Chương 1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA NGỮ VĂN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM TIÊU BIỂU CỦA NGUYỄN MINH CHÂU Giảng viên hướng dẫn ThS Ngô Thái Lễ Sinh viên thực[.]
Lịch sử vấn đề
Nguyễn Minh Châu là nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại, góp phần vào sự phát triển của nền văn học qua các tác phẩm nổi bật Ông có hành trình sáng tác phong phú, với 13 tập văn xuôi và 1 tập phê bình tiểu luận, để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả và giới nghiên cứu Những tác phẩm của ông đã trở thành đề tài quan tâm nghiên cứu rộng rãi trong và ngoài nước, thu hút hàng trăm bài báo, bài nghiên cứu và chuyên luận khoa học Các nhà nghiên cứu đã khám phá tác phẩm của Nguyễn Minh Châu qua nhiều phương diện khác nhau, tạo nên bức tranh đa dạng, phong phú về đề tài cũng như góp phần thúc đẩy sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật của ông.
Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã khảo sát các bài viết và ý kiến đánh giá của các nhà văn, nhà nghiên cứu, nhà phê bình về cuộc đời và tác phẩm của Nguyễn Minh Châu Để có cái nhìn toàn diện và khách quan về sự nghiệp sáng tác của ông, không thể bỏ qua các giáo trình văn học trong nước sau 1945, trong đó Nguyễn Minh Châu được xem là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại.
- Giáo trình văn học Việt Nam 1945 - 1975 của Đại học tổng hợp Hà Nội, Đại học sư phạm Hà Nội.
Giáo trình văn học Việt Nam 1945 - 1975, tập 1 của NXB Giáo dục, cung cấp kiến thức quan trọng về đặc điểm sáng tác của Nguyễn Minh Châu Các giáo trình này giúp làm rõ đề tài trung tâm trong các tác phẩm của ông, đặc biệt là hình tượng người lính cách mạng Nhờ đó, người đọc có thể hiểu rõ hơn về những nét đặc trưng và chủ đề chính trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu trong giai đoạn này.
Trong bối cảnh sự nổi bật của tài năng Nguyễn Minh Châu, các nhà nghiên cứu văn học đã mở ra nhiều cuộc tranh luận quan trọng về tác phẩm của ông, tiêu biểu là bài "Cuộc trao đổi về truyện ngắn những năm gần đây của Nguyễn Minh Châu" do tuần báo Văn nghệ tổ chức tháng 6 năm 1985 Bài viết thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến những đóng góp của Nguyễn Minh Châu vào văn học Việt Nam, đồng thời phản ánh các ý kiến đa chiều về phong cách sáng tác và giá trị nội dung của ông Cuộc thảo luận này góp phần làm sáng tỏ vai trò và ảnh hưởng của Nguyễn Minh Châu trong nền văn học hiện đại.
Cuộc hội thảo về tác phẩm của Nguyễn Minh Châu đã thu hút nhiều tranh luận sôi nổi, phản ánh hai quan điểm đối lập Một bên tỏ ra dè dặt, e ngại trước sự đổi mới trong phong cách sáng tác của ông, lo ngại về sự thay đổi có thể ảnh hưởng tới giá trị truyền thống Ngược lại, bên kia khẳng định sự tìm tòi, đổi mới sáng tạo của Nguyễn Minh Châu trong truyện ngắn những năm 80, mở ra hướng đi mới cho văn học Việt Nam thời kỳ đó.
Trong cuộc hội thảo đó, nhà văn Tô Hoài đã khẳng định: "Đọc Nguyễn
Minh Châu nhận thấy cuộc đời và trang sách luôn song hành, phản ánh những điều bình thường và lặt vặt trong cuộc sống hàng ngày Những khoảnh khắc giản đơn này, qua con mắt và ngòi bút của tác giả, trở thành những câu chuyện sâu sắc, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh Chính sự tinh tế trong cách phản ánh cuộc sống hàng ngày đã làm nên sức hút đặc biệt của tác phẩm, mang đến những giá trị cảm xúc chân thực và gần gũi cho người đọc.
Nguyễn Minh Châu đều trở thành những gợi ý đáng suy nghĩ và có tầm triết lý".
Nguyễn Kiên nhận định rằng truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu phù hợp với xu hướng phát triển chung của văn học Việt Nam, vượt ra khỏi phạm vi cá nhân của tác giả để thúc đẩy những vấn đề lớn hơn trong xã hội Tác phẩm của Nguyễn Minh Châu không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn mở ra các cuộc tranh luận về những vấn đề trăn trở của thời đại, góp phần phát triển tư duy và nhận thức của độc giả Chính vì vậy, truyện ngắn của ông có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy sự tiến bộ của văn học Việt Nam hiện đại.
Hay Xuân Trường - Trưởng ban văn hóa văn nghệ đã khẳng định:
Truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu trong những năm gần đây đã trở thành một hiện tượng nổi bật, thể hiện xu hướng tìm tòi sáng tạo trong nghệ thuật Việt Nam Tác phẩm của ông nhằm phục vụ hiệu quả hơn cho công cuộc xây dựng đạo đức mới, mang lại những giá trị sâu sắc và ý nghĩa nhân văn sâu rộng Những sáng tạo này góp phần định hình lại phong cách văn học hiện đại, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của văn học dân tộc.
Bên cạnh những ý kiến đó, trong cuộc hội thảo này còn có những ý kiến tỏ ra nghi ngại, dè dặt về hướng đổi mới của Nguyễn Minh Châu.
Bùi Hiển cho rằng, việc khám phá nội tâm, tính cách, hình ảnh cuộc sống và ý nghĩa cuộc đời theo hướng phức tạp hơn không hẳn sẽ mang lại sự sâu sắc Do đó, trong tác phẩm "Cái niềm tin", cảm giác hụt hẫng đã xuất hiện làm giảm đi sự chân thực, sinh động và sức mạnh thuyết phục của hình tượng.
Đào Vũ và Vũ Tú Nam đều chia sẻ ý kiến rằng truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu còn gặp phải một số hạn chế về mặt dễ hiểu, với Vũ Tú Nam cho rằng tác phẩm "bị rối, có phần hơi khó hiểu." Trong khi đó, Phong Lê nhận định rằng truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu không dễ hiểu, phản ánh sự phức tạp và chiều sâu trong các tác phẩm của ông.
Cuộc hội thảo đã thu hút hai luồng ý kiến trái chiều về tác phẩm của Nguyễn Minh Châu, thể hiện các quan điểm đa dạng của dư luận Tuy nhiên, những tác phẩm mới của ông vẫn khẳng định vị trí quan trọng trong văn học Việt Nam và trong lòng độc giả yêu sách.
Vào tháng 1 năm 1994, lễ Tưởng niệm và Hội thảo về nhà văn Nguyễn Minh Châu đã được tổ chức tại thành phố Vinh nhân kỷ niệm 5 năm ngày mất của ông Hội thảo thu hút gần 30 báo cáo nghiên cứu về cuộc đời và tác phẩm của Nguyễn Minh Châu, thể hiện sự đánh giá sâu sắc về di sản văn học của ông Đinh Trí Dũng trong bài viết "Nguyễn Minh Châu và sự trăn trở của một ngòi bút đầy trách nhiệm" đã nhấn mạnh rằng, "Đọc lại Nguyễn Minh Châu từ Cửa sông, đến Dấu chân người lính, người ta thấy anh từ ngày ấy đã không đơn giản hóa cuộc sống", qua đó thể hiện sự trăn trở và tìm tòi của ông về sự khác biệt giữa thế hệ cầm súng cha anh và lớp bộ đội trẻ hiện đại Nhà văn đã dành những trang viết đầy day dứt để phản ánh những số phận không may như Xuân và Nết, qua đó thể hiện tâm huyết của ông đối với những câu chuyện đời thường và câu chuyện của đất nước.
Xuân Thiều nhận xét rằng Nguyễn Minh Châu là nhà văn luôn luôn trăn trở và sáng tạo không ngừng, với sự đổi mới trong từng tác phẩm Ông nhấn mạnh rằng trước đây vài năm, truyện của Nguyễn Minh Châu đã bắt đầu thể hiện các yếu tố mới mẻ, mặc dù còn e dè, rụt rè Tuy nhiên, trong tác phẩm "Mùa trái cóc ở miền Nam", ông đã thể hiện sự dũng cảm và tự tin hơn trong cách thể hiện nghệ thuật, khẳng định sự trưởng thành và bứt phá của nhà văn này.
Minh Châu - Kỷ yếu hội thảo nhân 5 năm ngày mất, trang 115).
Nguyễn Trung Hiếu - "Trở lại Chuyến tàu tốc hành của Nguyễn Minh
Nguyễn Minh Châu là nhà văn đặc biệt với tác phẩm "Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành", nổi bật vì nhân vật phức tạp, cấu trúc câu chuyện độc đáo và lôgic trái chiều, tạo cảm giác nửa tin nửa ngờ nhưng đầy sức hấp dẫn mãnh liệt Tác phẩm đặt ra câu hỏi về hành động của nữ quân nhân dũng cảm, vị tha khi cô bỏ lại đồng đội để làm vợ cho một tù nhân xa lạ, qua đó thể hiện những mâu thuẫn nội tâm và giá trị nhân đạo sâu sắc Chính vì điều này, "Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành" vẫn giữ được sức lôi cuốn đặc biệt đối với độc giả, như một mối duyên nợ khó phai trong lòng người đọc.
Ngoài các cuộc hội thảo, hàng loạt bài viết quan trọng đã được đăng tải trên các tạp chí văn nghệ, tạp chí văn học và văn nghệ quân đội, góp phần thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực nghệ thuật và văn học Việt Nam.
Nhiệm vụ nghiên cứu
Nguyễn Minh Châu đã tái hiện một cách đầy đủ và hệ thống nội dung lẫn hình thức trong các tác phẩm viết về đề tài người lính, góp phần làm rõ nét vẻ đẹp anh hùng và tâm lý nhân vật Những sáng tác của ông thể hiện sự chân thực và sâu sắc về cuộc sống của người chiến sĩ, góp phần nâng cao chất lượng và đa dạng trong nền văn học cách mạng Đặc biệt, Nguyễn Minh Châu đã góp phần quan trọng vào công cuộc đổi mới văn học Việt Nam, thúc đẩy sự phát triển của lý luận và hình thức thể hiện mới, mang lại diện mạo mới cho văn học nước nhà Nhờ đó, ông khẳng định vị trí và vai trò của mình trong tiến trình đổi mới sáng tạo của văn học Việt Nam hiện đại.
Phương pháp nghiên cứu
Trong đề tài này, chúng tôi kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu như phân tích tác phẩm và tổng hợp các bài viết đã có để đảm bảo tính toàn diện của nghiên cứu Ngoài ra, phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu các sáng tác của Nguyễn Minh Châu với các tác giả cùng thời và những tác phẩm của ông trước và sau năm 1975, giúp làm rõ đặc điểm riêng và sự phát triển của phong cách sáng tác.
Cấu trúc khóa luận
Nội dung chính của khóa luận gồm 3 phần:
1 Lý do chọn đề tài
Chương 1: Tổng quan về văn học Việt Nam từ năm 1945 đến nay trong việc thể hiện hình tượng người lính
Chương 2: Hình tượng người lính trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu Phần kết luận
TỔNG QUAN VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN
Hoàn cảnh xã hội tạo nguồn cảm hứng mãnh liệt cho các nhà văn viết về người lính
Văn học Việt Nam giai đoạn 1945-1975 ra đời trong hoàn cảnh lịch sử xã hội đặc biệt, khi đất nước trải qua 30 năm đấu tranh không mệt mỏi Trong bối cảnh sôi nổi của lịch sử, văn học đã chịu ảnh hưởng rõ nét, phục vụ tích cực cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Do đó, văn học thời kỳ này thường tập trung phản ánh các sự kiện mang ý nghĩa lịch sử trọng yếu, liên quan đến sự sống còn của quốc gia Các tác phẩm đều hướng về những vấn đề trung tâm, cốt lõi của dân tộc, được khuyên khích bởi Đảng và nhân dân rằng: “Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội là hai đề tài thiêng liêng và cao cả của văn học” Thời kỳ này, văn học đã trở thành bức tranh chân thực, sinh động về lịch sử dân tộc, có sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống chính trị và tinh thần Các nghệ sĩ, tiêu biểu như nhà thơ Xuân Diệu, đều nung nấu khát vọng viết về lịch sử dân tộc và hòa mình vào dòng chảy của dân tộc, của nhân dân cách mạng.
Tôi cùng xương thịt với nhân dân của tôi Cùng đổ mồ hôi cùng sôi giọt máu
Tôi sống với cuộc đời chiến đấu Của triệu người yêu dấu gian lao.
Hay trong thơ Chế Lan Viên:
Vóc nhà thơ đứng ngang tầm chiến lũy Bên những dũng sĩ đuổi xe tăng ngoài đồng và hạ trực thăng rơi.
(Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng)
Ngoài ra, nhiều nhà thơ cách mạng khác đã đóng góp to lớn vào sự phát triển của văn học Việt Nam Trong đó, tập thơ "Từ ấy", "Gió lộng", "Việt Bắc", "Ra trận", "Máu và hoa" của Tố Hữu phản ánh chân thực và sinh động các chặng đường đấu tranh cũng như quá trình xây dựng của dân tộc.
Trong bối cảnh xã hội thời kỳ chiến tranh, vừa thơ ca vừa văn xuôi đã góp phần quan trọng vào nền văn học cách mạng Trong đó, truyện ngắn, truyện vừa, đặc biệt là tiểu thuyết và ký, đã phản ánh chân thực tinh thần chiến đấu của nhân dân, thể hiện rõ sự khốc liệt của chiến tranh cùng những hy sinh lớn lao của dân tộc Ví dụ điển hình là tiểu thuyết "Dấu chân người lính" của Nguyễn Minh Châu, thể hiện sâu sắc tâm trạng và những mất mát của chiến tranh Các tác phẩm này góp phần làm rõ hơn hình ảnh người chiến sĩ và cuộc đấu tranh trường kỳ của dân tộc Việt Nam.
Trong văn học phản ánh cuộc kháng chiến toàn diện của dân tộc, các nhân vật đa dạng về tầng lớp, thế hệ và địa phương, đều thể hiện phẩm chất chính trị và tinh thần cách mạng qua tư cách công dân Lý tưởng độc lập, tự do, tinh thần chiến đấu chống xâm lược, cùng thái độ đối với chủ nghĩa xã hội là những tiêu chuẩn cao để đánh giá con người trong giai đoạn này Các vấn đề tư tưởng, xung đột nội tâm đều được xét theo những tiêu chuẩn này, đồng thời tình cảm cộng đồng như tình đồng bào, đồng chí, quân dân, cùng tình yêu quê hương đất nước, Đảng và lãnh tụ luôn thể hiện sâu đậm và xúc động Nhân vật trong văn học chủ yếu là con người của lịch sử, của sự nghiệp chung và đời sống cộng đồng, trong đó trung tâm là những người chiến sĩ, lực lượng trực tiếp tham gia chiến đấu như bộ đội, Giải phóng quân, dân quân du kích và thanh niên xung phong.
Quá trình phát triển của văn học Việt Nam từ 1945 đến 1975 phản ánh bước đường đi của cách mạng, cổ vũ, ca ngợi những chiến công và phẩm chất anh hùng của nhân dân Trong giai đoạn này, văn học hướng về đại chúng, đặc biệt là tầng lớp công nông binh, trở thành đối tượng thể hiện và nguồn lực sáng tác, tạo cảm hứng từ nhịp sống của quần chúng Các tác phẩm xây dựng hình tượng đông đảo, khí thế và sức mạnh của nhân dân, đồng thời nhà văn vừa sáng tác vừa chiến đấu, coi đó như viết về chính cuộc đời mình Sau chiến thắng mùa xuân 1975, đất nước thống nhất, văn học cần đổi mới để phù hợp với kỷ nguyên mới, chuyển từ chủ nghĩa anh hùng ca sang phản ánh chân thực cuộc sống và đề cao nhân đạo, tính cá nhân Xu hướng này hướng tới khám phá con người trong tất cả sự phức tạp, thúc đẩy tính dân chủ và cảm hứng nhân bản, phản ánh rõ nét trong các tác phẩm văn học thời kỳ đổi mới sau 1975.
Chiến tranh đi qua nhưng dư âm của nó vẫn còn dai dẳng, ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống và tâm lý con người Sau chiến tranh, người dân mới có cơ hội nhìn nhận lại toàn diện về 30 năm chiến tranh khốc liệt Chính điều này thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực văn học viết về người lính, phản ánh chân thực những hy sinh và nỗi đau mà họ đã trải qua.
Hầu hết các nhà văn đều từng tham gia chiến tranh và đã trải qua những trải nghiệm chiến đấu trực tiếp Họ tự đổi mới bản thân để có cái nhìn sắc sảo, khách quan hơn về cuộc chiến, đặc biệt là chân dung người lính Các tác phẩm của họ phản ánh hiện thực cuộc sống chiến tranh phong phú, chân thực và gần gũi hơn với thực tế đang diễn ra.
Khái quát chung về hình tượng người lính trong văn học Việt Nam từ năm 1945 đến nay
Văn học giai đoạn 1945 - 1975 phản ánh những sự kiện lịch sử quan trọng, số phận toàn dân và chủ nghĩa anh hùng của dân tộc Việt Nam Mục tiêu chính của nền văn học này là hướng tới và phục vụ đại chúng, góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu và giữ vững ý chí cách mạng Trong sáng tác của các nhà văn thời kỳ này, hình tượng người lính cách mạng luôn xuyên suốt như biểu tượng tiêu biểu cho ý chí chiến đấu và tinh thần anh dũng của quân đội và nhân dân cả nước.
Văn học Việt Nam từ thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945-1954) đã xác định nhân vật chính là quần chúng công nông binh, tiêu biểu là người lính vệ quốc đoàn Ban đầu, các nhà văn xây dựng hình tượng người lính mang phong cách lãng mạn, anh hùng, mang vẻ đẹp bi tráng và hình ảnh người anh hùng hảo hán, như trong "Ngày về" của Chính Hữu hoặc "Tây Tiến" của Quang Dũng, thể hiện sự hào hoa, chiến đấu anh dũng Sau đó, văn học chuyển hướng khám phá hình tượng người lính dựa trên cảm quan thực tế, khai thác vẻ đẹp bình dị trong đời sống kháng chiến, như trong "Việt Bắc" của Tố Hữu và "Đồng chí" của Chính Hữu, khi các nhà thơ sáng tạo phương thức biểu đạt trữ tình mới phù hợp với giai đoạn lịch sử, tuy nhiên, các hình tượng người lính thời kỳ này chủ yếu mang tính tập thể, chung chung, chưa thể hiện rõ nét tính cách cá nhân, vẫn còn bị chìm trong đám đông.
Sau 1954, miền Bắc đã lập lại hòa bình, đồng thời nhân dân ta vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa tiếp tục cuộc kháng chiến chống Mỹ Trong giai đoạn này, văn học đã khắc họa hình tượng người lính cách mạng một cách rõ nét, tập trung vào tính cách cá nhân và tính điển hình hóa Các tác phẩm như tiểu thuyết "Đất nước đứng lên" của Nguyên Ngọc và "Vỡ bờ" của Nguyễn Đình Thi đã thể hiện sâu sắc hình ảnh người lính như những biểu tượng anh dũng, tiêu biểu của tinh thần chiến đấu và ý chí của dân tộc.
Các tác phẩm như "Hòn đất" của Anh Đức, "Người mẹ cầm súng" của Nguyễn Thi, và "Dấu chân người lính" của Nguyễn Minh Châu đều chứa đựng những nhân vật độc đáo, không lẫn vào đâu được, phản ánh nét đặc trưng riêng biệt của người Việt Nam Tuy nhiên, qua những tác phẩm này, người đọc vẫn có thể nhận diện rõ phẩm chất anh hùng, tinh thần dũng cảm, bất khuất của người lính và người mẹ Việt Nam trong cuộc chiến tranh Giải phóng đất nước Những câu chuyện chân thực, cảm động này không chỉ thể hiện sự hy sinh, lòng trung thành mà còn khắc họa rõ nét vẻ đẹp phẩm chất anh hùng của con người Việt Nam trong thời kỳ cam go, thử thách.
Trong văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, hình tượng người lính nổi bật với dấu ấn, tầm vóc, tư tưởng và ý chí của thời đại, thể hiện rõ qua các tác phẩm sáng tạo Giai đoạn 1945 - 1975, hình tượng người lính không chỉ đóng vai trò trung tâm mà còn được xây dựng theo khuynh hướng sử thi, phản ánh khí thế hào hùng, ý chí chiến đấu kiên cường của bộ đội và nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
1.2.1.1 Hình tượng là hình tượng trung tâm của văn học
Văn học Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 ra đời và phát triển trong bối cảnh chiến tranh ác liệt, phản ánh tâm lý và tinh thần vượt qua khó khăn của dân tộc Thời kỳ này chứng kiến sự biến đổi rõ rệt về nội dung và hình thức so với văn học trước cách mạng, góp phần thể hiện chân thực cuộc sống và lý tưởng cách mạng Điểm nhấn của văn học giai đoạn này là chung một mục đích sáng tác, hướng ngòi bút về hiện thực cách mạng, như một chiến hào chiến đấu để thúc đẩy tinh thần đấu tranh và khơi dậy khí thế dân tộc. -Khám phá giải pháp học ngôn ngữ và giao tiếp AI tối ưu cho người làm nội dung với Talkpal ngay hôm nay! [Learn more](https://pollinations.ai/redirect/2699274)
Nhân vật trong các sáng tác văn học giai đoạn này thường có điểm chung là đều là những đứa con tinh thần trưởng thành từ chiếc nôi cách mạng, đại diện cho giai cấp và dân tộc Họ kết tinh những phẩm chất cao quý của cộng đồng và trở thành hình mẫu lý tưởng của thời đại, là những người lính cách mạng trung thành và dũng cảm Cuộc kháng chiến lâu dài của dân tộc đã giúp nhà văn khám phá sức mạnh quật khởi của con người Việt Nam, thể hiện vẻ đẹp mới lạ và khác thường, khi những người dân hiền lành, nhỏ bé sẵn sàng hy sinh tất cả để bảo vệ tổ quốc khi đất nước lâm nguy.
Người nghệ sĩ nhận thức rõ sức mạnh của hình tượng "cả dân tộc vươn mình tới ánh sáng," chính là con người quần chúng, trở thành hình ảnh trung tâm trong sáng tác thời kỳ kháng chiến Phát hiện này định hướng đề tài, phương hướng sáng tác và làm hệ quy chiếu cho các nguyên tắc nghệ thuật của giai đoạn đó Mặc dù hình tượng người lính xuất hiện xuyên suốt các tác phẩm, nhưng họ luôn được đặt trong phạm trù con người quần chúng, hiện lên trong đám đông, chưa có tính cách riêng biệt mà hòa lẫn vào cộng đồng, thể hiện tinh thần đoàn kết và sức mạnh tập thể của nhân dân.
Trong cảm hứng sáng tạo của các nhà văn, hình ảnh người lính trở nên thân thiết và tự hào, biểu tượng của vẻ đẹp hoàn thiện và sự toàn vẹn Họ xuất hiện ở mọi nơi với nét đẹp rạng rỡ, không hề có bất kỳ khiếm khuyết nào, như những viên ngọc quý lung linh không tì vết Người lính được xem như kết tinh của những phẩm chất tốt đẹp của nhân dân, thể hiện sức mạnh, lòng dũng cảm và lòng trung thành Chính hình ảnh này đã khắc sâu trong lòng người về vẻ đẹp thiêng liêng và vẻ vang của người chiến binh Việt Nam.
Trong thời điểm đó, các nhà văn đã sáng tác nhiều tác phẩm xây dựng hình tượng những con người anh hùng tiêu biểu của quần chúng cách mạng, như anh hùng Núp trong "Đất nước đứng lên" của Nguyên Ngọc, thể hiện vẻ đẹp bình thường mà phi thường của người anh hùng quần chúng Ngoài ra, nhân vật chị Út Tịch trong truyện ký "Người mẹ cầm súng" của Nguyễn Thi và chị Sứ trong "Hòn đất" của Anh Đức cũng là những minh chứng sống động cho hình tượng người phụ nữ anh hùng, góp phần làm nổi bật vẻ đẹp của người dân bình thường trong cuộc đấu tranh cách mạng.
Hình tượng người lính không chỉ biểu hiện sự dũng cảm, hy sinh và kiên định, mà còn thể hiện tài năng và những đặc điểm khó quên Tính cách người lính thường phát triển theo chiều hướng tích cực, từ kiên trì đến quật khởi, từ căm thù đau thương đến quyết tâm lên đường Quá trình này phản ánh rõ sự thích nghi của người lính với môi trường mới, nhiệm vụ mới, đáp ứng yêu cầu của cách mạng.
Giai đoạn văn học từ 1945 đến 1975 đã tạo nên bức tranh phong phú về hình tượng người lính, phản ánh tinh thần chiến đấu và niềm tự hào dân tộc Mỗi tác giả đều xây dựng hình tượng người lính theo phong cách riêng, góp phần thể hiện cảm hứng chung của thời đại, đồng thời khắc họa sâu sắc sự hy sinh và ý chí quật cường của những người lính trên mặt trận.
1.2.1.2 Hình tượng người lính được thể hiện theo khuynh hướng sử thi
Trong giai đoạn 1945 - 1975, hình tượng người lính trong các tác phẩm văn học xuất hiện theo hướng sử thi, thể hiện tinh thần anh hùng và niềm tự hào dân tộc Chất sử thi kết hợp với cảm hứng lãng mạn tạo nên hình ảnh người lính đầy sức mạnh, ý chí kiên cường và khát vọng cống hiến cho Tổ quốc Họ không chỉ là những chiến sĩ, mà còn đại diện cho tầm vóc, sức mạnh và ý chí của cả cộng đồng, trở thành biểu tượng anh dũng trong lịch sử chống giặc ngoại xâm. -Nâng tầm bài viết về hình tượng người lính sử thi với [Draft Alpha](https://pollinations.ai/redirect/draftalpha) để thu hút độc giả và tối ưu SEO ngay hôm nay!
Các nhà văn, nhà thơ không ngớt lời ca ngợi những người lính, đồng thời là những anh hùng của dân tộc.
Hoan hô anh giải phóng quân, những người chiến sĩ anh dũng đứng lên giải phóng đất nước Kính chào anh, người anh hùng của nhân dân, biểu tượng của lòng dũng cảm và tinh thần kiên cường Lịch sử ghi nhận những chiến công của anh chàng trai chân đất, người đã vượt qua mọi thử thách để bảo vệ quê hương Sống hiên ngang, bất khuất trên đời, anh trở thành biểu tượng của lòng trung thành và ý chí mạnh mẽ, như Thạch Sanh của thế kỷ hai mươi.
Trong quan niệm của các nhà văn về tác phẩm văn học, người lính luôn thể hiện ý chí và tinh thần của dân tộc, gắn bó với những vấn đề có ý nghĩa thời đại Câu nói của Tố Hữu: "Ta vì ta ba chục triệu người, cũng vì ba ngàn triệu trên đời" nhấn mạnh tinh thần đoàn kết, trách nhiệm của người lính không chỉ vì quốc gia mà còn vì cộng đồng toàn cầu.
Tên Tổ quốc vang xa ngoài bờ cõi
Ta đội triệu tấn bom mà hái mặt trời hồng
HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH TRONG SÁNG TÁC CỦA
Nguyễn Minh Châu với đề tài người lính
2.1.1 Vị trí văn học sử của nhà văn Nguyễn Minh Châu
Nguyễn Minh Châu sinh ngày 20 - 10 - 1930 trong một gia đình nông dân khá giả ở làng Thơi, thuộc xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An.
Là con út trong một gia đình có 6 chị em, Nguyễn Minh Châu được tạo điều kiện học hành chu đáo.
Nguyễn Minh Châu dù vào làng văn muộn nhưng đã nhanh chóng khẳng định tên tuổi bằng những tác phẩm tiêu biểu trên hành trình sáng tạo nghệ thuật Ông bắt đầu sự nghiệp viết với truyện ngắn "Một buổi tập viết" năm 1960 và kết thúc bằng tác phẩm "Phiên chợ Giát" viết tại giường bệnh năm 1989, sau 29 năm cầm bút Trong hơn hai thập kỷ sáng tác, ông để lại 14 tác phẩm đa dạng thể loại như truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết và phê bình Tác phẩm của ông nổi bật với việc khắc họa hình ảnh anh hùng, phẩm chất cao đẹp của người Việt Nam trong chiến đấu, đồng thời bộc lộ những trăn trở, lo âu và khát vọng thức tỉnh lương tâm cùng cảm hứng nhân văn mãnh liệt.
Quá trình sáng tác của Nguyễn Minh Châu được chia làm hai thời kỳ chính: trước và sau năm 1975, với những đóng góp lớn vào lĩnh vực tiểu thuyết và truyện ngắn trong tiến trình văn học hiện đại Việt Nam Trong giai đoạn trước năm 1975, ông được mệnh danh là “đỉnh cao của tiểu thuyết,” thể hiện vị trí nổi bật của ông trong nền văn học Việt Nam thời kỳ đó.
Minh Châu đã đạt được nhiều thành công với các tác phẩm tiêu biểu như "Cửa sông" (1967) và "Dấu chân người lính" (1972), đều được viết trong giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mỹ Những tác phẩm này ca ngợi chủ nghĩa anh hùng và vẻ đẹp của những người lính chiến đấu vì độc lập tự do của dân tộc, qua lối văn liệt kê đặc sắc và chất giọng sử thi dồn dập Hình tượng người lính trong tác phẩm thể hiện vẻ đẹp lãng mạn, khí phách và tinh thần bất khuất của thời đại dân tộc Phan Cự Đệ trong bài viết "Từ Cửa sông đến Dấu chân người lính" đã khẳng định rằng các tác phẩm của Minh Châu góp phần tô đậm hình ảnh anh hùng và khí phách của chiến tranh, góp phần thể hiện lòng tự hào dân tộc.
“Nguyễn Minh Châu đã tiến đến những bước đi vững chắc, đầy hứa hẹn với những quyết tâm thường xuyên đi sâu vào những mũi nhọn trong cuộc sống.
Nguyễn Minh Châu luôn nỗ lực rèn luyện thế giới quan và tu dưỡng nghệ thuật một cách nghiêm túc, điều này góp phần nâng cao chất lượng sáng tác của ông Với sự chú trọng vào việc phát triển tư duy nghệ thuật và vẻ đẹp của đời sống, ông chắc chắn còn tiến xa hơn nữa trong lĩnh vực tiểu thuyết Những nỗ lực của ông không chỉ thể hiện ở kỹ năng viết lách mà còn phản ánh sâu sắc về cuộc sống và con người, điều này giúp ông khẳng định vị thế trong nền văn học Việt Nam.
Cùng với những thành công ở lĩnh vực tiểu thuyết, truyện ngắn cũng khẳng định vị thế của ông trên văn đàn lúc bấy giờ.
Các truyện ngắn "Mảnh trăng cuối rừng", "Bên đường chiến tranh" và "Những vùng trời khác nhau" đều thể hiện rõ cảm hứng lãng mạn, vốn là chủ đề chính xuyên suốt tác phẩm Cảm hứng này đã phát triển thành chủ nghĩa anh hùng, thể hiện niềm tự hào và khát vọng vượt lên thử thách của nhân vật và con người trong câu chuyện Giọng điệu chung của các tác phẩm mang tính ngợi ca, thể hiện sự tôn vinh những giá trị cao đẹp, đồng thời phản ánh nhận thức và mục đích sáng tác của nhà văn nhằm phục vụ chính trị và lý tưởng cách mạng.
Dù Nguyễn Minh Châu đã đạt được nhiều thành tựu trước năm 1975, các tác phẩm của ông lúc đó vẫn chưa tạo thành một hiện tượng văn học độc đáo mà còn nằm trong dàn đồng ca chung của các tác phẩm phục vụ cách mạng Tuy nhiên, sau năm 1975, sự nghiệp sáng tác của ông bước vào giai đoạn chuyển biến rất lớn, thể hiện rõ nét hơn những đổi mới và độc đáo trong phong cách cũng như nội dung.
Nguyễn Minh Châu đã thành công trong lĩnh vực tiểu thuyết và để lại dấu ấn sâu đậm trong truyện ngắn Truyện ngắn của ông sau 1975, đặc biệt đến năm 1980, đạt đỉnh cao của nghệ thuật, thể hiện rõ sự phát triển và sáng tạo độc đáo Ông luôn không hài lòng với thành quả của mình, mà ngược lại, luôn tìm tòi, đổi mới để phát triển thêm Sau chiến tranh kết thúc năm 1975, cuộc sống thường nhật trở lại, tạo điều kiện thuận lợi cho ông thể hiện những trăn trở sáng tạo trong văn chương.
Sau năm 1975, truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu ghi nhận sự đổi mới toàn diện về nội dung và hình thức nghệ thuật, thể hiện rõ qua cảm hứng truyện, nội dung tư tưởng và ý nghĩa nhân vật Thành công lớn về nghệ thuật của nhà văn được thể hiện qua cách sử dụng lời văn, giọng điệu và kỹ thuật miêu tả nhân vật tinh tế, chân thật Những sáng tác của ông phản ánh sâu sắc cuộc sống, khắc họa tâm lý nhân vật một cách sống động, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới.
Tất cả những đặc điểm đó đã làm nên phong cách riêng của Nguyễn Minh Châu rất độc đáo, không lẫn lộn với các nhà văn khác.
Giai đoạn này ông có những tác phẩm tiêu biểu cho phong cách của mình:
Nguyễn Minh Châu đã góp phần nâng cao chất lượng văn học Việt Nam qua các tác phẩm nổi bật như "Bức tranh," "Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành," "Cơn giông," "Cỏ lau," và "Phiên chợ Giát." Nhờ nghiệp sáng tác và hoạt động văn học kiên trì, dũng cảm, ông đã xây dựng uy tín không chỉ là một tài năng mà còn là một nhân cách lớn trong giới văn học Một nhà phê bình đã gọi ông là một nhà văn tiêu biểu có tầm ảnh hưởng sâu rộng.
Nguyễn Minh Châu là một biểu tượng của nền văn học kháng chiến cách mạng với những đóng góp to lớn, được ghi nhận bởi các nhà văn và nhà phê bình uy tín Ông được xem là người kế tục xuất sắc những bậc thầy của nền văn xuôi Việt Nam và là người mở đường rực rỡ cho các thế hệ tác giả trẻ sau này, như nhận xét của Nguyễn Khải Thời gian và các nhà phê bình nghiêm khắc cũng sẽ xác định lại chính xác vị trí của ông trong dòng chảy văn học Việt Nam, nhưng hiện nay đã có thể khẳng định rằng Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn mở đường tài năng, đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của nền văn học nước nhà.
Nguyễn Minh Châu là một nhà văn đầy tài năng và sáng tạo, góp phần quan trọng trong quá trình đổi mới tư duy nghệ thuật của nền văn học Việt Nam Ông là người đi đầu trong việc chuyển mình của văn học, thể hiện qua tài năng và nhiệt huyết của mình Bằng hành trình bền bỉ và gian khổ, Nguyễn Minh Châu đã để lại một di sản văn chương quý giá, trở thành tấm gương sáng tạo đáng trân trọng trong giới văn học Những đóng góp của ông đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của văn học Việt Nam hiện đại, khẳng định vị thế của ông như một nhà văn tiên phong và sáng tạo.
Nguyễn Minh Châu trong công cuộc đổi mới văn học đã khiến ông có được vai trò mở đường đầy khó khăn nhưng cũng rất vinh dự.
2.1.2 Sáng tác của Nguyễn Minh Châu về đề tài người lính
Nguyễn Minh Châu với gần 30 năm sáng tạo đã tập trung khai thác hai chủ đề chính: chiến tranh và người lính, cũng như nông thôn và người nông dân Ông là nhà văn chiến sĩ, vì vậy đề tài người lính luôn là điểm nhấn trong tác phẩm của ông, phản ánh khát vọng khai thác, đổi mới trong sáng tác Trước 1975, hình tượng người lính của Nguyễn Minh Châu thể hiện vẻ đẹp của thời đại, những người đặt lợi ích dân tộc trên lợi ích cá nhân, hy sinh vì hòa bình và độc lập của đất nước.
Trong truyện ngắn "Mảnh trăng cuối rừng", nhân vật Lãm là một chiến sĩ lái xe chở vũ khí lên miền Tây, thể hiện lòng trung thành và trách nhiệm cao với Tổ quốc Việc được chiến đấu để bảo vệ đất nước là niềm tự hào lớn lao đối với anh, phản ánh tinh thần anh dũng, ý chí chiến đấu kiên cường của người lính trong thời kỳ kháng chiến Tác phẩm nhấn mạnh giá trị của lòng yêu nước và ý nghĩa của sự hy sinh trong hành trình bảo vệ Tổ quốc.
Những vùng trời khác nhau thể hiện hình ảnh những người lính chiến đấu anh dũng nhưng vẫn giữ vẻ thư sinh hiền lành của Hà Nội Nhân vật Sơn lần đầu gặp trong mắt Lê là người cao gầy, trắng trẻo, mang dáng đi mền mại như con gái, nhưng khi tham gia chiến đấu lại vô cùng dũng cảm Sự thay đổi trong cách nhìn nhận của Lê về Sơn phản ánh sự cảm thông và tình đồng chí, đồng đội sâu sắc Từ đó, họ trở thành những người bạn tốt, gắn bó qua những thử thách của chiến tranh.
Trong tác phẩm "Dấu chân người lính," Nguyễn Minh Châu đã khắc họa hình ảnh những người lính với tinh thần lạc quan tràn đầy Họ sống với những ước mơ, hoài bão lớn và thể hiện sự dũng cảm khi sẵn sàng đón nhận cái chết một cách nhẹ nhàng, như nhân vật Lữ và Đàm Những nét tính cách này làm nổi bật vẻ đẹp của người lính Việt Nam trong chiến tranh, thể hiện ý chí vượt qua thử thách và ý nghĩa của tinh thần chiến đấu kiên cường.
Hình tượng người lính trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu
2.2.1 Hình tượng người lính trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu trong giai đoạn 1945 - 1975
2.2.1.1 Người lính là nhân vật trung tâm trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu
Nguyễn Minh Châu là một nhà văn vừa sáng tạo, vừa chiến sĩ, với hình tượng người lính trung tâm trong các tác phẩm của mình Ông sử dụng tài năng và kiến thức để xây dựng hình mẫu nhân vật lý tưởng phản ánh tinh thần của thời kỳ chiến tranh Trong các tác phẩm trước 1975, dù chưa lớn về quy mô, ông đã khắc họa hình ảnh người lính cách mạng qua các tác phẩm như "Cửa sông" và truyện ngắn "Mảnh trăng cuối rừng" Tiểu thuyết nổi bật nhất của ông thể hiện rõ nét hình tượng người lính và tinh thần chiến đấu của họ.
"Dấu chân người lính" là tác phẩm tiêu biểu trong văn xuôi chống Mỹ, nổi bật với hình tượng người lính trở thành nhân vật trung tâm xuyên suốt tác phẩm Tác phẩm khắc họa hình ảnh người lính với những hình ảnh chân thực, giàu cảm xúc, thể hiện rõ tinh thần anh dũng, quả cảm của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Qua đó, tác phẩm góp phần xây dựng hình tượng người lính như biểu tượng của lòng trung thành, hy sinh và ý chí kiên cường của dân tộc Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh.
Nguyễn Minh Châu xây dựng hàng chục nhân vật người lính và chiến sĩ mang phẩm chất cao đẹp, phản ánh thực tế cuộc chiến đấu phong phú, đa dạng và phức tạp Những nhân vật như Lãm, Nguyệt trong "Mảnh trăng cuối rừng" và Kinh, Lữ, Long, Vựng, Nết, Cận, Phát, Khuê, Lượng trong các tác phẩm khác thể hiện sự sinh động và đa dạng của thế giới chiến tranh Ngòi bút của ông còn khắc họa các nhân vật mới xuất hiện như chị cán bộ huyện tham gia ngụy quyền hay những người dân trong "Dấu chân người lính", để lại ấn tượng sâu sắc về cuộc sống và tâm lý chiến sĩ trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt.
Sau năm 1975, hình tượng người lính trở thành nhân vật sánh ngang với người nông dân, thể hiện vai trò quan trọng trong xã hội Trước 1975, Nguyễn Minh Châu thường mô tả các nhân vật là người lính hoặc mang dáng dấp người lính, phản ánh bối cảnh chiến tranh khốc liệt của thời kỳ đó Đặc điểm thời đại và hoàn cảnh xã hội đóng vai trò quyết định trong đề tài sáng tác của nhà văn, khiến ông tập trung xây dựng hình ảnh người lính đầy cảm xúc và ý nghĩa Nếu đất nước không trải qua những cuộc chiến tranh gian khổ và Nguyễn Minh Châu không là nhà văn chiến sỹ, có khả năng hình tượng người lính không chiếm được sự cảm thông sâu sắc cũng như gây xao xuyến trong lòng nhà văn như hiện tại.
Trong các sáng tác của Nguyễn Minh Châu, người lính là hình tượng trung tâm, thể hiện rõ nét trong giai đoạn văn học từ 1945 đến 1975 Đây chính là biểu tượng phản ánh tinh thần chiến đấu, hy sinh và những thử thách của người lính trong chiến tranh Khi nhắc đến nền văn học Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975, không thể bỏ qua hình ảnh người lính trong các tác phẩm của Nguyễn Minh Châu, vì họ tượng trưng cho sức mạnh và ý chí của nhân dân Việt Nam Hình tượng người lính trong sáng tác của ông không chỉ phản ánh thực tại chiến tranh mà còn thể hiện những giá trị nhân đạo, tình cảm và khát vọng hòa bình Chính vì vậy, Nguyễn Minh Châu được xem là nhà văn góp phần làm nổi bật hình tượng người lính trong văn học Việt Nam suốt giai đoạn này.
2.2.1.2 Hình tượng người lính được Nguyễn Minh Châu thể hiện theo khuynh hướng sử thi
Một trong những vấn đề quan trọng của văn học Việt Nam giai đoạn 1945
Năm 1975, nền văn học Việt Nam nổi bật với phong cách sử thi và cảm hứng lãng mạn, thể hiện qua các tác phẩm mang nét đặc trưng của giai đoạn này Nguyễn Minh Châu là một trong những đại diện tiêu biểu, với các sáng tác tập trung vào đề tài chiến tranh và người lính cách mạng, góp phần phản ánh tinh thần anh dũng, khắc họa sâu sắc hình ảnh chiến tranh trong tâm trí người đọc.
Người lính trong tác phẩm của Nguyễn Minh Châu đại diện cho hình ảnh cao quý của dân tộc Việt Nam trong cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc Dù được nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau, những người lính vẫn toát lên vẻ đẹp lung linh, mang phẩm chất anh hùng và ý chí kiên cường Ở tuổi 37, Nguyễn Minh Châu đã ra mắt tác phẩm chững chạc đầu tiên, "Cửa sông", nhanh chóng nhận được sự yêu thích từ độc giả và được xem là dấu hiệu cho tài năng viết tiểu thuyết của ông "Cửa sông" kể về vùng quê Cửa Lạch của chính tác giả, nơi vừa sản xuất vừa chiến đấu, phản ánh chân thực cuộc sống và lý tưởng của người dân Việt Nam thời chiến tranh.
Vùng quê là yếu tố làm tăng thêm chiều sâu cho bức tranh cuộc sống mới trong Cửa sông, qua đó nhà văn thể hiện sức mạnh xây dựng của nhân dân Việt Nam Những phẩm chất cao quý như yêu nước, gan dạ, cần cù lao động của con người Việt Nam được khắc họa qua nhiều dáng vẻ khác nhau, thể hiện tinh thần chiến đấu và lao động hàng ngày Dòng máu yêu nước sục sôi trong mỗi người khiến họ sẵn sàng hy sinh tài sản, tính mạng để bảo vệ quê hương Các nhân vật như Thùy, Bân, Bác Thỉnh đại diện cho hình tượng những người bình thường nhưng anh dũng trong thời kỳ chống Mỹ, thể hiện tình đồng chí, đoàn kết và sự hy sinh cao cả trong chiến tranh Dù ngày thường có thể quay lưng lại, nhưng khi chiến tranh bùng nổ, họ đều đoàn kết, xích lại gần nhau để chống lại giặc ngoại xâm.
Cửa sông chính là tác phẩm mở đầu hành trình sự nghiệp của Nguyễn Minh
Châu Sau Cửa sông đến Mảnh trăng cuối rừng.
"Mảnh trăng cuối rừng là truyện ngắn thành công về cả tư tưởng lẫn tài năng nghệ thuật, nổi bật với câu chuyện tình yêu đẹp và lãng mạn của nhân vật Nguyệt Truyện mở đầu bằng hình ảnh mối tình trong sáng của Nguyệt, phản ánh sự khắc khoải và khao khát tình cảm chân thành trong những năm mở đường ở miền Tây Đặc biệt, nhân vật Nguyệt đã yêu qua một lời giới thiệu của người khác và những bức thư người ấy gửi cho người khác, thể hiện sự chân thành và mong manh của tình yêu thời chiến tranh, đồng thời làm nổi bật chủ đề về sự hy sinh và khát vọng hạnh phúc của con người trong hoàn cảnh khó khăn."
Nguyễn Minh Châu, trong tác phẩm của mình viết về đề tài chiến tranh, tập trung vào việc khám phá và tôn vinh vẻ đẹp trong hoàn cảnh khốc liệt, thay vì mô tả sự dữ dội hay những hi sinh gian khổ Nhà văn hướng đến việc tìm kiếm cái đẹp trong tâm hồn con người và cuộc sống, phản ánh niềm đam mê khám phá vẻ đẹp chân chính qua từng tác phẩm Đó là một hướng tiếp cận mới mẻ, khác biệt so với những tác phẩm chiến tranh thường xuyên nhấn mạnh sự ác liệt và đau thương Chính sự say mê đó giúp Nguyễn Minh Châu truyền tải thông điệp về vẻ đẹp nhân ái, cuộc sống và ý nghĩa sâu sắc của nghệ thuật trong chiến tranh.
Nguyệt mang vẻ đẹp diệu kỳ hòa quyện cùng thiên nhiên, thể hiện sự hài hòa giữa con người và vầng trăng Ánh trăng non đầu tháng tượng trưng cho sự trẻ trung của Nguyệt, trong khi những chập chờn của trăng rừng già phản ánh vẻ đẹp bí ẩn, khó nắm bắt của cô Khi Nguyệt cùng Lãm ngồi trong cabin, ánh trăng khiến mái tóc của cô rực rỡ, gợi nhớ mái tóc dày của chị Sứ trong tác phẩm Hòn đất, biểu tượng của vẻ đẹp tâm hồn và sức sống vượt trên chiến tranh Đặc biệt, ánh trăng soi rõ vào mặt Nguyệt, làm nổi bật vẻ đẹp kỳ diệu của cô, đến mức Lãm cũng không thể chịu đựng lâu mắt trước vẻ rạng rỡ ấy.
Nguyệt thể hiện vẻ đẹp tâm hồn dũng cảm, nhanh nhẹn và quả quyết trong chiến tranh, khi đối mặt với nguy hiểm của bom đạn Sự bình tĩnh, ung dung của cô qua tư thế ngồi khi xe chạy qua đoạn đường nguy hiểm và giọng nói thản nhiên trong tình huống áp lực lớn thể hiện sức mạnh nội tâm Đặc biệt, cô còn thể hiện sự dũng cảm qua trận đấu trí trước máy bay Mỹ lao tới ném bom, dẫn đường và ra hiệu cho Lãm Nguyệt đã chứng minh sức mạnh của thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến đấu, sẵn sàng hy sinh vì đồng đội và Tổ quốc Dù bị thương, cô vẫn xem đó là hạnh phúc lớn khi giúp Lãm thoát khỏi vùng nguy hiểm, với nụ cười trẻ trung, kiêu hãnh và ý chí vượt qua mọi thử thách của bom đạn khốc liệt.
Vẻ đẹp của Nguyệt, người lính nữ dũng cảm, được nhà văn Nguyễn Minh Châu xây dựng theo hướng sử thi kết hợp lãng mạn hóa và lý tưởng hóa, thể hiện sự trăn trở trong đổi mới tư duy nghệ thuật Nhà văn cho rằng “Mỗi con người đều chứa đựng trong lòng những nét đẹp đẽ, kỳ diệu”, và việc khám phá vẻ đẹp của Nguyệt qua các bình diện khác nhau phản ánh quan điểm nghệ thuật về con người cũng như ý nghĩa các sáng tác về chiến tranh Nguyệt mãi mãi là một mảnh trăng sáng trong chiến trường Trường Sơn “nhòa trời lửa”, tượng trưng cho các thế hệ trẻ trung, lãng mạn, tràn đầy niềm tin và ý thức trách nhiệm đối với đất nước.
Một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất cho văn xuôi chống Mỹ chính là
Dấu chân người lính Những người lính đi vào chiến dịch Khe Sanh lịch sử
Trong tác phẩm của Nguyễn Minh Châu năm 1968, hình ảnh những con người mang lý tưởng cách mạng cao đẹp và ý chí kiên cường được khắc họa rõ nét, thể hiện sức sống mãnh liệt và tinh thần bất khuất của dân tộc Những nhân vật này hiện thân cho sức mạnh và phẩm chất truyền thống của dân tộc Việt Nam, góp phần nâng cao giá trị nhân văn và ý nghĩa lịch sử của tác phẩm.
Trong tiểu thuyết Dấu chân người lính, Nguyễn Minh Châu đã góp phần quan trọng thúc đẩy hình tượng anh hùng cách mạng trong văn học Việt Nam tiến xa hơn Tác phẩm của ông mang đến các điển hình anh hùng chân thực, gần gũi và giàu cảm xúc, phản ánh cuộc đời và hành trình của người lính trong thời kỳ chiến tranh Qua đó, Nguyễn Minh Châu đã đáp ứng nhu cầu của công chúng về những hình tượng anh hùng cách mạng đầy tính nhân văn và ý nghĩa lịch sử.
