Chủ đề 2 gd đp 6 mot so loai hinh dien suong

Kiến thức - Kể tên được một số thể loại dân ca, điệu múa, nhạc cụ truyền thống của các dân tộc tỉnh Lào Cai.. - Một số video về hát then của người dân tộc Tày; múa xòe, múa khèn..... - T

Trang 1

Ngày soạn:

Ngày giảng:

LĨNH VỰC VĂN HÓA, LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG

TIẾT 10 – CHỦ ĐỀ 3 MỘT SỐ LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT DIỄN XƯỚNG

DÂN GIAN Ở LÀO CAI

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Kể tên được một số thể loại dân ca, điệu múa, nhạc cụ truyền thống của các dân tộc tỉnh Lào Cai

- Có ý thức giữ gìn, bảo tồn và phát triển các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian của các dân tộc ở Lào Cai

- Vận dụng tổ chức cho các bạn trong lớp diễn 1 loại hình diễn xướng của dân tộc mình

2 Năng lực

Năng lực chung

- Tự chủ và tự học: Vận dụng được một cách linh hoạt những kiến thức, kĩ năng đã

học hoặc kinh nghiệm đã có để giải quyết vấn đề trong những tình huống mới Bình tĩnh trước những thay đổi bất ngờ của hoàn cảnh; kiên trì vượt qua khó khăn

để hoàn thành công việc cần thiết đã định

- Giao tiếp và hợp tác: Hiểu được nội dung và phương thức giao tiếp cần phù hợp

với mục đích giao tiếp và biết vận dụng để giao tiếp hiệu quả

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Biết đặt các câu hỏi khác nhau về một sự vật, hiện tượng, vấn đề; biết chú ý lắng nghe và tiếp nhận thông tin, ý tưởng với sự cân nhắc, chọn lọc; biết quan tâm tới các chứng cứ khi nhìn nhận, đánh giá sự vật, hiện tượng; biết đánh giá vấn đề, tình huống dưới những góc nhìn khác nhau

Năng lực đặc thù

- Thể hiện âm nhạc, HS biết tái hiện, trình bày hoặc biểu diễn âm nhạc thông qua các hoạt động hát, đọc nhạc, chơi nhạc cụ, đánh nhịp, vận động, với nhiều hình thức và phong cách

- Cảm thụ âm nhạc, HS biết thưởng thức và cảm nhận những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của âm nhạc, được thể hiện trong tác phẩm hoặc một

bộ phận của tác phẩm Biểu lộ thái độ và cảm xúc bằng ngôn ngữ nói và ngôn ngữ

cơ thể

- Phân tích và đánh giá âm nhạc, HS biết vận dụng kiến thức, kỹ năng, tư duy âm nhạc để phân tích và đánh giá về các phương tiện diễn tả của âm nhạc và phong cách biểu diễn

3 Phẩm chất

- Yêu quê hương Tự hào về truyền thống của dân tộc Có ý thức bảo vệ thiên nhiên, môi trường

- Có ý thức bảo vệ các di sản văn hoá Biết rung động, trân trọng trước cái đẹp trong âm nhạc và cuộc sống

Trang 2

- Có lòng tự trọng, nhân hậu Biết tôn trọng sự đa dạng về văn hoá của các dân tộc.

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Giáo án

- Một số video về hát then của người dân tộc Tày; múa xòe, múa khèn

- Máy tính, máy chiếu

2 Học sinh

- SGK.

- Tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học: các điệu múa, hát của người dân tộc

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (TG 5p)

a Mục tiêu: Nêu tình huống có vấn đề, hướng nội dung tìm hiểu bài mới

b Nội dung: HS xem hình ảnh về cây đàn và trang phục truyền thống của dân tộc

Tày, Gv dẫn vào bài

c Sản phẩm học tập: HS nêu được những hiểu biết của bản thân về hình ảnh

được xem

d Tổ chức thực hiện

GV dùng máy chiếu hình ảnh về cây đàn và trang phục của người Tày, yêu cầu HS quan sát, hoạt động cá nhân (TG 3p) Trả lời câu hỏi

H: Em thấy gì trong hình ảnh trên?

GV dẫn vào bài: trang phục truyền thống, cây đàn tính của người Tày Ở Việt Nam có 54 dân tộc anh em cùng chung sống, mỗi dân tộc đều có nét đặc sắc riêng

về trang phục, về tiếng nói, chữ viết, phong tục tập quán, điệu múa, hát truyền thống Vậy sự đặc sắc đó được thể hiện như thế nào?

2 HOẠT ĐỘNG 2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (30p)

Hoạt động 2.1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu mục 1 – Hát then của dân tộc Tày (30p)

a Mục tiêu: HS nhận biết được một số đặc điểm nổi bật của hát then về câu hát,

điệu múa, âm nhạc (đàn tính), sử dụng hát then trong đời sống của người Tày, ý nghĩa của hình thức diễn xướng hát then

b Nội dung: HS Đọc nội dung thông tin, quan sát ảnh, làm việc nhóm xác định

được nội dung cơ bản

c Sản phẩm học tập: HS rút ra được nôi dung cơ bản của bài.

d Tổ chức thực hiện:

Bước 1 Giao nhiệm vụ

- HS đọc thầm nội dung thông tin mục 1

(SGK trang 24, 25) từ “Hát then là một hình

thức trong đời sống tinh thần”.

- HS quan sát hình 1, hình 2

- HS thảo luận nhóm cặp đôi TG 3p, trả lời

1 Hát then của dân tộc Tày

Trang 3

câu hỏi, chia sẻ trước lớp.

H: Thế nào là hát then? Hát then được diễn

xướng khi nào?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS thảo luận, báo cáo, chia sẻ

Bước 3 GV nhận xét, chốt kiến thức.

Bước 4: Kết nối thực tế

- HS xem vi deo về hát then của người Tày

- HS đọc nội dung thôn tin mục 1 từ “Theo

số liệu thống kê đón nhận nồng nhiệt.

- HS quan sát hình 3

- HS hoạt động cá nhân (TG 3p) trả lời câu

hỏi, chia sẻ

H: Hát Then luôn gắn với nhạc cụ nào?

GV:

Hát Then được đệm bởi đàn tính tẩu

(còn gọi là đàn tính hoặc đàn tẩu) và chùm

nhạc xóc, đôi khi có thêm các nhạc cụ khác,

trong đó đàn tính là nhạc cụ chủ chốt Đàn

tính là nhạc cụ độc đáo của dân tộc Tày, có

âm thanh mượt mà và ấm áp Hộp đàn làm

bằng vỏ bầu, mặt đàn làm bằng gỗ vông, cán

làm bằng gỗ cây khảo quang hoặc gốc cây

dâu tằm Đàn tính có loại đàn hai dây, có loại

đàn ba dây

Năm 2019, Thực hành Then của người Tày,

Nùng, Thái ở Việt Nam chính thức được

UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và

Văn hoá Liên hợp quốc) ghi danh vào danh

sách Di sản Văn hoá Phi vật thể đại diện của

nhân loại

Âm nhạc của hát Then rất phong phú và

hấp dẫn, được người dân ưa chuộng Nhiều

bài hát Then được biểu diễn trên sân khấu

hoặc lên sóng truyền hình Hơn thế, nhiều ca

khúc mới được các nhạc sĩ

phát triển từ âm điệu của hát Then đã được

công chúng đón nhận nồng nhiệt

- Hát Then là một hình thức diễn xướng tổng hợp bao gồm

cả hát, nhạc và múa

- Hát Then trong nghi lễ then, trong các dịp mừng thọ, mừng nhà mới, mừng đám cưới, người Tày dùng để phản ánh tâm tư, tình cảm trong đời sống tinh thần

- Hát Then được đệm bởi đàn tính tẩu

Trang 4

3 HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP (5p)

a.Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã

được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức

b Nội dung: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân để hoàn

thành bài tập Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo

c Sản phẩm: hoàn thành bài tập

d Tổ chức thực hiện: HS làm việc cá nhân (TG 4p)

Bài tập 1 (SGK trang 30) Nêu hiểu biết của em về nghệ thuật hát then của người

Tày.

Hát Then và đàn Tính bắt nguồn từ cuộc sống lao động của người Tày cổ Theo quan niệm dân gian, Then có nghĩa là Thiên, Thiên tức là “trời”, được coi là điệu hát của thần tiên truyền lại Chính vì thế, trong đời sống của người Tày cổ, nó được dùng trong những sự kiện trọng đại hay lễ cầu an, cầu mùa, gọi hồn… Đồng bào Tày quan niệm, những điệu then giúp gửi lời cầu khấn đến nhà trời

Hát Then là sự tổng hòa của nhiều hoạt động nghệ thuật như múa, đàn, hát… Đàn Tính là một loại nhạc cụ dân gian độc đáo của người Tày, mang lại âm thanh mượt mà, ngọt ngào và ấm áp Đàn được làm bằng vỏ bầu, mặt đàn làm bằng gỗ vông, cán làm bằng gỗ cây khảo quang hoặc cây dâu tằm Tiếng hát Then và đàn Tính hòa quyện, phản ứng tâm tư tình cảm của người chơi và người nghe, tạo nên cảm giác bâng khuâng lưu luyến

Lời hát Then vốn là những câu chữ được dân gian chắt lọc, gọt giũa; vừa là những câu thơ trữ tình, giàu nhạc điệu, vừa là lời khuyên răn, khích lệ; vừa là những kinh nghiệm về đối nhân xử thế Cho nên nghe đàn Tính, nghe lời hát Then, người ta cứ thấy trong đó có một cuộc sống của mình

4 HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG (5p)

a Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để liên hệ với địa

phương

b Nội dung: GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm ở lớp và hoàn thành bài tập ở

nhà

c Sản phẩm: hoàn thành bài tập;

YC: Ngoài những loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian được nêu trong bài học,

em còn biết đến những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống hoặc loại nhạc cụ dân

gian nào khác? Hãy kể tên

Trang 5

Ngày soạn:

Ngày giảng:

TIẾT 11 – CHỦ ĐỀ 3 MỘT SỐ LOẠI HÌNH NGHỆT HUẬT DIỄN XƯỚNG

I MỤC TIÊU (đã trình bày ở tiết 10)

1 Kiến thức

2 Năng lực

3 Phẩm chất

2 Giáo viên

- Giáo án

- Một số video về Múa xòe của người Tày ở xã Tà Chải huyện Bắc Hà

2 Học sinh

- SGK.

Tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học: Múa xòe của người Tày ở xã Tà Chải huyện Bắc Hà

Trang 6

a Mục tiêu: Kết nối bài cũ và bài mới

b Nội dung: HS xem hình ảnh về cây đàn và trang phục truyền thống của dân tộc

Tày, Gv dẫn vào bài

c Sản phẩm học tập: HS nêu được những hiểu biết của bản thân về hình ảnh

được xem

HS hoạt động cá nhân (TG 3p) Trả lời câu hỏi

H: Ngoài hát then được nêu trong bài học, em còn biết đến những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống hoặc loại nhạc cụ dân gian nào khác của người Tày? Hãy kể tên.

GV dẫn vào bài: các hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần của các dân tộc Việt vô cùng phong phú và đa dạng, ở mỗi vùng miền, tỉnh khác nhau đều có hình thức diễn xướng khác lạ

Hoạt động 2.2 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu mục 2 – Múa xòe của người Tày ở

xã Tà Chải huyện Bắc Hà

a Mục tiêu: HS nhận biết được một số đặc điểm nổi bật của điệu múa xòe sử

dụng trong đời sống của người Tày ở xã Tà Chải – Bắc Hà, ý nghĩa của hình thức diễn xướng này

(SGK trang 27)

- HS quan sát hình 4

- HS thảo luận nhóm cặp đôi TG 3p, trả lời

câu hỏi, chia sẻ trước lớp

1 Xoè ở Tà Chải có bao nhiêu điệu?

2 Nhạc cụ đệm cho điệu xoè là những nhạc

cụ nào?

2 Múa xòe của người Tày ở

xã Tà Chải huyện Bắc Hà

- Xòe ở Tà Chải có 12 điệu xòe cổ

- Có sáu điệu xoè trống chiêng

và sáu điệu xoè kèn trống, ngoài ra còn có một số các điệu xoè khác

Trang 7

- HS xem video về Múa xòe của người Tày ở

xã Tà Chải huyện Bắc Hà.

hỏi, chia sẻ

H: Em có suy nghĩ gì khi xem vi deo?

GV:

Điệu múa xòe rất sinh động và mang

đến nhiều cảm xúc, màu sắc phong phú đa

dạng, động tác đều, đẹp Đây là nét văn hóa

đặc sắc của người Tày, thêm đa dạng trong

nền văn hóa dân tộc

Nghệ thuật The (múa) của người Tày ở

Tà Chải được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du

lịch ghi danh vào Danh mục Di sản Văn hoá

Phi vật thể quốc gia theo Quyết định số

4205/QĐ-BVHTTDL ngày 19/12/2014

- Nhạc cụ: một chiếc trống, ba chiếc chiêng, một đến hai đôi chũm choẹ

- Nhiều điệu xoè còn có cả tính tẩu và pí lè (một loại kèn) tấu nhạc phụ hoạ

3 HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP (5p)

a.Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã

được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức

b Nội dung: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân để hoàn

thành bài tập Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo

c Sản phẩm: hoàn thành bài tập

Bài tập 2 (SGK trang 30) Nêu hiểu biết của em về nghệ thuật xoè của người Tày

ở Tà Chải

Người Tày ở Tà Chải vốn đã nổi tiếng với các điệu múa xòe độc đáo mô phỏng hoạt động lao động sản xuất, tập quán sinh hoạt của đồng bào Tày nơi đây Trước kia, điệu múa này chỉ biểu diễn phục vụ gia đình thổ ty Hoàng A Tưởng, quan khách và thống lý các vùng lân cận Theo phong tục, vào đêm 30 Tết, khi tiếng gà gáy đầu tiên của năm mới vang lên, người làm ở nhà thổ ty ra suối lấy nước mới thì đó cũng là lúc điệu xòe bắt đầu được biểu diễn

Xòe Tà Chải có sự giao thoa, tiếp biến với điệu valse của Pháp Trong thời gian giúp xây dựng dinh Hoàng A Tưởng (từ năm 1914 đến năm 1921) và ủng hộ

sự trị vì của gia đình họ Hoàng, người Pháp đã đưa nhịp điệu của valse vào xòe khiến cho điệu múa này càng tăng thêm tính sôi động, vui tươi Điều này đã tạo nên nét độc đáo và đặc sắc riêng cho điệu xòe Tày, khác với xòe Mường, xòe Thái

Trang 8

Ngày nay, múa xoè trở thành hoạt động không thể thiếu trong các sinh hoạt văn hóa cộng đồng của đồng bào dân tộc Tày ở Tà Chải Những điệu xòe được người Tày Tà Chải biểu diễn thường xuyên là xòe chiêng, xòe nghiêng, xòe đôi, xòe đập lúa… có từ thời Pháp thuộc Ngoài ra còn có một số điệu xòe được cải tiến

và sáng tác thêm là xòe nón, xòe mò cá… Những điệu xòe này đã làm nên thương hiệu của vùng đất giàu bản sắc văn hóa trên cao nguyên trắng Bắc Hà đầy thơ mộng

Nghệ thuật Xòe (The) của người Tày ở Tà Chải được Bộ Văn hóa, Thể thao

và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 4205/QĐ-BVHTTDL ngày 19/12/2014

4 HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG (5p)

a Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để liên hệ với địa

phương

b Nội dung: GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm ở lớp và hoàn thành bài tập ở

nhà

c Sản phẩm: hoàn thành bài tập;

YC: Em hãy tự luyện tập và trình bày một làn điệu dân ca, một điệu múa truyền thống hoặc một loại nhạc cụ dân gian mà em biết (có thể trình bày với hình thức

cá nhân hoặc theo nhóm)

Ngày soạn:

Ngày giảng:

TIẾT 12 – CHỦ ĐỀ 3 MỘT SỐ LOẠI HÌNH NGHỆT HUẬT DIỄN XƯỚNG

I MỤC TIÊU (đã trình bày ở tiết 10)

1 Kiến thức

2 Năng lực

3 Phẩm chất

3 Giáo viên

- Giáo án

- Một số video về Khèn và múa khèn của người Mông

Trang 9

2 Học sinh

- SGK.

- Tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học: Khèn và múa khèn của người Mông

a Mục tiêu: Kết nối bài cũ và bài mới

b Nội dung: HS xem 1 đoạn về 1 điệu múa khèn của người Mông, Gv dẫn vào

bài

c Sản phẩm học tập: HS nêu được đây là điệu múa khèn của người Mông.

HS xem video

HS hoạt động cá nhân (TG 3p) Trả lời câu hỏi

H: Em nêu hiểu biết của mình về nội dung trong đoạn video trên?

GV dẫn vào bài: đây là trích đoạn múa khèn của người Mông

Hoạt động 2.3 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu mục 3 – Khèn và múa khèn của người Mông

a Mục tiêu: HS nhận biết được một số đặc điểm nổi bật khèn và múa khèn của

người Mông, ý nghĩa của hình thức diễn xướng này

(SGK trang 28, 29)

- HS quan sát hình 5, 6

- HS thảo luận nhóm 4, TG 3p, trả lời câu

hỏi, chia sẻ trước lớp

1 Mô tả cấu tạo nhạc cụ khèn của người

Mông.

2 Người Mông múa khèn trong dịp nào?

3 Khèn và múa khèn của người Mông

- Khèn là một nhạc cụ không thể thiếu trong đời sống của người Mông

- Khèn gồm có sáu ống, làm

từ một loại trúc có độ dài ngắn khác nhau, được gắn trên một cái bầu bằng gỗ khoét rỗng, có thể thổi hơi ra hoặc hít hơi vào

- Khèn có mặt trong hầu hết

Trang 10

- HS xem video về Múa khèn của người

Mông.

hỏi, chia sẻ

H: Em nêu hiểu biết của em về khèn và múa

khèn của người Mông?

Đối với người Mông, khi múa khèn

không thể thiếu được loại nhạc cụ do chính

họ làm ra, đó là khèn Mông Với cây khèn

độc đáo này, người chơi có thể thổi hơi ra, có

thể hít hơi vào Khèn cũng là đạo cụ múa có

cấu tạo phù hợp với dáng khum người và các

thế quay, nhảy Nghệ nhân múa khèn với

những bước nhún, bước đảo, bước quay hoặc

vừa ôm khèn, vừa lăn mình trên đất tạo nên

vũ đạo rất đẹp Tiếng khèn dường như đã trở

thành một phương thức để người Mông

chuyển tải, thổ lộ những tâm tư nguyện vọng

của mình,

Bắt nguồn từ phong tục, tập quán mà

khèn Mông có rất nhiều chủ đề và bài bản

Với tiếng khèn vui, người Mông mời gọi bạn

đi chơi xuân, gọi bạn xuống chợ, chúc nhau

những điều may mắn, còn khi buồn, tiếng

khèn chậm và trầm, thường thổi trong đám

ma để chia buồn cùng gia đình, để tiễn đưa

người mất sang bên kia thế giới,… Tiếng

khèn vui khiến người nghe có cảm giác hưng

phấn, rạo rực, nhưng tiếng khèn buồn có thể

khiến người nghe cảm thấy xúc động mạnh

mẽ

Người Mông thường múa khèn khi có

đám tang, đám giỗ hoặc trình diễn trong lễ

hội Hiện nay, múa khèn còn được dùng biểu

diễn trong những dịp sinh hoạt văn hóa, văn

nghệ tại địa phương

Múa khèn trong đám tang, đám giỗ:

Khèn Mông giữ vai trò đặc biệt quan

trọng trong tín ngưỡng của người Mông, điều

này thể hiện qua đám tang của họ Khi trong

làng có người qua đời, chủ nhà thường mời

các thầy khèn có uy tín, hiểu nhiều, biết rộng

đến giúp Trong mỗi đám tang, gia đình tang

các sinh hoạt văn hoá và tâm linh của người Mông (Đám

ma, lễ hội )

Tiêu đề	Một số loại hình diễn xướng dân gian ở Lào Cai
Trường học	Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Chuyên ngành	Văn hoá, Lịch sử Truyền Thống
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	Năm học 2023-2024
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	32,96 KB