Luận văn vận dụng kĩ thuật kwl vào việc dạy học đọc – hiểu thơ việt nam hiện đại ở lớp 9 (tt)

Chọn đề tài “Vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy học đọc - hiểu các văn bản thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9”, chúng tôi mong muốn được góp một phần nhỏ vào việc giải đáp những câu hỏi kể tr

- Trong những năm gần đây, các thành tựu lí luận về các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực của nước ngoài đã được dịch, biên tập và giới thiệu khá nhiều ở Việt Nam Mỗi phương pháp, kĩ thuật dạy học có những ưu điểm, hạn chế riêng; mỗi môn học cũng có những đặc trưng, đặc thù cụ thể Vì vậy, nghiên cứu vận dụng một cách phù hợp và hiệu quả các

kĩ thuật dạy học này vào từng môn học, từng phần kiến thức cụ thể là một yêu cầu tất yếu và cấp thiết hiện nay

- Chương trình Ngữ văn lớp 9, phần thơ Việt Nam hiện đại chiếm một vị trí và thời lượng khá quan trọng Thơ là tiếng nói của tư tưởng, tình cảm, cảm xúc Cảm xúc trong thơ lại được mã hóa bằng các biểu tượng, hình ảnh, hệ thống, âm thanh, nhịp điệu Do vậy, phát hiện, cảm nhận và phân tích cảm xúc, sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình là nhiệm vụ quan trọng trong tiếp nhận thơ trữ tình nói chung, trong giờ dạy học tác phẩm thơ trữ tình nói riêng

Chọn đề tài “Vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy học đọc - hiểu các văn bản thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9”, chúng tôi mong muốn được góp

một phần nhỏ vào việc giải đáp những câu hỏi kể trên mà cũng là những băn khoăn, trăn trở của giáo viên (GV) đang trực tiếp dạy Văn ở nhà

trường phổ thông hiện nay

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu về việc vận dụng kĩ thuật dạy học KWL trong

dạy học nói chung

- Kharlamop trong cuốn “Phát huy tính tích cực của HS như thế nào”

(tập 1, NXB GD, Hà Nội 1978)

- “Những cơ sở của dạy học hiệu nghiệm ở nhà trường Xô Viết” của L.V Sacôp (1959); “Những cơ sở của việc dạy học nêu vấn đề” (V.Ô kôn,

NXB GD, Hà Nội 1976)…

- Kĩ thuật dạy học KWL do Donna Ogle giới thiệu năm 1986

- Cuốn “Dạy và học tích cực – Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học” của Bộ GD&ĐT theo dự án Việt - Bỉ (NXB Đại học Sư phạm, năm

2010)

2.2 Tình hình nghiên cứu về việc dạy đọc – hiểu thơ Việt Nam hiện đại

- Tác giả Trần Thanh Đạm với cuốn “Vấn đề giảng dạy tác phẩm văn học theo loại thể” (1978)

- Bài “Dạy học văn là dạy HS đọc hiểu văn bản” (Tạp chí Văn học

và tuổi trẻ số 147/2007), của GS Trần Đình Sử

- Các công trình nghiên cứu của GS Phan Trọng Luận như: “Xã hội văn học nhà trường” (NXB ĐHQGHN 2002); “Phương pháp dạy học văn” (NXB ĐHSP 2004); “Văn học thế kỉ XXI” (NXB ĐHSP 2005); “Văn chương, bạn đọc sáng tạo” (NXB ĐHSP 2011)…

- PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng cũng nghiên cứu cụ thể về phương

pháp tiếp nhận văn chương như: “Hiểu văn - dạy văn” (NXB GD 2000);

“Đọc và tiếp nhận văn chương” (NXB GD 2001)…

- Tác giả Hoàng Thị Mai với bài “Dạy học văn ở nhà trường phổ thông - Nhìn từ góc độ trí tuệ xúc cảm” (Tạp chí Giáo dục số 238/ 2010)

- Bùi Minh Đức trong bài “Các nhà văn bàn về dạy học văn trong nhà trường” (Tạp chí Dạy và học ngày nay, số 1/2010)

- Nguyễn Thanh Hùng với “Đọc hiểu tác phẩm văn chương trong nhà trường” (NXB GD, 2009); “Hiểu văn - dạy văn” (NXB GD, 2000

- Hà Minh Đức với cuốn “Thơ và mấy vấn đề trong thơ Việt Nam hiện đại” (NXB GD 1998)

2.3 Tình hình nghiên cứu về việc vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy đọc - hiểu thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9

- Riêng về vận dụng kĩ thuật KWL vào dạy học các VB thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn ở lớp 9 thì chưa có công trình, bài viết nào bàn đến Ở đề tài này chúng tôi sẽ đi sâu nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hướng dẫn HS sử dụng kĩ thuật KWL, góp phần nâng cao hiệu quả phần đọc – hiểu thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9 nói riêng, nâng cao hiệu quả dạy học văn ở nhà trường phổ thông nói chung

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu đề xuất các cách thức, biện pháp, quy trình sử dụng kĩ thuật KWL vào quá trình dạy đọc - hiểu các VB thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình sách giáo khoa (SGK) Ngữ văn 9 theo định hướng phát triển năng lực HS

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu, tổng hợp tài liệu, những thành tựu nghiên cứu về kĩ thuật dạy học KWL, đặc biệt là ứng dụng KWL trong dạy học

- Khảo sát thực trạng dạy và học thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9 có sử dụng kĩ thuật KWL

- Đề xuất các nguyên tắc, biện pháp, cách thức hướng dẫn HS tìm hiểu thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9 có sử dụng kĩ thuật KWL

- Thực nghiệm thiết kế giáo án và tổ chức dạy học một số văn bản thơ Việt

Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9 có sử dụng kĩ thuật KWL

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Kĩ thuật KWL và việc sử dụng kĩ thuật KWL vào quá trình dạy học đọc – hiểu thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9

4.2 Phạm vi khảo sát

- Hệ thống hóa các khái niệm cơ bản của lí thuyết về kĩ thuật KWL

- Nghiên cứu khả năng ứng dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy các văn

bản (VB) thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Tổng hợp, thu thập các nguồn tài liệu

- Phân tích

- So sánh, đối chiếu

5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra, khảo sát

- Thực nghiệm

- Tổng hợp, đối chứng, đánh giá kết quả

6 Đóng góp của đề tài

6.1 Về lí luận:

- Góp phần bổ sung, hoàn thiện hóa hệ thống lí thuyết về việc vận dụng kĩ thuật KWL vào quá trình dạy học thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9

6.2 Về thực tiễn:

- Là tài liệu tham khảo của GV, HS và những người có quan tâm trong dạy học văn ở nhà trường phổ thông

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn

được trình bày theo 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học của việc vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy

đọc – hiểu các VB thơ ở nhà trường THCS

Chương 2: Các biện pháp, cách thức, quy trình vận dụng kĩ thuật KWL

vào việc dạy đọc – hiểu thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9

Chương III: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC VẬN DỤNG KĨ THUẬT KWL VÀO VIỆC DẠY ĐỌC – HIỂU CÁC VB THƠ Ở NHÀ

TRƯỜNG THCS 1.1 Kĩ thuật KWL và vai trò của việc sử dụng kĩ thuật KWL trong dạy đọc – hiểu các VB thơ

1.1.1 Khái niệm kĩ thuật

1.1.2 Khái niệm kĩ thuật dạy học và phương pháp dạy học

1.1.3 Khái niệm đọc văn và đọc - hiểu VB

1.2 Khái quát chung về kĩ thuật KWL

1.2.1 Khái niệm kĩ thuật KWL

Kĩ thuật KWL là một khái niệm trong phương pháp dạy học hiện đại vốn phát triển ở nhiều nước trên thế giới KWL do Donna Ogle giới thiệu năm 1986, vốn là một hình thức tổ chức dạy học đọc – hiểu KWL là cụm

từ viết tắt chỉ quá trình tiếp thu chủ động của HS, bao gồm:

K (Know: Điều đã biết)

W (Want to knowt: Điều muốn biết)

L (Learned: Điều đã học được)

1.2.2 Nội dung của kĩ thuật KWL

Biểu đồ của Ogle gồm có 3 cột sau:

Barrell, J (1992) đã mở rộng, bổ sung biểu đồ của Ogle thành 4 cột,

bằng cách thêm vào thành tố H (How do I find out?: Tôi tìm ra câu trả lời

bằng cách nào?) – thành tố khảo sát làm rõ Sau khi đã xác định được điều muốn biết, người đọc cần chỉ ra cách thức mà họ sử dụng để tìm ra câu trả lời theo sơ đồ sau:

(Cách tìm ra câu trả lời)

Jill Lewis (1999, New Jersy City University) cho rằng, cần phải mở

rộng biểu đồ này, thêm vào thành tố tư duy phê phán S (So what do I do with this information) nằm sau cột L, yêu cầu HS suy nghĩ và trả lời câu

hỏi “Tôi sẽ làm gì với những kiến thức đã học được?” Tương tự như vậy,

một số nhà giáo dục, GV dùng A (What action will I take?) với hàm ý

tương tự như S “Tôi sẽ thực hiện hành động gì với những kiến thức đã học được?” Đặc trưng của cột S hoặc A là yêu cầu HS ứng dụng những điều

đã học được từ VB vào các tình huống thực tế, các tình huống của cá nhân

HS hoặc các tình huống mới Sơ đồ của phiên bản này như sau:

S hoặc A

(Điều sẽ làm với những kiến thức đã

Phiên bản này bổ sung cột Q (Questions) nhằm giúp HS đặt ra câu

hỏi mới sau khi học xong VB / chủ đề Mục tiêu là yêu cầu người học tự đặt câu hỏi để tiếp tục suy ngẫm, tìm tòi sâu hơn, rộng hơn về VB và những vấn đề liên quan đến VB mà giờ học chưa có điều kiện làm rõ Sơ

đồ của phiên bản này như sau:

Q

(Những câu hỏi mới sau khi học xong chủ đề)

1.2.4.1 Sử dụng KWL giúp HS xác định mục tiêu, nhiệm vụ, động cơ, ý thức tự giác học tập

1.2.4.2 Sử dụng KWL giúp HS tự giám sát, tự đánh giá, tự điều chỉnh quá trình đọc – hiểu

1.2.4.3 Sử dụng KWL giúp HS nâng cao kĩ năng học hợp tác

1.2.4.4 Sử dụng KWL là tôn trọng và phát huy chủ thể sáng tạo của bạn đọc – HS

1.2.4.5 Sử dụng KWL giúp GV đánh giá được kết quả học của HS và tự đánh giá được hiệu quả của giờ dạy

1.3 Khái quát chung về thơ Việt Nam hiện đại

1.3.1 Khái niệm thơ và thơ trữ tình

1.3.2 Phân loại thơ trữ tình

- Dựa trên thể tài, chủ đề của tác phẩm, người ta chia thành bốn loại: Trữ tình công dân, trữ tình thế sự, trữ tình đời tư và trữ tình thiên nhiên

- Dựa vào dung lượng, có thể chia ra thơ thành thơ trữ tình trường thiên và thơ trữ tình ngắn

- Dựa vào các giai đoạn phát triển trong tiến trình văn học, dựa vào

sự đổi mới của tư duy thơ, kiểu nhà thơ, các nhà nghiên cứu chia thơ trữ tình Việt Nam thành: Trữ tình dân gian, trữ tình trung đại và trữ tình hiện đại

1.3.3 Một số đặc điểm chung của thơ Việt Nam hiện đại

- Nhịp điệu thơ trữ tình hiện

1.4 Vị trí của phần thơ Việt Nam hiện đại trong chương trình SGK

Ngữ văn 9

1.4.1 Vị trí, cấu trúc

Tổng số tác phẩm văn học hiện đại được lựa chọn giảng dạy trong

chương trình Ngữ văn 9 gồm có 16 tác phẩm, trong đó có 11 tác phẩm thơ,

chiếm 69%

Cấu trúc chương trình gồm:

- Tiết 46: Đồng chí (Chính Hữu)

- Tiết 47: Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật)

- Tiết 51, 52: Đoàn thuyền đánh cá (Huy Cận)

- Tiết 56, 57: Bếp lửa (Bằng Việt), Khúc hát ru những em bé lớn trên

lưng mẹ (Nguyễn Khoa Điềm)

- Tiết 58: Ánh trăng (Nguyễn Duy)

- Tiết 112: Con cò (Chế Lan Viên)

- Tiết 116: Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải)

- Tiết 117: Viếng lăng Bác (Viễn Phương)

- Tiết 121: Sang thu (Hữu Thỉnh)

- Tiết 122: Nói với con (Y Phương)

1.4.2 Đặc điểm chung của các VB thơ Việt Nam hiện đại trong chương

trình SGK Ngữ văn 9

1.4.2.1.Về số lượng

Tác phẩm thơ trữ tình hiện đại Việt Nam được đưa vào chương trình

Ngữ văn Trung học cơ sở có số lượng là 24 và được phân bố ở tất cả các

khối lớp từ lớp 6 đến lớp 9

1.4.2.2 Về đề tài

- Đất nước và con người Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ với nhiều gian khổ hi sinh nhưng cũng rất anh hùng

- Công cuộc lao động, xây dựng đất nước và những quan hệ tốt đẹp của con người

- Tâm hồn, tình cảm của con người trong thời kỳ lịch sử có nhiều biến động và đổi thay: Tình quê hương, đất nước, tình đồng đội, lòng kính yêu Bác, tình cảm gia đình gần gũi, bền chặt (tình bà cháu, mẹ con), tinh thần lạc quan…

tự hào về thế hệ cha anh, tình yêu rộng lớn với dân tộc, đất nước, con người Việt Nam

1.5 Thực trạng sử dụng kĩ thuật KWL trong dạy học đọc – hiểu thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9 hiện nay

1.5.1 Những thuận lợi của việc sử dụng kĩ thuật KWL trong dạy học đọc – hiểu thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9

- Các em học sinh lớp 9 thuộc lứa tuổi 14 -15, đây là lứa tuổi đánh dấu bước phát triển cả về thể chất và tư tưởng, tình cảm, tư duy Các em có

thể dễ dàng cảm nhận được những tình cảm gần gũi, chân thành, quen thuộc mà các tác phẩm thơ thể hiện Ngôn từ, hình ảnh thơ hiện đại đều rất gần gũi đối với các em Kĩ thuật KWL đáp ứng được nhu cầu bộc lộ tư tưởng, tình cảm và những suy nghĩ cá nhân, giúp các em mở rộng tầm nhìn

và hiểu tác phẩm sâu sắc hơn

- Trong xã hội hiện đại ngày nay, các em có thể tìm hiểu nhiều tư liệu về tác phẩm qua nhiều kênh thông tin như internet, qua đài báo, bạn bè… Vốn kiến thức thu nhận đươc qua quá trình đọc, tích lũy có cơ hội được trình bày trong bảng KWHLAQ

Nhiều bài thơ trong chương trình Ngữ văn 9 được phổ nhạc thành

những bài hát quen thuộc nổi tiếng như: Viếng lăng Bác, Mùa xuân nho nhỏ, Đồng chí… nên rất dễ đi vào lòng người đọc

- Chương trình, SGK hiện hành có một bước tiến so với chương trình, SGK trước năm 2005 Về cơ bản, mục tiêu môn học đáp ứng đúng qui định của Luật Giáo dục và Chương trình giáo dục phổ thông trên 03 bình diện: kiến thức, kĩ năng và thái độ; Chương trình đã xác định được chuẩn kiến thức, kỹ năng làm cơ sở biên soạn SGK, sách GV để dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập

- Tài liệu tham khảo phục vụ cho môn học đa dạng, phong phú, nhất

là các bài phân tích, bình giảng giúp GV và HS tìm hiểu tác phẩm ở mức

thống nhất đồng bộ trong việc ứng dụng về thời gian sử dụng, bài học có thể áp dụng

- Thực tế giảng dạy hoạt động của GV là chủ yếu GV nói cái hay, cái đẹp của văn bản mà GV cảm nhận được cho HS Đôi lúc nghiêng

về khai thác nội dung tư tưởng Có khi HS không cần đọc VB, GV vẫn tổ chức cho HS thực hiện theo các bước đã định sẵn

- Chất lượng đầu ra của sinh viên sư phạm nhìn chung chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn mặc dù điều kiện học tập ngày càng tốt hơn Nhiều sinh viên sau khi ra trường lúng túng trong việc dạy học bởi khoảng cách giữa việc học tập - thực tập ở nhà trường và thực tế dạy học khá xa

- Đội ngũ GV hiện còn khá thụ động trong việc đáp ứng những đòi hỏi của việc thay đổi của chương trình, SGK do ý thức tự học, tự nghiên cứu, nâng cao trình độ, chuyên môn nghiệp vụ nhìn chung còn hạn chế

1.5.2.2 Về phía HS

- Vốn sống, kinh nghiệm thực tế HS còn ít, HS khó khăn khi tái hiện hoàn cảnh ra đời bài thơ, hiểu các hình ảnh, những ẩn dụ, ví von được sử dụng trong bài thơ HS học văn theo kiểu học theo, làm theo kết quả phân tích của thầy chứ chưa chủ động, sáng tạo

- KWL là một kĩ thuật dạy học mới, khi triển khai thường phải kết hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học khác một cách linh hoạt

- Một vài tác phẩm còn nặng ý nghĩa triết luận, khó đối với khả năng tiếp thu của các em, nhất là HS nông thôn, miền núi và những HS ở những vùng kinh tế - xã hội khó khăn Chính điều này làm cho các em không hiểu được vấn đề đặt ra trong tác phẩm

- Một bộ phận lớn HS chịu ảnh hưởng của các yếu tố tiêu cực của xã hội chi phối nên ý thức học tập không cao, thiếu tự giác

- Theo guồng quay của cơ chế thị trường, HS ít nhiều ảnh hưởng suy nghĩ vụ lợi, thực tế nên vẻ đẹp trong thơ ca khó có thể nhận ra nếu giờ học không hứng thú với HS

- Sự quan tâm, cách nhìn nhận của phụ huynh HS là chú trọng học các môn Khoa học tự nhiên cũng có những ảnh hưởng không tích cực đến việc nỗ lực phấn đấu của HS đối với môn Ngữ văn Trình độ HS không đều, quan niệm lệch lạc coi trọng các môn tự nhiên và ngoại ngữ nhiều hơn các môn xã hội

CHƯƠNG II: BIỆN PHÁP, CÁCH THỨC, QUY TRÌNH VẬN DỤNG

KĨ THUẬT KWL VÀO VIỆC DẠY ĐỌC - HIỂU THƠ VIỆT NAM

HIỆN ĐẠI Ở LỚP 9 2.1 Một số nguyên tắc vận dụng kĩ thuật KWL trong dạy học thơ Việt Nam hiện đại

2.1.1 Bám sát mục tiêu, chuẩn kiến thức kĩ năng các bài đọc - hiểu thơ Việt Nam hiện đại khi sử dụng kĩ thuật KWL

2.1.2 Đảm bảo khuyến khích và tôn trọng những cảm nhận chủ quan của bạn đọc – HS khi sử dụng kĩ thuật KWL

2.1.3 Chú trọng rèn cho HS kĩ năng tự đặt câu hỏi, kĩ năng tự đánh giá kết quả trong quá trình đọc – hiểu VB khi sử dụng KWL

2.1.4 Sử dụng phối hợp linh hoạt kĩ thuật KWL với các phương pháp, kĩ thuật dạy học khác

2.1.4.1 Phương pháp dạy học nêu vấn đề

2.1.4.2 Phương pháp giảng bình

2.1.4.4 Kĩ thuật “Trình bày một phút”

2.1.4.5 Kĩ thuật động não