdânPháp.Tuykhôngđềcậptrựctiếpđếncôngtác

xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu nhưng những kết quả đạt đượccũngnhư những khuyết điểm, hạnchế trongc ô n g t á c c ủ a t ừ n g

số tỉnh uỷ,thành uỷ thuộc Liên khu, chủyếu là chủ trương về khángc h i ế n ,

c h i ế n t r a n h du kích, xây dựng kinh tế khángchiến;nêulênm ộ t s ố

1 9 4 8 đếnn ă m 1 9 5 4 T r o n g h ầ u h ế t c á c c ô n g t r ì n h đ ã c ô n g b ố, n ộ i d u n g l i ê n

1954đượctiếnhànhtrênnhiềumặt,trongđót ậ p t r u n g v à o 3 m ặ t chính trị, tư tưởng

và tổchức Các công trình trênchủyếu phảná n h v ề l ị c h sử kháng chiến, tập trung vàolĩnh vực quân sự, chiến tranh du kích, chiếntranh nhân dân trên địa bàn dưới sự lãnh đạo củaĐảng bộ Liên khu Chỉ cómộtsố ítcông trình điểm quamột vài nội

2-1 9 5 4 đ ể l ạ i n h i ề u k i n h n g h i ệ m q u ý C á c c ô n g t r ì n h đãxuấtbảnchưađềcậpđếnnhữngkinhnghiệmtrongcôngtácxây

s ử Đ ả n g , l ị c h sử Đảng bộ Liên khu cũng như lịch sử đảng bộ các tỉnh,thành trên địa bàntrongcuộckhángchiếnchốngthựcdânPháp.

- Táihiệnquá trìnhlãnhđạo, tổchức thực hiệncôngt á c x â y

Chương1 XÂYDỰNG ĐẢNG VỀCHÍNHTRỊ,TƯTƯỞNG,

TỔ CHỨC, ĐÁP ỨNG YÊU CẦU LÃNH ĐẠO KHÁNG

CHIẾNTRONGTÌNHHÌNHMỚI (2/1948 -5/1952)

1.1 TÌNHHÌNHXÂYDỰNGĐẢNGTRÊNĐỊABÀNLIÊNKHUIIITRƯỚC THÁNG 2-1948 VÀ CHỦ TRƯƠNG CỦA TRUNG ƯƠNG ĐẢNG, CHỦTỊCHHỒ CHÍMINHVỀ XÂYDỰNG ĐẢNG

B í t h ư Liênk h u ủ y , k i ê m c h ủ t ị c h Ủ y b a n K h á n g c h i ế n

-H à n h c h í n h L i ê n k h u ;

đồngchíL ê T h a n h N g h ị l à m P h ó B í t h ư ; L ê Q u a n g

H ò a , N g u y ễ n V ă n L ộ c làỦyviên Thường vụ [111,tr.563;130,tr.142]

Sau đó, trong năm 1948, 1949, Trung ương bổ sung thêm các ỦyviênThường vụ: Lê Quang Đạo: Trần Quang Bình, Văn Tiến Dũng, ĐỗMười,VũOanh,ĐặngTính,NguyễnKhai [111,tr.563;130,tr.142]

Quân khu ủy III gồm đồng chí Hoàng Sâm (Khu trưởng), HoàngMinhThảo (Khu phó), Lê Quang Hòa (Bí thư, Chính trị ủy viên) và đồng chíLoan(tứcH ả i , C h í n h t r ị ủ y v i ê n ) [ 8 3 ] Ủ y b a n K h á n g c h i ế n -

H à n h c h í n h L i ê n

khuđượcthànhlậpvàongày10-2-1948,gồm5ủyviên[130,tr.142]

Liênk h u ủ y I I I đ ặ t d ư ớ i s ự c h ỉ đ ạ o t r ự c t i ế p c ủ a T r u n g ư ơ n g Đ ả n

g , cónhiệmvụlãnhđạo,chỉđạocácđịaphươngtrênđịabànthựchiệnnhiệmvụk h á n g c h i ế n , k i ế n q u ố c t h e o c h ủ t r ư ơ n g c ủ a T r u n g ư ơ n g Đ ả n g v

k h i k ế t t h ú c c u ộ c khángchiến gồm 6 tỉnh, thành phố còn lại ởHữungạnsôngHồng

làH à Đông,HàNam,NamĐịnh,NinhBình,SơnTâyvàHòaBình,doLiênkhuủyIIIlãnhđạo

TheosựchỉđạocủaTrungươngĐảng,HộinghịLiênkhuủylầnthứ3họptừ ngày 20-5đến2-6-1952, ra nghịq u y ế t v ề t ổ c h ứ c ,

p h â n c ô n g nhiệmv ụ c h o c á c đ ồ n g c h í t h a m g i a B a n C h ấ p h à n

h L i ê n k h u u ỷ B a n Chấp hành Liên khu lúc này gồm 15 người, trong đó có các đồng chí: LêThanhNghị, Lê Thành, Lê Quốc Thân, Hà Kế Tấn, Vũ Thơ, NguyễnVănLộc…;LêT h a n h N g h ị l à m B í t h ư k i ê m C h í n h ủ y ; H à

K ế T ấ n l à m P h ó B í thư (sau đó đồng chí Đặng Tính thay) [111,

Liênkhuủ y chỉđịnhcácđồngchíphụtráchcácBanDânvận,Nôngvận,Tuyênhuấn…vàphụtráchcáctỉnhtrongLiênkhu

1.1.2 Những yếu tố tác động đến công tác xây dựng Đảng ở LiênkhuIII

ô n g c h ỉ c ó đ i ề u kiện phát triển kinht ế n ô n g n g h i ệ p p h ụ c v ụ k h á n g

c h i ế n m à c ò n r ấ t t h u ậ n lợi trong giao thông, liên lạc, chuyên chở

cơđộngq u â n t r o n g c h i ế n đ ấ u Th eo đ ư ờ n g s ô n g , t ừ H ải P h ò n g , Th á i B ì

n h c ó thểdễdàngtiếnsâuvàovùngđồngbằng,lênHàNội,quaPhảLại,ViệtTrìvàlênViệtBắcquasôngLô

Bênc ạ n h n h ữ n g t h u ậ n l ợ i , địab à n L i ê n k h u c ũ n g l à nơ i t h ư ờ n g x

ả y ra bão lụt, hạn hán Sự khắc nghiệt đó đòi hỏic ư d â n n ơ i đ â y p h ả i c ố

k ế t , đồng cam, cộng khổ, nhanh nhạy để khai thác những ưu đãi mà thiênnhiênbantặng;cũngnhưđểđấutranhchốnglạisựđedọacủatựnhiên.Điềunàyđã tác động đến việc sớm hình thành và phát triển ý thức cộng đồng, ý chí,nghịlựccủamỗingườidân

Donhữngthuậnlợicủađiềuk i ệ n t ự n h i ê n , c ư d â n t r ê n đ ị a b à nLiênkhurấtđôngđ ú c Đ ầ u n ă m 1 9 3 1 , đ ồ n g b ằ n g B ắ c B ộ

c ó 6 5 0 0 0 0 0 người, mậtđộ dân cư từ 406 đến 430 người/ km2, là nơi cómật độ dân số caonhấts o v ớ i đ ồ n g b ằ n g T h a n h - N g h ệ -

T ĩ n h , d u y ê n h ả i N a m T r u n g B ộ v à đồng bằng Nam Bộ [125, tr.16) Địa bàn Liên khu có đặc điểmkhác nhau:vùng nông thôn đồngb ằ n g c h i ế m p h ầ n l ớ n

Do sản xuất nông nghiệp là chủ đạo nên đa số cư dân trong vùnglànông dân Trong hơn ba triệu dân sinh sống ở Tả ngạn sông Hồng thờikỳkhángc h i ế n , n ô n g d â n c h i ế m 9 0 % , c ô n g n h â n d ư ớ i 1 0 % [ 1 3 0 , t r

2 0 ] , c ò n lại là các tầng lớp tiểu tư sản, tư sản và địa chủ Cư dân được tổ chứcthànhlàngx ã v ớ i t í n h b ề n c h ặ t , g ắ n b ó v ề k i n h t ế , v ă n h ó a Đ i ề u đ ó ả n h h

ư ở n g mạnhmẽđếnlốisống,tínhcáchcủacưdânLiênkhunóichungvàcủacánbộ,đảngviênđịaphươngthờikỳkhángchiếnnóiriêng

Vùng cư trú với đặc điểm, phong tục, tập quán, thành phần giaicấpkhác nhau, đã tạonênnhữngnétriêng của cư dânm ỗ i v ù n g C á c c ấ p

b ộ Đảng cần căn cứ vào đặc điểm cư dân từng vùng, từng giai cấp để đưaranhững chủ trương, phương thức, kế hoạch, biện pháp xây dựng, pháttriểnĐảngphùhợp

Địab à n L i ê n k h u c ó m ạ n g l ư ớ i g i a o t h ô n g t h ủ y , b ộ k h á p h á t t

r i ể n Hệt h ố n g đ ư ờ n g b ộ p h á t t r i ể n t h e o c á c t r ụ c Đ ô n g

-T â y B ắ c , B ắ c - N a m , -

TâyBắc-ĐôngNam,đảmbảogiaothông,liênlạctừHàNộiđếntừngtỉnhlỵ, huyện lỵ; cóđường số 1 chạy dọc theo chiều dài đất nước chạy qua; đặcbiệt, có đường số 5, đường sắt nối Hà Nộivới Hải Phòng Đây là hai conđường huyết mạch có ý nghĩa chiến lược đối

Liênkhu.Ngoàira,Liênkhucòncóđườnghàngkhông;cósânbayCátBi,Kiến

s á n g tạocủangườicánbộ,đảngviên.

Bênc ạ n h đ ó , L i ê n k h u c ò n n ổ i l ê n l à v ù n g đ ấ t c ó t r u y ề n t h ố n g h i ế

u học Trong lịch sử, nơi đây đã sản sinh ra hàng trăm Tiến sĩ, Trạngnguyên,Bảngnhãn,Thámhoa.Nhữngdanhnhânvănhóađãđàotạoranhiềunhântàiv à đ ể l ạ i n h ữ n g d i s ả n v ă n h ó a , k h o a h ọ c c h o đ ấ t n ư ớ c T r u y

ề n t h ố n g hiếu học đã tác động đến việc hình thành nhân cách, tư chất của conngườivùngc h â u t h ổ s ô n g H ồ n g , t r o n g đ ó c ó n h ữ n g c á n b ộ , đ ả n g v i ê n c

ủ a L i ê n khuIII

Đoàn kết, đấu tranh kiên cường chống giặc ngoại xâm cũng làmộttruyềnthốngnổibậtcủa nhândânnơiđây.T r ả i q u a c á c t h ờ i k ỳ

l ị c h s ử dựngnướcvà giữnước, nhândântrênđịa bànkhôngngừngn ổ i d ậ y

đ ấ u tranh chống ách đô hộ của phong kiến phương Bắc; chống lại sự xâm

tranh oanh liệt chống giặc ngoại xâm đãả n h h ư ở n g s â u s ắ c

B ắ c B ộ , t r o n g đ ó , Hải Phòng và vùng đất phía Bắc sông Hồng lại làcửa ngõ đi vào miền BắcViệt Nam, là “kho người, kho của”, rất thuận lợi cho

tiếnhànhc h i ế n tr a n h x â m lược.V ì v ậy , t r o n g s u ố t c u ộ c kháng c h i ế n , L i

ê n k h u III trở thành mục tiêu quan trọng và là địa bàn trọng điểm đánh chiếm,bìnhđịnhc ủ a đ ị c h Chiến s ự c a m go,các c u ộ c c à n q u é t , bắnp h á , lùngb ắ t ,bắngiết cán bộ, đảng viên, những người kháng chiến; phá cơ sở Đảng, cơsởkhángc h i ế n l i ê n t i ế p d i ễ n r a T h ự c t i ễ n n g h i ệ t n g ã , đ ầ y g i a n k h ổ ,

Mộtyếutố quantrọngtácđộng khôngnhỏtớic ô n g t á c x â y

d ự n g Đảng của Đảng bộ Liên khu thời kỳ này là Liên khu III - địa bàn tậptrungnhiều đồng bào Công giáo sinh sống (Thái Bình, Nam Định, HưngYên ).Thêm vào đó, đây cũng là địa bàn khá phong phú về tộc người, ngoàingườikinh là chủ yếu, một số tỉnh có đồng bào Mường, Thái, Tày, Nùng,Dao,Hoa sinh sống (Hòa Bình có 7, Ninh Bình có 6 dân tộc thiểu số; HàĐông(naylàH à T â y vàH à N ộ i m ở rộ n g ) , S ơ n Tâycód â n t ộ c Mư ờ n g )

Đ ồn gbào Công giáo, đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn có tinh thầnyêunướcn h ư n g t r ì n h đ ộ m ọ i m ặ t h ạ n c h ế , đ a s ố l à n ô n g d â n L ợ i d ụ n g

đ i ể m này,trongsuốtcuộc khángchiến, thực dânPhápđã để dụdỗ,m u a

c h u ộ c đồng bào chống phá kháng chiến, cản trở việc thực hiện chủ trương,chínhsáchc ủ a Đ ả n g M ặ t k h á c , m ỗ i d â n t ộ c c ó p h o n g t ụ c , t ậ p q u á n r i ê

Sau15năm vừalãnhđạonhândânđ ấ u t r a n h , v ừ a t i ế n

h à n h x â y dựng Đảng, đến nửa đầu năm 1945, cơ quan lãnh đạo cấp tỉnh,thành

đượcthànhlậ pở H à N ộ i , HàĐ ô n g , H à N a m , H ư n g Y ê n , N i n h B ì n h , H ò a

B ì n h ,

TháiBình,HảiDương, Nam Định dưới hìnht h ứ c T ỉ n h ủ y l â m

t h ờ i , T h à n h ủy hoặc Bancánsự Đảng Một vàinơix â y d ự n g đ ư ợ c

c ơ q u a n l ã n h đ ạ o cấp huyện, thành lập được một số chi bộ với số lượng

g ở đôthị,ở trungtâm côngnghiệp;khôngchúýp h á t t r i ể n ở đ ị a

b à n n ô n g thôn Cán bộ, đảng viên nhiều nơi mất cảnh giác, không thực hiện đúngnguyên tắc bí mật,

để lộ cơ sở, tạo điều kiện cho một số phần tử phảnđộngchuiv à o h à n g n g ũ Đ ả n g N h ữ n g s a i l ầ m t r ê n l à m ộ t t r o n g n h ữ n

g n g u y ê n nhân làm cho tổ chức Đảng, tổ chức quần chúng và phong trào cáchmạngtrongvùngliêntụcbịphávỡ

SauCáchmạngThángTámđếntrướckhiLiênkhuI I I r a đ ờ i ( 2 - 1948), các cấpbộĐảngtrên địa bànLiên khu( l ú c n à y g ồ m K h u ủ y I I ,

I I I , XI)t i ế p t ụ c b í m ậ t đ ẩ y m ạ n h x â y dựngĐ ả n g b ộ v ề c h í n h t r ị , t ư t ư ở

n g v à tổchức

c h i ế n , ý thức,tráchnhiệm

đốivớiĐảng,đốivớicuộckhángchiếnc ủ a d â n t ộ c ; chốngt ư t ư ở n g x ả h ơ i ,

n g h ỉ n g ơ i , ả o t ư ở n g h ò a b ì n h h o ặ c m u ố n k h á n g chiếnnhanh,thànhcôngnhanh;nhất làchốngtưtưởng,nhậnthứcsailệchđốiv ớ i n h ữ n g

v ấ n đ ề n h ạ y c ả m n h ư v ấ n đ ề Đ ả n g t u y ê n b ố “ t ự g i ả i t á n ” , chủtrương“hòađểtiến”thờikỳđấutranhngoạigiao

Công tác tổ chức nhằm vào xây dựng, củng cố, kiện toàn cấp ủycáccấp; tăng cường công tác cán bộ, phát triển đảng viên và xây dựng chibộĐảng.Đếncuốinăm

cánb ộ c á c k h u c ũ n g t ă n g k h á , K h u I I I v ớ i 1 5 0 0 n g ư ờ i , K h u I I v ớ i 1 0

0 0 cánbộ[113,tr.385]

Với những kết quả đạt được trong công tác xây dựng Đảng, Đảngbộcác địa phương trên địa bàn Liên khu có bước phát triển mạnh mẽ, tạođiềukiệnl ã n h đ ạ o n h â n d â n t r ê n đ ị a b à n k h á n g c h i ế n , c h u ẩ n b ị k

h á n g c h i ế n , gópphầnđánhbạiâmmưu“đánhnhanh,thắngnhanh”củathựcdânPháp

1.1.2.3 Chủ trương của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minhvềxâydựng Đảng

q u â n s ự , chínhtrị,kinhtếhòngđèbẹpcuộckhángchiếncủanhândânViệtNam

Với chủ trương chiến lược mới, địch tiến hành càn quét ác liệtvùngđồng bằng Bắc Bộ, trọng tâm là địa bàn Liên khu III, đặc biệt là cácđịaphương dọc đường 5, đường sắt Hà Nội - Hải Phòng, xung quanh cácthànhphố, thịxã Đầu năm 1948, địa bànLiên khuIII hìnhthành2vùngrõr ệ t : vùngt ự d o v à v ù n g t ạ m b ị đ ị c h c h i ế m V ù n g t ạ m b ị đ ị c h

c h i ế m g ồ m c á c thànhp h ố , t h ị x ã v à c á c v ù n g v e n , p h ụ c ậ n t r ê n d ư ớ i

1 0 k i - l ô - m é t T h ự c dân Pháp coi Hà Nội là căn cứ đầu não tại Đông Dương để tiến hành chiếntranhxâm lược, Hải Phòng là căn cứ hậu cần chủ yếu Đó là những địabànquant r ọ n g b ậ c n h ấ t t r ê n c h i ế n t r ư ờ n g B ắ c B ộ V ù n g đ ấ t ở đ ồ n g b ằ

n g c ò n lại là vùng tự do, là hậu phương trực tiếp của cuộc kháng chiến trên địa bànLiênkhu

Đáp ứng yêu cầu lãnh đạo kháng chiến trong tình hình mới, tháng

1-1948, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng mở rộng đề ra nhiệmvụmới.NhiệmvụxâydựngĐảngnăm1948là:

Đẩy mạnhcôngtác pháttriển đảngviên và củngc ố Đ ả n g ,

t í c h c ự c gây cơ sở trong vùng địch kiểm soát, những nơi tập trung côngnhân, các cơquan chuyên môn, chính quyền, trong bộ đội và dân quân; đặt

củngcốt h à n h v ấ n đ ề t r ọ n g y ế u , c ủ n g c ố c á c c h i b ộ đ ể c ó t h ể t ự đ ộ n g l ã n

h đ ạ o mọi mặt công tác Chấn chỉnh bộ máy chỉ đạo và chuyên môn ở các cấp Hội(Sau khi Đảng tuyên bố

tự giải tán (11-11-1945), thực chất là rút vàohoạtđộngb í m ậ t , Đ ả n g l ấ y t ê n m ớ i l à H ộ i n h ữ n g n g ư ờ i n g h i ê n c ứ u c h

ủ n g h ĩ a Mác ở Đông Dương, gọi tắt là Hội) Trong 6 tháng, tiến hành bầu lại hếtcácbanHuyện,Tỉnh,KhuủychínhthứcbằngđạibiểuHộinghị[114,tr.48]

Tập trung đào tạo cán bộ từ Trung ương tới cơ sở; chú ý đưa cánbộcôngnhân, phụnữtốtvàocơ quanlãnhđạocủa Đảng;đàotạ ocán bộdântộct h i ể u s ố v à c á n b ộ n g ư ờ i C ô n g g i á o ; t ă n g c ư ờ n g g i ú p đ ỡ c á n b ộ c

ô n g táct r o n g c á c v ù n g k h ó k h ă n , n g u y h i ể m ; đ ẩ y m ạ n h c ô n g t á c k i ể

m t r a , k ỷ luậtĐảng,mởrộngdânchủvàtíchcựckiểmthảo,phêbìnhtrongĐảng

độnggiữacáccấpủyHộivàcácngànhhoạtđộngcủaHội[114,tr.36,37,49]

Tháng5-1948,HộinghịCán bộTrungươnglầnthứ IV(miềnB ắ c ĐôngDương)chủtrươngpháttriểnĐảngởnhữngv ị t r í q u â n s ự q u

a n trọng,đ ư ờ n g g i a o t h ô n g , v ù n g d â n t ộ c t h i ể u s ố , v ù n g đ ị c h k i ể m s o á t, n h ấ t là trong các cơ sở kinh tế của địch, các công binh xưởng, các ngành chuyênmôn, chínhquyền.ỞLiênk h u I I I , t r ọ n g t â m p h á t t r i ể n l à c á c đ ô t h ị l ớ n như

Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương; các địa phương ven đường số 1, số5;vùngCônggiáovàMườngHòaBình[114,tr.123]

Đẩy mạnh tự chỉ trích, chống bốn “bệnh nặng” nhất trọng Hội là:chiarẽ;c h ủ q u a n ; c ô đ ộ c , h ẹ p h ò i v à đ ị a p h ư ơ n g c h ủ n g h ĩ a ; n ê u c a o k h ẩ

i ê n c ủ a các huyện hiện có, 20% số chi bộ phải đạt tự động được, huấn luyện100%đảngviênkểcảnhữngđồngchímớikếtnạp[114,tr.149]

Tiếpđó,HộinghịCánbộTrungươngl ầ n t h ứ V ( t ừ n g à y 8 đ ế n ngày1

6 - 8 - 1 9 4 8 ) đ ề ranhiệmv ụ phátt r i ể n , củngc ố Đảngt h e o p h ư ơ n g

châm củngcốphải đi đôivới pháttriển, thanhtrừ đảng viênk h ô n g

đ i ề u độngcánbộ,phâncôngcôngtáchợplý[116,tr.214-218]

Triển khai chủ trương của Hội nghị toàn quốc lần thứ ba, ngày

1-5-1950, BanThườngvụTrungươngĐảngra Nghị quyếtVề cuộc vậnđộng“đàot ạ o c á n b ộ , h ọ c t ậ p l ý l u ậ n ” Đ ố i t ư ợ n g t h a m g i a g ồ m c á n

Khắcphụctìnhtrạngcánbộ,đảngv i ê n ở n h i ề u đ ị a p h ư ơ n g c ó nh

ữngnhậnt h ứ c , t ư t ư ở n g s a i lệch,n ă m 1 9 5 0 , t r ê n Tạpc h í Cộng sản,

Tổng Bí thư Trường Chinh viết bài “Nhận định đúng, hành động đúng” vàmột

số bài phê phán tư tưởng sail ệ c h c ủ a m ộ t s ố c ấ p ủ y v à m ộ t b ộ

p h ậ n cánb ộ , đ ả n g v i ê n h o ặ c n ó n g v ộ i , đ o ả n k ỳ k h á n g c h i ế n , m

u ố n t ổ n g p h ả n côngn g a y h o ặ c b i q u a n , d a o đ ộ n g k h i g ặ p k h ó k h

ă n Đ ồ n g c h í v ạ c h r õ phươngchâm,hànhđộngđúngđắnvềtổngđộngviênv à c

á c n h i ệ m v ụ khángchiếnkhác

Nhằm tập trungcho công tác củng cốĐảng, chuẩnb ị

ngừngkếtnạpđảngviênmớitrongtoànq u ố c Chỉt h ị n ê u r õ : “Trung ương

quyết định tạm ngừng việc kết nạp đảng viên mới trongtoànquốcđ ể t ậ p t r u n g n ă n g l ự c , p h ư ơ n g t i ệ n v à o v i ệ c c ủ n g c ố h à n g n

g ũ , g i á o dụcđảngviênlàmchoĐảngthànhmộtđảngmạnhmẽtheođúngtinhthầnchủ nghĩa Mác-Lênin” [116, tr.482] Chỉ thị nhấn mạnh: chỉ kết nạp nhữngtrường hợpđặc biệtnhưng phải do tỉnh ủy chuẩny v à t r o n g k h i t ạ m n g ừ n g kết nạpđảng viên mới, phải hết sức chú trọng vấn đề chỉnh Đảng bằng việcthực hiện