Luận văn dạy học sinh trung học phổ thông đọc hiểu thơ mới việt nam 1932 – 1945 từ phương diện kết cấu (tt)

Trong thực tế dạy học, giáo viên GV chủ yếu giảng bình, thuyết trình về giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản; việc hình thành cho học sinh HS các kiến thức phương pháp - kiến thức cô

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Hiện nay chúng ta đang tiến hành đổi mới giáo dục ở nhà trường phổ thông theo hướng chuyển từ trọng tâm cung cấp kiến thức sang trọng tâm phát triển năng lực cho học sinh Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8

khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực” Vì vậy,

đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn nói chung, dạy đọc Văn nói riêng theo hướng hình thành ở học sinh năng lực đọc - hiểu, năng lực thưởng thức và đánh giá nghệ thuật, là một yêu cầu cấp thiết hiện nay

1.2 Kết cấu là một phạm trù có tính phổ quát trong đời sống và trong văn học Sáng tác văn học, xét theo một phương diện nhất định cũng chính là nghệ thuật kết cấu Chính kết cấu chứ không phải cái gì khác là phương tiện đảm bảo cho những mối quan hệ và liên hệ có thể giúp nhà văn phát triển được cách cảm thụ, cách nhìn cuộc sống, con người một cách sáng rõ nhất theo kiểu của nghệ thuật Kết cấu là một trong những chìa khóa cơ bản để tiếp cận chiều sâu tác phẩm, chạm tới các tầng khái quát nghệ thuật của tác phẩm, nâng cao năng lực thưởng thức và đánh giá nghệ thuật ở người tiếp nhận Do tầm quan trọng của nó, vấn đề kết cấu của tác phẩm văn học, từ lâu luôn dành được sự quan tâm, chú ý đặc biệt của giới nghiên cứu, phê bình văn học

1.3 Chương trình Ngữ văn ở Trung học phổ thông (THPT) hiện hành, phần Đọc văn gồm nhiều thể loại Trong đó, phần Thơ mới Việt Nam 1932-1945 chiếm một vị trí đáng kể Thư mục nghiên cứu, phê bình văn học về Thơ mới 1932-1945, có thể nói, rất dài, rất nhiều thành tựu Nhưng nghiên cứu về phương pháp, cách thức hướng dẫn học sinh đọc Thơ mới, đặc biệt từ phương diện kết cấu hầu như rất ít

1.4 Trong thực tế dạy học, giáo viên (GV) chủ yếu giảng bình, thuyết trình về giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản; việc hình thành cho học sinh (HS) các kiến thức phương pháp - kiến thức công cụ về cách thức đọc – hiểu một văn bản văn chương từ các phương diện cụ thể như nhân vật,

kết cấu, ngôn ngữ,… để học sinh có thể vận dụng vào việc đọc – hiểu các văn bản mới cùng thể loại, ngoài chương trình chưa được coi trọng

Vì những lí do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài Dạy học sinh THPT đọc – hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 từ phương diện kết cấu với mong muốn qua khảo sát đặc điểm kết cấu Thơ mới và thực trạng

dạy học Thơ mới ở THPT đề xuất được các biện pháp, cách thức, hình thức hướng dẫn học sinh đọc Thơ mới từ phương diện kết cấu nhằm góp phần nâng cao năng lực đọc văn của học sinh THPT nói riêng, hiệu quả dạy học Văn ở nhà trường phổ thông nói chung

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Tình hình nghiên cứu về Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945

2.1.1 Trên thế giới có thể đã có những công trình nghiên cứu về Thơ mới Việt Nam 1932-1945, nhưng trong điều kiện và phạm vi nghiên cứu của luận văn, chúng tôi chưa có điều kiện cập nhật và tham khảo

2.1.2 Ở nước ta, Thơ mới ra đời là một hiện tượng độc đáo Ngay từ khi mới xuất hiện, Thơ mới là một trong những “vùng” văn học trước cách mạng thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu, phê bình cũng như bạn đọc yêu mến văn chương với hàng trăm công trình nghiên cứu có giá trị

Tiêu biểu là cuốn Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh - Hoài Chân ra đời

ngay vào thời kì đỉnh cao của phong trào Thơ mới (1941)

Giáo sư Phan Cự Đệ trong cuốn Phong trào Thơ mới lãng mạn

1932-1945, xuất bản 1966, đã đánh giá cao tinh thần dân tộc cũng như những

đổi mới về hình thức của Thơ mới đối với lịch sử thơ ca hiện đại Việt

Nam Các bài viết, Cái mới của Thơ mới từ xung khắc đến hòa giải với truyền thống (1993) của nhà nghiên cứu Trần Đình Hượu; Nhìn lại cuộc cách mạng trong thi ca (1993) của tác giả Lê Đình Kỵ khẳng định: Thơ

mới là hiện tượng hiếm thấy, hiện tượng đột phá mà nhiều khi lịch sử phải

vận động hàng nhiều thế kỉ mới xuất hiện một lần

Tiếp đó là hàng loạt các công trình nghiên cứu về Thơ mới: Tuyển tập Thơ mới, chuyên luận về Thơ mới, luận án, khóa luận về những đề tài hết

sức đa dạng của phong trào và tác giả Thơ mới Các Tuyển tập Xuân Diệu (1983), Xuân Diệu một đời người, một đời thơ của Lê Tiến Dũng biên soạn (1993); Hàn Mặc Tử về tác gia và tác phẩm (2001) của giáo sư Phan Cự Đệ; Huy Cận- tác phẩm chọn lọc (2009), Huy Cận- về tác gia và tác phẩm

do Trần Khánh Thành và Lê Dục Tú tuyển chọn (2000); Chế Lan Viên - về

tác gia và tác phẩm (nhiều tác giả, 2000); Nguyễn Bính nhà thơ của chân quê của Thảo Linh tuyển chọn (2000); Lưu Trọng Lư- những lời bình do

Mai Hương tuyển chọn (2000) vv… Đây thực sự là nền tảng lý luận, là tiền

đề quan trọng cho chúng tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

Về kết cấu của thơ và kết cấu của Thơ mới, trong mấy chục năm qua

đã có một số chuyên luận về thơ có đề cập đến Trong Thơ và mấy vấn đề

về thơ Việt Nam hiện đại (1974), Hà Minh Đức đã đặt vấn đề tìm hiểu kết cấu thơ trữ tình một cách toàn diện Năm 1983, với cuốn Góp phần tìm hiểu nghệ thuật thơ ca, tác giả Bùi Công Hùng mong muốn tìm hiểu toàn

bộ vấn đề kết cấu thơ trữ tình trên cơ sở áp dụng lí thuyết hệ thống và phương pháp tổng hợp Giáo sư Trần Đình Sử trong một số chuyên luận

như Thi pháp thơ Tố Hữu (1987), Những thế giới nghệ thuật thơ (1995),

tuy chưa có nghiên cứu riêng về kết cấu thơ nhưng đã có nhiều kết luận có khả năng gợi mở cái nhìn mới về kết cấu, và đặt kết cấu thành phạm trù thi pháp lịch sử Do các tác giả không nhằm nghiên cứu riêng về kết cấu Thơ mới nên các kết luận khoa học về vấn đề này còn tản mạn, chưa nổi bật

Trong cuốn Con mắt thơ - một tác phẩm phê bình Thơ mới, tác giả Đỗ

Lai Thúy đã lựa chọn hướng tiếp cận thi pháp học và thực sự mang lại những phát hiện mới

Năm 1999, trong Luận án Tiến sĩ Kết cấu thơ trữ tình, tác giả Phan

Huy Dũng đã đi sâu nghiên cứu kết cấu thơ trữ tình nhìn từ góc độ loại

hình Đặc biệt, tác giả đã dành một chương trình bày Loại hình kết cấu Thơ mới 1932-1945 Đây là một định hướng, tiền đề quan trọng giúp

chúng tôi tiếp tục đi sâu nghiên cứu đề xuất các biện pháp hướng dẫn học sinh đọc Thơ mới Việt Nam từ phương diện kết cấu nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học phần Thơ mới ở nhà trường phổ thông

Nhìn chung, các bài viết, các công trình của các nhà nghiên cứu có tên tuổi trong nước đã tìm hiểu một cách sâu sắc về thành tựu của Thơ mới, đặc biệt là các tác phẩm có trong chương trình sách giáo khoa, đồng thời cũng đề cập đến bố cục, kết cấu, ngôn ngữ thơ Nhưng đó mới là cách cảm thụ, nghiên cứu của các nhà lí luận phê bình; chưa có những định hướng cụ thể về phương pháp, biện pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh THPT

2.2 Tình hình nghiên cứu về phương pháp dạy học các tác phẩm Thơ mới và kết cấu thơ mới Việt Nam 1932-1945

2.2.1.Trên thế giới, hiện chưa có công trình nghiên cứu nào về phương pháp dạy học các tác phẩm Thơ mới Việt Nam 1932-1945, ít ra là trong vốn tư liệu mà chúng tôi khảo sát được.

2.2.2 Ở Việt Nam, Thơ mới được đưa vào chương trình giảng dạy ở THPT từ đầu những năm 90 của thế kỉ XX Nhưng cho đến nay, các công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học Thơ mới cũng chưa có nhiều thành tựu

Tuy vậy, các loại sách hỗ trợ cho việc thẩm bình, diễn giảng các tác phẩm Thơ mới trong chương trình Ngữ văn THPT cũng khá phong phú

như: Thơ văn Hàn Mặc Tử- phê bình và tưởng niệm (1993) của giáo sư Phan Cự Đệ; Phong cách nghệ thuật thơ Huy Cận qua Lửa thiêng (2013) của Nguyễn Thị Kim Ửng; Tinh hoa Thơ mới- Thẩm bình và suy ngẫm (1999) của các tác giả Lê Bá Hán, Lê Quang Hưng, Chu Văn Sơn;

Ba đỉnh cao Thơ mới Xuân Diệu- Nguyễn Bính- Hàn Mặc Tử (2013) của tác giả Chu Văn Sơn; Thơ mới trong nhà trường (2008) của tác giả Phan Huy Dũng, Lê Huy Bắc,… Trong các công trình như: Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông và Đổi mới giờ học tác phẩm văn chương ở trường phổ thông, do Phan Trọng Luận chủ biên; Đọc và tiếp nhận văn chương của Nguyễn Thanh Hùng, khi bàn đến các

vấn đề giảng dạy tác phẩm văn chương nói chung, các tác giả cũng đã dành một phần nhỏ để giảng bình và thiết kế bài dạy các văn bản Thơ mới

là vấn đề mới và khó, chưa được quan tâm nghiên cứu

Tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy, cho đến nay chưa có một

công trình, bài viết nào đề cập đến các phương pháp, biện pháp, kĩ thuật dạy học sinh THPT đọc - hiểu Thơ mới từ phương diện kết cấu Trên cơ sở những thành tựu nghiên cứu về Thơ mới và phương pháp dạy học Thơ

mới, ở đề tài này chúng tôi đi sâu nghiên cứu đề xuất các phương pháp, biện pháp dạy học sinh đọc – hiểu Thơ mới theo hướng phát triển năng lực đọc độc lập và sáng tạo của học sinh

3 Mục tiêu nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu

Qua khảo sát đặc điểm kết cấu Thơ mới; thực trạng dạy học Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 ở nhà trường THPT và định hướng đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học Ngữ văn sau năm 2015, đề tài nghiên cứu đề xuất khung năng lực của việc đọc – hiểu Thơ mới và kết cấu Thơ mới; biện pháp, cách thức hướng dẫn học sinh đọc Thơ mới từ phương diện kết cấu nhằm góp phần nâng cao năng lực đọc văn và hiệu quả dạy học văn ở nhà trường phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh

3.2 Nhiệm vụ

- Nghiên cứu, hệ thống hóa những vấn đề lí luận về kết cấu Thơ mới 1932 - 1945

- Khảo sát thực trạng dạy và học Thơ mới trong chương trình Ngữ văn 11

- Đề xuất khung năng lưc đọc – hiểu Thơ mới và kết cấu Thơ mới; các nguyên tắc, biện pháp, cách thức hướng dẫn học sinh đọc Thơ mới 1932 -

1945 từ phương diện kết cấu

- Thực nghiệm thiết kế giáo án và tổ chức dạy học một số văn bản Thơ

mới ở chương trình Ngữ văn 11theo hướng đặt trọng tâm vào khai thác kết

cấu tác phẩm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Do khuôn khổ và thời gian có hạn, ở đề tài này chúng tôi không nghiên cứu phương pháp dạy học đọc – hiểu tất cả các phương diện nghệ thuật của Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 nói chung mà chỉ tập trung vào một phương diện cơ bản và phức tạp là kết cấu Thơ mới

4.2 Phạm vi khảo sát

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sẽ khảo sát các văn bản Thơ mới

và văn bản Thơ mới trong chương trình Ngữ văn 11; thực trạng dạy học Thơ mới 1932-1945 ở nhà trường phổ thông Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa các vấn đề lí luận về kết cấu Thơ mới và việc dạy học sinh THPT đọc- hiểu Thơ mới, kết cấu Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 từ phương diện kết cấu

- So sánh, đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn dạy học, giữa kết quả thực nghiệm và đối chứng

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra, khảo sát, phỏng vấn, dự giờ đọc – hiểu Thơ mới 1932 -

- Phân loại thống kê, đánh giá kết quả thực nghiệm

6 Đóng góp mới của đề tài

- Về lý luận: Góp phần bổ sung, cụ thể hóa hệ thống lí thuyết về khung năng lực đọc – hiểu Thơ mới và kết cấu Thơ mới; phương pháp dạy HS đọc Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 theo hướng phát triển năng lực học sinh

- Về mặt thực tiễn: Là tài liệu tham khảo cho giáo viên, học sinh và những người có quan tâm đến việc dạy học Văn nói chung, dạy học Thơ mới ở nhà trường phổ thông nói riêng

7 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm ba chương

Chương 1: Cơ sở khoa học của việc dạy học sinh THPT đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 từ phương diện kết cấu

Chương 2: Các biện pháp, cách thức dạy học sinh THPT đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 từ phương diện kết cấu

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC SINH ĐỌC - HIỂU THƠ MỚI VIỆT NAM 1932 - 1945 TỪ PHƯƠNG DIỆN KẾT CẤU

Chương 1 của luận văn nghiên cứu các cơ sở khoa học của việc hướng dẫn học sinh đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 – 1945 từ phương diện kết cấu bao gồm: Xác định rõ khái niệm đọc văn và đọc - hiểu văn bản, khái niệm năng lực và năng lực đọc văn; kết cấu; Thơ mới Việt Nam 1932

- 1945; đặc điểm kết cấu Thơ mới; khẳng định hướng tiếp cận, con đường chủ yếu để chiếm lĩnh chiều sâu giá trị Thơ mới chính là đọc - hiểu kết cấu; phân tích vai trò, tác dụng của việc hướng dẫn các kĩ năng đọc - hiểu Thơ mới, đọc - hiểu kết cấu Thơ mới trong bối cảnh hiện nay; mô tả và phân tích mục tiêu, nội dung phần Thơ mới Việt Nam 1932 – 1945 trong SGK Ngữ văn THPT hiện hành; khảo sát, đánh giá thực trạng hướng dẫn

và rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu Thơ mới, kết cấu Thơ mới Việt Nam ở nhà trường phổ thông hiện nay; phân tích những thuận lợi, khó khăn khi dạy học sinh đọc – hiểu kết cấu Thơ mới

Qua khảo sát, phân tích các cơ sở lý luận và thực tiễn trên, đề tài đi đến kết luận: Dạy các kĩ năng đọc - hiểu Thơ mới, đọc - hiểu kết cấu Thơ mới là hướng nghiên cứu thời sự cấp thiết đáp ứng trọng tâm đổi mới phương pháp dạy học văn ở trường phổ thông hiện nay, đó là chuyển từ trọng tâm giáo dục kiến thức sang trọng tâm giáo dục năng lực Song, thực

tế, cả thầy và trò vẫn còn gặp nhiều khó khăn lúng túng trong dạy học Thơ mới do thiếu khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới, chuẩn đánh giá năng lực đọc - hiểu Thơ mới của học sinh Vì vậy, đề xuất các biện pháp, cách thức hướng dẫn học sinh đọc- hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 – 1945 từ phương diện kết cấu là một trong những phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học văn nói chung Chương hai của luận văn nhằm hướng tới mục tiêu cụ thể, thiết thực này

Chương 2: KHUNG NĂNG LỰC ĐỌC - HIỂU KẾT CẤU THƠ MỚI

VÀ CÁCH THỨC HƯỚNG DẪN HỌC SINH ĐỌC – HIỂU THƠ MỚI

VIỆT NAM TỪ PHƯƠNG DIỆN KẾT CẤU

2.1 Khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 – 1945 ở THPT

2.1.1 Khái quát chung về khung năng lực

Khung năng lực là bảng mô tả tổ hợp các kiến thức, kĩ năng, thái độ

và đặc điểm cá nhân cần để hoàn thành tốt công việc Ở phạm vi học tập,

khung năng lực là tổ hợp các kiến thức, kĩ năng, thái độ và đặc điểm cá nhân để hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập Ở góc độ nhà trường, khung năng lực của người học vừa là mục tiêu, định hướng của quá trình dạy học, vừa là cơ sở để đánh giá kết quả dạy học cũng như sự phát triển của cá nhân học sinh Khung năng lực được cụ thể hóa thành các chuẩn kiến thức,

kĩ năng, thái độ và các phẩm chất cá nhân cần thiết tương ứng với các nhiệm vụ cụ thể Trong phạm vi nhà trường, chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học, bài học là mục tiêu, là căn cứ của việc giảng dạy, học tập và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Thơ mới là một thể loại có những quy ước riêng, quy định cách thức giao tiếp riêng với người đọc Vì vậy, để phát triển năng lực đọc Thơ mới, cần xác định được khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới đối với học sinh

2.1.2 Cơ sở để xác định khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945

Để xác định, đề xuất khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam

1932 - 1945 ở nhà trường THPT, chúng tôi dựa trên những cơ sở lý luận

và thực tiễn sau:

1 Bám sát mục tiêu chương trình giáo dục bậc THPT được quy định trong Luật giáo dục; Điều lệ trường trung học; nghị quyết số 29, ngày 4-11-2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, nghị quyết số 88 ngày 28-11-2014 của Quốc hội về đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông

2 Bám sát mục tiêu, nội dung chương trình môn Ngữ văn bậc THPT

3 Căn cứ đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi và năng lực, trình độ học sinh bậc THPT

4 Dựa vào đặc trưng nghệ thuật của Thơ mới, các thành tựu nghiên cứu về Thơ mới và dạy học Thơ mới ở nhà trường phổ thông

5 Về lý luận, khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 –

1945 còn được xác định dựa trên cơ sở tham khảo các bản chương trình môn Ngữ văn của một số nước như Anh và một số tiểu bang của Mỹ

6 Về thực tiễn, để xác định khung năng lực đọc – hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945 ở nhà trường THPT, chúng tôi còn căn cứ trên cơ sở phân tích mục tiêu, chuẩn kiến thức, kĩ năng của việc dạy học các Thơ mới

cụ thể trong chương trình, SGK Ngữ văn và thực trạng dạy học đọc – hiểu Thơ mới ở nhà trường THPT hiện nay, dựa trên các thành tựu mới về khoa

học giáo dục học, các thành tựu lý luận mới về kiểm tra đánh giá Xu hướng đánh giá mới của thế giới là dựa theo năng lực tức là đánh giá khả năng tiềm ẩn của học sinh dựa trên kết quả đầu ra cuối một giai đoạn học tập Đánh giá năng lực nhằm giúp giáo viên có thông tin kết quả học tập của học sinh để điều chỉnh hoạt động giảng dạy thông qua những phương pháp, cách thức đánh giá rất đa dạng, sáng tạo, linh hoạt Bảng phân loại tư duy của Bloom (1956) và phiên bản năm 1999 của Lorin Anderson đã được vận dụng rộng rãi trong lĩnh vực giáo dục, là công cụ đánh giá kết quả học tập của học sinh Ở luận văn này, khi xác đinh khung năng lực đọc – hiểu Thơ mới và kết cấu Việt Nam 1932 - 1945, chúng tôi cũng tạm thời xác định ở 4 mức độ trên Đây là cách hiện được khá nhiều nhà giáo dục học vận dụng Tuy nhiên, việc phân chia các mức độ như vậy cũng chỉ có tính chất tương đối

2.1.3 Phác thảo khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 –

1945 ở THPT

Nhận biết Thông hiểu

Vận dụng Vận dụng thấp Vận dụng cao

của bài thơ

- Lí giải được mối quan hệ, ảnh hưởng của các yếu tố về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm đến việc lựa chọn đề tài, chủ đề, thể loại sáng tác

- Vận dụng hiểu biết về nhà thơ, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm để lí giải nội dung, nghệ thuật của tác phẩm

- Vận dụng đặc điểm phong cách nghệ thuật của nhà thơ vào hoạt động tiếp cận và đọc hiểu các văn bản cụ thể

- Nhận diện

được đề tài,

thể thơ, cảm

hứng chủ đạo

của bài thơ

- Lí giải được cội nguồn nảy sinh cảm hứng sáng tác của tác giả

- Cắt nghĩa được nội dung, ý nghĩa của nhan đề, lời đề từ

- Vận dụng hiểu biết về đề tài, cảm hứng, thể thơ vào việc phân tích, lí giải giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ

- Bình luận, đánh giá khách quan, thuyết phục những ý kiến, nhận định khác nhau về tác phẩm

- Nhận diện

chủ thể trữ

tình, đối

- Thấu hiểu,giải thích được tâm trạng, tình cảm của

- Đánh giá tâm trạng, tình cảm của nhân vật trữ

- Liên hệ bài thơ với những giá trị sống hiện tại của

tượng trữ tình nhân vật trữ tình

trong bài thơ

tình

- Phát biểu cảm xúc, suy nghĩ về nhân vật trữ tình

bản thân và những người xung quanh

- So sánh cái

“tôi” trữ tình của nhà thơ qua bài thơ

- Vận dụng hiểu biết về các tác phẩm thơ đã học

và kĩ năng đọc – hiểu thơ vào việc đọc – hiểu một văn bản Thơ mới tương tự, cùng thể tài

- Đánh giá khái quát giá trị nghệ thuật của tác phẩm

- Khái quát giá trị, đóng góp của tác phẩm đối với

sự đổi mới thể loại, nghệ thuật thơ, xu hướng hiện đại hóa văn học nói chung và Thơ mới nói riêng

- Khái quát được chủ đề, cảm hứng chủ đạo của bài thơ

- So sánh với đặc trưng nghệ thuật của thơ ca trung đại

- Tự phát hiện và đánh giá giá trị nghệ thuật của những tác phẩm tương tự không có trong chương trình

- Đọc diễn cảm - Đọc sáng tạo:

toàn bộ tác phẩm (thể hiện được tình cảm, cảm xúc của nhà thơ trong tác phẩm)

- Phát biểu cảm xúc, suy nghĩ riêng về bài thơ

+ Đọc nghệ thuật (đọc có biểu diễn) + Viết bài bình thơ, giới thiệu thơ + Sưu tầm những bài thơ hay, tương

tự của tác giả và của phong trào Thơ mới

+ Tập biên tập, chỉnh sửa và sáng tác thơ

+ Phác họa chân dung tác giả, bức tranh thiên nhiên… từ văn bản ngôn từ

+ Tổ chức các câu lạc bộ thơ, ngày hội thơ…

2.1.4 Phác thảo khung năng lực đọc - hiểu Thơ mới Việt Nam 1932 –

1945 ở THPT từ phương diện kết cấu

Nhận biết

Thông hiểu

Vận dụng Vận dụng thấp Vận dụng cao

- Lí giải, phân tích, cắt nghĩa được nội dung, chức năng, ý

- Khái quát được

ý nghĩa của thế giới hình tượng

từ việc phân tích các yếu tố kết cấu hình tượng của bài thơ

- So sánh cấu trúc, sự biến đổi giữa các câu thơ, khổ thơ trong bài thơ

- Lí giải được ý nghĩa kết cấu bề sâu (kết cấu chỉnh thể) của bài thơ

- Phân tích, đánh giá được nét độc đáo trong cách cấu

tứ, kết cấu bài thơ

được kết cấu văn

bản ngôn từ của bài

đề, tư tưởng bài thơ

- Khái quát được

ý nghĩa, tác dụng của kết cấu đối với việc thể hiện chủ đề tư tưởng

và chiều sâu ý nghĩa của bài thơ

- Phát hiện được kết cấu bề sâu của tác phẩm

- Phát biểu cảm xúc, suy nghĩ về nghệ thuật kết cấu của bài thơ

- Vận dụng những hiểu biết về các tác phẩm Thơ mới đã học và kĩ năng đọc – hiểu kết cấu Thơ mới vào việc đọc – hiểu một văn bản Thơ mới tương tự

2.2 Các biện pháp dạy HS THPT đọc – hiểu Thơ mới từ phương diện kết cấu

2.2.1 Cung cấp những kiến thức lí luận cơ bản về kết cấu và kết cấu Thơ mới làm cơ sở giúp HS tìm hiểu kết cấu của các tác phẩm cụ thể 2.2.1.1 Cơ sở khoa học

Kiến thức lý luận là kiến thức công cụ, phương tiện, phương pháp

Có phương pháp, phương tiện thực hiện, hoạt động bao giờ cũng có định hướng và khoa học hơn Trong hoạt động giảng dạy cũng vậy, để giờ dạy học đọc - hiểu các văn bản Thơ mới đạt hiệu quả, học sinh phải được trang

bị những kiến thức lí luận cơ bản về Thơ mới, trong đó, kết cấu là một trong những phương diện phức tạp và quan trọng

2.2.1.2 Nội dung kiến thức kết cấu và kết cấu Thơ mới cần hình thành cho học sinh

Kết cấu bài thơ là một trong những chìa khóa quan trọng để giải mã văn bản Cho nên những kiến thức lí luận về kết cấu bài thơ rất cần được cung cấp cho học sinh làm nền tảng giúp các em tìm hiểu các tác phẩm cụ thể Tuy nhiên, kết cấu là vấn đề khó, phức tạp, cần căn cứ vào nhận thức, năng lực, yêu cầu của các cấp học khác nhau để xác định, lựa chọn nội dung dạy học phù hợp

Kết cấu là phương diện cơ bản của sáng tác nghệ thuật Khái niệm kết cấu là một khái niệm thuộc phạm trù hình thức của tác phẩm văn học Kết cấu