Nhà ở của người việt xưa cấu trúc theo truyền thống cộng đồng, hiếu khách, thờ cúng tổ tiên và tuân thủ nguyên tắc coi trọng số lẻ” hãy phân tích nhận định trên, đồng thời cho biết người việt xưa qu

Nhà không chỉ là nơi che mưa che gió, sinh hoạt cu c s ng cộ ố ủa con người mà người xưa còn quan niệm r ng bên cằ ạnh người sống thì nh ng linh h n cữ ồ ủa người thân của gia đình khi c

1

KHOA : KHOA H C XÃ H Ọ ỘI – NGÔN NG Ữ

Học ph n ầ : CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆ T NAM

Chuyên ngành : Ngôn Ng Anh ữ

Đề tài: S 2 ố

Giảng viên hướng dẫn : TS Đào Thị ạ B ch Tuy t ế

Họ tên sinh viên : và Phan H ồ Đăng Khoa

MSSV : 2106110237

Lớp : K15DCNA05

Năm học: 2021-2022

THÀNH PH H CHÍ MINH Ố Ồ , ngày … tháng … năm 2022

Mục L c ụ

LỜI CẢM ƠN 3

LỜI CAM KẾT 4

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 5

1 Lý do ch ọn đề tài: 5

2 Mục đích chọn đề tài: 5

3 Đối tượng nghiên cứu: 5

4 Phương pháp nghiên cứu: 6

5 Nội dung nghiên cứu: 6

PHẦN 2: N I DUNG Ộ 6

Câu 1 “Nhà ở ủa ngườ c i Vi ệt xưa cấ u trúc theo truyền thống cộng đồng, hiếu khách, thờ cúng tổ tiên và tuân thủ nguyên tắc coi tr ng s l ọ ố ẻ” Hãy phân tích nhận định trên, đồ ng th i cho ờ biết ngườ i Vi ệt xưa quan niệ m thế nào về nhà ở 6

1.1 Quan ni m v ệ ề nhà ở 6 :

1.2 Quan ni m v ệ ề c u trúc nhà c ấ ủa ngườ i Vi ệt: 7

Câu 2 Gi i thi u ngu n g ớ ệ ồ ốc và phân tích ý nghĩa của tín ngưỡ ng thờ cúng t tiên ổ 11

2.1 Gi i thi u ngu n g ớ ệ ồ ốc: 11

2.2 Phân tích ý nghĩa của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 11

PHẦN 3: K T LU Ế ẬN 13

PHẦN 4: TÀI LI U THAM KH Ệ ẢO 14

3

LỜI CẢM ƠN

Tiểu lu n có th ậ ể được xem là một công trình nghiên c u khoa h c nh Do ứ ọ ỏ vậy để hoàn thành một đề tài ti u lu n là m t vi c không d ể ậ ộ ệ ễ dàng đối v i sinh viên ớ chúng em Em xin bày t lòng biỏ ết ơn chân thành và sâu sắc đến Gi ng viên ả TS

Đào Thị Bạch Tuyết, người đã dùng những tri th c và tâm huy t cứ ế ủa mình để có thể truyền đạt cho chúng em v n kiố ến th c quý báu, cứ ảm ơn đã chỉ d y cho chúng ạ

em trong kho ng th i gian h c môn này ả ờ ọ

Thành công luôn đi kèm với nỗ lực, trong vòng nhiều ngày, nghiên cứu đề tài

“CƠ SỞ ĂN HÓA VIỆ V T NAM” em cũng đã gặp không ít khó khăn, thử thách nhưng nhờ có s ự giúp đỡ ủa cô em đã vượt qua Em đã cố c gắng v n d ng nh ng ậ ụ ữ kiến thức đã học được trong h c k ọ ỳ qua để hoàn thành bài ti u luể ận này nhưng do chưa có nhiều kinh nghiệm làm đề tài cũng như những hạn chế về kiến thức nên chắc ch n s không tránh kh i nh ng thi u sót Em r t mong nhắ ẽ ỏ ữ ế ấ ận đượ ự nhận c s xét, ý kiến đóng góp, phê bình từ phía cô để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn

Em cũng xin cảm ơn bạn bè, anh chị đã tận tình chỉ bảo em trong quá trình hoàn thành bài ti u luể ận, tạo điều ki n cho em hi u thêm v ệ ể ề những kiến th c th c t ứ ự ế Một lần nữa, em xin cảm ơn cô vì đã giảng d y và trang bạ ị kiến thức c n thiầ ết để phục v cho môn hụ ọc cũng như làm hành trang cho cuộc sống của em sau này

Em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên th c hi ự ện.

LỜI CAM KẾT

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi và được sự hướng d n cẫ ủa Gi ng viên ả TS Đào Thị Bạch Tuyết Các n i dung nghiên cộ ứu

trong đề tài “CƠ SỞ VĂN HÓA VI T NAMỆ ” của tôi là trung thực và chưa công

bố dưới b t k hình thấ ỳ ức nào trước đây Những tài li u, d n chệ ẫ ứng trong bài được

cá nhân thu th p t các ngu n khác nhau có ghi rõ ngu n g c N u phát hi n có ậ ừ ồ ồ ố ế ệ bất k s gian l n nào tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m v n i dung bài ti u luỳ ự ậ ị ệ ề ộ ể ận của mình

Sinh viên th c hi ự ện.

5

PHẦ N 1: MỞ ĐẦ U

Truyền th ng cố ủa đất nước Việt Nam ta từ bao đời nay luôn khiến cho mỗi người dân nước Việt mỗi khi nghĩ đến đều xúc động tự hào Không chỉ về công lao đánh giặc giữ nước của ông cha ta mà còn có công lao gi gìn nh ng b n sữ ữ ả ắc dân tộc được lưu truyền cho đế ận t n ngày hôm nay Và em rất ấn tượng và cảm thấy r t t hào, m n mấ ự ế ộ vì mình là con người Việt Nam, được sống về kế thừa những truy n th ng dân tề ố ộc đẹp đẽ ấy Một đất nước với nh ng chi n tích l ch s ữ ế ị ử chống gi c hào hùng cùng v i nh ng màu s c truy n th ng t ặ ớ ữ ắ ề ố ừ thời xa xưa đã làm nên ni m t hào khôn xi t cề ự ế ủa bao trái tim người con c a Viủ ệt Nam Để muốn tìm hiểu sâu hơn về các truy n th ng dân dã, gề ố ần gũi, đầy ý nghĩa và ẩn chứa nhi u ý ề nghĩa sâu sắc, to lớn của ông cha ta thời xa xưa đã để lại cho tới ngày nay thì em

đã quyết định lựa chọn đề tài số hai để khai thác về “Quan niệm v Nhà cề ở ủa người Việt xưa cấu trúc theo truy n th ng cề ố ộng đồng, hi u khách, th cúng t tiên ế ờ ổ

và tuân th nguyên t c coi tr ng s l và gi i thi u ngu n g c và phân tích ý ngủ ắ ọ ố ẻ ớ ệ ồ ố hĩa của tín ngưỡng th cúng t ờ ổ tiên”

2 M ục đích chọn đề tài:

Nhằm tìm hiểu sâu hơn về các truy n th ng cề ố ủa ông bà ta ngày xưa như truyền thống cộng đồng, hiếu khách và th cúng t tiên Đó đều là những truyền thống ờ ổ

mà người dân Việt Nam đã gìn giữ đến t n ngày nay Tìm hi u v các truy n thông ậ ể ề ề như trên sẽ phần nào giúp em hiểu được về b n chả ất con người nước Vi t mình t ệ ừ xưa đến nay đáng quý và đáng trân trọng như thế nào Từ đó, có thêm cho mình những nguồn ki n th c về lịch s truyền th ng dân tộc Việt Nam, giúp cho bản ế ứ ử ố thân có th h c h i, áp dể ọ ỏ ụng được nh ng truy n th ng y vào trong chính cuữ ề ố ấ ộc sống c a mình Là mủ ột người con của đất nước Việt, em cũng có bổn ph n và ậ trách nhi m gìn gi ệ ữ những giá tr truy n th ng cị ề ố ủa đất nước mình

3 Đối tượng nghiên cứu:

Tìm hi u v truy n th ng cể ề ề ố ộng đồng, truyền thống hi u khách và cế ội nguồn của truy n th ng th cúng t tiên cề ố ờ ổ ủa ông cha ta ngày xưa

4 Phương pháp nghiên cứu:

Tìm hi u, nghiên c u d a trên nh ng tài li u c a giể ứ ự ữ ệ ủ ảng viên, đúc kế ừt t các thông tin và giảng viên đã truyền đạt k t ỹ ừ trước k t h p v i nh ng thông tin, các ế ợ ớ ữ tài li u tham kh o trên nh ng trang mệ ả ữ ạng uy tín để m r ng thêm n i dung và làm ở ộ ộ nổi b t nh ng truy n th ng dân tậ ữ ề ố ộc

Giới thi u và phân tích nh ng ngu n g c c a t ng truyệ ữ ồ ố ủ ừ ền th ng, nêu lên nh ng ố ữ

ý nghĩa và giá trị mà truy n thề ống đó đã mang lại cho con người Vi t Nam t ệ ừ xưa đến nay

PHẦN 2: NỘI DUNG:

Câu 1 “Nhà ở của người Vi ệt xưa cấ u trúc theo truyền thống cộng đồng, hiếu khách, thờ cúng tổ tiên và tuân thủ nguyên tắc coi

ngườ i Vi ệt xưa quan niệ m th ế nào v nhà ở ề

Người Việt xưa thường hay nói câu “An cư lạc nghiệp” câu thành ngữ có th ể hiểu là s ng yên ố ổn và vui v ẻ làm ăn Tuy nhiên, tùy theo cách hiểu c a mủ ỗi người,

an cư lạc nghiệp còn được hiểu theo nghĩa “ổn định chỗ ở trước rồi mới có thể chuyên tâm làm ăn, lập nghiệp” Qua đó phần nào giúp ta hiểu được người xưa xem tr ng nhà ọ ở nhiều đến như thế nào Dù đi bất c ứ nơi đâu, tha phương cầu thực

ở chốn nào thì nhà ở đối với người Vi t là vô cùng quan tr ng Có th nói nhà cệ ọ ể ửa chính là tài sản đắc giá nhất c a con ủ người Nhà là t ổ ấm, là nơi bảo vệ con người tránh kh i nh ng khí h u kh c nghi t t thiên nhiên, b o v ỏ ữ ậ ắ ệ ừ ả ệ con người tránh khỏi những thú d hung tợn và nh ng nguy hiểm khác, là yếu tố quan tr ng bảo đảm ữ ữ ọ cho con người cuộc sống định cư bình yên, thoải mái Nhà là nơi sống, làm việc, sinh ho t cạ ủa gia đình, nên nhà có ý nghĩa rất cao c v mả ề ặt tinh th n l n v t ch t ầ ẫ ậ ấ

Về m t tinh thặ ần nhà được xem là ch n trú ng yên n ch ố ụ ổ ở che, nâng đỡ tâm hồn con người Khi con người thoát khỏi cuộc sống bầy đàn và trở thành sinh vật có thói quen, tr ng thái nhà c a mạ ủ ột người được biết đến nhiều hơn về mặt tâm lý có

7

thể ảnh hưởng đến hành vi, cảm xúc, và toàn bộ sức khoẻ tinh th n Vì th mầ ế ới hình thành tâm tr ng nhạ ớ nhà khi con người rời khỏi ngôi nhà thân yêu của họ trong một kho ng th i gian nhả ờ ất định

Nhà không chỉ là nơi che mưa che gió, sinh hoạt cu c s ng cộ ố ủa con người mà người xưa còn quan niệm r ng bên cằ ạnh người sống thì nh ng linh h n cữ ồ ủa người thân của gia đình khi chết đi cũng sẽ được an nghĩ, cư ngụ trong chính căn nhà

đó

Với người Việt Nam nhà ở là không gian cư trú chính, là tổ ấm gắn bó nhiều mặt của các thành viên trong quan hệ gia đình, thân tộc để từ đó mở ra quan hệ với xóm giềng, làng nước Nhà ở cũng là nơi sinh ra, nuôi dưỡng và hình thành đầu tiên nhân cách, nơi lưu giữ và trao truy n nh ng giá trề ữ ị văn hoá của th h này ế ệ cho th hế ệ khác, nơi tổ chức nh ng hoữ ạt động kinh t và các hoế ạt động s ng cố ủa người dân

Người xưa xem trọng nhà c a r t nhiử ấ ều, nhà còn được đồng nh t vấ ới gia đình, vợ, chồng (bà nhà tôi, ông nhà tôi), th m chí dùng chậ ỉ cơ quan chính phủ, người có chuyên môn cao (Nhà nước, nhà báo, nhà giaó, nhà khoa học) Nhà còn là thước

đo chất lượng cuộc sống, nhà càng cao cửa càng rộng cho thấy mức sống trong gia đình ấy giàu có hay nghèo khổ, đủ đầ y hay thi u th n ế ố

- Mang tính cộng đồng làng xã:

Nếu như người phương Tây thiết k nhà v i nhế ớ ững vách tường kiên cố ngăn cách với những ngôi nhà khác, chia thành nh ng thành nh ng phòng nh ữ ữ ỏ biệt l p thì ậ ở người Việt ngày xưa, giữa hai nhà với nhau, họ thường chỉ ngăn cách bằng hàng rào dâm b t hay gi u mụ ậ ồng tơi Ngăn cách đơn giản như vậy tuy có hơi mất đi một chút riêng tư giữa hai nhà nhưng quá đó cho thấy tính cộng đồng làng xã ở đây rấ ớn Trong bài thơ “Người hàng xóm” củt l a Nguyễn Bính có đề ập đế c n giậu mồng tới ngăn cách giữa hai nhà:

“Nhà nàng ở cạnh nhà tôi, Cách nhau cái giậu mùng tơi xanh rờn

Hai người sống giữa cô đơn, Nàng như cũng có nỗi buồn giống tôi

Giá đừng có giậu mùng tơi, Thế nào tôi cũng sang chơi thăm nàng”

Những câu thơ trên của Nguyễn Bính cho thấy, người Việt xưa hay có thói quen ngăn cách ngôi nhà mình với nh ng nhà bên c nh b i gi u mữ ạ ở ậ ồng tơi Người ở nhà bên c nh có thạ ể quan sát được người ở trong nhà này có tâm tr ng hay sinh hoạ ạt

gì

Ông bà xưa thường có câu “ Bán anh em xa mua láng giềng gần” là rất đúng anh

em ru t hay anh em dòng h v i nhau tuy có th ộ ọ ớ ể giúp đỡ nhau nhưng không có gì đáng quý và đáng trân trọng bằng tình làng nghĩa xóm vì khi nhà hàng xóm bên cạnh có g p chuyặ ện khó khăn, hay sự c gì b t ng ố ấ ờ những người chung quanh nhà

có thể để ý, phát hiện và giúp đỡ ị k p thời Đặc bi t là có trệ ộm cướp hay k xẻ ấu

đột nh p vào nhà, thì có thể c u c u nhậ ầ ứ ững người hàng xóm để ọ cùng nhau h chung tay tìm cách giúp đỡ đánh đuổi cướp bóc

- Thể hiện truy n th ng hi u khách: ề ố ế

Nhà chính thường có b cố ục gian l và 2 chái; nhà ph b cẻ ụ ố ục đơn giản, chỉ thuận theo sinh ho t và kinh t mà xây dạ ế ựng Đối với nhà chính, gian giữa được xem là nơi vượng khí, là trái tim của ngôi nhà Nơi quan trọng này lại được ưu tiên để

tiếp khách có thể ấy rth ằng người xưa rất xem trọng khách đến chơi nhà Ngày xưa, nhờ vào sự kết hợp ngôn ngữ của ba dân tộc Người Việt – Người Tàu – Người Miên đã khiến người Vi t hệ ọc được b n tính hi u khách, r ng rãi và phónả ế ộ g khoáng Người Việt nhận thấy được tầm quan trọng trong việc “hiếu khách” là như thế nào Trước hết, “hiếu khách” là cách mà những lưu dân này sinh tồn ở vùng đất mới, đứng trước s ự khắc nghi t c a thiên nhiên nên h c n có nhau, cệ ủ ọ ầ ần

sự tương trợ lẫn nhau nên buộc họ phải “hiếu khách” Mặc khác, “hiếu khách” còn thể hiện s lo xa, sự ự trù tính cho tương lai mai này, bở ế ỡ ột ngày đó i n u l m mình c n sầ ự giúp đỡ thì sẽ có ngườ ẵn lòng giúp vì trước đó mình đã giúp họ, i s đây chẳng qua được xem là “có trước có sau” Nhưng dần d n nh ng truy n th ng ầ ữ ề ố này đã ăn sâu vào trong máu nên người Việt rất đề cao tầm quan tr ng c a viọ ủ ệc

9

“hiếu khách” này Trong một khu xóm nhỏ, những gia đình nhỏ quây quần sống cạnh nhau t o thành mạ ột đại gia, bu c h ộ ọ phải đối x v i nhau bử ớ ằng tình c m, tình ả nghĩa xóm giềng Một hành động bội tín, bất nghĩa sẽ bị loại trừ ra khỏi cộng đồng, nói trắng là “bị kỳ thị tính cách” Ở phương Tây, nếu ta đến chơi nhà của ai

đó, thì khi muốn xin giúp đỡ h mọ ột vi c gì trong nhà cệ ở ủa h thì b t buọ ắ ộc người khách y ph i xin phép gia ch thì mấ ả ủ ới được nhúng tay vào Nhưng còn ở người Việt ngày xưa, bất kể ai đến chơi nhà nếu như có thể phụ giúp gia chủ một việc

gì thì đều có thể tự nhiên giúp mà có th không c n s cho phép cể ầ ự ủa người ch ủ nhà H r t s ng l c quan, mọ ấ ố ạ ến khách, r t xem trấ ọng và đối đãi rấ ốt, r t nhit t ấ ệt tình khi có khách đến chơi Gian giữa của ngôi nhà là nơi rộng nhất, sạch sẽ, thoáng mát nhất để tiếp đãi khách Người Việt thường tiếp đãi khách bằng trầu cau và nước trà Trong thơ “Bạn đến chơi nhà” của Nguyễn Khuyến cũng có đã nói lên r t rõ tính hi u khách cấ ế ủa người Việt xưa:

“Đã bấy lâu nay bác t i nhà, Tr ớ ẻ thì đi vắng, ch ợ thời xa

Ao sâu, sóng cả, khôn chài cá; Vườ ộng rào thưa, khó đuổn r i gà

Cải chửa ra cây, cà m i n ; B u v a rớ ụ ầ ừ ụng rốn, mướp đương hoa

Đầu trò ti p khách, trầu không có, Bác đến chơi đây, ta với ta.” ế

Dù nghèo hay giàu có đến đâu thì bất cứ một nhà nào cũng có trong mình một sự

“hiếu khách” Nó được lưu truyền từ đời này sang đến đời khác và không hề mất

đi trong cuộc sống của người dân Vi ệt

- Thể hiện truy n th ng th cúng tề ố ờ ổ tiên:

Ngoài để tiếp khách ra thì gian nhà gi a còn là mữ ột nơi rất trang trọng để thờ cúng

tổ tiên ông bà Khi Nho giáo du nh p vào Vi t Nam, ch ậ ệ ữ hiếu được đề cao, đã làm cho t c th cúng t tiên có mụ ờ ổ ột nền t ng triả ết lý sâu sắc Gia đình, gia tộc, và vấn

đề “dương danh hiển gia” được đề cao Người Việt ta r t coi tr ng truyền thống ấ ọ nhớ ơn ông bà, cha mẹ và t tiên c a mình, truy n thổ ủ ề ống “Uống nước nhớ nguồn” được xem là truyền th ng quan tr ng và thiêng liêng cố ọ ủa người Việt T lâu, th ừ ờ

cúng t ổ tiên ông bà đã trở thành một phong t c, là chu n mụ ẩ ực đạo đức và nguyên tắc làm người; đồng th i là m t ph n quan trờ ộ ầ ọng trong đời s ng tâm linh cố ủa người Việt Nam Dân Vi t tr ng l ệ ọ ễ nghĩa, hiếu th o v i cha mả ớ ẹ và có hi u v i ông bà t ế ớ ổ tiên, v i ngu n g c cớ ồ ố ủa mình Đặc biệt nữa là họ còn rất nhớ ơn và trung thành với c ả người chết, nói nghe hơi rùng rợn nhưng thật ch t là nói v ấ ề đám giỗ Không đơn thuần là một mâm cơm cúng cho người khuất, mà còn thêm một mâm được bày trước cửa cúng đất đai, cúng lính (những người đã khuất trên nền đất đó), cúng thần linh,….để mong được phù h Nhà cộ ủa người Việt ngày xưa, căn nào cũng có bàn thờ để thờ cúng tôt tiên, những người trong gia đình đã khuất Khi có những ngày lễ lớn hay ngày trọng đại nào, họ lúc nào cũng đều cúng bái, thấp hương lên bàn thờ tổ tiên Bàn thờ để ngay gian giữa thật trang trọng, lịch sự để bày tỏ niềm nhớ thương, lòng tôn kính đố ới ngườ ống giành cho người v i s i ch t ế

Và xem đó là tục lệ quan trọng nhất mà những thành viên trong gia đình có nghĩa

vụ phải gìn gi Trong mữ ỗi gia đình, bàn thờ cúng tổ tiên được đặt ở v trí trang ị trọng nh t và trở thành nơi con cháu “trò chuyện” trong những ngày tuần, ngày ấ giỗ, ngày T t, ho c khi có vi c trế ặ ệ ọng đại… Có thể nói, m i bi n c ọ ế ố trong gia đình đều được gia chủ báo cáo với gia tiên Việc hiện nay hầu hết các cặp cô dâu chú

rể mới đều làm l ễ vu quy hay nghinh hôn trước bàn th ờ gia tiên cũng là một điểm rất độc đáo của văn hóa Việt Nam

- Tuân th nguyên t c coi tr ng s l ủ ắ ọ ố ẻ:

t, s l t hi n nhi b i nh ng con s y g n li

với triết lý Âm Dương - một tri t lý r t quan trế ấ ọng đố ới người v i Vi t Theo quan ệ niệm của người Vi t v triệ ề ết lý Âm Dương, số l là s ẻ ố dương tượng trưng cho con người, mang nhiều điều tốt còn s ố chẵn là s ố âm, tượng trưng cho Trời Trong đó

số 3 ý nghĩa cầu tài lộc, may mắn và sức khoẻ gắn liền với triết lý Tam Tài hay

bộ tượng Tam Đa (Phúc - Lộc - Thọ) S ố 5 cũng rất quan trọng mang nghĩa của v ị trí trung tâm trong phong thuỷ S 5 c u thành t 2 và 3 là hai con s ố ấ ừ ố đại di n cho ệ

sự hài hoà của Âm và Dương Vì những quan ni m truy n thệ ề ống trên nên người xưa thường hay thi t k nhà theo ki u 3 gian (2 chái), ho c 5 gian (2 chái) có bế ế ể ặ ậc