Gdđp lớp 6 chuyên đề 1,2,3,4 học kì i

Kiến thức: - Nêu được sự ra đời và phân loại được các loại truyện dân gian Thái Bình - Hiểu biết lịch sử đền Tiên La, Đền Đồng Bằng và một số di tích địa phương - Sưu tầm, kể lại và nêu

Trang 1

Tuần 1 - 4 Ngày soạn: ……… Ngày giảng: ……….

CHUYÊN ĐỀ 1: TRUYỆN DÂN GIAN THÁI BÌNH Môn học: Giáo dục địa phương Lớp: 6

Thời gian thực hiện: 04 tiết

I Yêu cầu cần đạt: Sau khi học xong chủ đề hs cần

1 Kiến thức:

- Nêu được sự ra đời và phân loại được các loại truyện dân gian Thái Bình

- Hiểu biết lịch sử đền Tiên La, Đền Đồng Bằng và một số di tích địa phương

- Sưu tầm, kể lại và nêu ý nghĩa của một số truyện truyền thuyết dân gian Thái Bình

- Giữ gìn và giới thiệu về các di tích lịch sử của quê hương

II Thiết bị dạy học và học liệu

1 Giáo viên: Hình ảnh, tư liệu, máy chiếu

2 Học sinh: Nghiên cứu trước thông tin bài học, SGK, vở ghi, tìm kiếm thông tin trên

Internet

III.Tiến trình dạy học

1 Hoạt động: Mở đầu a.Mục tiêu: Phần khởi động nhằm cho học sinh nhận biết một số truyện dân gian

b.Nội dung: HS lắng nghe, quan sát một số hình ảnh=> trả lời câu hỏi liên quan

c Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh

d.Tổ chức thực hiện

-Bước 1: Giao nhiệm vụ : Yêu cầu hs quan sát hình ảnh, đọc tư liệu

? Các bức ảnh trên thể hiện nội dung gì

-Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ Cá nhân HS quan sát, trả lời

- Bước 3: Hs báo cáo kết quả

- Bước 4: Đánh giá

Gv nhận xét , chuẩn kiến thức Gv dẫn dắt vào bài

2 Hoạt động hình thành kiến thức mới Hoạt động 1: Tìm hiểu về sự ra đời truyện dân gian Thái Bình

a Mục tiêu:

- Hs biết và khái quát được khái niệm truyện dân gian

- Nêu được sự ra đời và phân loại được các loại truyện dân gian Thái Bình

b Nôi dung: Hs đọc thông tin SGK, sự hiểu biết của bản thân trả lời câu hỏi

d Tổ chức thực hiện:

Trang 2

Hoạt động của GV- HS Nội dung

- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

+ Gv yêu cầu hs đọc kênh chữ và hình

SGK

? Dựa vào các thông tin trong bài em hãy

cho biết truyện dân gian Thái Bình ra đời

trong hoàn cảnh nào?

? Tìm hiểu một câu chuyện dân gian gắn

liền với vùng quê nơi em đang sống, chia

sẻ câu chuyện này với các bạn của em trên

lớp

- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Hs đọc kênh chữ, quan sát kênh hình SGK,

trả lời

-Bước 3: Báo cáo nhiệm vụ:

( Hs báo cáo, đánh giá đồng đẳng)

- Bước 4: Đánh giá kết quả, chuẩn kiến

thức

I Sự ra đời truyện dân gian Thái Bình

- Truyện dan gian Việt Nam là các tác

phẩm ngôn từ truyền miệng, sản phẩm của quá trình sáng tác tập thể, thể hiện nhận thức, tư tưởng, tình cảm của nhân dân lao động…

- Truyện dân gian Thái Bình ra đời trong sự nhà rỗi của nhà nông

Hoạt động 2: Tìm hiểu về các loại truyện dân gian Thái Bình a.Mục tiêu: Hiểu được đặc điểm và sự phân loại được các loại truyện dân gian Thái Bình

- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

+ Gv yêu cầu hs đọc kênh chữ và hình

SGK

?Dựa vào thông tin trong bài em hãy nêu

đặc điểm của truyện dân gian Thái Bình.

? Nội dung của truyện dân gianThái Bình

phản ánh điều gì?

? Có những loại truyện dân gian nào?

? Em hiểu thế nào là truyện truyền thuyết.

? Ở địa phương em có những truyền thuyết

nào

Hs đọc kênh chữ, quan sát kênh hình SGK,

trả lời

( Hs báo cáo, đánh giá đồng đẳng)

- Bước 4: Đánh giá kết quả, chuẩn kiến

thức

II Các loại truyện dân gian Thái Bình

- Đặc điểm: Phương thức tự sự dân gian,

khắc hoạ nhân vật thông qua hành động và bối cảnh xã hội của nhân vật ấy

- Nội dung: Phản ánh đời sống của cư dân

từ hoạt động sản xuất, sinh hoạt đến tín ngưỡng, tâm linh…

- Truyện dân gian gồm: Thần thoại, sử thi,

truyền thuyết, cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười…

- Truyện truyền thuyết là tên gọi dùng để chỉ một nhóm những tác phẩm tự sự dân gian kể về sự kiện và nhân vật lịch sử (hoặc

có liên quan đến lịch sử), phần lớn theo xu hướng lí tưởng hóa, qua đó thể hiện sự ngưỡng mộ và tôn vinh của nhân dân đối với những người có công với đất nước, dân tộc hoặc cộng đồng cư dân của một vùng

Trang 3

Bên cạnh đó cũng có những truyền thuyết vừa đề cao, vừa phê phán nhân vật lịch sử.

Hoạt động 3: Câu truyện truyền thuyết của quê hương Thái Bình

a Mục tiêu:

- Hiểu biết lịch sử đền Tiên La, Đền Đồng Bằng và một số di tích địa phương

- Tôn trọng, kính yêu, biết ơn Vua cha Bát Hải và nữ tướng Vũ Thị Thục và các danh nhân địa phương

- Giữ gìn và giới thiệu về các di tích lịch sử của quê hương

b Nội dung: Hs đọc thông tin SGK và thông tin giáo viên cung cấp trả lời câu hỏi

c Sản phẩm: Câu trả lời, SP học tập của học sinh

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 1:

GV yêu cầu học sinh đọc thông tin SGK, kênh

hình và dựa vào hiểu biết cá nhân, thảo luận

trả lời câu hỏi:

? Di tích lịch sử Đền Đồng bằng ở đâu ?

? Di tích lịch sử Đền Tiên La ở đâu ?

? Nhân vật truyền thuyết trong các câu truyện

là ai ? Có công lao như thế nào đối nhân dân

trong vùng

? Nêu cảm nghĩ của em về các nhân vật trong

câu truyện trên.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Hs hoạt động cá nhân, thảo luận cặp hoàn

thành câu hỏi của GV

Bước 3: Báo cáo nhiệm vụ

- Đại diện HS trình bày

- Gv gọi them một số HS nhận xét đánh giá

kết quả của bạn

Bước 4: Đánh giá kết quả, chuẩn kiến thức

GV Mở rộng kiến thức cho hs bằng tư liệu

- Đền Đồng Bằng là di tích lịch sử vănhóa thuộc địa phận xã An Lễ, huyệnQuỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình

- Đồng Bằng thờ vị Vua Cha ThủyPhủ mang tên Vĩnh Công Đại Vương

- Vĩnh Công cùng các Quan giúp vuaHùng Duệ Vương đánh đuổi ngoạibang, giữ yên 8 cửa biển Lạc Việt,giúp dân lập ấp, chia vàng Vua bancho dân làm vốn canh tác, dạy họ làm

ăn, sinh hoạt cộng đồng…

- Hội đền Đồng Bằng hàng năm được

tổ chức vào tháng 8 âm lịch là ngàyhoá của Vính Công bởi vậy dân gianmới lưu truyền đến ngày nay câu

“Tháng 8 giỗ Cha, tháng 3 giỗ Mẹ”

Truyện thứ 2 : Đền Tiên La – Đề thờ nữ tướng Vũ Thị Thục

- Đền mẫu Tiên La ở Hưng Hà Thái Bình thờ Bát Nạn tướng quân Vũ Thị

Trang 4

Bàn thờ Bát Nạn tướng quân

Thục, một nữ tướng thời Hai Bà Trưng có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược phương Bắc đô hộ nước ta

- Hội đền Tiên La ở Hưng Hà Thái Bình tổ chức vào các ngày 10 đến 20 tháng 3 âm lịch, ngày chính hội là 17 tháng 3 vì đó là ngày mất của Bát Nạntướng quân Vũ Thị Thục

3 Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu: Củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng theo nội dung, yêu cầu cần đạt của chủ

đề

b Nội dung: Học sinh đọc thông SGK hoàn thành bài tập và câu hỏi cuối chuyên đề

c Sản phẩm: Học sinh hoàn thành các bài tập

- GV giao nhiệm vụ: Học sinh đọc thông SGK hoàn thành bài tập

- HS thực hiện nhiệm vụ: mỗi cá nhân sẽ đọc thông tin SGK kết hợp với kiến thức đã biết

a Mục tiêu: Vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã hình thành vào thực tiễn cuộc sống.

b Nội dung: Sưu tập thêm câu tuyện truyền thuyết tại quê hương em.

c Sản phẩm:

- Học sinh có thể sưu tầm thêm nhiều truyền thuyết khác ở địa phương qua Internet

d.Tổ chức thực hiện:

- GV giao nhiệm vụ: Sưu tập thêm câu tuyện truyền thuyết tại quê hương em

- HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện ở nhà

- Báo cáo kết quả: Vào tiết học sau

- GV nhận xét và giao nhiệm vụ chuẩn bị cho tiết học sau

IV Tư liệu:

I.Truyện truyền thuyết là tên gọi dùng để chỉ một nhóm những tác phẩm tự sự dân gian

kể về sự kiện và nhân vật lịch sử (hoặc có liên quan đến lịch sử), phần lớn theo xu hướng

lí tưởng hóa, qua đó thể hiện sự ngưỡng mộ và tôn vinh của nhân dân đối với những người

Trang 5

có công với đất nước, dân tộc hoặc cộng đồng cư dân của một vùng Bên cạnh đó cũng có những truyền thuyết vừa đề cao, vừa phê phán nhân vật lịch sử.

II Câu truyện truyền thuyết của quê hương Thái Bình

Truyện thứ nhất : Đền Đồng Bằng và truyền thuyết về Vua Cha Bát Hải

Đền Đồng Bằng còn được biết đến với tên gọi là đền thờ Đức Vua cha Bát Hải hay đềnĐức Vua là di tích lịch sử văn hóa thuộc địa phận xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh TháiBình

Sự tích đền Đồng Bằng và sự hiển linh của Vua Cha Bát Hải được lưu truyền dưới câu

chuyện sau: Vào thời Hùng Vương thứ 18, nhân dân vùng duyên hải nước Văn Lang bấygiờ còn rất thưa thớt, làm nghề chài lưới và nông tang Tương truyền, vùng đất An Lễ khixưa có dòng sông Vĩnh cổ (ngày nay là sông Đồng Bằng) là nơi sinh sống của nhiều loàithủy quái, thuồng luồng, giao long Hai bên bờ sông là cư dân sống với nghề nuôi tằm dệtvải, khai khẩn bãi bồi canh tác cùng với việc chài lưới đánh bắt tôm cá qua ngày

Ngày ấy, có một đôi vợ chồng là Phạm Túc và Trần Thị là người sống tại vùng Trang An

Cổ (Thụy Anh – Thái Bình ngày nay) cũng đã lớn tuổi mà vẫn chưa có con Một ngày, khi

ôn bà đang ngược dòng đánh cá trên dòng sông Vĩnh đền vùng Trang Hoa Đào (vùng An

Lễ ngày nay) thì tình cờ gặp một cô gái nhỏ, liền đón về nhà nuôi và đặt tên là QúyNương Khi cha mẹ nuôi qua đời, nàng tận tâm hương khói báo hiếu và không màng hôn

sự Một lần khi ra bờ sông tắm thì bỗng nước động dữ dội, một con Hoàng Long hiện rasiết chặt lấy nàng Một lúc sau thì sóng yên biển lặng, Hoàng Long biến mất và QúyNương thấy mình đã nằm trên bãi sông Một thời gian sau, nàng phát hiện mang thai và vềvùng Hoa Đào Trang sinh sống Đúng 13 tháng sau, nàng hạ sinh ra một bọc phát ra ánhhào quang Qúy Nương sợ hãi bèn thả cái bọc xuống dòng sông Vĩnh và được một người

Trang 6

cất vó bên sông vớt được Khi rạch bọc ra, ông kinh hãi thấy từ trong bọc chui ra 3 conHoàng Xà đầu Rồng mình Rắn là con của Lạc Long Quân Con lớn nhất là Thái tử GiaoLong vượt sông lên bờ ẩn náu trong một giếng nước gần đó, còn hai con còn lại bơi theodòng nước dạt về nơi khác Vào đêm đấy, người dân Hoa Đào Trang nghe thấy tiếng vangđộng rằng “Ta là con Long Quân, khi có giắc sẽ giúp Vua Hùng diệt giặc” Rồi sau đó,nhân dân vùng lập miếu thờ tại nơi có cái giếng, từ đó hương khói cầu “phong đăng hòacốc” thấy rất linh nghiệm.

Bấy giờ, Hùng Duệ Vương đã đến tuổi Kỳ lão (60 tuổi) mà vẫn chưa có con trai nối dõi.Hai người con gái của Vua là Tiên Dung công chúa kết duyên cùng Chử Đồng Tử rồi tutiên biệt tích, và Mỵ Nương công chúa lấy Tản viên Sơn Thánh (tức Sơn Tinh) Vua rấtphiền lòng khi có nhiều thế lực đang nhăm nhe ngôi Vàng chưa có người kế vị Vua cũng

đã nhiều lần gợi ý trao vương miện cho Sơn Thánh nhưng ngài quyết không nhận mà chỉkhi đất nước có hữu sự mới về Triều giúp vua Cha, còn khi yên sự Ngài lại về chốn Tảnviên tu luyện thành đạo chứ không màng quan tước Trong số những thế lực nội bộ đangnhòm ngó ngai vàng có Thục Vương (nguyên gốc là người Trung Nguyên di cư xuốngphía Nam lâu dần thành dân Bách Việt) Thục Vương bị Vua khước từ mong muốn cưới

Mỵ Nương làm thiếp và gả nàng cho Sơn Tinh, liền lựa thời cơ hợp sức cùng quân ngoạibang thôn tính Lạc Việt Hùng Duệ Vương hết sức lo lắng và mời Sơn Thánh về Kinhhiến kế, sau đó theo lời Sơn Thánh ma sai sứ giả về Hoa Đào Trang dụ triệu kỳ nhân.Được nhân dân trong vùng mách bảo có Giao Long sống ẩn mình dưới giếng cạn, sứ giảliền tới nơi xướng truyền sắc chỉ Sau đó, một chàng trai khôi ngô tuấn tú hơn người hiện

ra, tâu rằng nhận lệnh Vua và triệu tướng trong 10 ngày rồi xuất quân trên cả 8 cửa biểnnước Nam, hứa 3 ngày sau giặc sẽ tan Chàng trai đó chính là Vĩnh Công (là hiện thân của

Vua Cha Bát Hải).

Đúng như lời hẹn, sau khi xuất quân đánh giặc được 3 ngày, Vĩnh Công và các tướnggiành thắng lợi trở về, được Vua phong là “Vĩnh Công nhạc phủ thượng đẳng thần” Côngđức của Vĩnh Công trong trận chiến là rất lớn, khiến Vua Hùng nể trọng Không chỉ vậy,Vĩnh Công vừa cùng các Quan giữ yên 8 cửa biển Lạc Việt, vừa về Hoa Đào Trang khaidân lập ấp, chia vàng Vua ban cho dân làm vốn canh tác, dạy họ làm ăn, sinh hoạt cộngđồng và được nhân dân vùng Hoa Đào Trang hết lòng tôn kính Một ngày, Vĩnh Công mờihương lão đến dinh thất của mình (tương truyền là đền Đồng Bằng hiện nay) nói lời từbiệt rồi vâng mệnh về chầu Vua Cha Lạc Long Quân Vua Hùng biết tin vô cùng thươngxót, liền cấp tiền tang lễ và tu sửa dinh thất thành đền tự thờ Ngài, nay là đền Đồng Bằng.Ngày hóa của Vĩnh Công là vào tháng 8, bởi vậy dân gian mới lưu truyền đến ngày naycâu “Tháng 8 giỗ Cha, tháng 3 giỗ Mẹ” để nói về Hội tháng 8 ở đền Đồng Bằng thờ vịVua Cha Thủy Phủ mang tên Vĩnh Công Đại Vương

Truyện thứ 2 : Đền Tiên La – Đền thờ nữ tướng Vũ Thị Thục

Trang 7

Bàn thờ Bát Nạn tướng quân

Theo những người dân trong vùng tương truyền rằng về nữ tướng Vũ Thị Thục hay cònvới tên gọi là Thục Nương Bà sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm nghề bốcthuốc cứu chữa bệnh, Thục Nương lớn và rất xinh đẹp, tốt tính, văn võ song toàn mà cótính thương người Khi tới tuổi 18 trăng tròn, Thục Nương đã đính hôn với Phạm DanhHương, quận trưởng của Nam Chân, chỉ còn chờ đến ngày cưới nhưng tai họa lại ập đếnhai người họ

Trong sự tích đền mẫu Tiên La Thái Bình thì trước nước ta bị thuộc địa phong kiếnphương Bắc, do viên quan thái thú nhà Hán có tên là Tô Định cai trọ và hắn tham tiền,hám sắc, tàn bạo Khi biết đến Thục Nương là cô gái xinh đẹp, toàn vẹn nên đã sai línhđến bắt cha của Thục Nương và Phạm Danh Hương, ép họ phải gả nàng cho hắn Cả haingười cùng từ chối, cự tuyệt nên họ đã bị Tô Định giết hại và hắn cho quân về bắt ThụcNương Hay tin dữ nhưng Thục Nương vẫn giả vờ nhận lệnh và lên kiệu, nàng đã dùngđôi kiếm bạc để phá vỡ vòng vây của quân Tô Định và mở đường ra bến sông, chèothuyền mất một ngày tới hương Đa Cương, đến chùa Tiên La nương nhờ cửa Phật

Với những mối nợ thì Thục Nương đã triệu tập binh mã, giương cờ khởi nghĩa mangbốn chữ vàng “Bát Nạn tướng quân” chống lại quân xâm lượng phương Bắc, đã làm tổnthất rất nhiều quân địch Khi hay tin Hai Bà Trưng khởi nghĩa ở Hát Môn, Thục Nương đãđem quan kết hợp với sức quân của Hai Bà Trưng, được phong là Đông Nhung Đại TướngQuân, đã giành thắng vào mùa xuân năm 40 Nhưng sau đó, quân Hán đã sai Mã Việnsang đánh thì nữ tướng và nghĩa quân đã phải rút về Tiên La cố thủ, cuối cùng thì Bát Nạntướng quân và quân sỹ của mình cũng đã hy sinh ở gò Kim Quy

Trang 8

Cùng với những công sức to lớn của bà thì nhân dân đã lập đền mẫu Tiên La để ghi nhớ công ơn, công đức mà bà đã chống quân xâm lược Để ghi nhớ thì cứ hàng năm khai hội đền Tiên La ở Hưng Hà Thái Bình vào các ngày 10 đến 20 tháng 3 âm lịch, ngày chính hội là 17 tháng 3 vì đó là ngày mất của Bát Nạn tướng quân Vũ Thị Thục, trong đó có phần lễ và phần hội được đông đảo người dân tham gia, những lần rước kiệu, hay các trò chơi dân gian đều được tổ chức.

Câu hỏi ôn tập cuối chuyên đề

1 Di tích lịch sử Đền đồng bằng ở đâu ?

2 Nhân vật truyền thuyết trong các câu truyện là ? Có công lao như thế nào đối nhân

dân trong vùng

3 Nêu cảm nghĩ của em về các nhân vật trong câu truyện trên

4 Sưu tập thêm câu tuyện truyền thuyết tại quê hương em

Tuần 5 - 8 Ngày soạn: ……… Ngày giảng: ……….

CHUYÊN ĐỀ 2: NGHỆ THUẬT CHÈO Ở THÁI BÌNH

Môn học: Giáo dục địa phương Lớp: 6

Thời gian thực hiện: 04 tiết

I Yêu cầu cần đạt: Sau khi học xong chủ đề hs cần

1 Kiến thức:

- Hiểu biết và trình bày được về sự ra đời của nghệ thuật chèo ở Thái Bình

Trang 9

- Nhận biết một số làn điệu chèo cổ ở Thái Bình

- Kể tên được một số nhạc cụ cơ bản trong dàn nhạc chèo

- Nhận biết được một số động tác múa cơ bản trong nghệ thuật chèo

- Yêu mến, tự hào, chăm chỉ tìm hiểu nghệ thuật chèo ở địa phương

- Giữ gìn và phát huy những giá trị của nghệ thuật chèo ở Thái Bình

II Thiết bị dạy học và học liệu

1 Giáo viên: Hình ảnh, tư liệu, máy chiếu

2 Học sinh: Nghiên cứu trước thông tin bài học, SGK, vở ghi, tìm kiếm thông tin trên

Internet

III.Tiến trình dạy học

1 Hoạt động: Mở đầu

a Mục tiêu: Phần khởi động nhằm cho học sinh nhận biết nghệ thuật chèo

b Nội dung: HS lắng nghe, xem video => trả lời câu hỏi liên quan

d Tổ chức thực hiện

-Bước 1: Giao nhiệm vụ : GV cho học sinh xem video về một làn điệu chèo

? Đoạn video thể hiện loại hình nghệ thuật gì?

-Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ Cá nhân HS xem, trả lời câu hỏi

- Bước 3: Hs báo cáo kết quả

- Bước 4: Đánh giá

Gv nhận xét , chuẩn kiến thức Gv dẫn dắt vào bài

2 Hoạt động hình thành kiến thức mới Hoạt động 1: Tìm hiểu sự ra đời của nghệ thuật chèo ở Thái Bình

a Mục tiêu: Hiểu biết về sự ra đời của nghệ thuật chèo ở Thái Bình

- Bước 1: Chuyển giao nhiệm

vụ

+ Gv yêu cầu hs đọc kênh chữ và

hình SGK

? Nêu hiểu biết của em nghệ

thuật chèo ? Nghệ thuật chèo ở

Thái Bình được ra đời và phát

triển như thế nào?

Hs đọc kênh chữ, quan sát kênh

1 Sự ra đời của nghệ thuật chèo ở Thái Bình

- Thái Bình được xem là cái nôi của phong trào hátchèo quần chúng Trước Cách mạng tháng Tám sốphường gánh hội chèo Thái Bình nở rộ khá đông đảođược hình thành, phát triển từ yêu cầu thưởng thứcnghệ thuật của bà con lối xóm trong các hội làng

- Thái Bình nổi tiếng với ba vùng chèo: chèo Hà Xá, chèo Sáo Đền, chèo Khuốc Đến năm 2021, Thái Bình đã vươn lên dẫn đầu với 8 NSND chèo

Trang 10

hình SGK, trả lời

( Hs báo cáo, đánh giá đồng

UNESCO ghi danh nghệ thuật chèo đồng bằng sông Hồng là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Hoạt động 2: Tìm hiểu các làn điệu chèo cổ ở Thái Bình

a Mục tiêu: Nhận biết một số làn điệu chèo cổ

b Nội dung: Hs đọc thông tin SGK , sưu tầm thông tin trên internet và thông tin giáo viên

cung cấp trả lời câu hỏi

GV Hướng dẫn học sinh nghe các làn chèo cổ sau:

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: Hs theo dõi, xem video

- Gv gọi thêm một số HS nhận xét đánh giá kết quả

của bạn

GV Mở rộng kiến thức cho hs bằng tư liệu và hình

II Các làn điệu chèo cổ ở Thái Bình

+ Thái Bình nỗi nhớ trong ta + Thái Bình Quê Hương Tôi+ Thái Bình quê lúa hát chèo+ Thái Bình quê lúa QuốcPhòng

+ Cúc ơi em ở đâu

Trang 11

ảnh( Hs quan sát, lắng nghe)

Hoạt động 3: Tìm hiểu nhạc cụ cơ bản trong dàn nhạc chèo

a Mục tiêu: nhận biết một số nhạc cụ cơ bản trong dàn nhạc chèo

b Nội dung: Hs đọc thông tin SGK , quan sát hình ảnh và thông tin giáo viên cung cấp trả

lời câu hỏi

d Tổ chức thực hiện:

GV giới thiệu hình ảnh, thông tin

?Kể tên các nhạc cụ trong dàn nhạc chèo ?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: Hs theo dõi, quan sát

của bạn

III Các nhạc cụ cơ bản trong dàn nhạc chèo

Dàn nhạc chèo gồm có các nhạc cụ gõ và các nhạc cụ ti, trúc như sau:

- Nhạc gõ có trống đế, trống cơm, trống ban, trống bộc, trống cái, Mõ Thanh la, Chuông, Tiu, Cảnh, não bạt, sinh tiền

- Nhạc ti trúc có: Nhị, hồ, nguyệt, tam, bầu, tam thập lục, tiêu, sáo Tuỳ vào các tình huống của câu chuyện kịch mà người ta sử dụng nhạc cụ khác nhau cho phù hợp

Hoạt động 4: Tìm hiểu các động múa chèo cơ bản

a Mục tiêu: Nhận biết các động tác múa chèo cơ bản

b Nội dung: Hs đọc thông tin SGK , xem video và thông tin giáo viên cung cấp trả lời

câu hỏi

d Tổ chức thực hiện:

Trang 12

Hoạt động của GV- HS Nội dung Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 1:

GV Cho học sinh xem các các video điệu múa cơ bản

của chèo

? Trình bày một vài động tác múa chèo ?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: Hs theo dõi, xem video

của bạn

Sáu thế chân:

Thế 1: Hai bàn chân mép gót chạm nhau, lòng bàn

chân và mũi chân mở thành hình chữ V

Thế 2: Một chân làm trụ, chân kia đặt lên phía trước

của chân trụ (mũi chân trụ chạm gót chân kia) tạo

thành một đường thẳng

Thế 3: Một chân làm trụ, chân kia đặt gót bàn chân sát

gan bàn chân trụ hướng mũi chân ra phía ngoài của

thân người

Thế 4: Một chân làm trụ, chân kia để ký sau chân trụ

(nửa bàn chân trên đặt sau gót chân trụ) gót rời khỏi

mặt sàn

Thế 5: Một chân làm trụ, chân kia vắt chéo qua chân

trụ cách nhau một bàn chân, mũi chân trụ đối diện với

gót chân kia

Thế 6: Một chân làm trụ, chân kia đặt nửa bàn chân

IV Các động múa chèo cơ bản

Sáu thế tay:

Thế 1: Hai tay bắt chéo trướcngực, thẳng ức, hai bàn taydựng thẳng, ngón cái khépvào giữa bàn tay, lòng bàntay hướng ra phía ngoài củathân người

Thế 2: Hai cánh tay đưa caongang vai, khuỷu tay hơi gậpvào một chút (5o), bàn tay mởhướng lên

Thế 3: Hai bàn tay đưa vào,lên cao tạo thành hình ô-van,hai bàn tay mở hướng lênphía trên, các ngón tay chạmnhau thành vòng khép kín.Thế 4: Từ trên cao, tay tráixoay cổ tay đưa ra phía trướcmặt xế 45o, khuỷu tay hơi colại, tay phải vuốt nhẹ đưaxuống thấp xế hông phải,khuỷu tay hơi co, bàn taycong, lòng bàn tay hướng raphía ngoài của thân người.(Thế này, có thể thay đổi vịtrí, tay phải cao, tay trái thấp)Thế 5: Tay trái mở ngang vớivai, khủy tay hơi co, lóng bàntay hướng lên Tay phải đưathẳng cùng chiều vai phải, cổtay dựng thẳng, lóng bàn tayhướng ra phía ngoài của thânngười

Thế 6: Tay trái giữ nguyên ở

vị trí cao, xế trước mặt, tayphải vuốt lên phía trướcngực, khuỷu tay co hướngphía tay trái

Trang 13

trên sát gan bàn chân trụ, gót chân nhấc khỏi mặt sàn.

3 Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu: Củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng theo nội dung, yêu cầu cần đạt của chủ

đề

b Nội dung: Học sinh đọc thông SGK hoàn thành bài tập và câu hỏi cuối chuyên đề

c Sản phẩm: Học sinh hoàn thành các bài tập

- GV giao nhiệm vụ: Nghe một làn điệu chèo cổ ở Thái Bình và nêu cảm nhận của em

về làn điệu chèo đó Hãy hát một câu/ một làn điệu chèo mà em biết

a Mục tiêu: Vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã hình thành vào thực tiễn cuộc sống.

b Nội dung: Sưu tập thông tin về các vùng chèo nổi tiếng ở Thái Bình, Nêu hiểu biết của

em về chiếu chèo Làng Khuốc

c Sản phẩm: - Học sinh có thể sưu tầm thêm qua Internet

d.Tổ chức thực hiện:

- GV giao nhiệm vụ: Nêu hiểu biết của em về chiếu chèo Làng Khuốc

- HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện ở nhà

- Báo cáo kết quả: Vào tiết học sau

- GV nhận xét và giao nhiệm vụ chuẩn bị cho tiết học sau

IV Tư liệu

2 Sự ra đời của nghệ thuật chèo ở Thái Bình

Nếu như Hà Nội (với 3 Nhà hát Chèo Việt Nam, Hà Nội và Quân đội) là cái nôi của nghệthuật chèo chuyên nghiệp, kinh đô Hoa Lư (Ninh Bình) là đất tổ của sân khấu chèo thì Thái Bình được xem là cái nôi của phong trào hát chèo quần chúng Trước Cách mạng tháng Tám số phường gánh hội chèo Thái Bình nở rộ khá đông đảo được hình thành, phát triển từ yêu cầu thưởng thức nghệ thuật của bà con lối xóm trong các hội làng, số phường gánh lớn mạnh thường gắn kết với số lễ hội có lịch sử lâu dài trong vùng thông qua nhữngước định về cúng tế lễ tiết hòa vào vô số ràng buộc của tín ngưỡng tập quán bản địa Với

ba vùng chèo: chèo Hà Xá, chèo Sáo Đền, chèo Khuốc, cùng với các nghệ nhân hát hay, diễn giỏi nổi tiếng: cụ Nguyễn Mầm, Tống Văn Ngũ (tức Năm Ngũ), Nguyễn Tích, Trần Văn Linh (tức Hai Sinh), Cao Kim Trạch, Giáo sư Hà Văn Cầu… chèo Thái Bình đã nổi tiếng khắp trong và ngoài nước.[33]

Trang 14

Tới thời điểm hiện tại, các vùng chèo Thái Bình vẫn hoạt động rất tích cực và tỉnh có chủ trương phát triển và bảo tồn loại hình nghệ thuật này Thống kê tới năm 2015 cho thấy Thái Bình cùng với Ninh Bình là 2 tỉnh sinh ra nhiều nghệ sĩ nhân dân hát chèo nhất với 5 NSND mỗi tỉnh Đến năm 2021, Thái Bình đã vươn lên dẫn đầu với 8 NSND chèo

Nhà hát Chèo Thái Bình là đơn vị hoạt động nghệ thuật chèo chuyên nghiệp Đây là một đơn vị nghệ thuật thuộc chiếng Chèo xứ Nam nơi có phong trào hát chèo không chuyên phát triển bậc nhất ở Việt Nam Thái Bình hiện cũng là địa phương được giao chủ trì lập

hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh nghệ thuật chèo đồng bằng sông Hồng là di sản văn hóa thế giới Từ tháng 6/2019, Nhà hát Chèo Thái Bình lại có thêm Đoàn Cải lương Thái Bình

và Đoàn Ca múa kịch Thái Bình sáp nhập về

Năm 2021 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Bình đã xây dựng hồ sơ "Nghệ thuậtchèo đồng bằng sông Hồng" để trình UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại

3 Các làn chèo cổ Thái Bình

3 Nhạc cụ cơ bản trong dàn nhạc chèo

* Dàn nhạc chèo gồm có các nhạc cụ gõ và các nhạc cụ ti, trúc như sau:

-Nhạc gõ có trống đế, trống cơm, trống ban, trống bộc, trống cái, Mõ Thanh la, Chuông, Tiu, Cảnh, não bạt, sinh tiền

-Nhạc ti trúc có: Nhị, hồ, nguyệt, tam, bầu, tam thập lục, tiêu, sáo Tuỳ vào các tình huống của câu chuyện kịch mà người ta sử dụng nhạc cụ khác nhau cho phù hợp

Trang 15

Trống đế dùng hai dùi, khi đánh mau vào hai bên tang trống là róc tang; đánh vào giữa mặt trống là lên mặt; tay trái đè mặt trống, tay phải gõ dùi lên mặt trống la bịt mặt; hai dùi đánh mau trên mặt trống là đổ trống Đánh theo nhịp gọi là đánh khổ trống với nhiều cách đánh từ đổ 2 nhịp, 4 nhịp, 6 nhịp đến 8 nhịp Không phải chỉ đánh chân phương mà

thường đánh hoa lá, thay đổi theo tình tiết của vở diễn, không khí trầm lắng hay rộn rịp của lớp trò và diễn tả được tâm trọng vui buồn của nhân vật

Do trống đế là nhạc khí chủ đạo nên người đánh trống đế gần như là chỉ huy dàn nhạc Người đánh trống càng tinh tế tài hoa thì diễn viên và dàn nhạc càng hứng thú và hiệu quả buổi diễn sẽ càng cao

4.Các động múa chèo cơ bản

Trang 16

5 Giới thiệu chiếu chèo làng Khuốc

Làng Khuốc (xã Phong Châu, huyện Ðông Hưng, Thái Bình) nức tiếng gần xa với những làn điệu chèo cổ độc đáo Người dân nơi đây lưu giữ một di sản văn hóa quý báu, một nghệ thuật tiêu biểu của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ, đó là chèo Khuốc

Nằm cách trung tâm thị trấn Ðông Hưng khoảng 5 km, làng Khuốc, tên thường gọi là làng

Cổ Khúc, huyện Thần Khê, phủ Tiên Hưng, nay là xã Phong Châu, huyện Ðông Hưng,tỉnh Thái Bình

Chèo làng Khuốc có tự bao giờ, bản thân người dân nơi đây cũng không nhớ chính xác,chỉ biết rằng lớp lớp người dân làng Khuốc vẫn lớn lên, trưởng thành trong chính làn điệumượt mà, đằm thắm, trữ tình của mảnh đất quê hương

Còn theo cuốn "Hí phường phả lục" của Trạng nguyên Lương Thế Vinh, làng Khuốc làmột trong bảy nôi chèo nổi tiếng đất Bắc Chiếu chèo làng Khuốc đã từng hiện diện trongchốn cung đình của các vương triều phong kiến Các thế hệ nghệ nhân đã mang gánh chèolàng đến nhiều vùng miền đất nước trình diễn ở các đình đám, hội hè

Ông Bùi Văn Ro, một nghệ nhân có tiếng của chèo làng Khuốc kể: Có lẽ không một người

mê chèo, sành chèo nào ở Thái Bình lại không biết đến chèo Khuốc Trước đây, các gánhchèo Khuốc lang bạt biểu diễn quanh năm suốt tháng, nhưng hằng năm đều tụ hội về làngvào ngày giỗ Tổ 18 tháng 8 âm lịch và ngày mồng 6 Tết Nguyên đán dịp lễ hội làng.Những ngày này, cả làng tưng bừng trống phách Các gánh chèo được phen thi tài, thu húthàng nghìn người về tham dự, cờ hoa rợp trời Người xem được dịp thưởng thức các lànđiệu, giọng ca hay nhất của chèo, còn các diễn viên chèo làng thì được dịp trổ tài và cũng

là dịp động viên khích lệ nhau chuẩn bị cho một mùa vụ làm ăn mới khấm khá, ấm no

Trang 17

Một buổi biểu diễn của các diễn viên chiếng chèo Khuốc (Thái Bình).

Nói về làn điệu chèo độc đáo quê mình, ông Ro như được cởi tấm lòng: "Chèo Khuốc cótới 12 làn điệu độc đáo mà không ở đâu có được như Ván cờ tiên, Ðường trường thukhông, Tình thư hà vị, Hề đơm đó…" Nhưng theo ông, độc đáo hơn cả vẫn là "Múa trái"

và "Tắm tiên" trong vở "Từ Thức du tiên" được xếp vào hàng có một không hai Cứ hátđược 12 làn điệu ấy thì ai cũng có thể hát được tất cả những làn điệu chèo ở các nơi khác.Bởi theo ông Ro, những làn điệu độc đáo ở chèo Khuốc không thấy ở nơi đâu bởi ca từ vàlối hát rất riêng Có những làn điệu dù giống nhau nhưng cách ngắt nhịp, đánh trống đếcủa nghệ nhân chèo Khuốc lại hoàn toàn khác bởi học hát đã khó nhưng gõ trống đế lạicàng khó hơn Cứ sau mỗi lời hát phải đế tiếng trống để nâng lời hát lên Nếu không đánhđược trống đế thì người hát cũng bằng không!

Theo nghệ nhân Vũ Văn Thìn, một trong hai nghệ nhân cao tuổi ở làng chèo Khuốc, ởthời kỳ hưng thịnh nhất, trước Cách mạng Tháng Tám, những phường chèo, gánh chèo,hội chèo rộn rã khắp Thái Bình, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của người dân.Chính những yếu tố ấy khiến cho nghệ thuật chèo nở rộ, sự sáng tạo cả về làn điệu, hìnhthức diễn xướng không ngừng phát triển Thái Bình trước đây có ba vùng chèo nổi tiếnggồm chèo Hà Xá (thuộc huyện Hưng Hà), chèo Sáo Dền (thuộc huyện Vũ Thư) và chèoKhuốc (thuộc huyện Ðông Hưng) Nhưng hiện tại, theo dòng chảy của thời gian và sự đàothải khắc nghiệt của cuộc sống thì chỉ còn chèo làng Khuốc hoạt động, những làng chèocòn lại đã mai mốt dần

Ông Thìn cho biết: "Ở khu vực miền bắc có hai nơi hát chèo nức tiếng là Ninh Bình vàThái Bình Nhưng giữ được tổ nghề là người Thái Bình, bảo lưu được nhiều làn điệu chèođộc đáo, chưa được phổ biến và chỉ người làng chèo Khuốc mới hát được làn điệu đó

Trang 18

Nghề này ở địa phương không phải là để kiếm sống mà tổ tiên giao cho mình rồi thì mìnhphải có trách nhiệm với nghề nghiệp".

Có thể thấy, các phường, gánh, hội chèo (tuồng) Thái Bình thời kỳ trước đây phần lớnhình thành và phát triển từ yêu cầu thưởng thức nghệ thuật của cộng đồng trong những dịphội làng Chèo lại thường tập trung biểu diễn vào dịp có những lễ hội truyền thống lớn vàphụ thuộc vào sự linh thiêng của các vị thần thánh thờ tại những đình, đền làng nơi đó, cósức ảnh hưởng đến cả cộng đồng trong vùng, trong tỉnh Chẳng thế mà chung quanh làngKhuốc không thể thiếu các gánh chèo, có những thời điểm các gánh chèo Khuốc lớn,Khuốc con đi diễn khắp nơi cả tháng trước hội và sau hội Xưa kia, ở làng Khuốc, chèokhông thể thiếu và được coi là thước đo uy tín của những gia đình khá giả, chức sắc, ailàm quan to đến mấy, nếu trong nhà không có gánh hát chèo mua vui thì vẫn chưa sang!Thế hệ tiếp nối thế hệ, những làn điệu chèo cổ như: Tình thư hà vị, Hề đơm đó, Ván cờtiên…vẫn được nâng niu, gìn giữ và trao truyền như báu vật Những đào kép, những nghệnhân tên tuổi ở chiếng chèo Khuốc như Ðào Thị Na, Hà Quang Bổng, Cao Kim Trạch, HàQuang Ngạn đã ra đi, nhưng vẫn còn đó những nghệ nhân được ví như cây đại thụ củalàng chèo Khuốc như ông Bùi Văn Ro, ông Vũ Văn Thìn đang âm thầm truyền lửa, giữhồn chèo làng Khuốc

Trong những năm gần đây, người dân làng Khuốc còn được biết nhiều đến những hoạtđộng truyền dạy chèo cổ của bà Phạm Thị Cậy, Chủ nhiệm Câu lạc bộ chèo làng Khuốc

Bà Cậy trước là diễn viên của đoàn chèo tỉnh Lai Châu, nhưng vì đam mê với hồn chèoKhuốc, cho nên năm 1984 trở về xã Phong Châu, huyện Ðông Hưng (Thái Bình) để họcnhững làn điệu chèo mượt mà nơi đây

Bà kể, các nghệ nhân chỉ dạy bằng cách truyền khẩu và làm mẫu động tác cho mình bắtchước, chứ nào có được dạy xướng âm như bây giờ Hát đã khó, nhưng đệm với trống cònkhó hơn gấp bội bởi những chỗ giai điệu hát ngân hoặc ngừng nghỉ mới được phép điểmdìu lên mặt, đánh trống lúc nghệ nhân mở miệng hát là điều cấm kỵ Cùng một làn điệu,tiết tấu như nhau, nhưng phong cách chèo Khuốc hát mộc mạc, giản dị, rộn rã và xao độnghơn Lối hát chèo Khuốc không đi sâu vào nhịp phách phức tạp, không nhả chữ theo lốikhôn ngoan nhà nghề, không làm lẫn phụ âm

Giờ đây về làng Khuốc, những tên làng, tên xóm xưa cũ như Khuốc Bắc, Khuốc Tây,Khuốc Ðông cũng gắn với những câu lạc bộ hát chèo quy tụ nhiều thế hệ tham gia sinhhoạt

Bên cạnh các lớp học tại nhà, thì múa, hát chèo đã được đưa vào giảng dạy ngoại khóa tạimột số trường tiểu học và THCS trên địa bàn huyện Ðông Hưng như Phong Châu, Nguyên

Xá, Hợp Hưng… Những thế hệ nghệ nhân cao tuổi như ông Ro, ông Thìn rất vui mừngbởi đây chính là những hạt nhân tiếp tục, gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóatruyền thống của dân tộc

Trang 19

Mới đây, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Bình đã xây dựng hồ sơ "Nghệ thuậtchèo đồng bằng sông Hồng" để trình UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vậtthể đại diện của nhân loại Ðây là hoạt động thiết thực góp phần xây dựng và phát triểnvăn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước

Câu hỏi

1 Nêu hiểu biết của em nghệ thuật chèo ?Kể tên các nhạc cụ trong dàn nhạc chèo ?

2 Trình bày một vài động tác múa chèo ?

3 Nêu hiểu biết của em về chiếu chèo Làng Khuốc

Tiêu đề	Chuyên đề 1: Truyện Dân Gian Thái Bình Môn học: Giáo dục địa phương Lớp: 6
Trường học	Trường THCS ……………
Chuyên ngành	Giáo dục địa phương
Thể loại	Bài giảng
Năm xuất bản	2021 – 2022

Định dạng
Số trang	38
Dung lượng	14,75 MB