nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai có sự tham vấn cộng đồng trên địa bàn huyện lương sơn tỉnh hoà bình

MỤC LỤC2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5 2.2 Kinh nghiệm quốc tế về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 10 2.2.2 Kinh nghiệm của một số nước đang phát triển ở Châu Á 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

BÁO CÁO TIẾN ĐỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI CÓ SỰ THAM VẤN CỘNG ĐỒNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LƯƠNG SƠN TỈNH HOÀ BÌNH

Chuyên ngành : Quản lý đất đai

Người thực hiện : NGUYỄN THỊ KHUY

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN ĐÌNH BỒNG

TS ĐỖ THỊ TÁM

HÀ NỘI - 2010

MỤC LỤC

2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

2.2 Kinh nghiệm quốc tế về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 10

2.2.2 Kinh nghiệm của một số nước đang phát triển ở Châu Á 152.3 Thực trạng công tác tham vấn cộng đồng ở Việt Nam 24

3 ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

3.2.3 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai huyện

3.2.4 Giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác tham vấn cộng đồng

3.2.5 Đề xuất giải pháp tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 30

4.1 Kết quả nghiên cứu điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của huyện

4.2.2 Nội dung quản lý đất đai huyện Lương Sơn 41

4.2.3 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai huyện

4.2.4 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác tham vấn cộng

4.2.5 Quy trình tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 47

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên thiên nhiên, tài sản quốc gia quý giá, di sản đặcbiệt của dân tộc Đất đai và quan hệ đất đai là sợi chỉ đỏ xuyên suốt lịch sửcách mạng Việt Nam Ngày nay, trong quá trình Đổi mới, Đảng CSVN đãluôn quan tâm xây dựng, hoàn thiện chính sách đất đai, đáp ứng yêu cầuCNH-HĐH đất nước, đưa nước ta trở thành nước công nghiệp phát triểnvào năm 2020 với mục tiêu: dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ văn minh

Thể chế hóa chính sách đất đai của Đảng, Hiến pháp CHXHCN ViệtNam (1992) đã quy định: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân (Điều 17); Nhà nướcthống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật (Điều 18) Cụ thể hóacác quy định của Hiến pháp (1980,1992), Luật Đât đai (1987, 1993), Luật bổsung, sửa đổi Luật Đất đai (1998, 2001), và Luật Đất đai 2003, đã quy địnhcác nguyên tắc quản lý và sử dụng đất đai: đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhànước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch, pháp luật, sử dụng đất đaihợp lý hiệu quả và tiết kiệm, bảo vệ cải tạo bồi dưỡng đất, bảo vệ môi trường

để phát triển bền vững; Các quyền của người sử dụng đất: được cấp giấychứng nhận quyền sử dung đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liềnvới đất, được hưởng thành quả lao động và kết quả đầu tư trên đất được giao,được chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, thế chấp quyền sử dụngđất, được góp vốn bằng quyền sử dụng đất để sản xuất, kinh doanh ; Nghĩa vụcủa người sử dụng đất: sử dụng đúng mục đích, bảo vệ đất, bảo vệ môi tr-ường, nộp thuế, lệ phí, tiền sử dụng đất, bồi thường khi được nhà nước giaođât, trả lại đất khi nhà nước có quyết định thu hồi

Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam (1992) đã quy định: “Công dân

có quyền tham gia quản lý Nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận các vấn

đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với cơ quan nhà nước, biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ý dân” (Hiến pháp năm 1992, Điều 53) và “Côngdân có quyền được…… thông tin” (Hiến pháp năm 1992, Điều69) Theo các quyđịnh này, công dân được quyền tham gia quản lý mọi mặt của đời sống kinh

tế, xã hội, được tham gia thảo luận các vấn đề chung có liên quan tới lợi íchcủa mình và cộng đồng nơi cư trú, được thông tin về các chính sách, phápluật, các vấn đề có liên quan tới quyền và lợi ích hợp pháp của mình; như vậycông dân không chỉ được quyền tham gia vào quá trình ra các quyết địnhtrong quá trình xây dựng văn bản pháp luật mà còn được tham gia vào cả quátrình ra các quyết định quản lý nhà nước, quản lý xã hội Đây là những cơ sởpháp lý quan trọng để đảm bảo cho công dân, cộng đồng được tham gia trongquá trình ra quyết định quản lý của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

Trong lĩnh vực đất đai, Nhà nước đã tổ chức cho nhân dân tham giađóng góp ý kiến xây dựng chính sách pháp luật đất đai, đồng thời tham giavới Nhà nước trong quá trình tổ chức thi hành luật đất đai từ tuyên truyền,phổ biến chính sách pháp luật, đến công khai quy hoach, kế hoạch sử dụngđất; giao đất, thu hồi đất, đền bù và tái định cư cũng như thanh tra, giải quyếtkhiếu nại, tranh chấp về đất đai với tinh thần thần “Dân biết, dân bàn, dânlàm, dân kiểm tra”

Lương Sơn là một huyện miền núi tỉnh Hòa Bình , địa bàn có nhiềudân tộc dân tộc Mường, Dao, Tày, Kinh… sinh sống ; Đất đai và quan hệ đấtđai là vấn đề liên quan mật thiết với người dân và cộng đồng theo truyềnthống, phong tục, tập quán của mình, vì vậy tạo điều kiện để người dân thamgia vào quá trình xây dựng chính sách pháp luật đất đai, quản lý Nhà nước vềđất đai từ địa phương, cơ sở là rất quan trọng

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi thực hiện đề tài: " Nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai có sự tham vấn cộng đồng trên địa bàn huyện Lương Sơn tỉnh Hoà Bình ”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Xác định cơ sở khoa học của tham vấn cộng đồng nhằm nâng cao hiệuquả quản lý đất đai đất cấp huyện góp phần tăng cường hiệu lực của công tácquản lý Nhà nước về đất đai đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững

1.3 Tính mới và những đóng góp của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa về lý luận

Góp phần bổ sung và hoàn thiện cơ sở khoa học của tham vấn cộngđồng trong quản lý đất đai cấp huyện trong điều kiện cụ thể ở Việt Nam

1.3.2 Ý nghĩa về thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp phần nâng cao chất lượng của quản lý

đất đai, tăng cường hiệu lực của công tác quản lý nhà nước về đất đai đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của huyện Lương Sơn

Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ là kinh nghiệm thực tiễn để áp dụng trongquản lý đất đai của các huyện có điều kiện tương tự

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Quản lý đất đai có sự tham vấn cộng đồng

- Đối tượng tham vấn là cộng đồng dân cư

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Quản lý đất đai có sự tham vấn cộng đồng, giới hạn trong phạm vi: + Chính sách pháp luật đất đai;

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất;

+ Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư;

- Địa bàn nghiên cứu: huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình; giới hạn một

số xã có đặc trưng đại diện cho cho các tiểu vùng tự nhiên - kinh tế củahuyện

- Thời gian nghiên cứu : Đề tài được tiến hành trong thời gian từ năm

2010 – 2013

2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học của tham vấn cộng đồng

2.1.1 Cơ sở lý luận

Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sáchđổi mới về kinh tế, chính trị, xã hội, phát huy một bước quyền làm chủ củanhân dân, nhờ đó đã đạt được những thành tựu to lớn trong sự nghiệp xâydựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc

Trong công tác quản lý nhà nước về đất đai, quy chế dân chủ c ơ sở đangtừng bước được cụ thể hoá thông qua sự tham gia, tham vấn ý kiến cộngđồng trong một số nội dung đã đem lại những chuyển biến khả quan:

- Có sự chuyển biến trong nhận thức về tham vấn trong quản lý đất đai ởcác đối tượng dân cư

Đối với người dân, hoạt động tham vấn bước đầu tạo được sự thay đổitrong cách nghĩ, trong nhận thức về công tác quản lý theo phương pháp mới; Người dân có cơ hội tích cực, chủ động tham gia vào toàn bộ quy trìnhcủa công tác quản lý, từ xây dựng đến giám sát và đánh giá quá trình thựchiện tại địa phương mình

Do được thể hiện vai trò và trách nhiệm của mình đối với những vấn đềcủa địa phương, nên sự đồng thuận, nhất trí trong dân cao Người dân đánhgiá cao phương pháp tham vấn này và mong muốn được tham gianhiều hơn nữa vào việc góp ý kiến trong quá trình quản lý và các cuộc họpcộng đồng

- Đối với các cấp lãnh đạo, quản lý nhà nước về đất đai hoạt động thamvấn có ý nghĩa tích cực đối với các chủ thể của công tác lập và thực thi cácchính sách pháp luật đất đai, quy hoạch – kế hoạch sử dụng đất và thu hồi đấtbồi thường hỗ trợ tái định cư

Là cơ sở để chỉnh sửa và bổ sung quy hoạch – kế hoạch sử dụng đất vàthu hồi đất bồi thường hỗ trợ tái định cư sát thực với thực tế và mong muốncủa người dân, nhằm đạt tính khả thi cao trong hiện thực Thông qua hoạtđộng tham vấn, chủ thể quản lý có nhiều nguồn thông tin và cách nhìntổng thể về phát triển kinh tế để có các giải pháp tuỳ theo tính cấp bách và cầnthiết của từng nhiệm vụ phát triển

- Đối với các doanh nghiệp hoạt động tham vấn tạo cơ hội để các doanhnghiệp đưa ra những đề xuất, giải pháp, kiến nghị cụ thể tháo gỡ những khókhăn, bức xúc từ thực tiễn hoạt động của mình

Các doanh nghiệp đã có những ý kiến đóng góp có giá trị trongviệc huy

động nguồn lực để thực hiện đầu tư xây dựng theo quy hoạch Cũng nhưngười dân /cộng đồng, nhóm các doanh nghiệp đánh giá cao việc đổi mớitrong lập quy hoạch và mong muốn các ý kiến đóng góp của họ đượcghi nhận và xem xét một cách nghiêm túc

- Tuy nhiên, bên cạnh những yếu tố tích cực trên, cũng vẫn còn nhữngbất cập cụ thể:

+ Thiếu những qui định, cơ chế bảo đảm sự tham gia hiệu quả củacộng đồng trong hoạt động quản lý nhà nước về đất đai

+ Việc tham vấn một số nơi, trường hợp chỉ dừng lại ở việc lấy ý kiếnmang tính hình thức

+ Cơ chế giải đáp, tiếp thu ý kiến tham vấn còn bất cập, chưa được thựchiện nghiêm túc trong quá trình thực hiện chính sách pháp luật đất đai

Hệ thống văn bản pháp luật về sự tham gia của cộng đồng

- Chỉ thị số 30 CT/TW về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

- Pháp lệnh số 34/2007/UBTVQH11 Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thịtrấn ngày 20 tháng 4 năm 2007;

- Nghị quyết liên tịch số 09/2008/NQLT-CP-UBTUMTTQVNngày 17 tháng 4 năm 2008của Chính phủ và Ủy ban Trung ương Mặttrận Tổ quốc Việt Nam Hướng dẫn Điều 11, Điều 14 của Pháp lệnh Thựchiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

* Quản lý quy hoạch- kiến trúc

- Luật XD,Chương II về Quản lý QHXD

- Nghị định số 08/2005/NĐ-CP ngày 24 tháng 01 năm 2005 về quyhoạch xây dựng

- Nghị định số 29/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 02 năm 2007 vềquản lý kiến trúc đô thị;

- Thông tư số 07/2008/TT-BXD ngày 07 tháng 04 năm 2008 hướngdẫn lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch xây dựng;

- Thông tư số 21 /2009/TT-BXD ngày 30 tháng 6 năm 2009 Quy địnhviệc lập, thẩm định, phê duyệt và và quản lý quy hoạch xây dựng nông thôn

- Thông tư số 08 /2007/TT-BXD ngày 10 tháng 9 năm 2007 Hướngdẫn lập, thẩm định, phê duyệt Quy chế quản lý kiến trúc đô thị

- Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12 ngày 17/6/ 2009

* Quản lý đầu tư xây dựng

- Nghị định số 12/2009/NĐ-CP ngày 12/2/2009 của Chính phủ về quản

lý dự án đầu tư xây dựng công trình

- Quyết định số 80/2005/QĐ-TTg ngày 18 tháng 4 năm 2005của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy chế giám sát đầu tư củacộng đồng

- Thông tư liên tịch số 04/2006/TTLT/KH&ĐT-UBTƯMTTQVN-TCngày 04 tháng 12 năm 2006 Hướng dẫn thực hiện Quyết định số 80/2005/QĐ-TTg ngày 18 tháng 4 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ về việcban hành Quy chế giám sát đầu tư của cộng đồng

Tham vấn cộng đồng là việc một cộng đồng được tham khảo về ýkiến, thái độ, và những mối quan tâm của họ về một kế hoạch phát triển nào

đó trong tiến trình lập kế hoạch Đây là cơ hội cho mọi người có thể bày tỏ ýkiến của họ, bằng cách này họ có thểảnh hưởng đến các việc ra quyết định.Hiện nay đã có quy chế buộc phải có sự tham gia ý kiến của người dân trongtiến trình lập kế hoạch và ra quyết định

• Vì sao cần phải tham khảo ý kiến cộng đồng?

- Dự án mang lại lợi ích cho cộng đồng;

- Các sản phẩm của dự án sẽ do cộng đồng quản lý, sử dụng;

- Nên việc thực hiện dự án phải có sự đồng thuận cao của cộng đồng

• Cộng đồng tham gia vào những việc gì?

(i) Tham gia đóng góp: ý kiến, công sức, kiến thức, đất đai và tiền (ii) Tham gia ra quyết định

(iii) Tham gia giám sát quá trình thực hiện dự án

• Các bước tham vấn cộng đồng:

Tham vấn cộng đồng - một tiến trình gồm 6 bước:

Bước 1 Xác định các mục tiêu của công tác tham vấn:

Để làm gì? Nhằm tìm hiểu thái độ hay hành động của chính quyền địa phương

và cộng đồng thông qua những phản hồi về bản phác thảo kế hoạch, hay tạo

cơ hội cho cộng đồng lựa chọn một dự án phát triển nào đó, dẫn đến sự đồngthuận và cùng thực hiện

Bước 2 Chọn lựa phương pháp lấy ý kiến cộng đồng:

Xem xét một loạt các phương pháp và chọn lựa phương pháp nào thíchhợp nhất với mục tiêu và tiếp cận đúng đối tượng

Bước 3 Xác định các nhóm dân sẽ bị ảnh hưởng bởi hoạt động cụ thểcủa dự án:

Xác định ranh đầu tưđến đâu, đồng thời xác định nhóm dân cư nào sẽtham gia vào tiến trình tư vấn Đó là, ởđịa bàn nào, đặc điểm của những ngườitham gia, như nông dân, phụ nữ, tuổi tác….

Bước 4 Chuẩn bị kế hoạch chi tiết:

- Tổ chức như thế nào? (thời gian, địa điểm, người điều hành,…)

Bước 5 Thực hiện phương pháp lấy ý kiến:

Bước này được thực hiện căn cứ trên kế hoạch chi tiết đã vạch ra Họpcộng đồng, cử người có uy tín và được tập huấn, nắm rõ nội dung, kế hoạchđứng ra hướng dẫn, có người gợi ý và nêu vấn đề; ghi chép biên bản, thôngqua và biểu quyết Lấy ý kiến bằng phiếu: Tư vấn/chính quyền địaphương/Chủđầu tưđứng ra chuẩn bị nội dung, hướng dẫn cho Đại diện cộngđồng phát phiếu và thu hồi

Bước 6 Đưa ý kiến phản hồi của cộng đồng vào tiến trình ra quyếtđịnh:

Phân tích các thông tin nhận được và cân nhắc giá trị của chúng, xemthông tin nào cần đưa vào bản phác thảo đề án

• Thế nào là Các bên liên quan? Các thành phần có liên quan là tất cảnhững người, những tổ chức có trách nhiệm và lợi ích liên quan đến hoạtđộng, một vấn đề cụ thể Các thành phần có liên quan còn bao gồm những nhà

ra quyết định cũng như những người bị ảnh hưởng bởi một quyết định Cộngđồng là một trong số các thành phần có liên quan chịu tác động bởi các quyếtđịnh lập kế hoạch phát triển

2.1.2 Cơ sở thực tiễn

- Hộ trợ các chuyên gia tư vấn về quản lý đất đai có sự tham vấn củacộng đồng

- Giúp các nhà quản lý có cách thức tiếp cận và quản lý các dự án quản

lý đất đai có sự tham vấn của cộng đồng

- Nâng cao nhận thức của cộng đồng, đề cao vai trò cộng đồng trongcông tác quản lý đất đai, khuyến khích các sáng kiến cộng đồng và việc tựkhởi xướng các hoạt động cộng đồng trong công tác quản lý đất đai Cung cấpcác công cụ cho cộng đồng trong việc tham gia với các hình thức, mức độkhác nhau vào công tác quản lý đất đai

2.2 Kinh nghiệm quốc tế về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai

2.2.1 Kinh nghiệm của một số nước phát triển.

2.2.1.1 Canada: Trường hợp thành phố Vancouver và Montreal

Tại Canada, việc khai thác sự tham gia của cộng đồng được tiến hànhngay từ khâu khảo sát, thiết kế quy hoạch cho đến khâu xây dựng

a Kinh nghiệm của thành phố Vancouver:

Vào mùa thu năm 1992, chính quyền thành phố Vancoure đã trưng cầu

ý kiến nhân dân để tìm phương hướng quy hoạch thành phố Chính quyềnthành phố đã xây dựng dự án “City plan”, đưa các câu hỏi tham khảo ý kiếnnguyện vọng của nhân dân thành phố trong phương hướng quy hoạch, cải tạothành phố trong những năm tới

Từ năm 1992 đến 1995, trên 20.000 người đã tham gia vào dự án Cityplan, một dự án xây dựng phát triển đô thị Những điểm chính đã được trưngcầu ý dân tại thành phố đó là: lập những trung tâm chính trong thành phố, xâydựng những khu nhà mới, vấn đề tạo thêm công ăn việc làm, thành lập dịch

vụ phúc lợi xã hội ngay trong khu vực địa phương, vấn đề giao thông câyxanh thành phố

Các ý kiến của người dân đã được tập hợp và in, xuất bản trong haicuốn sách: “ Hồ sơ ý kiến” và “Ý kiến minh họa” Thành phố cũng đã tổ chức

“Triển lãm sáng kiến”, tạo cơ hội cho nhân dân trao đổi đóng góp ý kiến củamình qua diễn đàn ý kiến Tiếp đến là việc lựa chọn, lập quy hoạch cũng có

sự tham gia của cộng đồng Những ý kiến tham gia đóng góp của người dânthành phố đã được chính quyền thành phố tham khảo để xây dựng kế hoạchphát triển của thành phố trong những năm tiếp theo

b Kinh nghiệm tổ chức quy hoạch xây dựng một khu ở tại thành phốMontreal

Cộng đồng những người chủ sở hữu đất (cùng bỏ vốn mua khu đất)mời nhóm kiến trúc sư thuộc Văn phòng tư nhân thiết kế quy hoạch

Qua một cuộc điều tra xã hội học và trả lời các bảng hỏi, các kiến trúc

sư đã chia ra năm nhóm trong cộng đồng có khả năng bỏ vốn xây nhà và cócác nhu cầu không gian khác nhau (diện tích, số phòng, độ to nhỏ, khu phụ,

…) từ thấp tới cao

Do phương pháp giải quyết trong nội bộ cộng đồng và phương án quyhoạch thống nhất hài hòa đã làm cho những người trung lưu cũng được sốngtrong các khu sang trọng kiểu biệt thự (thường chỉ người giàu mới đủ khảnăng xây dựng) Khu này vừa có đường phố, lô nhà nhưng vẫn có dáng vẻkhu chung cư có môi trường thoáng đãng Họ thống nhất phải bố trí một phầnđất đã chung mua để làm đường đi lại và cho ôtô vào được từng nhà (theo luậtđịnh, đường sử dụng chung do Nhà nước và chính quyền địa phương bỏ vốnxây dựng)

Cộng đồng dân cư còn phải dành phần đất của mình để làm sân vườnquanh nhà, lề đường có tính công cộng, khi thi công Nhà nước sẽ bỏ vốn mộtphần Cây xanh thảm cỏ của chung nhưng phần 1/ 2 – chiều rộng trở vàotường nhà là các hộ dân phải tự nuôi dưỡng chăm sóc cây cỏ, còn 1/2 giáp

mép đường là tiền của Nhà nước bỏ ra (khi quy hoạch chi tiết phải có hộiđồng thẩm định của địa phương duyệt,…).

2.2.1.2 Kinh nghiệm ở Nhật Bản: Bản tuyên bố Tokyo và thỏa thuận xây

- Sự hợp tác chặt chẽ giữa khu vực tư nhân với Nhà nước là cần thiết đểđáp ứng có hiệu quả các dịch vụ xã hội toàn diên, phát triển cơ cấu hạ tầng vàcác chương trình lành mạnh môi trường…

Bản tuyên bố này đã được sự thống nhất của người dân thành phốTokyo và chính quyền thành phố Vì vậy, công tác quản lý đô thị đạt đượcnhiều kết quả tốt

* Thỏa thuận xây dựng tại YOKOHAMA:

Hiện nay Nhật Bản đang thiếu đất, các nhà thầu xây dựng và chủ đấtmuốn thu được lợi nhuận tối đa bằng cách sử dụng đất một cách hiệu quảnhất Vì vậy các chủ đầu tư đã xây dựng các khu nhà cao tầng nhưng khôngchú ý đúng mức tới môi trường của các khu vực xung quanh Các khu nhànày đã làm ảnh hưởng tới vệ sinh môi trường của những hộ dân sinh sốngxung quanh

Để giải quyết vấn đề này, cộng đồng dân cư được chính quyền thành phố

đề nghị tham gia vào thỏa thuận xây dựng Hệ thống thỏa thuận này dựa trênđiều luật về tiêu chuẩn xây dựng: muốn duy trì và nâng cao việc phát triển,bảo vệ môi trường thông qua một thỏa ước về xây cất với sự đồng ý của tất cảmọi người và được chính quyền địa phương chấp thuận trong từng khu vựcnhất định

Thành phố YOKOHAMA dự kiến chi phí xây dựng, chi phí lập kếhoạch, đặt các bảng hiệu, in các bảng hỏi phân phát cho mọi người để thuthập ý kiến, in và đóng thành sách các thỏa thuận nhằm:

- Từng khu vực có thể nêu cao vai trò để phát triển môi trường tốt hơncho những người cư ngụ tại đó bằng việc thiết lập các quy định chi tiết

- Các thỏa thuận này do những người cư ngụ tham gia hoạt động theocách riêng của mình từ đó dẫn đến sự đảm bảo đoàn kết tại địa phương mình

2.2.1.3 Kinh nghiệm ở Pháp: Chính sách nhà ở của Pháp – Kỹ nghệ xây

dựng công trình công cộng MOS

Chính sách nhà ở của Pháp – Kỹ nghệ xây dựng công trình công cộngMOS (Maitrised’oeuvre Sociale) là phương pháp mới với phương châm nhândân và chính quyền địa phương cùng làm

Trong chương trình nâng cấp (vật chất và xã hội) có sự tham gia củadân chúng, có những đặc điểm chính sau:

- Về mặt văn hóa xã hội: Một công tác xã hội rộng lớn được thực hiệnbằng sự phát triển văn hóa các cộng đồng xã hội và dân tộc (phụ nữ, thanhniên, thiếu nhi,… tham gia các hoạt động), các cơ sở tôn giáo được thành lập

do cư dân quản lý (người xây dựng cung cấp địa điểm)

- Về Kinh tế: Phát triển các hoạt động để tạo việc làm trong khu vực:Các tiệm giặt là, cửa hàng rau quả, quần áo, cửa hàng bán thịt, tiệm cà phêđược mở ở tầng trệt các tòa nhà Tất cả do dân tự quản lý Điều này, vừa tạo

điều kiện thuận lợi cho các hộ dân trong việc mua bán hàng ngày, vừa tạocông ăn việc làm cho những người dân trong khu vực.

- Điều tra Xã hội học: Tìm hiểu xem những dân cư mới trong bối cảnhvăn hóa của khu vực bị lôi cuốn vào mối cân bằng xã hội như thế nào?

- Biện pháp định cư (định cư mới, tái định cư) không chỉ bó hẹp vàovấn đề nhà ở, mà còn xem xét đến các vấn đề văn hóa, xã hội, kinh tế

- Việc đối thoại: Sự tham gia của nhân dân là nền tảng cho các dự

- Hội đồng thành phố chịu trách nhiệm chỉ đạo chung và trực tiếp xemxét, quyết định những vấn đề cơ bản như: Thông qua đồ án quy hoạch tổngthể, khả năng đầu tư, nguồn tài chính, kế hoạch xây dựng, nguyên tắc trang trí

sự cải tạo khu phố cổ, điều phối sự tham gia của các ủy ban có liên quan khicần thiết.

- “Ban công tác cải tạo khu phố cổ” – bộ máy điều hòa trực tiếp (trựcthuộc Sở Xây dựng) có liên quan chuyên môn với hội đồng xây dựng thànhphố, chịu trách nhiệm quản lý, giám sát mọi công tác chuẩn bị và thực hiệncải tạo (nghiên cứu quy hoạch, giám định, điều phối, bảo đảm tuân thủ luậtkhuyến khích xây dựng, luật đô thị, chuẩn bị biện pháp xây dựng, khai thác vàcung cấp tài chính, công tác thông tin, tuyên truyền,…)

- Đơn vị thực hiện dự án là “Neue Heimat Bremen” được lựa chọn quađấu thầu có nhiệm vụ lập kế hoạch cải tạo, di dân, lo chỗ ở tạm thời, giải tỏamặt bằng, nghiên cứu các phương án nâng cấp, cải tạo và hiện đại hóa

Trong quá trình nghiên cứu, xây dựng cải tạo khu phố cổ, chínhquyền thành phố đã thực sự quan tâm tới người dân sống trong khu phố cổ,đặc biệt là tầng lớp nghèo, bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, thông tin kịpthời và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình nghiên cứu, cảitạo khu phố cổ

2.2.2 Kinh nghiệm của một số nước đang phát triển ở Châu Á

2.2.2.1 Kinh nghiệm Philipnie: Sự tham gia quy hoạch của cộng đồng ở

Tondo

Manila là thủ đô của Philippines với dân số hơn 11 triệu người, trong

đó 4,5 triệu người sống trong các khu nhà ổ chuột và các khu cư trú bất hợppháp Dễ dàng thấy được khu nhà ổ chuột lớn nhất ở Manila là khu đất bãiTondo với diện tích 184 ha đất đầm lầy do vịnh Manila tạo nên Sau Chiếntranh thế giới thứ hai, khi hàng triệu người di cư tới Manila, Tondo đã thu hútdân di cư bởi vì đó là nơi mà họ có thể tìm được việc làm Tại bến tầu NorthHarbor, đàn ông có thể làm công nhân, còn phụ nữ có thể mua bán hàng ởchợ, hoặc có thể đến làm việc ở lò mổ của thành phố và các nhà máy Tuynhiên, sức hút mạnh của Tondo là do vùng đất này thuộc quyền quản lý của

Chính phủ Do sự quản lý thiếu chặt chẽ nên đã có một lượng người khá lớnđến sinh sống tại khu vực này Chính quyền thành phố đã nhận thấy rằng khó

có thể di chuyển và tái định cư được cộng đồng này, bởi vì họ là một số đông

cử tri Vào cuối những năm 1960, Tondo đã có số dân hơn 200.000 ngườisinh sống trong điều kiện đông đúc không đủ nước dùng, không có nhà vệsinh, không có hệ thống thoát nước, thiếu đường đi, không có hệ thống phòngchữa cháy, không có hệ thống giáo dục và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe

Đầu những năm 1970, Tondo được Ngân hàng Thế giới chọn để thựchiện một dự án gồm 2 chương trình:

- Chương trình nâng cấp hạ tầng kỹ thuật đô thị và xã hội cho cộngđồng: Giải quyết vấn đề cung cấp nước, cải thiện hệ thống vệ sinh, nước thải,việc làm, giáo dục và các dịch vụ khác cho dân cư tại nơi họ sinh sống

- Chương trình tái định cư: Di chuyển một số gia đình ở Tondo tới mộtkhu nông nghiệp khai hoang là Dagat-dagantan cách nơi ở cũ khoảng 4km

Cả hai chương trình này được soạn thảo dựa vào quá trình quy hoạch

có sự tham gia của cộng đồng do Cục nhà đất quốc gia thực hiện với sự tư vấnquốc tế của Ngân hàng Thế giới

Để triển khai hai chương trình này, một đội ngũ các nhà quy hoạchhàng đầu thuộc Văn phòng trợ lý Tổng thống về phát triển cộng đồng, Trườngquản lý hành chính công cộng và Đại học tổng hợp Philippines đã cùng thamgia vào quá trình quy hoạch có sự tham gia của cộng đồng này Các hoạt độngchính đã được triển khai như:

- Huy động các tổ chức của cộng đồng tham gia

Những tổ chức chính của cộng đồng đã được huy động là: Tổ chứcnghiên cứu các hoạt động tham gia; Hội đồng những người lãnh đạo cộngđồng; Ủy ban cộng đồng; Nhóm lao động tình nguyện; Hội phụ nữ; Câu lạc

bộ thanh niên và Nhóm đánh giá của cộng đồng

- Tổ chức cộng đồng tham gia vào các hoạt động nghiên cứu:

Khi dự án của Ngân hàng Thế giới được công bố, đòi hỏi đầu tiên màcác nhà tư vấn quốc tế đưa ra là cần thu thập những dữ liệu chính xác và mới

để làm cơ sở cho việc xây dựng một đồ án quy hoạch Nhóm nghiên cứu đã

ký một hợp đồng phụ để tiến hành một cuộc khảo sát nhanh về cộng đồngnhằm tìm ra những thông tin quan trọng như:

+ Số hộ gia đình và số nhân khẩu trong cộng đồng ở một quận haymột vùng

+ Các kiểu nhà ở của nhân dân

+ Mức thu nhập của các gia đình và khả năng trả tiền nhà

+ Các loại việc làm và nơi làm việc

+ Mối quan hệ giữa các thành viên trong các tổ chức của cộng đồng.+ Khả năng tiếp cận tới các dịch vụ đô thị cơ bản như nước sinh hoạt,

vệ sinh, trường học, điện, bệnh viện và cảnh sát bảo vệ,…

Cả hai chương trình của dự án đều được huy động cộng đồng tham giatrong quá trình nghiên cứu Một nhóm sinh viên của Trường Hành chính công

đã được huấn luyện để thực hiện cuộc khảo sát ở một cộng đồng Ở một cộngđồng khác, bảng hỏi của cuộc khảo sát được chuyển cho những người lãnhđạo của cộng đồng Những người lãnh đạo này đã giới thiệu các thanh niêncủa cộng đồng để thực hiện cuộc phỏng vấn Nhóm nghiên cứu đã tập huấncho những thanh niên đó để họ tiến hành cuộc khảo sát

Khi so sánh kết quả của hai cuộc khảo sát có thể nhận thấy rằng cuộckhảo sát do thanh niên của cộng đồng tiến hành thu được thông tin hoàn chỉnhhơn, sâu sát và chính xác hơn Đồng thời nó cũng ít tốn kém hơn so với cuộckhảo sát do các sinh viên tiến hành, vì những thanh niên do cộng đồng cử ra

để tiến hành phỏng vấn là những người tình nguyện và họ cũng không đòi hỏichi phí đi lại, tiền ăn trưa,…

- Thành lập Hội đồng những người lãnh đạo cộng đồng.

Cục nhà đất quốc gia đã thành lập Hội dồng những người lãnh đạocộng đồng là những thành viên chính trong quá trình tư vấn quy hoạch.Những thành viên của Hội đồng này được các tổ chức của cộng đồng bầu ra(Hội đồng Barallgay) và thường bao gồm: một chủ tịch Barangay, một phóchủ tịch, bốn ủy viên hội đồng (về các lĩnh vực đời sống, an ninh, sức khỏe vàgiáo dục), một thư ký, một thủ quỹ và một bảo vệ Hội đồng triệu tập các cuộchọp cộng đồng khi có những vấn đề quan trọng cần bàn bạc Mặt khác, với tưcách là những người lãnh đạo cộng đồng đã được bầu, họ sẽ tiếp xúc và phảnánh những ý kiến của cộng đồng với các nhà chức trách và các nhà quyhoạch

Tuy nhiên, qua trao đổi và bàn bạc với các Hội đồng của cộng đồng,Nhóm nghiên cứu nhận thấy rõ một điều là nhân dân rất không hài long vớimột số thành viên trong Hội đồng

Những cuộc phỏng vấn sâu cũng cho thấy quần chúng không thực sựkính trọng một số nhà lãnh đạo đã được bầu Họ coi những người này hoàntoàn là những chính trị gia thường nhận hối lộ và lợi dụng chức quyền đểkiếm lợi cho bản thân và gia đình họ (bổ nhiệm các công việc chính trị chocon cái họ, hối lộ các nhà chính trị quốc gia, nhận đặc ân từ các quan chứcChính phủ để đổi lấy số phiếu ủng hộ,…) Vì thế tổ chức phát triển cộng đồngđưa ra gơi ý là trong cuộc bầu cử hàng năm của Barallgay, những nhà lãnhđạo có nhiều khả năng được chấp thuận sẽ vận động bầu cử với tư cách lànhững nhà lãnh đạo không chính thức Do vậy họ cũng có nhiều khả năng trởthành những người lãnh đạo được bầu chính thức

- Nhóm người lao động tình nguyện

Một bộ phận khác cũng tham gia thực sự vào công tác xây dựng đó lànhững người xây dựng tình nguyện Bộ phận này được tham gia dưới các hìnhthức sau:

+ Lao động tình nguyện không được trả công để làm những việc côngích như: đào mương, lắp đặt đường ống, di chuyển nhà ở từ nơi này đến nơikhác,…

+ Lao động tình nguyện được trả một phần công

+ Lao động bán chuyên nghiệp được sử dụng trong việc xây dựng vànâng cấp nhà ở

+ Tham gia vào các chương trình đào tạo kỹ thuật xây dựng và cungcấp (chẳng hạn như: thợ hàn, thợ điện, thợ nề và thợ mộc)

“Lao động tình nguyện” đã được các nhà chức trách của chính quyềntrả một “giá trị nhỏ” được tính bằng cách cộng những ngày lao động để tínhđiểm và được coi như một khoản đóng góp của gia đình họ Mặt vận dụngkhác là những người tình nguyện được trả một khoản tiền nhỏ (thường làbằng một nửa ngày công) cũng được coi như lao động ngoài giờ đóng góp vào

“chia sẻ những công việc khó nhọc” của cộng đồng

Chính quyền không đền bù cho những người quyết định làm việc ởnhà riêng của họ Tuy nhiên, nhiều người trong số họ đã có cơ hội học hỏi

kỹ thuật xây dựng của chương trình đào tạo để sau đó sẽ áp dụng vào việcxây nhà

- Các ủy ban cộng đồng dân cư

Ngoài Hội đồng Barangay được bầu chọn chính thức Tổ chức pháttriển cộng đồng cũng thành lập một “Ủy ban cộng đồng dân cư” với cơ cấu tổchức nhỏ hơn và thường để chọn ra những người đứng đầu của khu phố hoặckhu chung cư Các Ủy ban này cũng được bầu chọn một cách không chínhthức ngay tại cuộc họp và dưới hình thức giơ tay biểu quyết “Ủy ban cộngđồng dân cư” rất tích cực trong các buổi làm việc với các nhà quy hoạch vàcác quan chức chính quyền Các ủy ban này nhỏ hơn các tổ chức khác nên cóthể huy động được một cách nhanh chóng Đồng thời, vì các cộng đồng dân

cư khác nhau có những vấn đề bức xúc khác nhau nên Tổ chức phát triển

cộng đồng nhận thấy tham khảo ý kiến của các Ủy ban này dễ dàng hơn và cónhiều ý kiến phong phú hơn so với Hội đồng Barangay.

tổ chức phụ nữ này rất tích cực tham gia vào tất cả các hoạt động quy hoạchcộng đồng

- Các câu lạc bộ thanh niên

Tondo có rất nhiều Câu lạc bộ thanh niên với nhiều lĩnh vực khác nhaunhư các câu lạc bộ: khiêu vũ, thể thao, câu lạc bộ xã hội, câu lạc bộ cai thiệncộng đồng…Trong thực tế luật pháp đòi hỏi mỗi cộng đồng Barangay phải cómột đại diện của tổ chức thanh niên Việc thành lập một câu lạc bộ thanh niênnhư dự kiến, lúc đầu gặp nhiều khó khăn vì họ đã tha gia vào câu lạc bộ tổchức khác

Một trong những hoạt động chính của tổ chức phiết triển cộng đồng làtài trợ cho các hoạt động thể thao, khiêu vũ, các hoạt động xã hội của cộngđồng Các cán bộ của tổ chức phát triển cộng đồng đã gặp gỡ riêng với cáclãnh đạo của các câu lạc bộ thanh niên và đã đề ra một kế hoạch hợp tác Sauk

hi thành lập, câu lạc bộ thanh niên trở thành một bộ phận tích cực trong các lỗlực phát triển cộng đồng

- Các nhóm đánh giá.

Đây là nhóm những người già có uy tín và những người lãnh đạo trongcộng được chọn ra từ các tổ chức và các câu lạc bộ khác nhau để quản lý đánhgiá các hoạt động của dự án Nhóm này được sự ủng hộ của tổ chức nghiêncứu các hoạt động có sự tham gia của cộng đồng và được tổ chức này cungcấp cho những thông tin về hiệu quả tác động của các dự án Các nhóm đánhgiá có một chức năng rất quan trọng bởi vì họ sẽ thông phản hồi lại nhữngđánh giá của họ về dự án và khi có các vấn đề xảy ra, họ sẽ hướng sự chú ýcủa ban dự án vào các vấn đề đó

2.2.2.2 Kinh nghiệm của Ấn độ

Các dự án cải tạo khu ổ chuột (SIPs) là các dự án phát triển đô thị tổnghợp được triển khai kết hợp với những cải thiện về mặt vật chất như: cấpnước vệ sinh , thoạt nước, thu gom rác rhair, cung cấp điện, y tế và cácchương trình phát triển cộng đồng: giáo dục trẻ em trước tuổi đến trường,giáo dục không chuyên, xóa mù chữ cho người lớn và phát triển kinh tế “ Cơquan phát triển Quốc tế” (ODA) cung cấp tài chính cho SIPs ở 5 thành phốcủa Ấn độ: Huderabad, Vihakhapatnam, Vijayawada, Indore và Calcutta Các

dự án cải tạo khu nhà ổ chuột SIPs đẩy mạnh sự tham gia của cộng đồng như

là một vấn đề mấu chốt khuyến khích tính tự chủ mà thường thông qua việclập ra các Ủy ban cộng đồng dân cư để quản lý tài sản và các chương trình kếhoạch của cộng đồng Từ năm 1993, người ta đã tiến hành một loạt các loạihình đào tạo PALM cho các nhân viên về chương trình phát triển cộng đồng

y tế và công nghệ Mục đích là giới thiệu nhân viên dự án khái niệm về cáchhọc phạm vi của ác biện pháp sãn có của PALM như: tạo điều kiện cho cộngđồng nhận thức được các vấn đề, kiểm soát các nguồn lực trong cộng đồng

2.2.2.3 Kinh nghiệm của Singapore.

Chính sách của Singapore nhằm cung cấp nhà ở cho mọi gia đình vàtạo điều kiện cho họ làm chủ sở hữu căn nhà đó Chính phủ Singapore thực

hiện mục tiêu này thông qua cơ quan phát triển nhà ở (Housing DevelopmentBoard – HDB) Hoạt động của HDB bao gồm quy hoạch phát triển đô thịmới, nâng cấp nhà cũ, khuyến khích sở hữu nhà ở của dân, nâng cao tráchnhiệm cuộc sống cộng đồng, cung cấp nhà ở chất lượng cao và ác tiên nghicông cộng liên quan, đề ra các tiêu chuẩn và công nghệ xây dựng và quản lýđịa ốc Cơ quan này được vay tiền Chính phủ để phát triển nhà ở và cho dânvay lại để mua nhà trả góp Chìa khóa để giải quyết vấn đề này “Quỹ tiếtkiệm Trung ương” Thao pháp luật của Singapore tất cả các công dân làmviệc phải trích vào quỹ này 20% tiền lương tháng của mình; Các nhà kinhdoanh các chủ xí nghiệp hàng tháng phải nôp vào quỹ một số tiền nhất định.

Do vậy số tiền quỹ rất lớn bằng 40% tổng quỹ lương cả nước Phần tiền lươngtrích vào quỹ không bị đánh thuế thu nhập, nó vẫn thuộc sở hữu người gửi vàxem như tiết kiệm hàng năm, được công nhận phần trăm lãi theo quy chế vàchỉ được rút ra khi về hưu hoặc đi khám bệnh Quỹ này hỗ trợ cho người dân

có gửi tiền tiết kiệm vay tiền để mua nhà, thu tiền trả góp hàng tháng củangười dân trả cho Nhà nước

Các khu dân cư được quy hoạch do Nhà nước và tư nhân cùng xâydựng, Nhà nước bán trả góp, còn tư nhân bán thu ngay từng phần từ luc mớikhởi công Hầu hết các cư xá cao ốc đều để trống tầng trệt làm nơi sinh hoạtcông cộng Các khoảng trống không sinh hoạt ở tầng trệt là một nhân tố quantrọng trong việc phát triển mối liên hệ xã hội, chúng tạo nên sự thông thaongsđóng vai trò quan trọng trong đời sống và tạo nên cơ hội để tiếp nhận thôngtin và mối liên hệ xã hội trong cộng đồng

2.2.2.4 Kinh nghiệm của Srilanka

Chính sách hợp tác phát triển đô thị

Srilanka đã rhao đuổi một chính sách suốt 2 thập niên qua nhằmkhuyến khích khu vực Nhà nước và tư nhân hợp tác phát triển đô thị

Với mục tiêu khuyến khích tư nhân tham gia cungc ấp nhà ở cho các

hộ gia đình thu nhập thấp Cơ quan phát triển nhà Quốc gia đã khởi xướng

“ Chương trình phát triển cộng đồng “ khuyến khích sự tham gia tích cựccủa các tổ chức phi Chính phủ, nhằm giảm bớt khó khăn cho những ngườinghèo trong phát triển đô thị Trong chương trình này, nhà nước đóng vaitrò là người hộ trợ, hướng dẫn và khuyến khích các cộng đồng nghèo.Chính phủ hỗ trợ những sáng kiến và chỉ can thiệp vào những vấn đề vàkhu vực mà bản thân họ không tự giải quyết được như cơ sở hạ tầng, côngtrình dịch vụ công cộng…

2.2.2.5 Kinh nghiệm tại Thailan:

Chính sách phát triển nhà ở và chia sẻ đất đai

Chương trình phát triển nhà ở: giải pháp của Tổng cục nhà ở Thailan làcải thiện các khu nhà lụp xụp, chen chúc tại nội thành và phát triển các khu đôthị mới Chính phủ thành lập Ngân hàng nhà nước về nhà ở có chức năng huyđộng các nguồn vốn tiết kiệm, ký ủy thác, cho vay để mua nhà, cho vay bằngtín chấp, tiến hành các dịch vụ ngân hàng

Năm 1992, Chính phủ đã thành lập cơ quan cộng đồng phát triển đô thị.Đây là tổ chức phối hợp có các đại diện của tổ chức phi chính phủ, đại diệncủa tư nhân đặt dưới sự lãnh đạo của Tổng cục nhà ở Thailan Mục tiêu của

nó là tăng cường khả năng tài chính của người nghèo đô thị sống trong khunhà ở chuột Thông qua chương trình tín dụng để tạo thu nhập và nơi ở thíchhợp, an toàn trong việc cải thiện môi trường Các cộng đồng phải bắt đầu từviệc gửi tiền tiết kiệm ít nhất trong 3 tháng Sau đó ngân hàng sẽ cho vay caonhất gấp 10 lần tổng số tiền đã tiết kiệm, ngân hàng hỗ trợ tiết kiệm thông quacác tổ chức cộng đồng và tín dụng Ngân hàng cũng dự kiến liên kết các tổchức tiết kiệm và tín dụng thành lập “ Hệ thống ngân hàng cộng đồng” hoặc “Ngân hàng nhân dân”

Chương trình chia se đất đai: Tại Thailan năm 1982 để giảm bớt tìnhtrạng thiếu nhà ở cho những người nghèo đô thị Cách làm này có một số ưuđiểm vì Chính phủ thấy ngày càng khó có thể tìm được đất đai để phát triểncác loại dịch vụ tại chỗ và công trình công cộng khác, nơi mà có thể có cáchoạt động tạo công án việc làm ở ngay bên cạnh và càng có nhiều ngườikhông chấp nhận phương pháp tịch thu đất lấn chiếm để giải phóng mặt bằngcho các dự án phát triển.

2.2.2.6 Kinh nghiệm của Indonesia

Chương trình nâng cấp các “Kampung” (tương tự các khu nhà ở chuột,khu xóm liều ở Việt Nam) là một chương trình nâng cấp khu nhà ở, tiến hànhtrong các khu vực dân cư có thu nhập thấp ở các thành phố của Indonesia.Chương trình nâng cấp Surabaya, nơ chính quyền thành phố cùng phối hợpvới các cộng đồng dân cư có thu nhập thấp xác định những nhu cầu và vấn đềcần được ưu tiên hàng đầu của họ Việc nâng cấp bao gồm nâng cấp cácđường phố, các hẻm nhỏ, hệ thống cấp thoát nước các điều kiện vệ sinh vàquản lý rác thải Tóm tắt các nội dung chính của chương trình, sự hợp tác củachính quyền và cộng đồng đã được phát triển và đưa ra phương hướng chocác dự án tương tự

2.3 Thực trạng công tác tham vấn cộng đồng ở Việt Nam

Trong những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ranhanh chóng đă tạo ra bước tiến mạnh mẽ về kinh tế của đất nước tuy nhiêncũng gây tác động tiêu cực lên sức khỏe cộng đồng, hệ sinh thái tự nhiên vàảnh hưởng bất lợi đến một số ngành kinh tế (thủy sản, du lịch, nông nghiệp )

ở nhiều vùng của Việt Nam Vì vậy, gắn kết các vấn đề trong các chính sách,quy hoạch và dự án phát triển kinh tế trở thành một vấn đề quan trọng khôngnhững chỉ các cơ quan quản lý nhà nước (như Bộ Tài nguyên và Môi trường,

Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công nghiệp, Bộ Giao thông Vận tải ) mà còn là

vấn đề cần quan tâm của cộng đồng, bao gồm các tổ chức xã hội - nghềnghiệp, đoàn thể và các thành phần dân chúng.

Việt Nam là một nước Xã hội Chủ nghĩa, Nhà nước Việt Nam đượcxây dựng trên nguyên tắc "của dân, do dân và vì dân" Cách tiếp cận dân chủviệc quản lý xã hội được diễn đạt bằng nguyên tắc "dân biết, dân bàn, dânlàm, dân kiểm tra" mọi hoạt động của cơ quan nhà nước Theo nguyên tắc cơbản này, các chính sách, các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các dự áncủa Nhà nước, tổ chức, cá nhân hoặc đầu tư nước ngoài cần được công khaithảo luận với người dân trong vùng bị ảnh hưởng và tham khảo ý kiến của các

tổ chức, cá nhân có quan tâm

Mặc dù các cơ quan Trung ương và UBND các địa phương chưa cóquy định cụ thể về sự tham gia của các tầng lớp nhân dân trong các giai đoạnlập và thẩm định báo cáo nhưng do yêu cầu thực tế, một số tỉnh, thành phố đãtriển khai công tác này với mức độ khác nhau

Hà Nội là vùng đất có nền văn hóa lâu đời do vậy có nhiều vùng nhạycảm với đầu tư phát triển, nhất là khu vực ven hồ Hoàn Kiếm, hồ Tây Vì thếnhiều dự án đầu tư ở các khu vực này đã được các nhà văn hoá, nhà khoa học,báo chí và người dân đóng góp ý kiến (nhưng phần lớn là tự phát chứ chưaphải là do UBND Thành phố chủ động tổ chức) Các thí dụ điển hình là: Dự

án cải tạo, nạo vét bùn Hồ Gươm (1993); dự án cải thiện chất lượng nước hồTây; dự án xây nhà vệ sinh chìm tại góc hồ Gươm; dự án xây dựng trạm xử lýnước thải tại hồ Trúc Bạch Các dự án này, mặc dầu đã được nhiều cơ quan cóthẩm quyền phê duyệt nhưng sau khi có ý kiến của người dân đă buộc phảidừng (dự án xây dựng nhà vệ sinh) hoặc thay đổi biện pháp triển khai (các dự

án còn lại)

Trong khi đó, các dự án nằm ngoài vùng nhạy cảm (thí dụ: đường vànhđai 3, các khu đô thị mới, khu công nghiệp) hầu như không có sự tham giacủa cộng đồng trong quá trinh nghiên cứu và thẩm định dự án

Tại thành phố Hồ Chí Minh thì vai trò của cộng đồng thể hiện khá rõtrong tư vấn, phản biện cho các dự án lớn Các thí dụ điển hình là Dự án "cảithiện môi trường kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè" Dự án này gặp sự phản ứngcủa nhiều nhà khoa học, do vậy UBND Thành phố đã giao Liên hiệp các HộiKhoa học Kỹ thuật tổ chức nhiều hội thảo xin ý kiến của nhiều chuyên gia, cơquan Trong khi đó Dự án "Cải thiện môi trường kênh Tân Hóa - Lò Gốm",

Dự án "Xa lộ Đông - Tây" đă được nhân dân địa phương tham gia ý kiến từđầu nên việc giải phóng mặt bằng được sự đồng thuận xă hội và vấn đề môitrường cũng được quan tâm giải quyết

Ở thành phố Đà Nẵng tuy chưa có quy định của Trung ương và thànhphố nhưng trong nhiều dự án cộng đồng địa phương cũng đă tham gia ý kiến,nhất là về công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư Tuy nhiên công tác nàycòn có tính tự phát và chưa được phát huy rộng rãi

Sự tham gia của cộng đồng trong các dự án đầu tư nước ngoài ở Việt Nam

Các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Do chưa có quy định bắtbuộc, cho đến nay chưa có dự án đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Việt Nam

có sự tham gia rộng rãi của cộng đồng vào quá trình lập và thẩm định báo cáo

dự án người đại diện của Sở KHCN&MT (trước đây) và Sở TN&MT (hiện)nay trong các Hội đồng Thẩm định báo cáo dự án

Các dự án của Ngân hàng Thế giới ở Việt Nam: Ngân hàng Thế giới(WB) là tổ chức tài chính hỗ trợ phát triển lớn Ở Việt Nam, WB đã cho vayvốn thực hiện nhiều dự án phát triển hạ tầng như: Quốc lộ IA, Tuyến giaothông thủy phía Nam; Điện khí hóa nông thôn WB cũng cho một số công tynước ngoŕi vay vốn để đầu tư ở Việt Nam như Dự án nhiệt điện Phú Mỹ 2.2(Công ty Năng lượng Mekong), Đại học RMIT Việt Nam v.v WB cũng là tổchức tài chính có quy định chi tiết chặt chẽ nhất về môi trường và xã hội quacác chính sách về "an toàn" và bắt buộc các tổ chức vay vốn phải thực hiệncác quy định này

Các dự án của các tổ chức tài chính khác

Ngân hàng Phát triển Á Châu (ADB) là tổ chức tài chính hỗ trợ pháttriển đứng thứ 3 ở Việt Nam hiện nay (sau Ngân hàng Hợp tác Quốc tế NhậtBản - JBIC và WB) Một số dự án lớn do ADB cấp vốn là: Quốc lộ I (đoạnQuảng Ngãi - Nha Trang, đoạn Vinh - Đông Hŕ), Đại lộ xuyên Á (TP Hồ ChíMinh - Tây Ninh), hồ Phước Hòa (Bình Dương - Bình Phước) v.v JBIC là tổchức tài chính hỗ trợ phát triển lớn nhất ở Việt Nam trong thời điểm này Cáccông trình hạ tầng vay vốn JBIC quy mô lớn là: Cầu Thanh Trì (Hà Nội), CầuCần Thơ, đường xuyên đèo Hải Vân, xa lộ Đông - Tây TP Hồ Chí Minh, cảithiện môi trường TP Hồ Chí Minh, cấp thoát nước Hà Nội ADB và JBIC đều

có quy định về sự tham gia của cộng đồng trong quá trình thực hiện dự ánnhưng không chi tiết như quy định của WB, do vậy phần lớn các dự án đềuthực hiện việc lấy ý kiến và công khai thông tin về các chỉ tiêu của dự án chonhân dân và chính quyền địa phương Tuy nhiên mức độ tham vấn cộng đồngcòn hạn chế

Nhận xét chung về sự tham gia của cộng đồng trong các dự án ở Việt Nam

Lợi ích của việc tham vấn cộng đồng và công khai thông tin trong dự

án Tham vấn cộng đồng và công khai thông tin là cần thiết vì sẽ đưa đến cáclợi ích như: Tăng cường sự hiểu biết về các tác động có thể có của dự án; Xácđịnh được các vị trí/các thiết kế, các phương án thay thế và xác định ra cácbiện pháp giảm thiểu tác động; Sàng lọc, xác định rő ràng những vấn đề thuậnlợi và bất thuận lợi về môi trường và xã hội của các phương án lựa chọn; Xácđịnh các vấn đề cần xem xét để nghiên cứu tiếp; Tạo lập được trách nhiệmcủa công chúng địa phương vŕ trách nhiệm của chủ đầu tư trong quá trìnhthực hiện dự án Các khó khăn và thuận lợi khi thực hiện tham vấn cộng đồng

ở Việt Nam

Thuận lợi: Quan điểm của Đảng và Nhà nước là xây dựng "xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh" và khuyến khích chủ trương "dân biết, dân bàn, dân

kiểm tra" trong mọi hoạt động của các tổ chức chính trị, kinh tế, xã hội Quanđiểm này đã được phần lớn công chúng ủng hộ.

Hệ thống tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp ở Việt Nam rộng khắp

ở tất cả các cấp: thôn, phường, xã, huyện, quận, tỉnh và có uy tín với côngchúng Do vậy việc phát huy vai trò của các tổ chức này (Mặt trận Tổ quốc,Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Liên hiệp cácHội KHKT, Hội BVTN và MT, Hội Sinh học, Hội Lâm nghiệp ) trong suốtquá trình chuẩn bị dự án, chuẩn bị chính sách, quy hoạch, chuẩn bị báo cáo dự

án và thẩm định dự án là thuận lợi

Phần lớn dân chúng, kể cả các nhà khoa học, nhà kinh tế, đặc biệt nhân dânvùng dự án mong muốn được nhận thông tin một cách công khai từ dựán/chính sách/quy hoạch và mong muốn tham gia ý kiến đối với dự án/chínhsách/quy hoạch ở địa phương měnh

Nhiều chủ đầu tư, đặc biệt là chủ đầu tư từ các nước phát triển hiểu cácquy định của Chính phủ nước họ và các tổ chức quốc tế trong tư vấn cộngđồng, sẵn sàng tham gia công tác này nếu Nhà nước Việt Nam có quy định

Cơ chế công bố thông tin làm giảm nhẹ áp lực của các cấp quản lý trong việctuân thủ các thủ tục cần thiết trong quá trình ra quyết định Thông qua sựtham gia của cộng đồng các chủ đầu tư bắt buộc phải có trách nhiệm hơn vớinhững vấn đề trực tiếp liên quan đến môi trường của dự án, chính sách, quyhoạch

Khó khăn: Khó khăn lớn nhất của việc tham gia của cộng đồng trong

dự án ở Việt Nam là do tính minh bạch trong các quy hoạch, các dự án chưađược các cơ quan có trách nhiệm quán triệt sâu sắc

Nhiều đơn vị chủ trì các quy hoạch, các dự án không muốn công khaichi tiết cho dân chúng do ngại nhận phản hồi bất thuận từ dân chúng Ngaytrong trường hợp phải công khai hoặc lấy ý kiến của công chúng để đơn giản

và nhanh chóng thì chủ đầu tư chỉ mời đại diện Hội đồng Nhân dân, UBND,

Mặt trận Tổ quốc của địa phương tham gia góp ý Trong khi đó người dântrực tiếp bị ảnh hưởng do dự án hầu như ít được tham gia trong suốt quá trìnhchuẩn bị dự án, quy hoạch, nghiên cứu và thẩm định dự án Các đơn vị tư vấnthực hiện dự án cũng không tự nguyện xin ý kiến của dân chúng địa phương,các cơ quan khoa học và các tổ chức xã hội vì ngại phải chỉnh sửa báo cáo,nghiên cứu bổ sung v.v Ngoài ra, kinh phí thực hiện dự án không có mụcchi cho tham vấn cộng đồng.

Nhiều tổ chức xã hội, nhà kinh tế, nhà khoa học và người dân chưa chủ độngtham gia góp ý cho các dự án/chính sách/quy hoạch nếu không được cơ quan

có thẩm quyền mời

Ngoài ra, việc tham vấn cộng đồng hoặc công khai thông tin dự án/quyhoạch có thể gây ra những nhầm lẫn, rắc rối do có nhiều ý kiến được dânchúng địa phương đưa ra mà cơ quan chủ trì xây dựng dự án/chính sách/quyhoạch khó giải trình hoặc tốn thời gian, kinh phí cho việc giải trình Do vậy,tham vấn cộng đồng có thể dẫn đến những điều không chắc chắn về kết quảcủa cả quá trình, do đó có thể làm cho dự án bị chậm hoặc tốn kém hơn dựtính Thêm vào đó, việc quy định về thời gian lập và thẩm định báo cáo là quángắn (vài tuần cho đến vài tháng, tùy loại hình dự án) nên khó có thể thựchiện tham vấn cộng đồng trong quá trình thực hiện dự án

Với các lý do trên, việc Nhà nước tổ chức nghiên cứu xây dựng cơ sởpháp lý, chính sách, quy định về sự tham gia của cộng đồng trong quản lý đấtđai ở Việt Nam là cần thiết trong giai đoạn hiện nay

3 ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất

đai có sự tham vấn cộng đồng trên địa bàn huyện Lương Sơn tỉnh Hoà Bình

3.2 Nội dung nghiên cứu

3.2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.2.1.1 Điều kiện tự nhiên:

3.2.1.2 Điều kiện kinh tế – xã hội:

3.2.3 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai huyện Lương Sơn

Thực trạng tham vấn của cộng đồng dân cư trong quản lý đất đai huyệnLương Sơn về

- Quy hoạch sử dụng đất

- Chính sách pháp luật về đất đai

- Thu hồi đất và bồi thường tái định cư

3.2.4 Giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai

3.2.5 Đề xuất giải pháp tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai

3.3 Phương pháp nghiên cứu

3.3.1 Phương pháp tổng hợp tài liệu

- Tổng hợp các nghiên cứu liên quan đã có

- Tổng hợp các tài liệu lý thuyết, lý luận của thế giới về lĩnh vực quản

lý đất đai có sự tham vấn của cộng đồng

- Tổng hợp các tài liệu thực tiễn, các hệ thống pháp lý về quản lý đấtđai có sự tham vấn của cộng đồng của Việt Nam và các quốc gia khác như

Mỹ, Pháp, Nhật bản, Úc

3.3.2 Phương pháp khảo sát thực địa.

- Căn cứ vào tình hình quản lý đất đai của Tỉnh Hoà Bình, căn cứ vàotình hình quản lý đất đai cụ thể của huyện Lương Sơn để nghiên cứu

3.3.3 Các phương pháp xử lý số liệu

3.2.3.1 Phương pháp lấy phiếu điều tra và phân tích trong phòng

- Tiến hành lấy phiếu điều tra xung quanh khu vực nghiên cứu

- Phân tích các chỉ tiêu đánh giá trong phiếu điều tra

3.2.3.2 Phương pháp thống kê

Phương pháp này được sử dụng nhằm nhóm toàn bộ các đối tượng điềutra có cùng một chỉ tiêu, phân tích tương quan giữa các yếu tố nhằm phục vụcho việc nghiên cứu

3.2.3.3 Phương pháp phân tích tổng hợp

Kết hợp các yếu tố định tính và định lượng, các vấn đề vi mô và vĩ môtrong phân tích, đánh giá và dự báo các vấn đề có liên quan đến quá trìnhtham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai

3.2.4 Một số phương pháp khác

3.2.4.1 Phương pháp chuyên gia

Sử dụng ý kiến của các chuyên gia để xây dựng phương án khoa họctrên cơ sở những kinh nghiệm quý giá về đánh giá sự tham vấn của cộngđồng trong quản lý đất đai

3.2.4.2 Phương pháp tham khảo kế thừa

Dựa vào kết quả điều tra hiện có, tài liệu nghiên cứu của các nhà khoahọc có liên quan để kết quả nghiên cứu mang tính khách quan hơn

4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1 Kết quả nghiên cứu điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của huyện Lương Sơn.

4.1.2 Điều kiện tự nhiên:

Vị trí địa lí

Huyện Lương Sơn là huyện miền núi thấp của tỉnh Hòa Bình, diện tích

tự nhiên năm 2010 là 37069,95 ha Địa giới hành chính huyện Lương Sơnnhư sau:

Phía Đông giáp huyện Chương Mỹ và huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội;Phía Tây giáp huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình;

Phía Nam giáp huyện Kim Bôi và huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình; Phía Bắc giáp huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội;

Lương Sơn nằm trên trục Quốc lộ 6A, cách trung tâm thủ đô Hà Nội 43

km về phía Tây Bắc và cách thị xã Hòa Bình 33 km về phía Đông Nam.Lương Sơn là cầu nối giữa các tỉnh Đông Bắc, Bắc bộ và Tây Bắc

Địa hình, địa mạo

Lương Sơn là huyện thuộc địa hình miền núi thấp có độ cao trung bình 251

m so với mặt nước biển, được chia làm 3 vùng rõ rệt:

- Vùng phía Bắc gồm: Lâm Sơn, Hòa Sơn, thị trấn Lương Sơn, Tân Vinh,Cao Răm, Hợp Hoà, Cư Yên, Nhuận Trạch, Trường Sơn

- Vùng trung tâm gồm: xã Tiến Sơn, Trung Sơn, Liên Sơn, Thành Lập, TânThành

- Vùng phía Nam gồm: xã Hợp Thanh, Thanh Lương, Cao Thắng, LongSơn, Cao Dương, Hợp Châu

Khí hậu

Lương Sơn nằm trong vành đai nhiệt đới Bắc bán cầu mang tính chấtcủa khí hậu nhiệt đới gió mùa Trong năm có 2 mùa rõ rệt: mùa nóng mưa

nhiều từ tháng 4 đến tháng 10, mùa lạnh mưa ít từ tháng 11 đến tháng 3năm sau.

Nhiệt độ không khí trung bình năm 230C

Số giờ nắng trung bình 1.642 giờ/năm

Lương mưa trung bình năm từ 1.176 – 2.000 mm, với tổng số ngàynắng trung bình 153 ngày

Độ ẩm không khí trung bình hàng năm là 84,5%

Gió hình thành theo hướng Đông Nam vào mùa hè và hướng Đông Bắcvào mùa đông kèm theo mưa phùn, gió rét Thỉnh thoảng có năm có sươngmuối làm ảnh hưởng đến cây trồng và gia súc

Thuỷ văn

Hệ thống các sông, suối ở Lương Sơn thường ngắn và dốc, chính vìvậy mà trong mùa khô thường không có hoặc có rất ít nước; nhưng khi cómưa rào diện rộng thì lại dễ gây ra lũ làm rửa trôi, xói mòn đất Ngoài 3 consông nhỏ là sông Bùi, sông Cò và sông Bôi, trên địa bàn huyện Lương Sơncòn có 18 con suối, 20 hồ nước phân bố rộng khắp các vùng địa hình Đây lànguồn tài nguyên nước quan trọng có thể cung cấp đủ nước cho sinh hoạt vàsản của nhân dân trong huyện

Các nguồn tài nguyên