SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LẠNG SƠN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN Hướng dẫn học sinh sử dụng ký hiệu bàn tay (Hand Signs) trong các bài Tập đọc nhạc chương trình Âm nhạc lớp 4 ở Trường TH&TH[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LẠNG SƠN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM
BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Hướng dẫn học sinh sử dụng ký hiệu bàn tay (Hand Signs) trong các bài
Tập đọc nhạc chương trình Âm nhạc lớp 4 ở Trường TH&THCS Lê Quý Đôn
Lĩnh vực sáng kiến: Khoa học xã hội và nhân văn
Tác giả: Hoàng Ngọc Anh Thơ Trình độ chuyên môn: Ths Âm nhạc Chức vụ: Tổ trưởng tổ Âm nhạc - Múa Nơi công tác: Trường CĐSP Lạng Sơn Điện thoại liên hệ: 0939.396.396 Địa chỉ thư điện tử: hoangleminhanh3103@gmail.com
Lạng Sơn, năm 2023
Tng hp các án, khóa lun, tiu lun, chuyên và lun vn tt nghip i hc v các chuyên ngành: Kinh t, Tài Chính & Ngân Hàng, Công ngh thông tin document, khoa luan, tieu luan, 123doc, Tai lieu1 of 98.
Trang 21 Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến 11
1.2 Sử dụng ký hiệu bàn tay vào các bài đọc nhạc trong chương
Trang 3TÓM TẮT SÁNG KIẾN
Năm học 2022 - 2023, lớp 4 vẫn thực hiện theo chương trình SGK hiện hành
Nếu GV không có sự cải tiến trong dạy học đối với các môn trong đó có môn Âm
nhạc lớp 4, 5 các em sẽ bị chậm một bước so với việc tiếp cận chương trình GDPT
2018 khi mà SGK cấp THCS theo định hướng phát triển năng lực cũng sẽ bắt đầu
được đưa vào giảng dạy từ năm học 2021 – 2022 Để đạt hiệu quả trong giảng dạy
và nâng cao hứng thú của học sinh trong các hoạt động âm nhạc, chúng tôi kết hợp
áp dụng các nội dung và PPDH theo chương trình GDPT 2018 vào dạy học cho các
em lớp 4, cụ thể là hướng dẫn các em sử dụng ký hiệu bàn tay (hand signs) vào các
bài tập đọc nhạc nhằm giúp học sinh hào hứng tiếp cận đón đầu các nội dung mới
cũng như cảm nhận được cái hay, cái đẹp, cái thiện trong âm nhạc bằng cách tự do
khám phá dưới sự định hướng của giáo viên Từ đó, các em ngày càng yêu thích, say
mê với bộ môn, yêu nghệ thuật, hướng tới chân – thiện – mĩ và những điều tốt đẹp
trong cuộc sống
Sáng kiến mang lại những hiệu quả về xã hội, tạo hứng thú cho người dạy
và người học và góp phần nâng cao hiệu quả tiết học âm nhạc Từ đó góp phần
nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc trong dạy học môn Âm nhạc tại Trường
TH&THCS Lê Quý Đôn
Trang 4Phương pháp giáo dục âm nhạc Phương pháp dạy học
Sách giáo khoa Tiểu học và Trung học cơ sở
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH
1 Bảng 1 Tổng hợp kết quả môn Âm nhạc năm học 2021 – 2022, cuối
3 Hình 1 Quy định ký hiệu bàn tay theo các nốt nhạc 9
4 Hình 2 Học sinh sử dụng ký hiệu bàn tay trong giờ học âm nhạc 19
Trang 5I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn sáng kiến
Năm học 2022 - 2023, là năm thứ ba sử dụng bộ sách mới cho cấp Tiểu học đối với lớp 1, lớp 2 và lớp 3, trong đó có môn Âm nhạc Tuy nhiên, trong năm
học này, lớp 4, 5 vẫn thực hiện theo chương trình SGK hiện hành Nếu giáo viên
không có sự cải tiến trong dạy học đối với môn âm nhạc lớp 4, 5 các em sẽ bị
chậm một bước so với việc tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông 2018 khi
mà SGK cấp THCS theo định hướng phát triển năng lực đã bắt đầu được đưa
vào giảng dạy từ năm học 2021 - 2022 Vì vậy, để đạt hiệu quả trong giảng dạy
các hoạt động âm nhạc giáo viên có thể kết hợp áp dụng các nội dung và PPDH
theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 vào dạy học cho các em ngay từ lớp
4 Qua đó, một mặt để học sinh hào hứng tiếp cận đón đầu các nội dung mới,
mặt khác, với cách áp dụng đó học sinh sẽ cảm nhận được cái hay cái đẹp cái
thiện trong âm nhạc bằng cách tự do khám phá dưới định hướng của giáo viên
Từ đó các em ngày càng yêu thích say mê với bộ môn yêu nghệ thuật hướng tới
chân thiện mỹ và những điều tốt đẹp trong cuộc sống
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn trên, chúng tôi chọn đề tài Hướng dẫn học sinh sử dụng ký hiệu bàn tay trong các bài tập đọc nhạc chương trình âm nhạc lớp
4 ở trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn làm nội dung nghiên cứu
2 Mục tiêu của sáng kiến
Khảo sát thực trạng dạy học môn Âm nhạc lớp 4 theo chương trình hiện
hành Trên cơ sở đó hướng dẫn học sinh sử dụng ký hiệu bàn tay để đọc các bài
đọc nhạc Từ đó các em nhớ tên các nốt nhạc, nâng cao chất lượng dạy học môn
Âm nhạc ở trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn
3 Phạm vi của sáng kiến
- Đối tượng nghiên cứu: Hướng dẫn học sinh sử dụng ký hiệu bàn tay (hand signs) trong các bài tập đọc nhạc chương trình âm nhạc lớp 4 ở Trường
Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn
- Thời gian nghiên cứu từ tháng 10 năm 2022 đến tháng 3 năm 2023
Trang 6II CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lý luận
1.1 Một vài đặc điểm của học sinh lớp 4
1.1.1 Đặc điểm tâm sinh lý
Học sinh lớp 4 thường vào khoảng 9 - 10 tuổi và được xem như giai đoạn giáo dục quan trọng Trong độ tuổi này, học sinh thường có khả năng tiếp thu kiến thức bài
học rất nhanh Các kiến thức, kỹ năng xã hội cũng dần hoàn thiện Lúc này tri giác
phát triển nhanh và dần hoàn thiện, trí nhớ và khả năng ghi nhớ có sự tiến bộ rõ rệt, tư
duy phát triển, trí tưởng tượng cũng trở nên phong phú hơn, tư duy trừu tượng và khả
năng khái quát vấn đề dần hoàn thiện, khả năng ngôn ngữ phát triển hơn hẳn so với
giai đoạn trước
1.1.2 Đặc điểm âm nhạc
Ở lứa tuổi học sinh lớp 4, tai nghe các em khá tinh, tay chân mềm mại thuận lợi cho làm các động tác múa, vận động theo nhạc Tuy nhiên, sự hứng thú, năng lực tiếp
thu và hoạt động âm nhạc của các em trong cùng một lớp không hoàn toàn giống nhau
Cũng như các lứa tuổi khác ở cấp học tiểu học, ca hát là một nhu cầu không thể thiếu được đối với các em học sinh lớp 4
Về giọng hát: Bộ phận phát thanh phát triển còn chậm, dung lượng không khí chứa trong phổi của các em nam và nữ tương đương nhau Tầm cữ giọng hát các em
nam và nữ gần giống nhau
Đặc điểm giọng hát học sinh lớp 4 có thể tạm chia các loại:
- Giọng vang, sáng, khỏe, đôi khi hơi chói
- Giọng vang, êm, nhẹ, có nhạc cảm, âm sắc dễ chịu
- Giọng tối, mờ, nhỏ, hay rung
- Giọng rè, khàn, kém chuẩn xác
Tầm cữ giọng hát: Giọng hát của học sinh lớp 4 đẹp ở tầm âm từ nốt Son (quãng tám nhỏ) tới nốt Si giáng ở quãng tám thứ nhất
Trang 71.2 Vài nét về chương trình giáo dục âm nhạc lớp 4 hiện hành
4, trong đó có thể chia thành các nhóm: Nhóm các bài hát thiếu nhi (gồm 6 bài) , các
bài dân ca (gồm 3 bài), bài hát nước ngoài (1 bài)
- Tập các kỹ năng ca hát đã học Tập hát diễn cảm theo tốc độ và sắc thái tình cảm của bài
- Tập hát kết hợp vận động phụ họa hoặc trò chơi âm nhạc
* Nội dung phát triển khả năng âm nhạc:
vài nhạc cụ dân tộc; Giới thiệu một số hình thức trình bày bài hát)
- Tập đọc nhạc (8 bài TĐN)
8 bài Tập đọc nhạc trong chương trình Âm nhạc lớp 4 hiện hành bao gồm:
1 TĐN số 1: Son La Son Nhóm tác giả sách Âm nhạc 4
2 TĐN số 2: Nắng vàng Nhóm tác giả sách Âm nhạc 4
3 TĐN số 3: Cùng bước đều Phạm Kim
4 TĐN số 4: Con chim ri Nhóm tác giả sách Âm nhạc 4
5 TĐN số 5: Hoa bé ngoan (trích) Hoàng Văn Yến
6 TĐN số 6: Múa vui (trích) Lưu Hữu Phước
7 TĐN số 7: Đồng lúa bên sông Nhóm tác giả sách Âm nhạc 4
8 TĐN số 8: Bầu trời xanh (trích) Nguyễn Văn Quỳ
1.2.2 Mức độ cần đạt
- Học sinh biết tên bài bài tên tác giả, có thái độ chăm chú vào hứng khi hát
và nghe nhạc
Trang 8- Học sinh biết kể tóm tắt nội dung câu chuyện
- Học sinh biết hình dáng và được nghe âm thanh của một số nhạc cụ dân tộc được giới thiệu
- Biết tên gọi nốt nhạc và biết vị trí nốt nhạc trên khuông
1.3 Mục tiêu việc và quy trình dạy Tập đọc nhạc ở Tiểu học
1.3.1 Mục tiêu
- Học sinh hiểu bản chất của Tập đọc nhạc là quá trình khám phá ra giai điệu bản nhạc
- Học sinh nắm vững tên nốt nhạc, có kĩ năng giải mã về cao độ và trường
độ của nốt nhạc để đọc đúng giai điệu, biết đọc bài Tập đọc nhạc kết hợp gõ
phách hoặc đánh nhịp
- Giúp học sinh phát triển tai nghe, cảm thụ về âm thanh, tư duy sáng tạo, hỗ trợ việc học hát và phát triển năng khiếu âm nhạc của các em
1.3.2 Quy trình dạy Tập đọc nhạc ở Tiểu học
Hiện nay, đa số giáo viên thường dạy Tập đọc nhạc với quy trình gồm 8 bước sau:
- Giới thiệu bài Tập đọc nhạc
1.4 Sử dụng ký hiệu bàn tay trong âm nhạc
Hệ thống ký hiệu bàn tay trong âm nhạc này do John Curwen – một mục sư nhạc sĩ người Anh, sáng tạo từ thế kỷ 19, cho đến nay vẫn còn nhiều nước sử dung
trong dạy học âm nhạc, tiêu biểu như hệ thống giáo dục theo phương pháp Kodaly
(Mỹ, Nhật và một số nước khác) Mỗi âm trong hàng âm được ký hiệu bằng một
Trang 9dấu hiệu tay nhằm giúp trẻ em dễ nhớ các quan hệ cao thấp giữa các nốt cũng như
quan hệ quãng giữa các âm cơ bản khi xướng âm hoặc tư duy âm nhạc Bên cạnh
đó, khi học xướng âm với ký hiệu tay, trẻ em được tăng cường thêm một hệ thống
tư duy biểu tượng kết hợp với tư duy âm thanh Nhờ đó, các em đọc cao độ chính
xác hơn Có thể coi ký hiệu bàn tay là một phương pháp hỗ trợ cho giáo dục âm
nhạc phổ thông ở cấp Tiểu học khi học sinh chưa cần dùng đến bản nhạc
Đây là phương pháp được sử dụng khi người chỉ huy/giáo viên muốn diễn viên/học viên/học sinh hát những cao độ nào đó mà không nhìn theo bản nhạc
Ký hiệu bàn tay giúp người hướng dẫn không cần dùng đến bảng hay máy chiếu
mà vẫn có thể điều khiển được diễn viên/học viên hát các nốt nhạc theo chỉ đạo
của mình
Phương pháp này cũng có thể được dùng trong các lớp học sinh mới bắt đầu hoặc để kết hợp vận động khi nghe nhạc Chủ yếu sử dụng hiệu bàn tay để hướng
dẫn đọc cao độ, không thích hợp với các tiết tấu nhanh hoặc phức tạp Ở Việt Nam,
phương pháp này cũng đã được sử dụng cho một số lớp học cảm thụ âm nhạc của
trẻ em Có thể coi ký hiệu bàn tay là một phương pháp hỗ trợ cho giáo dục âm nhạc
phổ thông ở cấp Tiểu học khi học sinh chưa cần dùng đến bản nhạc
Ký hiệu các nốt nhạc theo ký hiệu bàn tay:
Hình 1 Quy định ký hiệu bàn tay theo các nốt nhạc
Trang 10- Phòng học: 01 phòng học âm nhạc riêng biệt được trang bị máy chiếu
Ngoài ra, nhà trường còn được trang bị đầy đủ các nhạc cụ cần thiết và thiết yếu
phục vụ cho việc dạy và học bộ môn Âm nhạc: 02 đàn PSR YAMAHA 710, 01
đàn CASIO, các bộ nhạc cụ gõ: thanh phách, song loan, tambourine, triangle,
trống con; Các phòng học văn hóa được xây dựng sạch đẹp, gọn gàng và đều
được trang bị máy chiếu, mạng internet và điều hòa hai chiều, tủ đựng của GV
và tủ đựng đồ dùng học tập cá nhân của HS
Ngoài ra, Trường TH và THCS Lê Quý Đôn còn sử dụng hệ thống các phòng học hiện có tại giảng đường và các phòng học Ngoại ngữ, Tin học, phòng
thí nghiệm, thư viện, hội trường nhà đa chức năng, sân giáo dục thể chất… cho
các hoạt động giảng dạy và giáo dục của trường
- Đội ngũ giáo viên giảng dạy môn Âm nhạc khối Tiểu học: Hiện nay,
khối tiểu học có 01 giáo viên, là giảng viên thuộc Khoa Văn hóa Nghệ thuật và
Du lịch được nhà trường chọn lựa và phân công giảng dạy
- Kết quả học tập môn Âm nhạc khối lớp 4 năm học 2021 – 2022, khối 4 học
kỳ 1 và giữa học kỳ 2 năm học 2022 – 2023:
Năm học 2021 – 2022 (cả năm) STT Lớp Tổng số học sinh Hoàn thành tốt Hoàn thành Không hoàn thành
Trang 11còn gặp nhiều bỡ ngỡ
- Học sinh lứa tuổi tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 4 do bản tính hiếu động, nhiều khi chưa tập trung vào bài học
- Về chương trình: Chương trình môn Âm nhạc lớp 4 hiện hành chủ yếu là
hoạt động dạy hát, các hoạt động âm nhạc xen kẽ còn đơn điệu dễ gây sự nhàm chán
cho học sinh
III NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến
1.1 Quy trình dạy sử dụng ký hiệu bàn tay
- Bước 1: Giới thiệu hướng dẫn học sinh thực hiện ký hiệu bàn tay của các nốt nhạc
- Bước 2: Giáo viên vừa đọc nhạc vừa dùng ký hiệu bàn tay thể hiện các nốt nhạc hoặc mẫu âm học sinh lặp lại
- Bước 3: Giáo viên đọc các nốt nhạc hoặc mẫu âm (không làm ký hiệu bàn tay), học sinh đọc lặp lại (kết hợp thể hiện các ký hiệu bàn tay)
- Bước 4: Giáo viên thể hiện các nốt nhạc hoặc mẫu âm bằng ký hiệu bàn tay (không đọc nhạc), học sinh đọc nhạc kết hợp thể hiện các ký hiệu bàn tay
Trong quá trình hướng dẫn học sinh luyện tập, giáo viên sử dụng tiếng
đàn hay cho việc đọc nhạc mẫu hoặc hỗ trợ cho học sinh lúc ban đầu khi các em
còn chưa đọc đúng về cao độ
1.2 Sử dụng ký hiệu bàn tay vào các bài đọc nhạc trong chương trình âm nhạc lớp 4
1.2.1 Bài Tập đọc nhạc số 1:
Trang 12Đối với bài TĐN số 1, các bước thực hiện như sau:
- Bước 1: Xác định nhịp, cao độ, trường độ (hình nốt) của bài TĐN số 1:
+ Bài TĐN số 1 được viết ở nhịp 2/4 + Về cao độ: Các nốt Đô, Rê, Mi, Son, La
+ Về trường độ (hình nốt): Đen, trắng
+ Tiết tấu của bài:
- Bước 2: Đàn cao độ thang âm và tập đọc cao độ toàn bài
- Bước 3: Giới thiệu hướng dẫn học sinh thực hiện ký hiệu bàn tay của các nốt nhạc trong bài
Cao độ Vị trí trên khuông Ký hiệu bàn tay
Trang 13- Bước 5: Giáo viên đọc các nốt nhạc hoặc mẫu âm (không làm ký hiệu bàn tay), học sinh đọc lặp lại (kết hợp thể hiện các ký hiệu bàn tay)
- Bước 6: Giáo viên thể hiện các nốt nhạc hoặc mẫu âm bằng ký hiệu bàn tay (không đọc nhạc), học sinh đọc nhạc kết hợp thể hiện các ký hiệu bàn tay
- Bước 7: Đọc toàn bài với tên nốt và ký hiệu bàn tay (GV đàn)
- Bước 8: Ghép lời ca
- Bước 9: Thể hiện sắc thái vui tươi của bài
Trong quá trình hướng dẫn học sinh luyện tập, giáo viên sử dụng tiếng
đàn hay cho việc đọc nhạc mẫu hoặc hỗ trợ cho học sinh lúc ban đầu khi các em
còn chưa đọc đúng về cao độ
1.2.2 Bài Tập đọc nhạc số 2:
Đối với bài TĐN số 2, các bước thực hiện như sau:
- Bước 1: Xác định nhịp, cao độ, trường độ (hình nốt) của bài:
+ Bài TĐN số 2 được viết ở nhịp 2/4 + Về cao độ: Các nốt Đô, Rê, Mi, Son
Trang 14+ Về hình nốt: Đen, trắng, trắng chấm dôi
+ Tiết tấu của bài:
- Bước 2: Đàn cao độ thang âm và tập đọc cao độ toàn bài
- Bước 3: Giới thiệu hướng dẫn học sinh thực hiện ký hiệu bàn tay của các nốt nhạc trong bài
Cao độ Vị trí trên khuông Ký hiệu bàn tay
- Các bước sau thực hiện tương tự như bài TĐN số 1 và thể hiện sắc
thái của bài là Vừa phải – Nhịp nhàng
Trang 151.2.3 Bài Tập đọc nhạc số 3:
Đối với bài TĐN số 3, các bước thực hiện như sau:
- Bước 1: Xác định nhịp, cao độ, trường độ (hình nốt) của bài:
+ Bài TĐN số 2 được viết ở nhịp 2/4 + Về cao độ: Các nốt Đô, Rê, Mi, Fa, Son
+ Về trường độ (hình nốt): Đen, trắng
+ Tiết tấu của bài:
- Bước 2: Đàn cao độ thang âm và tập đọc cao độ toàn bài
- Bước 3: Giới thiệu hướng dẫn học sinh thực hiện ký hiệu bàn tay của các nốt nhạc trong bài
Trang 16Cao độ Vị trí trên khuông Ký hiệu bàn tay
Như trong phần tóm tắt sáng kiến đã trình bày, năm học 2022 – 2023, lớp
4 vẫn thực hiện theo chương trình SGK hiện hành Nếu GV không có sự cải tiến
trong dạy học đối với các môn trong đó có môn Âm nhạc lớp 4 và lớp 5, các em
sẽ bị chậm một bước so với việc tiếp cận chương trình GDPT 2018 khi mà SGK
Trang 17cấp THCS theo định hướng phát triển năng lực đã được đưa vào giảng dạy từ
năm học 2021 - 2022
Chương trình môn Âm nhạc lớp 4 hiện hành chủ yếu là hoạt động dạy hát,
các hoạt động âm nhạc xen kẽ còn đơn điệu dễ gây sự nhàm chán cho học sinh
Để đạt hiệu quả trong giảng dạy các hoạt động âm nhạc, chúng tôi kết hợp áp dụng các nội dung và PPDH theo chương trình GDPT 2018 vào dạy học cho các em
lớp 4 nhằm giúp học sinh hào hứng tiếp cận đón đầu các nội dung mới cũng như cảm
nhận được cái hay, cái đẹp, cái thiện trong âm nhạc bằng cách tự do khám phá dưới
sự định hướng của GV Từ đó, các em ngày càng yêu thích, say mê với bộ môn, yêu
nghệ thuật, hướng tới chân – thiện – mĩ và những điều tốt đẹp trong cuộc sống
Sáng kiến mang lại những hiệu quả về xã hội, tạo hứng thú cho người dạy
và người học và góp phần nâng cao hiệu quả tiết học âm nhạc Từ đó góp phần
nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc trong dạy học môn Âm nhạc tại Trường
TH&THCS Lê Quý Đôn
2.2 Khả năng áp dụng và mang lại lợi ích thiết thực của sáng kiến
a) Khả năng áp dụng hoặc áp dụng thử nhân rộng
Trên cơ sở các biện pháp đã trình bày ở trên, chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm với một số tiết dạy tại lớp 4A1 và 4A2 Trường TH&THCS Lê Quý, với mục
đích: Xem xét tính khả thi và hiệu quả của sáng kiến trong dạy học tiết âm nhạc
* Đối tượng thực nghiệm: Lớp 4A1, 4A2; Giáo viên tiến hành thực
nghiệm: Hoàng Ngọc Anh Thơ
* Nội dung thực nghiệm: Chúng tôi lựa chọn lớp 4A2 là Nhóm Thực
nghiệm, lớp 4A1 là Nhóm Đối chứng Ngay từ đầu năm học 2022 - 2023 chúng tôi
đã tiến hành dạy áp dụng các phương pháp trên Cơ sở để phân chia các nhóm dựa
trên kết quả của năm học trước, do giữa hai lớp này có sự tương đồng nhau về
mặt khả năng nhận thức
* Thời gian thực nghiệm: Từ học kỳ 1 đến giữa học kỳ 2 năm học 2022 - 2023
* Tiến hành thực nghiệm: Áp dụng các biện pháp dạy học môn Âm nhạc
đã được trình bày trong sáng kiến đối với Nhóm Thực nghiệm Đối với Nhóm