●Từ các hợp đồng, thỏa thuậngiữa chính phủ hoặc cơ quan nhà nước của quốc gia tiếp nhận đầu tư và nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có quy định cơ quan giải quyết tranh chấp phát sinh từ h
Trang 1GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
ĐẦU TƯ QUỐC TẾ Khái quát về tranh chấp đầu tư quốc tếCơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến hoạt động
đầu tư quốc tế
Ngăn ngừa và hạn chế tranh chấp về đầu tư quốc tế tại Việt Nam
Nội dung
Khái quát về tranh chấp đầu tư quốc tế (1)
•Khái niệm tranh chấp?
•Sự xung đột, mâu thuẫn, bất đồng về lợi ích giữa các chủ
thể
•Thường phát sinh từ quan hệ hợp đồng
Khái quát về tranh chấp đầu tư quốc tế (2)
• Nghĩa hẹp:
• Tranh chấp giữa nhà đầu tư – quốc gia tiếp nhận đầu
tư (ISDS)
• Nghĩa rộng:
• Bao gồm cả tranh chấp giữa quốc gia – quốc gia và tranh chấp giữa các nhà đầu tư với nhau
Trang 2Khái quát về tranh chấp đầu tư quốc tế (3)
5
Tranh chấp Nhà nước (CP) - Nhà nước (CP)
Tranh chấp DN-DN Tranh chấp Nhà
nước - DN
Khái quát về tranh chấp đầu tư quốc tế (4)
Tranh chấp đầu tư quốc tế phổ biến: giữa nhà đầu tư nước ngoài và quốc gia tiếp nhận đầu tư (ISDS)
Cơ sở phát sinh tranh chấp đầu tư quốc tế
●Từ hiệp định đầu tư song phương hoặc đa phương giữa các
quốc gia với nhau
●Từ các hợp đồng, thỏa thuậngiữa chính phủ hoặc cơ quan
nhà nước của quốc gia tiếp nhận đầu tư và nhà đầu tư nước
ngoài, trong đó có quy định cơ quan giải quyết tranh chấp phát
sinh từ hợp đồng, thỏa thuận này là trọng tài quốc tế hoặc cơ
quan tài phán nước ngoài có thẩm quyền
Đặc điểm tranh chấp đầu tư quốc tế (1)
●Chủ yếu là tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài và quốc gia tiếp nhận đầu tư,
●Là tranh chấp có yếu tố quốc tế:
Trang 3Đặc điểm tranh chấp đầu tư quốc tế (2)
●Nội dung của tranh chấp là những vấn đề phát sinh trong hoạt
động đầu tư quốc tế
Đặc điểm tranh chấp đầu tư quốc tế (2)
●Tranh chấp đầu tư quốc tế được giải quyết trên cơ sở áp dụng pháp luật quốc tế (các điều ước quốc tế về đầu tư) và pháp luật quốc gia (pháp luật của các bên liên quan)
Đặc điểm tranh chấp đầu tư quốc tế (3)
●Thường liên quan đến yếu tố công quyền
●Nhà nước/chính phủ có thể tham gia vụ kiện với tư cách liên
quan trực tiếp/gián tiếp
●Giá trị tranh chấp lớn
●Nội dung tranh chấp thường phức tạp
●Có nhiều phương thức giải quyết tranh chấp
●Quá trình giải quyết thường kéo dài, thực hiện đồng thời thông
qua nhiều con đường khác nhau
Nguyên nhân tranh chấp đầu tư quốc tế
●Xung đột, bất đồng về lợi ích giữa các nhà đầu tư
●Quyết định, chính sách, pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư gây bất lợi cho nhà đầu tư
●Sự khác biệt trong cách hiểu và vận dụng các quy định của Điều ước quốc tế và pháp luật của quốc gia tiếp nhận đầu tư
Trang 4Biện pháp có thể dẫn đến tranh chấp
●Do cơ quan nhà nước: hành pháp, tư pháp và lập pháp
hoặc do cơ quan được ủy quyền tiến hành
●Các cơ quan này có thể là trung ương hoặc địa
phương
●Vi phạm các quy định (cam kết), có thể là:
●Hành động hoặc
●Không hành động
Đặc điểm của việc GQTC giữa QG tiếp nhận đầu tư và nhà đầu tư
●Là loại tranh chấp đầu tư quốc tế phổ biến nhất
●Thường giải quyết trực tiếp tại trọng tài về đầu tư quốc tế
●Chủ yếu liên quan đến bồi thường
●Không đặt ra yêu cầu về thay đổi chính sách, pháp luật
●Phán quyết trọng tài là cuối cùng
Các vấn đề thường bị kiện
●Nhà đầu tư thường kiện chính phủ biện pháp sau:
■Hủy bỏ hoặc vi phạm nghĩa vụ theo hợp đồng
■Hủy bỏ hoặc từ chối cấp phép
■Thay đổi quy định pháp luật bất lợi cho nhà đầu tư
■Thay đổi quy định liên quan đến thuế, xuất nhập khẩu,
thủ tục phá sản
■Các quy định có liên quan đến môi trường, chống rửa
tiền
■Các hành vi tạo thành sự truất hữu
Nội dung tranh chấp
●Về những nguyên tắc đã cam kết hoặc trở thành nghĩa vụ theo luật tập quán quốc tế
●Đối xử công bằng, bình đẳng (FET)
●Truất hữu
●Đối xử quốc gia
●Đối xử Tối huệ quốc
●Đảm bảo an ninh cho nhà đầu tư
Trang 5Đối tượng tranh chấp
●Nhà đầu tư
●Khoản đầu tư
●Các lợi ích và chi trả
●Thiệt hại và các khoản bồi thường
●Thẩm quyền của cơ quan phân xử
Vi phạm cam kết?
●Hành vi Vi phạm:
●De jure: ban hành văn bản pháp luật, chính sách vi
phạm điều ước: vd Phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài
●De facto: vi phạm trong việc áp dụng quy định pháp
luật, thực thi chinh sách không nhất quán, thiên vị
18
Vi phạm cam kết?
●Chủ thể vi phạm:
●Chính phủ, các cơ quan nhà nước ở Trung ương,
●Cơ quan nhà nước địa phương, hoặc
●Các cơ quan, cá nhân được ủy quyền thực hiện hành vi
quản lý nhà nước (VD: Doanh nghiệp nhà nước)
Giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư
Vi phạm cam kết theo Điều ước quốc tế, thỏa thuận với nhà đầu
tư và pháp luật trong nước
Khiếu nại
Tranh chấp
Khởi kiện
Trong nước
Quốc tế
Trang 6Cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến
hoạt động đầu tư quốc tế
●Giải quyết thông qua con đường
thương lượng, đàm phán
●Giải quyết thông qua con đường tố
tụng (Tòa án hoặc Trọng tài)
Vai trò của cơ chế GQTC về đầu tư
●Đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư nước ngoài, đem lại sự tự tin khi tiến hành hoạt động đầu tư quốc tế
●Hạn chế các hành vi vi phạm cam kết/vi phạm các nguyên tắc về bảo hộ đầu tư
●Bảo vệ quyền lợi của quốc gia tiếp nhận đầu tư
●Đảm bảo môi trường đầu tư lành mạnh, hiệu quả, qua đó thu hút đầu tư nước ngoài
Cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến
hoạt động đầu tư quốc tế
●Được quy định:
●Trong các Hiệp định đầu tư
●Pháp luật quốc gia
●Hợp đồng đầu tư
•Nguyên tắc cơ bản của việc giải quyết tranh chấp Đầu tư quốc tế
•Quyền tự định đoạt của các bên tranh chấp
•Tập trung vào nội dung/vấn đề tranh chấp
•Tuân thủ pháp luật quốc gia và điều ước quốc
tế liên quan
•Tôn trọng sự tự nguyện của các bên
Cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến hoạt động đầu tư quốc tế
Trang 7Tòa án
Trung gian Hòa giải
Thương lượng
Đàm phán
Trọng tài
Tố tụng
Giải quyết
hòa bình
44
Các cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư
Trọng tài ad hoc Trọng tài thường trực Tòa án đầu tư (theo
các hiệp định cụ thể)
Trọng tài theo quy
Trọng tài theo quy chế của ICC
Trọng tài ICSID Tòa công lý
Châu Âu
Thương lượng
●Phương thức đầu tiên
●Có thể diễn ra trước hoặc sau khi thông báo về việc khởi
kiện giải quyết tranh chấp của nhà đầu tư tại cơ quan giải
quyết tranh chấp
●Tùy thuộc vào thiện chí, mong muốn của các bên
●Giá trị thi hành thấp
Hòa giải
●Có thể tiến hành trước hoặc trong quá trình giải quyết tranh chấp
●Có sự tham gia của bên thứ ba
●Thường bao gồm:
●Tự hòa giải
●Hòa giải qua trung gian (mediation)
●Hòa giải tại cơ quan giải quyết tranh chấp (trước khi
ra phán quyết
Trang 8Hình thức GQTC đầu tư bằng tòa án
●Tòa án quốc gia (Tòa án của quốc gia tiếp nhận đầu tư)
●Tòa án đầu tư quốc tế (ví dụ Tòa án đầu tư trong Hiệp định
EVFTA, CPTPP)
29
Hạn chế
●Khả năng thiên vị/tính khách quan
●Năng lực giải quyết các tranh chấp của Tòa
●Kéo dài thời gian
●Thi hành bản án
30
Hình thức GQTC đầu tư bằng trọng tài
●Cho phép nhà đầu tư lựa chọn một số loại trọng tài phổ biến (như
ICSID và UNCITRAL)
●Cho phép nhà đầu tư có thể lựa chọn các trọng tài khác như:
Lumpur
(CIETAC)
●Thành lập trọng tài ad hoc
31
Điều kiện GQTC đầu tư bằng trọng tài
●Tranh chấp pháp lý
●Phát sinh trực tiếp từ một dự án đầu tư
●Giữa một nước thành viên, và nhà đầu tư của một nước thành viên khác
●Có sự đồng ý để giải quyết bằng trọng tài
32
Trang 9Hình thức GQTC đầu tư bằng trọng tài
●Giải quyết bằng trọng tài ad hoc
●Giải quyết bằng trọng tài quốc tế về đầu tư/trọng tài thương
mại
33
Đặc điểm của GQTC đầu tư bằng trọng tài
●Là phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động đầu tư quốc tế, được các bên thỏa thuận và được tiến hành theo trình tự, thủ tục tố tụng trọng tài
●Thủ tục trọng tài linh hoạt, mềm dẻo
●Quyết định của trọng tài mang tính chung thẩm
●Các bên đương sự phải có trách nhiệm thi hành, trừ trường hợp một bên yêu cầu tòa án hủy quyết định của trọng tài theo nhũng thủ tục nhất định
34
Thủ tục GQTC đầu tư quốc tế bằng trọng tài
●Nguyên đơn gửi đơn kiện đến trọng tài
●Cơ quan trọng tài gửi thông báo cho các bên
●Thành lập Hội đồng trọng tài (Panel)
●Phiên xem xét thực tiễn, xác định thẩm quyền
●Phiên tranh tụng
●Hội đồng trọng tài ra phán quyết
●Thi hành phán quyết
Các bên trong thủ tục giải quyết tranh chấp bằng trọng tài
●Nhà đầu tư: có quốc tịch nước ngoài (NĐT có quốc tịch nước ngoài hoặc công ty được sở hữu bởi NĐT/chính phủ quốc gia khác
●Quốc gia tiếp nhận đầu tư: đại diện cho chính phủ, các cơ quan nhà nước
Trang 10GQTC đầu tư và GQTC thương mại bằng trọng tài?
• Một bên trong tranh chấp là
quốc gia tiếp nhận đầu tư
tham gia tố tụng trọng tài
với tư cách bị đơn
• Luật áp dụng là luật quốc tế
(Hiệp định đầu tư có điều
khoản trọng tài được viện
dẫn để GQTC)
• GTQC thương mại có các bên là các cá nhân, pháp nhân
• Luật áp dụng là hợp đồng
giữa các bên và pháp luật quốc gia, và có thể là ĐƯQT
và tập quán (ví dụ CISG)
37
Thảo luận
●Thế nào là tranh chấp quốc tế giữa nhà nước và nhà đầu tư?
●Nhà đầu tư nước ngoài có quyền kiện Nhà nước/Chính phủ hay không? Kiện ở cơ quan nào?
●Tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư thường phát sinh
từ những cơ sở pháp lý nào?
●Các nội dung cơ bản của QUY CHẾ Phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (Ban hành kèm theo Quyết định số 04/2014/QĐ-TTg ngày 14 tháng 01 năm 2014)
38