Gdđp 6 thái nguyên tiet 6,7 chủ đề 2

Ngày xây dựng kế hoạch: 25/10/2021CHỦ ĐỀ 2 MỘT SỐ LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT DÂN GIAN TIÊU BIỂU CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN Thời lượng: 2 tiết MỤC TIÊU CHUNG - Kể tên được các làn điệu dân ca, các đi

Ngày xây dựng kế hoạch: 25/10/2021

CHỦ ĐỀ 2 MỘT SỐ LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT DÂN GIAN TIÊU BIỂU CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN

(Thời lượng: 2 tiết) MỤC TIÊU CHUNG

- Kể tên được các làn điệu dân ca, các điệu múa dân gian và nhạc cụ tiêu biểu của các dân tộc tỉnh Thái Nguyên

- Thực hành được làn điệu dân ca hoặc điệu múa dân gian ở địa phương em

- Nêu được trách nhiệm của học sinh trong việc gìn giữ và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống của Thái Nguyên

1 Về kiến thức

- Kể tên được một số loại hình nghệ thuật dân gian của tỉnh Thái Nguyên

- Biết được điệu múa tắc xình là của dân tộc Sán chay huyện Phú Lương, một

số động tác, đạo cụ và không gian múa Tắc xình

- Có được những hiểu biết cơ bản về nghệ thuật hát Sấng Cọ của người Sán Chay huyện Phú Lương và hát Sọong cô của người Sán dìu huyện Đồng Hỷ

- Biết được ghi lễ Then của người Tày huyện Định Hoá, nghệ thuật kèn củ người Mông (Phú Lương – Đồng Hỷ)

2 Về năng lực

a Năng lực đặc thù

- Biết thực hiện vài động tác của điệu múa Tắc xình, cảm nhận được sắc thái và tiết tấu đặc trưng của loại hình nghệ thuật này

- Biết tự sáng tạo thêm các ý tưởng để thể hiện sự tôn trọng và bảo tồn các giá trị nghệ thuật dân gian như: Tập động tác múa; làm nhạc cụ gõ, đạo cụ múa,…

- Cảm nhận được giai điệu về hát Sọong cô và Sấng cọ

- Thể hiện âm nhạc: Biết thực hành được một số loại Then và khèn

- Cảm thụ và hiểu biết âm nhạc: Cảm nhận được sắc thái đặc trưng của từng loại hình nghệ thuật

- Ứng dụng và sáng tạo âm nhạc: Biết tự sáng tạo thêm các ý tưởng để thể hiện

sự tôn trọng và bảo tồn các giá trị nghệ thuật dân gian như vẽ tranh…

b Năng lực chung

- Biết chủ động, tích cực thực hiện những công việc của bản thân qua nội dung bài học

- Biết sử dụng ngôn ngữ kết hợp để trình bày ý tưởng và thảo luận về nhiệm vụ học tập, hiểu rõ nhiệm vụ của nhóm

- Biết giải quyết vấn và sáng tạo thông qua nhiệm vụ học tập được giao

3 Về phẩm chất

- Biết yêu quý, trân trọng các loại hình nghệ thuật dân gian tiêu biểu của địa phương

- Có ý thức học tốt các nội dung kiến thức của chủ đề và có ý thức hoàn thành nhiệm vụ cá nhân, ý thức được trách nhiệm của bản thân với cộng đồng

- Có ý thức bảo tồn, giữ gìn các loại hình nghệ thuật dân gian của địa phương

- Nhiệt tình tham gia các hoạt động Âm nhạc ngoại khoá, có ý thức trách

nhiệm, chăm chỉ thông qua nội dung và các hoạt động học tập; ý thức được trách

nhiệm trong việc gìn giữ và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống của Thái Nguyên

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Kế hoạch dạy học

- Bảng giao nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp

- Máy tính, ti vi

2 Chuẩn bị của học sinh

- Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Thái Nguyên

- SGK, tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Ngày thực hiện: 6A: / /2021; 6B: / /2021; 6C: / /2021

Tiết 6.

MÚA TẮC XÌNH CỦA DÂN TỘC SÁN CHAY XÓM ĐỒNG TÂM XÃ TỨC TRANH (PHÚ LƯƠNG); HÁT SOỌNG CÔ CỦA NGƯỜI SÁN DÌU XÃ TAM THÁI – HOÁ THƯỢNG (ĐỒNG HỶ); HÁT SẤNG CỌ CỦA NGƯỜI

SÁN CHAY HUYỆN PHÚ LƯƠNG

(Thời lượng: 1 tiết)

* Ổn định lớp

………

* Kiểm tra bài cũ (nếu có)

- Trong các trang phục người dân tộc ở Thái Nguyên em thích nhất là trang phục của người dân tộc nào? Vì sao?

* Tổ chức hoạt động

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ

học tập của mình

b Nội dung: GV cho HS xem video trả lời câu hỏi gợi mở vấn đề.

c Sản phẩm: Nhận thức và thái độ học tập của HS.

d Tổ chức thực hiện

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV cho HS xem một đoạn video hát then của người Tày, huyện Định Hoá

- GV đặt câu hỏi yêu cầu HS trả lời

- Kể tên các loại hình nghệ thuật xuất hiện trong video?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ cá nhân để trả lời câu hỏi của GV

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS trả lời câu hỏi của GV

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét câu trả lời của HS, chốt lại kiến thức, dẫn dắt vào bài học mới: Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có rất nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đã ra đời, gắn bó, lưu truyền cùng tiến trình xây dựng và phát triển của quê hương Thái Nguyên biết bao đời nay Để biết được rõ hơn về các loại hình nghệ thuật dân gian tiêu biểu của tỉnh Thái Nguyên thì chúng ta cùng tìm hiểu bài học

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Múa Tắc xình của dân tộc Sán Chay xóm Đồng Tâm, xã Tức Tranh (Phú Lương)

a Mục tiêu: HS biết được một số loại hình nghệ thuật dân gian tiêu biểu của

tỉnh Thái Nguyên, biết điệu múa Tắc xình là của dân tộc Sán chay huyện Phú

Lương, một số động tác, đạo cụ và không gian múa Tắc xình.

b Nội dung: HS nghe và quan sát động tác điệu múa Tắc xình Tập vài động

tác cơ bản theo yêu cầu của GV

c Sản phẩm: HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV yêu cầu.

d Tổ chức thực hiện

NV1

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS về nhà tìm hiểu một số loại

hình nghệ thuật dân gian tiêu biểu của tỉnh Thái

Nguyên

- Em hãy kể tên một số loại hình nghệ thuật

dân gian tiêu biểu nào của tỉnh Thái Nguyên

không?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS hoạt động cá nhân suy nghĩ và trả lời

câu hỏi

- Dự kiến sản phẩm:

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS trình bày theo suy nghĩ cá nhân

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả

lời của bạn

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét và chốt kiến thức, ghi bảng

* Giới thiệu các loại hình nghệ thuật dân gian tiêu biểu của tỉnh Thái Nguyên

- Múa Tắc xình của dân tộc Sán Chay xóm Đồng Tâm, xã Tức Tranh (Phú Lương); múa rối cạn Thẩm Rộc và Du Nghệ xã Bình Yên, Đồng Thịnh (Định Hoá); hát Soọng cô của người Sán Dìu xóm Tam Thái, xã Hoá Thượng (huyện Đồng Hỷ); hát Sấng Cọ của người Sán Chay huyện Phú Lương; Nghi

lễ Then của người Tày, xã Lam Vỹ (Định Hoá); Nghi lễ Hét khoăn của người Nùng xã Hoà Bình, xã Văn Hán, (huyện Đồng Hỷ); Nghệ thuật khèn của người Mông (Phú Lương – Đồng Hỷ)

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV cho HS xem một đoạn video múa Tắc

xình của dân tộc Sán Chay xóm Đồng Tâm,

xã Tức Tranh (Phú Lương)

- GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm: 6

nhóm (Thời gian: 5 phút)

- Em hãy cho biết nguồn gốc, tư thế biểu

diễn, động tác, nhạc cụ của điệu múa Tắc

xình của dân tộc Sán Chay xóm Đồng Tâm,

xã Tức Tranh (Phú Lương)

- GV yêu cầu HS: Trao đổi, thảo luận để hoàn

thành phiếu học tập số 1

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận và trả lời câu hỏi

- Dự kiến sản phẩm:

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS báo cáo kết quả thảo luận

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả

lời của bạn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm

vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức,

ghi bảng

1 Múa Tắc xình của dân tộc Sán Chay xóm Đồng Tâm, xã Tức Tranh (Phú Lương)

a Nguồn gốc

- Múa Tắc Xình hay còn gọi là Múa cầu mùa thể hiện ước nguyện của con người, cầu thời tiết thuận lợi, muôn loài sinh sôi, lúa ngô được mùa, cầu cho bản làng bình yên, hạnh phúc Đó cũng là vũ điệu thể hiện đạo lý tưởng nhớ tổ tiên,

là cầu nối tâm linh giữa đất trời và lòng người, cõi sống và cõi chết, thế hệ trước và thế hệ sau, thắp lên niềm tin, khát vọng chinh phục thiên nhiên của người dân lao động

- Múa tắc xình là một điệu múa tập thể, gắn với lịch sử định cư và phát triển qua nhiều thế kỉ của người Sán Chay ở Thái Nguyên

b Tư thế biểu diễn

* Tư thế ngồi: Hai người ngồi đối

diện nhau, sử dụng ngọn tre hoặc mai được vót nhẵn, phần gốc chôn chặt xuống đất, phần ngọn có chòm lá hướng lên trời, uốn cong theo hình cần câu, nhờ sợi dây (se bằng vỏ cây tu va) nối với một ống mai già Ống tre hoặc mai có độ dài khoảng 70 - 80cm được buộc chặt bởi một đầu sợ dây rừng, còn đầu dây bên kia buộc vào ngọn tre còn tươi (có thể là ngọn trúc, vầu )

để chỏm lá trên đỉnh Họ dùng hai tay cầm ống tre gõ mạnh xuống đất tạo âm thanh “xịch”, gõ 2 thanh tre vào nhau tạo ra âm “tắc”, liên tục, nhịp nhàng

* Tư thế đứng: Người gõ tay trái

cầm ống tre đường kính 3,5cm, chiều dài 180m, tay phải cầm thanh tre nhỏ vót hình chữ nhật, chiều dài 30cm gõ ngang vào thân ống, ngừoi gõ tư thế đứng thẳng Người gõ nhạc một tay dùng thanh tre già gõ vào ống mai tạo ra âm thanh “tắc”, tay kia cũng gióng mạnh ống mai xuống đất tạo nên tiếng “xình” và cứ nối tiếp tạo thành âm “Tắc tắc xình, tắc tắc xình, tắc tắc xình, tắc xình,…

c Động tác

Múa Tắc Xình có 09 động tác mô phỏng đời sống của người Sán Chay gồm: Điệu Thăm đường; Điệu Lập làng; Điệu Bắt quyết; Điệu đánh mài dao; Điệu phát nương dọn rẫy; Điệu Tra mố; Điệu Hái lượm; Điệu mừng mùa vụ; Điệu chim câu

d Nhạc cụ:

Nhạc cụ để múa gồm: trống đất trống lớn, trống nhỏ, trống nứa

(náy trooc); quả chuông, chiêng, chập xeng (sắm sẹ); kèn tổ sâu làm

bằng lá cây, kèn pó lè; bộ gõ là các

- GV kết luận: Với những giá trị đặc sắc đó,

Múa Tắc Xình của người Sán Chay được đưa

vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể

quốc gia theo Quyết định số

2684/QĐ-BVHTTDL ngày 25/8/2014 của Bộ trưởng

Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch

ống tre và que tre

- Hiện nay có thể cái tiến dùng các nhạc cụ: Trống, gậy mô phỏng ngoài tre, nứa có thể dùng gỗ đẽo, chiêng, để tạo ra các âm thanh khác nhau nghe có tính nhạc

Hoạt động 2: Hát Soọng cô của người Sán Dìu xã Tam Thái - Hoá Thượng (Đồng Hỷ)

a Mục tiêu: Biết được hát Sọong cô của người Sán Dìu xã Tam Thái - Hoá

Thượng (Đồng Hỷ)

b Nội dung: HS nghe và quan sát động tác hát Sọong cô của người Sán Dìu xã

Tam Thái - Hoá Thượng (Đồng Hỷ)

c Sản phẩm: Nhận thức và thái độ học tập của HS

d Tổ chức thực hiện

NV1

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV cho HS xem video về hát Sọong cô của

người Sán Dìu xã Tam Thái - Hoá Thượng

(Đồng Hỷ)

- GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm: 6

nhóm (Thời gian: 5 phút)

- Hát Sọong cô là hình thức diễn xướng dân

gian của dân tộc nào ở tỉnh Thái Nguyên?

Hát Sọong cô thuộc thể loại nào?

- Hãy cho biết đặc điểm về không gian diễn

xướng hát Sọong cô?

- Đặc trưng của nghệ thuật diễn hát Sọong cô

là gì?

- GV yêu cầu HS: Trao đổi, thảo luận để hoàn

thiện phiếu học tập (phiếu học tập số 2)

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận và trả lời câu hỏi

- Dự kiến sản phẩm:

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS báo cáo kết quả hoạt động

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung

2 Hát Soọng cô của người Sán Dìu xã Tam Thái - Hoá Thượng (Đồng Hỷ)

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét và chốt kiến thức, ghi bảng

- Hát Sọong cô là một loại hình xướng ca đặc sắc trong kho tàng văn nghệ dân gian truyền miệng

đã được lưu giữ hàng trăm năm nay của người Sán Dìu

- Hát Sọong cô là thể loại dân ca trữ tình

- Đặc điểm hát đối đáp giao duyên ngẫu hứng, nên không có nhạc đệm

- Âm vực không quá lớn, quãng

âm luôn kế tiếp nhau, độ trầm bổng không cao

Hoạt động 3: Hát Sấng cọ của người Sán Chay huyện Phú Lương

a Mục tiêu: Biết được hát Hát Sấng cọ của người Sán Chay huyện Phú Lương

b Nội dung: HS nghe và quan sát động tác hát Sấng cọ của người Sán Chay

huyện Phú Lương

c Sản phẩm: Nhận thức và thái độ học tập của HS

d Tổ chức thực hiện

NV1

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV cho HS quan sát một số hình ảnh hát

Sấng cọ của người Sán Chay huyện Phú

Lương

- GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm: 6

nhóm (Thời gian: 5 phút)

- Hát Sấng Cọ là diễn xướng dân gian của

dân tộc nào ở tỉnh Thái Nguyên?

- Hát Sấng cọ gồm mấy thể loại?

- Hãy cho biết đặc điểm về không gian diễn

xướng hát Sấng Cọ?

- GV yêu cầu HS: Trao đổi, thảo luận để hoàn

thiện phiếu học tập (phiếu học tập số 3)

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận và trả lời câu hỏi

- Dự kiến sản phẩm:

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS báo cáo kết quả thảo luận

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả

lời của bạn

Bước 4: Kết luận, nhận định

2 Hát Sấng cọ của người Sán Chay huyện Phú Lương

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức,

mừng và hát giao duyên

- Không gian diễn xướng: hòa đồng của con người với thiên nhiên, mang đậm nét phong tục, tập quán

và bản sắc riêng của người Sán Chay ở Phú Lương

- Đặc trưng: âm nhạc và lời ca mộc mạc, tự nhiên, đơn giản, dễ hiểu, giúp con người lấy lại cân bằng trong cuộc sống

* Củng cố

- GV hệ thống lại kiến thức đã học về múa Tắc xình, hát Soọng cô, hát Sấng cọ

* Giao nhiệm vụ về nhà

- Học nội dung bài học

- Chuẩn bị giờ sau: Nghi lễ then của người Tày huyện Định Hoá, nghệ thuật

kèn của người Mông (Phú Lương – Đồng Hỷ)

* Điều chỉnh, bổ sung (nếu có)

………

………

………

………

Ngày thực hiện: 6A: / /2021; 6B: / /2021; 6C: / /2021

Tiết 7 NGHI LỄ THEN CỦA NGƯỜI TÀY HUYỆN ĐỊNH HOÁ NGHỆ THUẬT KÈN CỦA NGƯỜI MÔNG (PHÚ LƯƠNG – ĐỒNG HỶ) (Thời lượng: 1 tiết) * Ổn định lớp ………

* Kiểm tra bài cũ

- Em hãy cho biết hát Sọong cô, hát Sấng Cọ là diễn xướng dân gian của dân

tộc nào ở tỉnh Thái Nguyên? Đặc trưng của nghệ thuật diễn hát Sọong cô là gì?

* Tổ chức hoạt động

2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu nghi lễ then của người Tày Định Hoá

a Mục tiêu: Biết được khái niệm về nghi lễ Then và cách thức thể hiện

b Nội dung: HS nghe, quan sát và cảm nhận được về nghi lễ Then.

c Sản phẩm: HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV đưa ra

d Tổ chức thực hiện:

NV1

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ

- GV trình chiếu cho học sinh xem tư liệu về

4 Nghi lễ Then của người Tày huyện Định Hoá

nghệ thuật Then

- GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm: 6

nhóm (Thời gian: 5 phút)

- Trình bày sự hiểu biết về nghệ thuật Then:

1 Nguồn gốc

2 Đặc trưng của nghi lễ Then

3 Các loại Then

4 Tính Then

- Yêu cầu HS kiểm tra lại phiếu học tập 4 mà

GV đã giao về nhà và hoàn thiện phiếu học

tập (phiếu học tập số 4)

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận và trả lời câu hỏi

- Dự kiến sản phẩm

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS báo cáo kết quả thảo luận

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả

lời của bạn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm

vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức,

- Then là nghi lễ của dân tộc Tày - Định Hóa - Thái Nguyên

b Đặc trưng của nghi lễ Then

- Then là loại hình nghệ thuật tổng hợp bao gồm: văn học, âm nhạc, múa, mĩ thuật Đàn Tính và hát Then đã đi theo người Tày, Nùng

từ khi sinh ra đến khi giã từ cõi đời

c Các loại Then

- Then được chia làm nhiều loại: Then Cầu an, tổ chức vào đầu năm

để cầu sự yên bình may mắn cho một năm mới; Then Chữa bệnh, tổ chức khi nhà có người ốm; Then Cầu mùa là một nghi lễ nhằm cầu xin các vị thần thiên nhiên cho mưa thuận gió hoà, cho mùa màng tươi tốt Ngoài ra còn Then chúc tụng, Then cấp sắc,

d Tính Then

- Tính hay còn tên gọi khác là Tính tẩu/ đàn Tẩu, là nhạc cụ đặc trưng của người Tày ở Yên Bái và các

vùng khác (Tình: tiếng Tày có nghĩa là đàn)

- Tính Then là nhạc cụ họ dây được sử dụng để đệm trong các nghi lễ Then Tính có cấu tạo đơn giản bao gồm các bộ phận như: + Cần đàn làm bằng gỗ

+ Bầu đàn làm bằng quả bầu khô

có độ tròn và dày đều thì tiếng đàn mới vang và chuẩn

+ Dây đàn làm bằng sợi tơ săn vuốt sáp ong nhẵn, trơn cho âm thanh vang gọn, thường có 2 – 3 dây

+ Ngựa đàn là mảnh gỗ hoặc tre nhỏ có khắc cho dây lọt xuống

- Phương pháp tạo âm thanh là dùng ngón tay trỏ của bàn tay phải tác động vào dây theo hai chiều dây rung lên vào tạo ra âm thanh Tính có nhiều loại, kích cỡ to, nhỏ khác nhau Loại nhỏ có âm thanh cao, tươi sáng phù hợp với giọng

nữ cao; loại cỡ trung bình phù hợp với nhiều giọng; loại to, âm thanh khoẻ, phù hợp với giọng trầm, ấm

- Tính Then có nhiều bài bản, có thể đệm cho hát (giai điệu của đàn đánh đúng theo giai điệu của người hát), hoặc có thay đổi giai điệu ở các đoạn phân ngắt hoặc ngưng nghỉ của giọng hát Có những bài đệm cho múa (xoè then) hoà với xóc nhạc như múa chầu, múa quạt của chính ông bà Then (múa thiêng) cùng xóc nhạc có người khác cùng thực hiện Đàn tính có mặt trong tất cả những sinh hoạt văn hoá tinh thần của đồng bào Tày, như linh hồn trong nghệ thuật dân ca, dân vũ gắn với nghi lễ Then và Tỉnh tẩu

Hoạt động 2: Nghệ thuật Khèn của người H’Mông (Huyện Đồng Hỷ)

a Mục tiêu: Biết được khái niệm về nghệ thuật khèn và cách thức thể hiện

b Nội dung: HS nghe, quan sát và cảm nhận được về nghệ thuật khèn.