MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VĂN HÓA, GIÁO DỤC VÀ NHẬN THỨC MỚI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng tạo ra, nó chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấp năng lượng tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện, xa rời trạng thái nguyên sơ ban đầu khi từ con vật phát triển thành con người.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA, GIÁO DỤC 4 1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, giáo dục 4 1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hoá, giáo dục 7 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN VỀ VĂN HÓA, GIÁO DỤC VÀ NHẬN THỨC MỚI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 10 2.1 Một số vấn đề thực tiễn về văn hóa, giáo dục 10 2.2 Nhận thức mới của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hóa, giáo dục 14 KẾT LUẬN 22 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

MỞ ĐẦU

Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng tạo ra,

nó chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấpnăng lượng tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện, xarời trạng thái nguyên sơ ban đầu khi từ con vật phát triển thành con người Conngười tồn tại, không chỉ cần những sản phẩm vật chất mà còn có nhu cầu hưởngthụ sản phẩm văn hóa tinh thần, con người và xã hội loài người càng phát triển thìnhu cầu văn hóa tinh thần đòi hỏi ngày càng cao Đáp ứng nhu cầu văn hóa tinhthần đó chính là đảm bảo sự phát triển ngày càng nhiều của cải vật chất cho conngười và xã hội Trên ý nghĩa đó, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồngthời cũng là mục tiêu của sự phát triển Vì xét cho cùng thì mọi sự phát triển đều

do con người quyết định mà văn hóa thể hiện trình độ vun trồng ngày càng cao,càng toàn diện con người và xã hội, làm cho con người và xã hội ngày càng pháttriển, tiến bộ; điều đó nghĩa là ngày một xa rời trạng thái nguyên sơ, mông muội đểtiến tới một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và văn minh Trong đó, bản chấtnhân văn, nhân đạo của mỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng được bồi dưỡng;phát huy trở thành giá trị cao quý và chuẩn mực tốt đẹp của toàn xã hội Mục tiêunày phù hợp với khát vọng lâu đời của nhân loại và là mục đích phát triển bềnvững, tiến bộ của các quốc gia, dân tộc Đây là một nội dung quan trọng của Chủnghĩa xã hội mà chúng ta đang xây dựng Văn hóa là động lực của sự phát triển,bởi lẽ mọi sự phát triển đều do con người quyết định chi phối Văn hóa khơi dậy vànhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của con người, huy động sức mạnh nội sinh to lớntrong con người đóng góp vào sự phát triển xã hội Văn hóa là một trong bốn trụcột của quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam, vì vậy Đảng và Nhà nướcluôn chú trọng đến sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa của đất nước.Bên cạnh văn hóa, giáo dục - đào tạo là một lĩnh vực luôn được Đảng và Nhà nước

ta xem trọng Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng và Nhà nước ta đã thực sự coigiáo dục - đào tạo, là quốc sách hàng đầu, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàngđầu, là những chính sách trọng tâm, có vai trò chính yếu của Nhà nước, được ưutiên trước nhất, thậm chí đi trước một bước so với các chính sách phát triển kinh tế

- xã hội khác Giáo dục và đào tạo là quá trình trao truyền và bồi dưỡng tri thứccho cá nhân và cộng đồng của thế hệ đi trước cho các thế hệ đi sau, để từ đó họ cóthể tiếp nhận, rèn luyện, hòa nhập và phát triển trong cộng đồng xã hội Quá trìnhgiáo dục và đào tạo cũng như quá trình tự giáo dục, tự đào tạo diễn ra suốt vòngđời của con người thông qua hệ thống giáo dục trong nhà trường và hệ thống giáodục xã hội Mục tiêu của nền giáo dục và đạo tạo của bất cứ qụốc gia nào cũng đềuhướng tới phát triển con người cả về thể lực, trí lực, tri thức và tình cảm, xây dựngcác thế hệ công dân đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước Phát triển giáo dụcđào tạo chính là xây dựng nền móng văn hóa dân tộc, là cơ sở để phát triển nền vănhóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Giáo dục và đào tạo là cơ sở thiết

yếu để đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụyêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Giáo dục và đào tạo khôngchỉ là nhân tố có ý nghĩa quyết định đến đào tạo nguồn nhân lực cho nền sản xuất

xã hội mà còn là trung tâm đào tạo nhân tài cho đất nước Hiền tài là nguyên khíquốc gia, có vai trò to lớn trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong quá trình pháttriển nền kinh tế tri thức hiện nay, vai trò của nhân tài nói riêng, của đội ngũ tríthức nói chung ngày càng chiếm vị trí đặc biệt quan trọng; không chỉ đối với sựnghiệp phát triển kinh tế - xã hội mà cả trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng, trongđối nội và đối ngoại

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA, GIÁO DỤC

1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, giáo dục

 Về văn hóa:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đến sự nghiệp xâydựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam Người đã chỉ rõ: Văn hóa là toàn bộnhững giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra với phương thức sửdụng chúng, nhằm đáp ứng lẽ sinh tồn, đồng thời đó cũng là mục đích của cuộcsống loài người Đây là ngọn lửa soi đường, dẫn lối cho dân tộc đi đến thắng lợi.Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, văn hóa có ý nghĩa vô cùng to lớn và giữ vị trí đặcbiệt quan trọng Văn hóa được xây dựng và bồi đắp nên trong suốt chiều dài lịch

sử, nó làm nên nền tảng tinh thần của một xã hội, giữ vai trò quan trọng vừa là mụctiêu, vừa là động lực phát triển bền vững đất nước Tư tưởng ấy, đã được Chủ tịch

Hồ Chí Minh và Đảng ta hết sức coi trọng ngay từ những năm trước Cách mạngTháng Tám năm 1945 Người khẳng định rằng: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đíchcủa cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạođức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinhhoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo

và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp mọi phương thức sinh hoạtcùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhucầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”1 Văn hóa đã thấm sâu vào toàn bộ đờisống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộngđồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi sinh hoạt và quan hệ con người, tạo ra trên đấtnước ta đời sống tinh thần cao đẹp Văn hóa không tách rời kinh tế, chính trị, mộtmặt nó chịu sự chi phối của kinh tế và chính trị, nhưng mặt khác, văn hóa có tácđộng trở lại to lớn đến kinh tế và chính trị Người coi văn hóa nghệ thuật cũng làmặt trận, và anh chị em nghệ sỹ là những chiến sỹ trên mặt trận ấy Người nhấnmạnh: Trong sự nghiệp vĩ đại kháng chiến, kiến quốc của dân tộc ta, văn hóa gánhmột phần rất quan trọng Văn hóa cũng như chính trị, kinh tế và tín ngưỡng, đạo

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, H 2011, tập 3, tr 458.

đức đều được phát triển tự do Ngòi bút của các bạn cũng là những chiến sỹ anhdũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổquốc Do vậy, văn hóa không đứng ngoài chính trị mà ở trong chính trị, gắn bó mậtthiết với chính trị

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận định, văn hóa là một kiến trúc thượng tầng;những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và đủđiều kiện phát triển được; có thực mới vực được đạo; xã hội thế nào thì văn hóa thế

ấy Nhưng mặt khác, đến lượt mình, văn hóa là động lực của sự phát triển xã hội,phát triển kinh tế và “Số phận dân ta là ở trong tay dân ta Văn hóa phải soi đườngcho quốc dân đi”, “phải đem văn hoá lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tựcường, tự chủ” Văn hoá như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết và hiểubiết lẫn nhau Với nhận thức như vậy, bằng sự nỗ lực hoạt động không mệt mỏitrên mặt trận văn hoá thông qua sách, báo, văn thơ Hồ Chí Minh làm cho các dântộc hiểu rõ bản chất của chủ nghĩa thực dân ở các nước thuộc địa và con đườngcách mạng chân chính cần phải thực hiện Luận điểm này đã trở thành “sợi chỉ đỏ”xuyên suốt quá trình phát triển văn hóa Việt Nam, nâng cao sức tỏa sáng để tiếptục làm nền tảng tinh thần vững chắc cho đổi mới và phát triển Văn hóa chính làphương thức sinh hoạt của dân tộc, của cộng đồng, gia đình, cá nhân phù hợp vớicác đặc điểm về kinh tế, chính trị, xã hội, truyền thống của dân tộc, phục vụ mụctiêu phát triển đất nước Do vậy, tính chất của văn hóa cũng thay đổi cùng vớinhững biến đổi trong mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng, phát triển đất nước trong từngthời kỳ Ngày 23/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến khai mạc Hội nghị Văn hóatoàn quốc, Người thiết tha mong muốn: Nền văn hóa mới của nước nhà sẽ lấy hạnhphúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở; văn hóa phải làm cho mọi người có tinhthần vì nước quên mình, vì lợi ích chung mà quên lợi ích riêng; đối với xã hội, vănhóa phải làm thế nào cho mỗi người dân Việt Nam, từ già đến trẻ, cả nam và nữ, aicũng hiểu nhiệm vụ của mình và biết hưởng những hạnh phúc mà mình đáng đượchưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, cái văn hóa mới này cần phải có tính khoahọc, tính đại chúng, thì mới thuận với trào lưu tiến hóa của tư tưởng hiện đại Naynước ta đã được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hóahợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của Nhân dân Nền văn hóa mới bắtnguồn từ trong Nhân dân sẽ luôn luôn tìm tòi những con đường để làm sao có thể

kể một cách chân thật hơn, chân thành hơn cho Nhân dân nghe về những mối lo âu

và suy nghĩ của Nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đã và đang là định hướng lớn cho việcxây dựng và phát triển nền văn hóa nước ta Để đảm bảo xây dựng văn hóa trong tổchức Đảng, Người luôn nhấn mạnh: Đảng một mặt phải làm công việc giải phóngdân tộc, một mặt phải giáo dục đảng viên và cán bộ, kiên quyết cảm hóa những

phần tử xấu, sửa chữa những thói xấu còn lại Phải cố gắng sửa chữa cho tiệt nọccác chứng bệnh, khiến cho Đảng mạnh khoẻ, bình an.

 Về giáo dục:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm xây dựng và phát triển

sự nghiệp giáo dục và đã có những chỉ dẫn rất sâu sắc và toàn diện, bao gồm cácvấn đề từ vai trò, vị trí, mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục; nguyên lý, phươngchâm giáo dục; phương thức, phương pháp giáo dục cho đến tổ chức quản lý, xâydựng đội ngũ giáo viên; chủ trương, chính sách đối với giáo dục

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, giáo dục có một vị trí và vai trò vô cùng quantrọng Vai trò của giáo dục được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ là nhằm phát triểntoàn diện con người Việt Nam, một nền giáo dục vì con người, cho con người, cóvai trò huấn luyện, bồi dưỡng, hướng tới việc xây dựng và phát triển con ngườiViệt Nam mới - con người XHCN Trong thư gửi các học sinh nhân ngày khaitrường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minhkhẳng định nền giáo dục mới sẽ “đào tạo các em nên những người công dân hữuích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lựcsẵn có của các em”2 Trong buổi nói chuyện với học sinh các Trường Trung họcNguyễn Trãi, Chu Văn An, Trưng Vương ở Hà Nội, Người nói: “Học bây giờ vớihọc dưới chế độ thực dân phong kiến khác hẳn nhau Bây giờ phải học để: Yêu Tổquốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạo đức Học để phụng sựai? Để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh”3 Nétđặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là phải chú trọng giáo dục toàndiện Người yêu cầu phải chú trọng đủ các mặt, đạo đức cách mạng, giác ngộ xãhội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động và sản xuất; đồng thời phải ra sức tẩysạch ảnh hưởng giáo dục nô dịch của thực dân còn sót lại như thái độ thờ ơ với xãhội, xa vời đời sống lao động và đấu tranh của nhân dân, học để lấy bằng cấp Nộidung giáo dục phải toàn diện, phải nhằm mục tiêu đào tạo con người mới, phải coitrọng cả tài lẫn đức, coi trọng đạo đức cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh luônđánh giá cao vai trò của thầy giáo, cô giáo đối với xã hội Người nhấn mạnh: "Có

gì vẻ vang hơn là nghề đào tạo những thế hệ sau này tích cực góp phần xây dựngchủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản? Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng

là thầy giáo - là người vẻ vang nhất , những người thầy giáo tốt là những anhhùng vô danh Nếu không có thầy giáo dạy dỗ cho con em nhân dân, thì làm sao

mà xây dựng chủ nghĩa xã hội được? Vì vậy nghề thầy giáo rất là quan trọng, rất là

vẻ vang”4

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, H 2011, tập 4, tr 34.

3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, H 2011, tập 6, tr 467.

4 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, H 2011, tập 14, tr 402-103.

Với một tầm nhìn thời đại và tư duy toàn cầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ

ra những mục tiêu của giáo dục là “đào tạo các em nên những người công dân hữuích cho nước Việt Nam, phát triển toàn diện con người, thúc đẩy hoàn toàn nhữngnăng lực sẵn có của các em” Học để làm việc, làm người, làm cán bộ “Học đểphụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”; “Học để sửa chữa

tư tưởng”; “Học để tu công đạo đức cách mạng”; “Học để tin tưởng” , phải đàotạo ra những con người vừa hồng, vừa chuyên, vừa có đức, vừa có tài Ngày21/10/1964, trong bài nói chuyện tại Trường Đại học sư phạm Hà Nội, Hồ ChíMinh nhấn mạnh những nội dung cốt yếu trong giảng dạy và học tập: “Dạy cũngnhư học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng Đó là cáigốc, rất là quan trọng Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng.Đạo đức cách mạng là triệt để trung thành với cách mạng, một lòng, một dạ phục

vụ nhân dân”5 Để thực hiện được mục tiêu giáo dục đó, nhà trường và thầy giáophải dạy cho học sinh các nội dung giáo dục như thể dục, trí dục, mỹ dục và đứcdục Ngành giáo dục cần phải thực hiện tốt phương châm, phương pháp giáo dục –đào tạo với 3 nội dung: Một là, kết hợp học với hành, lý luận liên hệ với thực tiễn.Hai là, nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội Ba là, học tập là công việc suốtđời của mỗi người

1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hoá, giáo dục

 Về văn hóa:

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và công cuộc đấu tranhgiải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III(1960), Đảng ta đã xác định rằng văn hóa, tư tưởng là một cuộc cách mạng, tiếnhành đồng thời gắn bó chặt chẽ với cách mạng quan hệ sản xuất và cách mạngkhoa học kỹ thuật Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng (12 – 1976)xác định xây dựng con người mới, xây dựng nền văn hóa mới… tiến hành đấutranh chống tư tưởng và sản phẩm văn hóa phản động, độc hại Đại hội V của Đảng(3 – 1982) cũng chỉ rõ nền văn hóa mới mà chúng ta đang xây dựng là nền văn hóa

có nội dung xã hội chủ nghĩa và tính dân tộc, có tính đảng và tính nhân dân sâusắc, thấm nhuần chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản Đại hội V cũng

đã nêu đầy đủ, sâu sắc nội hàm khái niệm “Con người mới xã hội chủ nghĩa” vàphương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm văn hóa” Đại hội lần thứ VI củaĐảng (1986) khẳng định: “Tiếp tục phát triển và nâng cao chất lượng các hoạtđộng văn hóa, văn học, nghệ thuật; xây dựng một nền văn hóa, văn nghệ xã hội chủnghĩa đậm đà bản sắc dân tộc” Năm 1991, trước những biến động phức tạp củatình hình thế giới, trước yêu cầu mới của sự nghiệp cách mạng, Đảng trình Đại hộiVII “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”,xác định nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là “nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản

5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, H 2011, tập 14, tr 400.

sắc dân tộc”, là một trong sáu đặc trưng cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam Quan điểm "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa làđộng lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội” được nhấn mạnh trong Nghị quyếtHội nghị Trung ương 4 khóa VII Tiếp đó ngày 16/07/1998, tại Hội nghị lần thứnăm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã ban hành Nghị quyết về xâydựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nghịquyết đã đề ra 5 quan điểm chỉ đạo, 10 nhiệm vụ cụ thể Đây là nghị quyết bổsung, hoàn thiện một bước quan trọng đường lối xây dựng và phát triển nền vănhóa Việt Nam phù hợp với thực tiễn đất nước trong giai đoạn mới, với xu hướngphát triển của thời đại từ quan niệm về văn hóa; vị thế, vai trò của văn hóa đối với

sự phát triển; từ quan điểm chỉ đạo đến mục tiêu, nhiệm vụ và các giải pháp cơ bản

để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.Đại hội lần thứ IX của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đàbản sắc dân tộc vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xãhội” Quan điểm này được làm sâu sắc hơn trong văn kiện Đại hội lần thứ X củaĐảng, đặc biệt là Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) Trên cơ sở tổng kết 15 năm thực hiện Nghịquyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Namtiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tại Hội nghị lần thứ chín, Ban Chấp hành Trungương Đảng (khóa XI) đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và pháttriển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nướckhẳng định “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc,thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam” Nhằm thúc đẩy sựphát triển của văn học, nghệ thuật, Bộ Chính trị khóa X ra Nghị quyết số 23NQ/TW, ngày 16/6/2008 về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuậttrong thời kỳ mới” Nghị quyết chỉ rõ: “Văn học, nghệ thuật là lĩnh vực rất quantrọng, đặc biệt tinh tế của văn hóa; là nhu cầu thiết yếu, thể hiện khát vọng chân,thiện, mỹ của con người; là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phầnxây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con ngườiViệt Nam Văn học, nghệ thuật Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước và hội nhập quốc tế phải phát triển toàn diện và mạnh mẽ, thấmnhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ Phấn đấu sáng tác nhiều tác phẩm vănhọc, nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, có tác dụng to lớn xây dựngcon người” Ngày 14/05/2014, Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ươngĐảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triểnvăn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước Trong

đó tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, độnglực phát triển bền vững đất nước Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng khẳng định,

“Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát

triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc Tăng đầu tư cho phát triển sự nghiệp văn hóa Xây dựng, phát triển, tạo môi trường và điều kiện xã hội thuận lợi nhất để khơi dậy truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, niềm tin, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; tài năng, trí tuệ, phẩm chất của con người Việt Nam

là trung tâm, mục tiêu và động lực phát triển quan trọng nhất của đất nước” 6

Điều này càng thể hiện rõ, cùng với việc làm tốt công tác xây dựng Đảng, pháttriển kinh tế, củng cố quốc phòng, an ninh, việc thực hiện tốt định hướng phát triểnvăn hóa của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tiến trình phát triển chungcủa đất nước

 Về giáo dục:

Tiếp thu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, Đảng và Nhà nước taluôn khẳng định vai trò hết sức quan trọng của giáo dục, coi phát triển giáo dục làquốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của toàn Đảng và toàn dân Nghị quyết Hội nghịlần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII) về định hướng chiến lượcphát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ CNH, HĐH và nhiệm vụ đến năm 2000

đã xác định tư tưởng chỉ đạo phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ CNH, HĐH

đó là: (1) Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những conngười và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, có đạo đứctrong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; (2) Thực sự coi giáodục - đào tạo, là quốc sách hàng đầu; (3) Giáo dục - đào tạo là sự nghiệp của toànĐảng, của Nhà nước và của toàn dân; (4) Phát triển giáo dục - đào tạo gắn với nhucầu phát triển kinh tế - xã hội, những tiến bộ KH&CN và củng cố quốc phòng, anninh; (5) Thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục và đào tạo; (6) Giữ vai trònòng cốt của nhà trường công lập đi đôi với đa dạng hoá các loại hình giáo dục -đào tạo, trên cơ sở nhà nước thống nhất quản lý Cương lĩnh (bổ sung và phát triểnnăm 2011) đã đưa ra những quan điểm, định hướng lớn về phát triển giáo dục và

đào tạo, chỉ rõ: “ Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và

công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư cho phát triển Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội” 7 Chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 2010-2020 xác định:

“Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt” 8 Các văn kiện quan trọng khác của

Đảng, Nhà nước trong nhiệm kỳ đại hội XI, XII tiếp tục cụ thể hóa chủ trương đổimới giáo dục và đào tạo Hội nghị Trung ương 6, khóa XI khẳng định:“Đổi mới

6 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, t.II, tr.330.

7 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXb CTQG- Sự thật H 2011, tr 77.

8 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXb CTQG- Sự thật H 2011, tr 131.

căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là một yêu cầu khách quan và cấp bách”,đòi hỏi phải: đổi mới tư duy, đổi mới mục tiêu đào tạo; hệ thống tổ chức, loại hìnhgiáo dục và đào tạo; nội dung, phương pháp dạy và học; cơ chế quản lý; xây dựngđội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý; cơ sở vật chất, nguồn lực, điều kiện đảm bảo ,trong toàn hệ thống, tiếp tục cần được cụ thể hóa trong từng giai đoạn Nghị quyếtĐại hội XIII khẳng định: “Tạo đột phá trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhântài Thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng mạnh mẽ thành tựu của cuộcCách mạng công nghiệp lần thứ tư vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, chú trọngmột số ngành, lĩnh vực trọng điểm, có tiềm năng, lợi thế để làm động lực cho tăngtrưởng theo tinh thần bắt kịp, tiến cùng và vượt lên ở một số lĩnh vực so với khuvực và thế giới”9

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN VỀ VĂN HÓA, GIÁO DỤC VÀ NHẬN THỨC MỚI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 2.1 Một số vấn đề thực tiễn về văn hóa, giáo dục

 Gian lận điểm thi THPT tại các tỉnh (2018):

Chưa bao giờ kỳ thi vào đại học, cao đẳng lại vướng phải bê bối gian lận kỷ lụcnhư kỳ thi THPT Quốc gia năm 2018 Bê bối này khiến cho những giọt nước mắtcủa học sinh đã rơi vì suy sụp, bất công; nhiều thầy cô phải vướng vào vòng lao lý.Những sai phạm trong kỳ thi đã làm mất niềm tin của người dân về một kỳ thikhách quan, trung thực và về hình ảnh nhà giáo

Vụ nâng, sửa điểm bị phát hiện ở các tỉnh như Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình,như một cơn “địa chấn” của ngành Giáo dục năm 2018 Trong số những địaphương có gian lận điểm thi được tìm ra, Hà Giang là địa phương đầu tiên Ngaysau khi Bộ GD&ĐT công bố điểm thi vào chiều tối 11/7/2018, trên mạng xã hội,một số phóng viên tiếp cận được thông tin băn khoăn về phổ điểm thi bất thườngtại địa phương này Theo kết quả chấm thẩm định ở Hà Giang, có hơn 100 bài thiđược nâng từ 1 đến 8 điểm Không ít thí sinh có tổng điểm chênh lên hơn 20 điểm

so với điểm chấm thẩm định Cá biệt có những thí sinh có tổng điểm được làm tănglên đến 26,8 điểm; thậm chí 29,95 điểm so với điểm chấm thẩm định

Sau Hà Giang, thì dư luận tiếp tục đặt nghi vấn gian lận điểm thi ở Sơn La vàHòa Bình Kết quả chấm thẩm định bài thi tại Sơn La cho thấy, hành vi nâng điểmđược thực hiện từ trực tiếp bài thi của thí sinh nên sự phát hiện khó hơn cho cơquan điều tra Sau năm ngày làm việc liên tục, chiều 23/7/2018, tổ công tác công

bố hàng loạt sai phạm tại Sơn La Theo đó, có hàng trăm bài thi cũng bị can thiệptrực tiếp Bất thường điểm thi của Hòa Bình thể hiện đầu tiên ở số lượng thí sinh

9 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, t.II, tr.330.

đạt điểm từ 9 trở lên ở môn Toán Ngày 21/7, Bộ GD&ĐT thành lập 3 tổ chấmthẩm định tại các Hội đồng thi tỉnh Hòa Bình Theo đó, Hội đồng chấm thẩm địnhcủa Bộ GD&ĐT về Hòa Bình làm việc, rút toàn bộ số bài từ 8 điểm trở lên đểchấm lại Kết quả chấm thẩm định cho thấy, 100% bài chấm thẩm định có kết quảgiống kết quả như ban đầu công bố Đến ngày 24/7, Bộ GD&ĐT công bố kết quảchấm thẩm định tại Hòa Bình không thay đổi so với kết quả đã công bố trước đó.Tuy nhiên, Hội đồng thẩm định đã chỉ ra việc lập một số biên bản trong khi thựchiện các bước chấm thi trắc nghiệm còn sơ sài Sau đó, Bộ GD&ĐT đã có côngvăn gửi Bộ Công An điều tra làm rõ sự việc Đến chiều 3/8, Cơ quan An ninh điềutra Bộ Công An đã ra quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam 2 người liên quanđến kỳ thi THPT quốc gia 2018 tại tỉnh Hoà Bình Những gian lận điểm trong kỳthi THPT Quốc gia 2018 được làm rõ, đã có những đối tượng phải tra tay vào còng

do cố tình làm sai quy chế Đến nay, 11 người bị bắt trong vụ việc vẫn đang được

Bộ GD&ĐT phối hợp với các cơ quan chức năng điều tra, làm rõ Hầu hết nhữngtrường hợp được nâng điểm được cho là con lãnh đạo UBND thành phố, UBNDhuyện, sở GD&ĐT, cục trưởng, công an, giáo viên và nhiều cán bộ ở lĩnh vựckhác

 Sai phạm nghiêm trọng xảy ra tại nhiều di tích ở Thanh Hóa:

Hàng loạt những sai phạm nghiêm trọng đã xảy ra tại nhiều di tích trên địa bàntỉnh Thanh Hóa nhưng lại chỉ được xử lý theo kiểu “kiểm điểm, rút kinh nghiệmsâu sắc”, rồi sau đó vẫn… y nguyên hoặc “phạt cho tồn tại”, khiến cho dư luận bứcxúc Chỉ tính từ năm 2019 cho tới nay, có thể dễ dàng điểm mặt, chỉ tên những ditích bị vi phạm nghiêm trọng: Đầu năm 2020, báo chí phát hiện hàng loạt côngtrình nhà hàng, khu nghỉ dưỡng, khu vui chơi, khu lưu trú được xây dựng tràn lantrong khu vực bảo vệ I của danh thắng quốc gia Kim Sơn (xã Vĩnh An, Vĩnh Lộc)chưa được các cấp có thẩm quyền cho phép xây dựng Điều đáng nói là khi báo chíphản ánh, UBND huyện Vĩnh Lộc mới chỉ đạo kiểm tra và phát hiện trong vùng lõidanh thắng Kim Sơn có hàng loạt công trình đang xây dựng

Tại di tích quốc gia Hồ Đồng Vụa (Nga Sơn) hiện đang bị xâm hại nghiêmtrọng bởi hàng loạt các công trình xây dựng sai phép diễn ra trong suốt thời giandài, làm ảnh hưởng đến cảnh quan cũng như môi trường sinh thái trong quần thểkhu danh lam thắng cảnh này Mặc dù đã bị các cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóanhiều lần kiểm tra, lập biên bản yêu cầu dừng việc xây dựng trái phép, thế nhưngnhững sai phạm này đến nay vẫn chưa được xử lý Vụ việc này chưa được xử lý,

vụ việc khác đã lại xảy ra Nghiêm trọng hơn khi mới đây, việc tu bổ, phục hồi ditích cấp tỉnh chùa Bạch Tượng, xã Nga Giáp (huyện Nga Sơn) đã bị các cơ quanchức năng tỉnh Thanh Hóa phát hiện có nhiều hạng mục không đúng với hồ sơthiết kế bản vẽ thi công đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt Sau đó, dù Sở Văn

Hóa Thể Thao Du Lịch (VHTTDL), UBND huyện Nga Sơn đã ra nhiều văn bảnyêu cầu dừng thi công đầu tư xây dựng, phục hồi công trình không tuân thủ đúngquy định, tuy nhiên các hạng mục sai phạm vẫn ngang nhiên hoàn thiện và đưa vào

sử dụng, trước sự bất lực của chính quyền địa phương Hiện các cơ quan chức năng

đã có văn bản đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa xem xét, cho thu hồi quyếtđịnh công nhận xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với chùa Bạch Tượng Điều đángbuồn hơn, khi mới đây Sở VHTTDL Thanh Hóa lại chỉ ra hàng loạt sai phạm liênquan đến việc tu bổ, phục hồi tại các di tích như chùa Thanh Hà, chùa Đại Bi, chùaĐông Tác, chùa Giáp Hoa, chùa Tam Giáo, chùa Linh Ứng, chùa Liên Hoa Nguyên nhân là việc tu bổ, phục hồi các di tích trên do nhà chùa thực hiện, vai tròcủa cấp chính quyền chưa được quan tâm Nhắc lại hàng loạt vi phạm di tíchnghiêm trọng ở Thanh Hóa, nhiều chuyên gia đã hơn một lần cho rằng xử phạt viphạm di tích “cho vui” hoặc theo kiểu “giơ cao đánh khẽ” Vụ việc nghiêm trọng ởdanh thắng quốc gia Kim Sơn sau hàng loạt cuộc họp, thanh tra thì hình thức xử lýcao nhất chỉ là kiểm điểm trách nhiệm UBND xã Vĩnh An và Phòng VHTT thuộcUBND huyện Vĩnh Lộc khi ấy chỉ “nghiêm túc kiểm điểm, rút kinh nghiệm sâusắc”

Đối với di tích quốc gia Hồ Đồng Vụa, trước thực trạng xây dựng, khai thácdịch vụ trái phép, các cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóa cũng đã có nhiều văn bản

đề nghị UBND huyện Nga Sơn có hình thức xử lý trách nhiệm đối với cá nhân, tậpthể trong vụ việc này, đồng thời khẩn trương chấm dứt hợp đồng giao khoán HồĐồng Vụa, thu hồi diện tích đất thầu; phối hợp với gia đình ông Hoàng MinhThanh (bên thầu) tổ chức tháo dỡ các hạng mục công trình xây dựng trái phép, trảlại nguyên trạng cho di tích Tuy nhiên đến nay sai phạm trên vẫn tồn tại và khôngđược xử lý Còn về xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân khi để xảy ra sai phạm tại ditích này chỉ dừng ở mức “làm cho có”, do đó hơn hai năm nay chưa có dấu hiệucho thấy lãnh đạo địa phương phải chịu xử lý ở những mức có tính răn đe hơn Vụviệc được giới chuyên gia di sản đánh giá nghiêm trọng ở công trình chùa BạchTượng cuối cùng cũng thành ra “đánh trống bỏ dùi” Việc chỉnh sửa kiến trúc của

di tích này theo đúng quy định là bất khả thi bởi lý do công trình xây dựng lớn nênviệc phá, dỡ gặp nhiều khó khăn và gây lãng phí tiền của đóng góp của nhân dân.Trước thực trạng sai phạm nghiêm trọng xảy ra ở nhiều di tích, Sở VHTTDLThanh Hóa đã có văn bản đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Chỉ thị tăngcường công tác quản lý hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị disản văn hoá vật thể trên địa bàn tỉnh

Hai vụ việc trên đây chỉ là một trong những sai phạm tiêu biểu liên quan đếnlĩnh vực văn hóa, giáo dục, ngoài ra thì còn có rất nhiều vụ việc sai phạm kháccũng như những hạn chế, yếu kém cần phải được giải quyết Những hạn chế, yếukém trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục có thể kể đến như sau: