Thanh toán điện tử của khách hàng cá nhân taaij việt nam- thực trạng và giải pháp

Thanh toán điện tử của khách hàng cá nhân taaij việt nam- thực trạng và giải pháp

THANH TOÁN ĐIỆN TỬ CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN

TẠI VIỆT NAM – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Lương Thị Ngọc Thảo, Trương Diệu Quang, Võ Hoàng Tuấn

Khoa Quản trị kinh doanh

TÓM TẮT

Ngày càng nhiều doanh nghiệp nhận thức được lợi ích to lớn của việc tiến hành hoạt động thương mại bằng những phương tiện điện tử Thông qua các phương tiện điện tử, mọi hoạt động kinh doanh đều được tiến hành nhanh chóng, hiệu quả và tiết kiệm hơn, không phụ thuộc vào thời gian và khoảng cách địa lí.

Theo “Báo cáo TMĐT Việt Nam 2007” của Bộ Công Thương, kết quả điều tra cho thấy năm 2007 trên một phần ba doanh nghiệp có doanh thu nhờ các đơn đặt hàng qua phương tiện điện tử ở mức 15% trở lên so với tổng doanh thu Theo đánh giá của các doanh nghiệp tham gia điều tra thì thanh toán điện tử (TTĐT) liên tục là trở ngại lớn thứ hai đối với sự phát triển của thương mại điện tử (sau yếu tố nhận thức).

TTĐT là yêu cầu bắt buộc và cần thiết để xúc tiến TMĐT TMĐT khó có thể phát huy được hết ưu điểm của mình khi chưa có hệ thống TTĐT với năng lực đủ mạnh Tốc độ phát triển của TMĐT Việt Nam trong những năm qua đang đặt ra nhu cầu về một hệ thống TTĐT hiện đại để hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng tận dụng tối đa lợi ích của phương thức kinh doanh mới này.

Nhận thức được vấn đề mang tính thời sự nóng bỏng đó, nhóm chúng tôi quyết định tìm hiểu và nghiên cứu đề tài “Thanh toán điện tử của khách hàng cá nhân tại thành phố

Hồ Chí Minh Thực trạng và giải pháp”, phạm vi nghiên cứu chủ yếu là các giải pháp thanh toán trực tuyến

QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC KẾT QUẢ

1 Đặt vấn đề

TTĐT có vai trò đặc biệt quan trọng như vậy, thế thì tại sao range IP của Việt Nam đang bị các website thương mại của nước ngoài block? Thẻ thanh toán quốc tế là một phương thức thanh toán trực tuyến được đánh giá là rất tiện lợi và nhanh chóng, nhưng tại sao lại chưa phát triển ở Việt Nam?

Với sự năng động và tích cực của các ngân hàng và doanh nghiệp, hàng loạt công ty cung cấp giải pháp thương mại điện tử với nhiều giải pháp khác nhau cũng lần lượt ra đời

Các công ty nước ngoài cũng nhảy vào thị trường Việt Nam ngày càng nhiều, khai thác thị trường đầy tiềm năng này Các giải pháp thanh toán hiện nay có nhiều ưu điểm nhưng cũng không thiếu những hạn chế đối với người tiêu dùng

Nghiên cứu một số website TMĐT có doanh thu cao hiên nay như Vinabook, Bkav, ChợĐiệnTử ta có thể nhận ra rằng ngoài các phương tiện thanh toán truyền thống, các phương thức thanh toán trực tuyến được sử dụng là Ví điện tử và thẻ tín dụng (Credit card) Chúng tôi tiến hành nghiên cứu một số giải pháp thanh toán trực tuyến mà các doanh nghiệp cung cấp tại thị trường Việt Nam hiện nay như VnPay với dịch vụ VnTopup và ví điện tử VnMart, PayNet với siêu thị iTick và cổng thanh toán NetCash, VeriSign với dịch

vụ chứng thực mã hóa VeriSign SSL Certificate và con dấu VeriSign Secure Seal để hiểu

rõ hơn về ưu, nhược điểm của các phương thức thanh toán này, từ đó đưa ra giải pháp hoàn thiện chúng

2 Một số điểm cần khắc phục để hoàn thiện các giải pháp TTTT

2 1 Hành lang pháp lý

Cho đến hết năm 2008, hành lang pháp lý cho TMĐT nói chung và thanh toán điện

tử nói chung đã tương đối hoàn thiện, các nghị định hướng dẫn Luật Giao dịch điện tử và phần lớn các nghị định hướng dẫn Luật Công nghệ thông tin đã được ban hành Các Bộ, ngành hữu quan cũng đc ban hành nhiều Thông tư, văn bản hướng dẫn thực hiện chi tiết các nghị định này Tuy nhiên, do sự phát triển nhanh chóng của TTTT, các quy định pháp

lý cụ thể về trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên tham gia chưa kịp đáp ứng hoặc các doanh nghiệp còn gặp khó khăn khi thực hiện những thông tư, nghị định của chính phủ nên sự thực hiện chưa thống nhất gây ra nhiều bất lợi đối với người tiêu dùng

2 2 Bảo đảm an toàn giao dịch, tăng cường hệ thống bảo mật

Trước các nguy cơ này về việc mất an toàn dữ liệu, tình trạng hacker như hiện nay, vấn đề được đặt ra là cả cơ quan nhà nước lẫn các hệ thống ngân hàng, doanh nghiệp, công

ty tài chính… phải có những biện pháp tích cực, hiệu quả, nhanh chóng và phù hợp để phát hiện sớm các lỗ hổng trong các hình thức giao dịch và TTTT

2 3 Nhận thức của người dân

Theo vụ Thương Mại Điện Tử (TMĐT), bộ Thương Mại, yếu tố về nhận thức của người dân liên tục là trở ngại lớn nhất đối với việc mở rộng và phát huy hiệu quả thực sự của ứng dụng TMĐT

Thói quen dùng tiền mặt:

Hiện nay, nước ta tốn khá nhiều chi phí cho việc lưu giữ tiền mặt, là một cản trở lớn đối với nền kinh tế TMĐT Theo Báo cáo của Ngân hàng nhà nước (NHNN) Việt Nam,

với sự phát triển nhanh chóng của các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, vào thời điểm cuối năm 2008 tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt trong tổng các phương thức thanh toán

đã giảm xuống còn 15%, so với mức 18% của năm 2007 Cần phải tiếp tục duy trì, phát triển các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt là TTTT vì thanh toán bằng tiền mặt lớn có nhiều bất lợi

- Thứ nhất, giữ tiền mặt không an toàn và rủi ro lưu hành tiền giả

- Thứ hai sẽ tốn nhiều thời gian và chi phí cho việc quản lý, đếm tiền, vận chuyển và

in ấn…

- Thứ ba, tiền mặt “nhàn rỗi” là thứ tài sản không thể sinh sôi nảy nở, không tận dụng được khả năng vốn trong lưu thông

Sự hạn chế sử dụng thẻ thanh toán quốc tế:

Trong số 20 triệu người sử dụng Internet tại Việt Nam thì chỉ có 20% có thẻ ghi nợ

và 1% có thẻ tín dụng tại các ngân hàng trong và ngoài nước, chỉ có hơn 10.000 điểm chấp nhận thanh toán qua thẻ Điều này chứng tỏ doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn chưa quen với hình thức thanh toán bằng thẻ, có thể do chưa nhận thức được sự tiện ích của phương thức thanh toán này ,có thể do còn e ngại vì thanh toán bằng thẻ tín dụng hiện còn nhiều rủi ro Môi trường cho việc sử dụng thẻ còn nhiều hạn chế, để phát triển phương thức TTTT qua thẻ, cần có các chính sách thay đổi nhận thức cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp Đưa thẻ thanh toán quốc tế trở thành phương thức thanh toán quen thuộc của người dân

2 4 Liên minh của các ngân hàng và công ty cung cấp giải pháp thanh toán

Việc hình thành các liên minh thẻ và là một điều tất yếu để các ngân hàng cùng tồn tại và phát triển Cổng thanh toán điện tử là đáp án để khắc phục những khó khăn do sự khác biệt về cơ chế hoạt động của từng ngân hàng trong việc cung cấp dịch vụ thanh toán đến người tiêu dùng Đối với các nhà cung cấp giải pháp thanh toán cũng không ngoại lệ, việc hình thành một hệ thống tiền tệ chung sẽ giúp tăng tính thuận tiện cho khách hàng như giao dịch dễ dàng hơn, tiết kiệm nhiều chi phí…

Thực tế đã cho thấy rằng, để có thể phát triển mạnh, thu hút khách hàng sử dụng các phương thức thanh toán, doanh nghiệp cung cấp giải pháp cần phải thiết lập quan hệ đối tác với nhiều ngân hàng và website TMĐT nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng mở tài khoản ở bất kỳ ngân hàng Nỗ lực của các doanh nghiêp hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu này

3 Giải pháp đề xuất

Sau khi nghiên cứu mô hình, quy trình TTTT của một số phương thức TTTT, tôi đề xuất một số mô hình và quy trình TTTT như sau:

3.1 Một số mô hình TTTT phù hợp thị trường Việt Nam

Ví điện tử: Hiện nay thẻ thanh toán quốc tế còn khá xa lạ với người tiêu dùng Việt

Nam bởi chi phí sử dụng khá cao và theo quan niệm của người dân, thẻ quốc tế chỉ dành cho tầng lớp khá giả, thu nhập cao Song song với việc hoàn thiện và phát triển phương thức thanh toán này, chúng ta phải có những phương thức tiện lợi, an toàn, đơn giản, chi phí sử dụng thấp, có thể dùng để chi trả những khoản chi nhỏ, phù hợp với nhu cầu của tiêu dùng của đại đa số người dân Việt Nam Phương thức phù hợp nhất hiện nay có lẽ là

ví điện tử Không thể phủ nhận rằng ví điện tử ra đời đã góp phần không nhỏ trong việc nâng cao tiện ích tiêu dùng

Thẻ thanh toán: Sau khi gia nhập WTO, thị trường Việt Nam có điều kiện tiếp cận

với lượng khách hàng quốc tế ngày càng tăng Khách hàng đến từ các nước phát triển có truyền thống sử dụng internet như Mỹ, Canada, Singapore… thường có thói quen tiêu dùng, mua sắm hiện đại là mua hàng, dịch vụ qua mạng và dĩ nhiên phương thức thanh toán họ chọn là TTTT

Mặt khác, nhu cầu về du lịch, làm việc, học tập tại nước ngoài của người dân ngày càng tăng cao, tiếp cận với sự tiện ích của thẻ thanh toán quốc tế là tất yếu

Tài khoản thuê bao di động: Với sự bùng nổ các thuê bao di động như hiện nay,

phát triển TTTT bằng phương tiện này là giải pháp đầy tiềm năng Mặt khác, điện thoại di động được xem là “vất bất ly thân”, người tiêu dùng có thể dễ dàng bảo quản, kiểm tra tài khoản của mình và tham gia mua sắm trực tuyến

Thanh toán bằng tài khoản điện thoại sẽ giúp khắc phục được trường hợp khách hàng không có tài khoản ngân hàng vì có thể nạp tiền dễ dàng qua dịch vụ của công ty viễn thông có mặt khắp nơi

3.2 Các đề xuất

Để phát triển TTTT được toàn vẹn, các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và ngân hàng đều phải tích cực phối hợp, hỗ trợ nhau trong các công tác cung cấp dịch vụ, tạo điều kiện biến TMĐT và TTTT trở thành thói quen tiêu dùng của người Việt Nam (ngân hàng thương mại cũng được xem là doanh nghiệp) Để đạt được mục tiêu này, tôi xin đề xuất một số giải pháp:

3.2.1 Về phía doanh nghiệp

- Đảm bảo an toàn dữ liệu:

- Chú trọng công tác đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

- Tuân thủ các quy định pháp luật:

- Xây dựng chiến lược kinh doanh riêng cho mình

3.2.2 Về phía ngân hàng nói riêng

- Hình thành liên minh chặt chẽ cho thị trường thẻ cũng như TTTT, tăng cường phát triển, hoàn thiện dịch vụ

- Nghiên cứu phát hành thẻ thanh toán đa năng tích hợp tất cả chức năng: TTTT, thanh toán nội địa, thanh toán quốc tế, nhằm tối đa hóa lợi ích của thẻ, phù hợp với mọi nhu cầu sử dụng của khách hàng

3.2.3 Về phía chính phủ

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp

- Hoàn thiện hệ thống quản lý chữ ký điện tử Có chính sách khuyến khích các công ty

tư nhân và các cá nhân đăng ký và thực hiện giao dịch bằng chữ kỹ điện tử

- Phối hợp với các ngân hàng, các cung ty cung cấp giải pháp thanh toán trong việc thay đổi thói quen tiêu dùng

- Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, phổ biến lợi ích TMĐT nói chung, và TTTT nói riêng tại Việt Nam trên các phương tiện thông tin đại chúng

- Chú trọng công tác đào tạo nguồn nhân lực TMĐT dự báo sẽ bùng nổ vài năm tới Xây dựng và thực hiện các chương trình học bổng, cử Giảng viên và sinh viên giỏi

có điều kiện được đào tào tại nước ngoài

- Đầu tư thỏa đáng cho hoạt động nghiên cứu khoa học về TTTT, khuyến khích các doanh nghiệp chuyển giao công nghệ nước ngoài

- Đẩy mạnh giao lưu hợp tác với các tổ chức quốc tế

3.2.4 Về mô hình giải pháp thanh toán trực tuyến

- Đảm bảo sự thuận tiện cho khách hàng:

- Biến Ví điện tử thành phương tiện thanh toán quen thuộc với người tiêu dùng:

 Ứng dụng điện thoại di động vào TTTT:

Mô hình quy trình thanh toán trực tuyến bằng điện thoại di động

Chú thích:

1 Người bán rao hàng trên website Người mua chọn hàng trên website của người bán,

nhập địa chỉ nhận hàng và chọn phương thức thanh toán qua tài khoản điện thoại di động (đtdđ)

2 Hệ thống chuyển sang trang thanh toán của nhà cung cấp dịch vụ (Cổng thanh toán)

3 Người mua nhập thông tin tài khoản gồm số điện thoại và mật mã của mình

4 Cổng thanh toán kiểm tra, xác thực thông tin và khả năng chi trả của người mua Nếu thông tin sai sẽ hiện thông báo giao dịch bị hủy Nếu thông tin đúng, sẽ hiện thông báo thành công và gửi mã xác nhận OTP đến đtdđ của người mua

5 Người mua nhập mã OTP để xác nhận mua hàng hoặc có thể gửi lệnh hủy giao dịch tại đây

6 Cổng thanh toán báo kết quả thanh toán về cho website Nếu người mua chấp nhận thanh toán, sẽ chuyển sang bước 7

7 Hệ thống gửi tin nhắn báo giao dịch đã thành công Người mua lưu giữ tin nhắn để làm bằng chứng đã thanh toán

8 Cổng thanh toán tiến hành chuyển tiền từ tài khoản người mua sang tài khoản người bán

9 Người bán tiến hành giao hàng Sau khi nhận hàng, người mua giao mã OTP cho người bán để kết thúc giao dịch

Ưu điểm:

Chỉ với chiếc điện thoại kết nối GPRS, người tiêu dùng có thể mua sắm trực tuyến mọi lúc mọi nơi Đây là phương pháp tiện lợi, đơn giản, an toàn Mô hình thanh toán gần như giống Ví điện tử nhưng khắc phục được hầu hết các nhược điểm của Ví điện tử:

- Không cần tài khoản ngân hàng vẫn có thể nạp tiền vào tài khoản trực tuyến nhờ hệ thống nạp tiền rộng khắp của dịch vụ viễn thông Cách nạp tiền đơn giản như nạp vào tài khoản trả trước của điện thoại

- Đối với khách hàng có tài khoản ngân hàng, vẫn nạp tiền vào tài khoản trực tuyến bằng dịch vụ TopUp

- Tài khoản trực tuyến là tài khoản tách biệt với tài khoản trả trước của khách hàng, phân biệt qua cú pháp nạp tiền

- Cơ chế xác thực người dùng gắn liền với thẻ SIM của khách hàng vì mỗi thẻ SIM chỉ

có một chủ sở hữu

- Cổng thanh toán có thể do chính công ty viễn thông triển khai, sẽ có nhiều thuận lợi hơn doanh nghiệp và phải đảm bảo đầu tư công nghệ bảo mật cao như mã hóa thông tin qua giao thức SSL…

- Xây dựng các chính sách bảo vệ quyền lợi tối đa của người dùng, đảm bảo an toàn giao dịch

Nhược điểm:

Vấn đề phát sinh khi dùng đtdđ làm phương tiện thanh toán là sẽ phát sinh nhiều cú pháp khó nhớ, ta có thể khắc phục bằng phần mềm hay dịch vụ tiện ích như Viettel Plus của mạng viễn thông Viettel (thiết lập sẵn tổng đài nhận tin, khách hàng chỉ việc chọn dịch

vụ, tin nhắn sẽ tự động gửi đến tổng đài mặc định)

Còn rất nhiều vấn đề xoay quanh mô hình thanh toán này, nhưng với giới hạn của đề tài, tôi chỉ trình bày đến đây Nếu có điều kiên, sẽ xây dựng tiếp và hoàn thành mô hình TTTT mới, đơn giản mà hiệu quả

KẾT LUẬN

Qua quá trình nghiên cứu tìm hiểu đã giúp chúng ta có cài nhìn rõ nét và sâu sắc hơn

về thực trạng các giải pháp TTTT hiện nay tại Việt Nam Bên cạnh những tiện ích của TTTT mà các ngân hàng cùng doanh nghiệp đã gắng sức mang lại, vẫn còn đó những khuyết điểm, những hạn chế đối với người tiêu dùng

Những vấn đề khó khăn trong TTTT gây cản trở sự phát triển nền kinh tế TMĐT đã được nhìn nhận, những giải pháp khắc phục các hạn chế đó cũng đã được đề ra Hệ thống TTTT Việt Nam có phát triển hoàn thiện hay không còn phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức tài chính, ngân hàng, các doanh nghiệp và chính bản thân người tiêu dùng

Mong rằng đề tài nghiên cứu này sẽ thực sự hữu ích, giải quyết được những vấn đề cấp thiết đang đặt ra cho thanh toán trực tuyến, góp phần thúc đẩy hoạt động TMĐT nước nhà phát triển hơn, mang lại lợi ích cho quốc gia và cộng đồng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Báo cáo thương mại điện tử 2006,2007,2008 – Bộ Công Thương

[2] Đề án thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2006 – 2010 và định hướng đến năm 2020 (ban hành kèm theo Quyết định số 291/2006/QĐ-TTg ngày 29/12/2006 của Thủ tướng Chính phủ)

[3] Một số giáo trình, bài giảng lấy từ internet:

- Bài giảng TMĐT căn bản – Trần Hoài Nam

- Bài giảng An toàn dữ liệu trong TMĐT – Nguyễn Thị Hội

- Những vấn đề đang đặt ra cho CNTT ngân hàng Việt Nam - Tạ Quang Tiến, Cục

Trưởng Cục Công Nghệ Tin học Ngân hàng, NHNN Việt nam

[4] Thông tin từ các website:

- www.moit.gov.vn

- www.ecommerce.gov.vn

- www.wikipedia.org

- www.3c.com.vn

- www.pcworld.com.vn

- www.vnexpress.net

- www.diendantmdt.com

- www.congthuong-quangtri.gov.vn

- www.thesaigontimes.vn

- www.tuoitre.com.vn

…