vai trò của công nghệ thông tin trong tiết học bộ môn lịch sử.

việc, lãnh đạo của chi bộ Đảng, của Ban giám hiệu nhà trường, cộng với sự đồng phân tích, lý giải căn nguyên của những vấn đề, những sự kiện lịch sử, và họcsinh sẽ hứng thú hơn nếu được

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LEN- NĂM HỌC: 2006-07

Khẳng định điều đó, từ viện sỹ G.Đai ri đến V.ÔKôn hay I.Ia lécne hoặcnhiều chuyên khảo khác trong các công trình nghiên cứu của mình họ đều có

một điểm chung rằng: “Dạy học nêu vấn đề là kiểu dạy học mới, đáp ứng yêu cầu đào tạo con người năng động, sáng tạo phù hợp với thời đại Trong đó, bản

chất của dạy học nêu vấn đề là tạo “Tình huống có vấn đề” và điều này chỉ có

thể thực hiện có hiệu quả bằng cách thiết lập hệ thống những câu hỏi, bài tậpnêu vấn đề”

Như vậy, câu hỏi, bài tập nêu vấn đề chính là phương tiện kết nối để

người giáo viên có thể tạo ra ở người học các tình huống có vấn đề và là cơ sở

để giáo viên có thể đàm thoại, phát vấn… giúp học sinh tìm cách xâu chuỗi,

việc, lãnh đạo của chi bộ Đảng, của Ban giám hiệu nhà trường, cộng với sự

đồng

phân tích, lý giải căn nguyên của những vấn đề, những sự kiện lịch sử, và họcsinh sẽ hứng thú hơn nếu được bổ trợ với thiết bị công nghệ để soạn ra một giáo

án điện tử với những file flahs sinh động, những âm thanh, tiếng động, những tư

liệu phim, những slide hình ảnh bổ ích: “ càng cần thiết trong 1 tiết dạy công nghệ thông tin có sử dụng hệ thống câu hỏi nhận thức”

Tóm lại: Trong tiến trình đổi mới, hội nhập, hiện đại hoá phương phápdạy học là điều cần thiết và tất yếu, đặc biệt đối với đặc điểm,điều kiện địa

(1) Trích Nghị quyết hội nghị BCH Trung ương Đảng lần thứ hai – khoá 8, dòng

26, trang 41

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM : RCOM H LEN

NĂM HỌC: 2006-07

phương, nhưng cũng thật vui mừng là nhờ sự năng động, khoa học trong làm

thuận của hội đồng sư phạm nhà trường nên trong mấy năm qua Trường THPTAyunn Pa tuy còn gặp nhiều khó khăn về nhiều mặt nhưng cũng đã từng bướclàm được điều đó

Riêng bản thân tôi, do khả năng và năng lực còn nhiều hạn chế , đòi hỏi

cần phải nổ lực nhiều Nên tôi chỉ dám gọi là “nghiên cứu” và giới hạn đề tài

sáng kiến & kinh nghiệm của mình trong 1 tiết dạy có ứng dụng công nghệ

thông tin, kết hợp với hệ thống những câu hỏi bài tập nhận thức ở tiết 43, BÀI 9 NHỮNG NĂM ĐẦU TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN ( TIẾT 04 )- LỊCH SỬ 12

Một lần nữa, với lí do trên nên tôi chọn đề tài này, nhưng trong quá trìnhnghiên cứu, viết lách, tất sẽ không tránh khỏi những thiếu xót, bởi đây là 1 đềtài rất mới mẻ đối với bản thân Rất mong bạn bè, đồng nghiệp… góp ý, tạođiều kiện để tôi hoàn thành đề tài sáng kiến & kinh nghiệm năm học 2006-07 và

nếu thành công đó sẽ là cơ sở để tôi có thể tiếp tục nghiên cứu ở những bài,chương rộng hơn sau này.

Minh chứng cho quỹ đạo trên trường THPT Ayunpa từ vài năm nay cũng

đã từng bước ứng dụng thành tựu CNTT trong quản lí và giảng dạy tuy ở “

độ tuổi” còn “ khiêm tốn” nhưng cũng đã từng bước khẳng định được vai

trò và tác dụng hiệu quả của nó trong các lĩnh vực, đặc biệt trong các mônhọc ở bậc THPT

Ví dụ, trong tiết học bộ môn lịch sử càng cho chúng ta thấy rõ điều đó,bởi đơn giản học sinh thường cho đây là môn phụ, không cần phải đầu tưnhiều như các môn học khác càng làm cho bộ môn sử vốn dài lê thê, chằngchịt với những nội dung & sự kiện lịch sử khó nhớ, học sinh chán học,không đam mê với bộ môn lịch sử bởi sự nghèo nàn về tư liệu, tranh ảnh,thước phim sinh động…nhưng kể từ khi ứng dụng CNTT vào tiết dạy thì “

hình như” học sinh chú ý, tập trung hơn, rồi “ ồ”, “à” khi các em được thấy

những slide hình ảnh như xe tăng, máy bay trực thăng của Mĩ, hay đội quânviễn chinh Pháp, Mĩ, hoặc những bản đồ, biểu đồ có hiệu ứng Điều đócàng khẳng định giảng dạy bằng máy chiếu có ưu điểm hơn vừa phong phú

về nội dung, hình ảnh, vừa tận dụng được triệt để thời gian nhằm phát huy

tính tích cực, chủ động của học sinh nhằm tạo cho tiết học sinh động hơn

Nhưng sẽ không có tác dụng nếu như giáo viên chỉ làm thao tác trình chiếu.

Chính vì vậy, xây dựng hệ thống câu hỏi bài tập nhận thức khoa học, rõ ràngtrong một tiết học CNTT nhằm tích cực hoá hoạt động học bộ môn lịch sửcủa học sinh là cần thiết và quan trọng

Như vậy,đổi mới phương pháp giáo dục và dạy học được coi là khâuquan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục và dạy học, để tránh Thầy dạytheo kiểu đọc chép… kết quả học sinh khó có khả năng có thể giải quyếtđược những vấn đề, những tình huống mới đặt ra trong học tập Bởi, họcsinh ngoài sự ghi nhớ máy móc về kiến thức, sự kiện lịch sử thì ngược lại vềmặt

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LENNĂM HỌC: 2006-07





nhận thức học sinh sẽ khó phản ánh được bản chất và các mối quan hệ của

sự vật khách quan, sự kiện lịch sử, bởi các em không được tham gia vàohoạt động học phù hợp với những giao tiếp ngôn ngữ, không được tập quansát, tập suy nghĩ, tập các thao tác tư duy từ thấp đến cao, từ đơn giản đếnphức tạp, từ cụ thể đến trừu tượng…

1 Hình ảnh quân viễn chinh Mĩ đổ bộ vào Miền Nam Việt Nam

2 Máy bay trực thăng một trong những phương tiện chiến tranh của Mĩ

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LENNĂM HỌC: 2006-07

Tất cả vấn đề trên không ngoài mục đích nhằm tạo nên tính năng động,không trông chờ, ỉ lại vào người khác, buộc người học biết phát huy tính tíchcực chủ động của mình như độc lập trong suy nghĩ, biết nhận xét vấn đề, tình

huống sự kiện, biết phê phán, cầu tiến trong nhận thức…và đấy chính là điềukiện, tiền đề để tạo cơ hội cho người học ( học sinh ) được giải quyết vấn đề, rút

ra những kết luận bổ ích nhằm hình thành, rèn luyện tính năng động một cách

tự nhiên và phát huy tính tích cực lĩnh hội kiến thức của học sinh và điều đó đã

được luật hoá tại điều 5, luật giáo dục 2005, khoản 2 “ phương pháp giáo dục

phải phát huy… tư duy sáng tạo của người học ” (2).

2 NGUYÊN TẮC VÀ QUY TRÌNH XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI BÀI TẬP NHẬN THỨC MÔN LỊCH SỬ TRONG MỘT TIẾT HỌC CNTT.

Với mục đích trên nên việc rèn luyện cho người học có được phươngpháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗingười, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội

Cho nên, ngày nay người ta nhấn mạnh mặt hoạt động trong quá trìnhdạy học: nổ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang học tập chủđộng, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, học sinh khôngchỉ tự học ở nhà, mà còn tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáoviên

Ví dụ, “ sau chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, các nước đế quốcthắng trận họp ở Vecxai để phân chia quyền lợi về kinh tế, chính trị… làm chomâu thuẫn giữa các nước đế quốc bấy giờ tăng lên Vậy, theo em đó là nhữngmâu thuẫn nào? Em có suy nghĩ gì về hậu quả của những mâu thuẫn đó?

Như vậy giáo viên đã bằng bài tập xác định mối quan hệ nhân quả các sựkiện lịch sử đã hình thành và dần tạo cho học sinh tính chủ động trong học tập

Mặt khác, tăng cường học tập cá thể cần phải biết phối hợp học tập hợptác (hoạt động ) Bởi, trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của họcsinh không thể đồng đều tuyệt đối thì việc ứng dụng những hệ thống câu hỏi

phân hoá là cần thiết Tất sẽ có sự phân hoá về cường độ, tiến độ hoàn thànhnhiệm vụ học tập nhất là bài được thiết kế bài giảng,gắn với công nghệ thôngtin

(2).Trích tạp chí giáo dục số 156- kì 2-2-2007, trang 21- T.S Nguyễn GiaCầu

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LEN-NĂM HỌC: 2006-07

Ví dụ: Trong hiến pháp 1787 của nước Mỹ có đưa ra một số quy định như:.1.Chỉ có những người có tài sản và có học vấn mới có quyền bầu cử

2.Phụ nữ, nô lệ và người da đỏ không có quyền bầu cử

GV? Hãy chỉ rõ những quy định trên của hiến pháp nước Mỹ chủ yếuphục vụ cho giai cấp nào? Qua đó các nhóm có rút ra kết luận gì về cáchmạng Mỹ?

Như vậy, thông qua tranh luận, ý kiến nhóm, mà hình thành nên quan hệ hợp tác, giao tiếp: Thầy -trò, trò - trò , dần ý kiến của mỗi cá nhân, nhóm được bộc lộ và người học có điều kiện tự nâng mình lên ở trình độ mới Như vậy bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kết quả hoạt động, làm việc của mỗi học sinh, cả lớp chứ không phải chỉ dựa vào vốn hiểu biết, kinh nghiệm sống của thầy giáo Tuy nhiên tuỳ theo nội dung mà giáo viên có thể sử dụng các loại bài tập nhận thức như: Bài tập xác định và nêu ngắn gọn mối quan hệ giữa các nội dung kiến thức, bài tập xác định và phân tích bản chất của các sự kiện, hiện tượng lịch sử, hay bài tập xác định tính kế thừa giữa các sự kiện, thời kỳ, giai đoạn, quá trình phát triển của lịch sử, hoặc mức độ tiến bộ của lịch sử…

Nhưng dẫu có sử dụng các hình thức bài tập nhận thức như thế nào thìđiều cốt lõi đầu tiên trong thiết kế bài giảng của giáo viên cần phải nắmvững chính là nguyên tắc xây dựng hệ thống câu hỏi bài tập nhận thức, đặcbiệt trong một tiết dạy công nghệ thông tin nắm vững một số nguyên tắc lại

- Thứ năm, bài tập lịch sử cần chính xác về nội dung và chuẩn mực vềhình thức

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LENNĂM HỌC: 2006-07

Từ những nguyên tắc trên cho nên việc xây dựng quy trình bài tập nhân thức

cần theo các bước sau:

 Bước một, xác định mục đích xây dựng bài tập nhận thức nhằm góp phầnviệc cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục

 Bước 6, kiểm tra bài tập sau khi xây dựng và lập kế hoạch sử dụng

Nói tóm lại, các bước này vừa theo trình tự vừa đan xen với nhau, cómối liên hệ chặt chẽ trong một hệ thống Bước trước là tiền đề của bước sau,bước sau nối tiếp bước trước và đặt cơ sở cho bước tiếp theo cho nên việcnắm vững nguyên tắc và các bước trên rất quan trọng trong việc xây dựng hệthống bài tập nhận thức

3 XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP NHẬN THỨC TRONG MỘT TIẾT

HỌC LỊCH SỬ

Nhằm cụ thể hoá các nguyên tắc, qui trình và những yêu cầu nêu trên ở mộttiết học, cụ thể tiết 43, bàI 9 Những năm đầu toàn quốc kháng chiến ( tiết 4 ) -lịch sử Việt Nam- lớp 12 giáo viên cần phảI nắm:

1 Mục tiêu bài học: Yêu cầu giáo viên xác định kiến thức trọng tâm, kiến thức

cơ bản, kết hợp với kỹ năng giáo dục học sinh:

Nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ý nghĩa lịch sử của chiến dịch Biên giới Thu

Hơn thế trong tiết học này cả hai mục đều phảI giảng, tuy nhiên mục 2 cầngiành thời gian nhiều hơn

2 Chuẩn bị của giáo viên: Gồm

- Bản đồ đã được hiệu ứng & tranh ảnh có liên quan

- Sách giáo khoa + giáo án chuẫn bị kỹ càng, đầy đủ

3 Nội dung và phương pháp dạy học

Tuỳ vào sự linh hoạt của giáo viên mà có thể đặt ra những câu hỏi bài tập nhận thức cho phù hợp khi kiểm tra bàI cũ, ví dụ: Bằng kiến thức đã học em có nhận xét gì về sự phát triển lực lượng cách mạng của ta trong những năm 1946-1949?

Và khi dẫn dắt vào vào bài mới giáo viên có thể khái quát câu trả lời bàI cũ vừa rồi của học sinh để nêu lên những câu hỏi có tính dẫn dắt nhiệm vụ nhận thức: “ Đến cuối 1949 đầu 1950, trong khi lực lượng của ta ngày càng phát triểnthì tình hình thế giới cũng có chuyển biến quan trọng Tình hình ấy có ảnh hưởng như thế nào đối với cuộc kháng chiến của ta? Đảng ta chủ động mở chiến dịch biên giới nhằm mục đích gì? Chiến dịch đại thắng, nguyên nhân nào dẫn tới chiến dịch thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của chiến dịch? Đó là nội dung chính của bài học mà các em cần nắm vững

Như vậy, bài tập nhận thức lịch sử về cơ bản không được thoát ly nội dung, phạm vi, yêu cầu của chương trình, sách giáo khoa nhằm làm cho các bài tập thực hiện chức năng giáo dưỡng, giáo dục và phát triển của bộ môn

Tuy nhiên trong trường hợp cần thiết cũng có thể mở rộng, phát triển nội dung bài tập phù hợp trình độ học sinh, nhằm kích thích tư duy, gây hứng thú học tập cho các em, nhưng nói gì thì nói vẫn phải dựa trên cơ sở, chương trình sách giáo khoa., phải đảm bảo tính hệ thống trong việc xác định nội dung bài tập nhận thức, cụ thể khi bước vào tiểu mục 1 của bài Hoàn cảnh lịch sử trước khi ta mở chiến dịch, đối với tiểu mục này chủ yếu cần tập trung vào hai ý sau:

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LEN-NĂM HỌC: 2006-07

Hoàn cảnh quốc tế

Hoàn cảnh trong nước

Hay nói cách khác, chiến dịch Biên giới Thu Đông 1950 diễn ra trong bối cảnhlịch sử như thế nào? hoặc nêu những khó khăn và thuận lợi trước khi ta mởchiến dịch Biên giới?

Thuận lợi: Trong nước và quốc tế( cách mạng Trung Quốc, cách mạng Lào & Campu chia; về chính sách đối ngoại được bạn bè quốc tế và đặc biệt các nước XHCN đăt quan hệ ngoại giao…)

Kết hợp slide hình ảnh minh hoạ trên giáo viên đã tạo được biểu tượngsinh động nhất kết hợp với hệ thống câu hỏi để cuối cùng chính học sinh làchủ thể lí giải những biểu tượng trên và khẳng định: “ Vị trí, uy tín củanước ta ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế.”

Nhân dân Pháp biểu tình phản đối chiến tranh ở Việt Nam

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LEN-NĂM HỌC: 2006-07

Bài tập nhận thức được thiết kế phải phù hợp với đối tượng học sinh, cần xâydựng các loại hình bài tập mức độ khác nhau: Từ dễ đến khó, từ đơn giản đếnphức tạp, từ cụ thể đến khái quát Và đấy cũng chính là lí do để giáo viên sửdụng slide bản đồ chiến dịch Biên giới có hiệu ứng có hiệu quả để giúp học sinhrút ra ý đồ mà giáo viên muốn chuyển tải đến học sinh, ví dụ: Em hiểu như thếnào về kế hoạch Rơve? Mục đích của kế hoạch Rơve? Yêu cầu trên buộc họcsinh phảI làm rõ mục đích của kế hoạch Rơ ve:

- Nhằm khoá chặt đường biên giới Việt Trung bằng cách tăng cường hệ thống phòng ngự trên đường số 4( giáo viên chỉ bản đồ)

- Thiết lập hành lang Đông-Tây ( chỉ bản đồ)

Như vậy, Từ chổ phân tích âm mưu của Pháp, dưới sự hướng dẫn của giáo viên để cuối cùng chính bản thân học sinh tự rút ra kết luận: Pháp mở cuộc tấn công lên Việt Bắc lần thứ hai nhằm mục đích gì? âm mưu mới của pháp đặt cách mạng nước ta đứng trước bất lợi như thế nào? ( bị bao vây từ bên trong chiến khu Việt Bắc)., và đấy chính là mặt khó khăn mà học sinh cần giải quyết theo ý đồ của giáo viên

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LEN-NĂM HỌC: 2006-07

Việc sử dụng hệ thống câu hỏi bài tập nhận thức, kết hợp với slide hình ảnh

là không ngoài mục đích hình thành ở học sinh kỹ năng phân tích, lý giải, đánhgiá, nhận xét sự kiện lịch sử của học sinh Cho nên, khi giáo viên chuyển sangtiểu mục 2 Chiến dịch Biên giới Thu Đông, kết quả và ý nghĩa lịch sử, điều đầutiên giáo viên cần giúp học sinh hiểu rõ: “ thế và lực của ta ngày càng lớnmạnh, đồng thời nhằm thực hiện việc phá tan âm mưu mới của Pháp, Đảng taquyết đinh mở chiến dịch Biên giới Theo em chiến dịch Biên giới diễn ra trongđiều kiện lịch sử như thế nào? Mục đích của Đảng ta khi quyết định mở chiếndịch Biên giới?

2 Đoàn dân công các dân tộc Việt Bắc chuyển vũ khí, lương thực cho chiến dịch

Biên giới

Học sinh nêu trả lời, giáo viên nêu lên 3 mục đích và yêu cầu học sinh : Trong 3 mục đích trên thì mục đích nào quan trọng nhất? Vì sao mục đích tiêu diệt sinh lực địch là nhiệm vụ trước hết?

Tiêu diệt sinh lực địch sẽ làm suy yếu lực lương của địch và tương quan lựclượng sẽ có sự thay đổi, đich ngày càng suy yếu ta càng mạnh, có như vậy tamới thực hiện được 2 mục đích còn lại

Với mục đích quan trọng như vậy, Đảng và chính phủ ta đã huy động mọi lực lượng chuẩn bị như thế nào? em có nhận xét gì khi xem hai bức ảnh sau?

1 Bác Hồ trực tiếp chỉ đạo chiến dịch Biên giới

SÁNG KIẾN -KINH NGHIỆM RCOM H LEN-NĂM HỌC: 2006-07

Và hình ảnh sinh động về chủ tịch Hồ Chí Minh cần được giáo viên làm

rõ, thông qua việc giới thiệu chỉ thị của Bác: “ Chiến dịch Cao-Bắc-Lạng rấtquan trọng, các chú chỉ được đánh thắng, không được đánh thua” và ý chí đócủa Người được thể hiện càng rõ nét trong bài thơ sau:

“ Chống gậy lên non xem trận địa,Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây

Quân ta khí mạnh nuốt ngưu đẩu,Thề diệt xâm lăng lũ sói gầy”