Khái niệm “hình tượng nhân vật văn học”: là- Nhân vật điển hình trong tác phẩm văn học, - Mang đậm nét khái quát của tầng lớp, giai cấp của nhân vật ấy, - Đồng thời là nhân vật có những
Trang 1Buổi 4 - Tiết 13,14,15,16: Chủ đề 2 - Chuyên đề:
Hình tượng người phụ nữ
Trang 2Hình tượng người phụ nữ
1 2 3 4 5 6
A Kiến thức lí luận về “hình tượng”
B Hình tượng người phụ nữ trong văn học
Trang 3A Kiến thức lí luận về “hình tượng”
1 Khái niệm “hình tượng”:
Hình tượng là sự phản ánh hiện thực một cách khái quát bằng nghệ thuật dưới hình thức những hiện tượng cụ thể, sinh động, điển hình, nhận thức trực tiếp bằng cảm tính.
* Ví dụ: Hình tượng Bác Hồ, hình tượng người
lính chống Mĩ… trong các tác phẩm hội họa, điêu khắc, văn học, điện ảnh của Việt Nam.
Trang 42 Khái niệm “hình tượng nhân vật văn học”: là
- Nhân vật điển hình trong tác phẩm văn học,
- Mang đậm nét khái quát của tầng lớp, giai cấp của nhân vật ấy,
- Đồng thời là nhân vật có những nét riêng đặc biệt, xuất hiện trong bối cảnh điển hình mà tác phẩm văn học ấy thể hiện
* Ví dụ:
- Hình tượng nhân vật Thúy Kiều (Truyện Kiều - Nguyễn Du) – điển hình cho những nhân vật người phụ nữ hồng nhan bạc mệnh, nạn nhân của xã hội đồng tiền;
- Hình tượng chị Dậu (Tắt đèn - Ngô Tất Tố)- điển hình cho người nông dân bị bần cùng hóa trong xã hội thực dân phong kiến ;
- Hình tượng Chí Phèo - điển hình cho người nông dân bị tha hóa trong
xã hội thực dân phong kiến, …
Trang 5B Hình tượng người phụ
3 4 5 6
Trang 6Hình tượng người phụ nữ 1
2 3 4 5 6
A Kiến thức lí luận về “hình tượng”
B Hình tượng người phụ nữ trong văn học
- Văn học dân gian
- Văn học trung đại
- Văn học hiện đại
Trang 7Thần thoại Hi Lạp kể rằng: “Thượng đế đã lấyvẻ đầy đặn của mặt trăng, đường uốn cong của loài dây leo, dáng run rẩy của các loài cỏ hoa, nét mềm mại của loài lau cói, màu rực rỡ của nhị hoa, điệu nhẹ nhàng của chiếc lá, cảm giác tinh vi của vòi voi, cái nhìn đăm chiêu của mắt hươu, cái xúm xít của đàn ông, ánh rực
rỡ của mặt trời, nỗi xót xa của tầng mây, luồng biến động của cơn gió, tính nhút nhát của con hươu rừng, sắc lộng lẫy của con chim công,chất cứng rắn của ngọc kim cương, vị ngọt ngào của đường mật,khí lạnh lẽo của băng tuyết, đức trung trinh của chim uyên ương, đem mọi thứ ấy hỗn hợp lại nặn thành người phụ nữ”.
Trang 8I Hình tượng người phữ nữ trong văn học dân gian
1 2 3 4 5 6
- Phạm vi: tục ngữ, ca dao - dân ca.
- Thường bắt đầu bằng mô-típ “Thân
em”
Trang 9I Hình tượng người phữ nữ trong văn học dân gian
“Đi đâu cho thiếp theo cùng/ Đói no thiếp chịu, lạnh lùng thiếp cũng
cam”
+ Khéo léo trong ứng xử để gia đình luôn yên ấm:
“Chồng giận thì vợ bớt lời Cơm sôi nhỏ lửa, một đời không khê”
nhìn trong các mối quan hệ
Trang 10c Với con: tình mẫu tử thiêng liêng, hết lòng vì con:
“Nuôi con chẳng quản chi thân Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn”
+ Hóm hỉnh, dí dủm: Bắc cầu dải yếm cho chàng sang chơi” “Ước gì sông rộng một gang
+ Tự tin về vẻ đẹp của bản thân
“Thân em như chẽn lúa đòng đòng Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai”.
Trang 11I Hình tượng người phữ nữ trong văn học dân gian
- Số phận của người phụ nữ trong xã hội còn bọt bèo, lênh đênh,
vô định, họ không biết số phận của mình rồi sẽ ra sao, đi đâu, về đâu khi mang theo mình một địa vị thấp bé, hèn mọn trong xã hội
Ca dao than thân “Thân em”
Trang 12+ Nỗi niềm của vợ lẽ:
“Lấy chồng làm lẻ khổ thay/ Đi cấy, đi cày chị chẳng kể công Tối tối chị giữ mất chồng/ Chị cho manh chiếu nằm không chuồng bò”
“Thân em làm lẻ chẳng nề/ Có như chính thất ngồi lê giữa đường”.
- Nỗi niềm, tâm sự:
+ Nỗi niềm của vợ cả: Gió đưa bụi chuối sau hè/ Anh mê vợ
bé, bỏ bè con thơ”
Trang 13“Chồng con là cái nợ nần Thà rằng ở vậy nuôi thân béo mầm”.
“Chém cha cái kiếp lấy chồng chung
Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng”.
- Mong muốn, suy nghĩ:
+ Nỗi cay đắng khi sống chung với mẹ chồng:
“Tiếng đồn cha mẹ anh hiền Cắn cơm không vỡ, cắn tiền vỡ tan”
+ Nỗi ngậm ngùi khi nhớ về quê mẹ:
“Chiều chiều ra đứng ngõ sau Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều”
“Chiều chiều ra đứng bờ sông Muốn về quê mẹ mà không có đò”.
Trang 141 Số phận bi kịch của những người phụ nữ trong chế
độ phong kiến.
II Hình tượng người phụ nữ trongVHTĐ
- Vũ Nương: lấy phải người chồng đa nghi, hay ghen.
- Thúy Kiều: chế độ (tổng hợp của những đau khổ thời đại).
- Bánh trôi nước: không có quyền tự chủ, không được quyết định số phận mình (chế độ nam quyền)
- Cung oán ngâm; Chinh phụ ngâm: nỗi khổ do chiến tranh.
Trang 162 Dù có số phận bi bích, nhưng họ vẫn tỏa sáng nhiều vẻ đẹp
c Về tâm hồn
- Vũ Nương:
+ Con dâu: hiếu thảo, hết lòng chăm sóc cha mẹ; lời trăn trối của mẹ chồng
“xanh kia quyết chẳng phụ con, cũng như con đã chẳng phụ mẹ”.
+ Người vợ: luôn giữ gìn hòa khí, không khi nào để vợ chồng bất hòa; lời tiễn dặn chồng chẳng phong vinh quy, chỉ cần chồng về mang theo 2 chữ bình yên; khi
chồng đi lính thì luôn đau đáu nhớ chồng => thủy chung
+ Người mẹ: yêu con.
Chi tiết cái bóng trên vách: cái bóng oan khiên; tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ yêu chồng, thương con.
=> Bi kịch của Vũ Nương xuất phát từ vẻ đẹp tâm hồn của nàng Có yêu chồng, thương con thì mới lấy bóng mình làm bóng chồng với mong ước mình và chồng gắn bó như hình với bóng; mong cho con không thiếu thốn hơi ấm của cha
Trang 172 Dù có số phận bi kịch, nhưng họ vẫn tỏa sáng nhiều vẻ đẹp
c Về tâm hồn
- Thúy Kiều:
+ Với cha mẹ: hiếu thảo
+ Với người thương: thủy chung
+ Chữ “tình” trong tình người (vị tha): người hàm ơn/ kẻ gây họa cho mình.
II Hình tượng người phụ nữ trong VHTĐ
Trang 182 Dù có số phận bi bích, nhưng họ vẫn tỏa sáng nhiều vẻ đẹp
c Về tâm hồn
VD: Kiều ở lầu Ngưng Bích
- Kiều nhớ Kim Trọng trước cha mẹ => ngòi bút tâm lí của Nguyễn Du, rất tiến bộ và nhân đạo
- “Tưởng”: mức độ cao hơn của “nhớ”
+ “Dưới nguyệt chén đồng”: lời thề nguyền dưới trăng
+ “Tin sương mai chờ”: Kim Trọng đang chờ tin của Kiều, trong mọi thời khắc
+ “Trông”: mức độ cao hơn “chờ đợi”; chờ đợi một cách khoắc khoải
II Hình tượng người phụ nữ trong VHTĐ
Trang 192 Dù có số phận bi kịch, nhưng họ vẫn tỏa sáng nhiều vẻ đẹp
c Về tâm hồn
VD: Kiều ở lầu Ngưng Bích
- Bên trời góc bể cho phai:
+ Nói về Kiều
+ Nói về Kim Trọng (ý kiến của nhà nghiên cứu Đinh Văn Thiện)
+ Tấm son: - Thương Kim Trọng đang ở nơi xa vẫn luôn hướng tới mình
- Thời gian như phương thuốc, giúp Kim Trọng nhạt phai tình cảm
=> Dù Kiều ở trong đau đớn nhưng vẫn luôn nghĩ tới Kim Trọng Thà tấm chân tình ấy bị phụ thì sẽ đỡ đớn đau cho cả hai
II Hình tượng người phụ nữ trong VHTĐ
Trang 203 Ngòi bút giàu giá trị hiện thực và nhân đạo
- Giá trị hiện thực: phản ánh, vạch trần, lí giải nguyên nhân
- Giá trị nhân đạo: Cảm thông/ ca ngợi/ trân trọng/ phê phán, lên án
VD: Chuyện người con gái Nam Xương
- Giá trị hiện thực:
+ Bản tính Trương Sinh đa nghi, hay ghen => hiện tượng tâm
lí, không chịu sự ảnh hưởng của chế độ xã hội nào.
+ Chế độ nam quyền, bất bình đẳng nam nữ
+ Chiến tranh phi nghĩa
II Hình tượng người phụ nữ trong VHTĐ
Trang 213 Ngòi bút giàu giá trị hiện thực và nhân đạo
- Giá trị hiện thực: phản ánh, vạch trần, lí giải nguyên nhân
- Giá trị nhân đạo: Cảm thông/ ca ngợi/ trân trọng/ phê phán, lên án
VD: Chuyện người con gái Nam Xương
- Giá trị nhân đạo:
+ Hướng về vấn đề ông trăn trở, xót xa: tiếng nói về hạnh phúc, về quyền bình đẳng, quyền hạnh phúc của người phụ nữ, hạnh phúc gia đình
+ Trân trọng, giữ gìn đạo làm vợ, sự thiêng liêng của gia đình
+ Góp phần cất tiếng nói bênh vực người phụ nữ (đặc biệt Nguyễn Du đã vượt qua hoàn cảnh gia cấp, xuất thân của mình)
+ Ca ngợi vẻ đẹp con người
II Hình tượng người phụ nữ trong VHTĐ
Trang 221 Đặc điểm thơ ca Việt Nam thời kì kháng chiến chống Pháp - Mĩ
III Hình tượng người phụ nữ trong VHHĐ
- Có những biến đổi sâu sắc về nội dung, tư tưởng, cảm xúc và việc phản ánh hiện thực đời sống nhưng vẫn là một giai đoạn trong
sự phát triển của thơ hiện đại Việt Nam
- Thơ giai đọạn này vừa kế tục những đổi mới theo hướng hiện đại của thơ ở giai đoạn 1930 – 1945, đồng thời cũng tìm về nhiều yếu
tố của thơ ca dân gian, thơ cổ điển; mặt khác, lại có những tìm tòi, cách tân về phương thức nghệ thuật để phù hợp với thời đại mới, với
tư tưởng, cảm xúc của con người thời đại
Trang 231 Đặc điểm thơ ca Việt Nam thời kì
+ Thơ giai đọạn này vừa kế tục những đổi mới theo hướng hiện đại của thơ ở giai đoạn 1930 –
1945, đồng thời cũng tìm về nhiều yếu tố của thơ ca dân gian, thơ cổ điển; mặt khác, lại có những tìm tòi, cách tân về phương thức nghệ thuật để phù hợp với thời đại mới, với tư tưởng, cảm xúc của con người thời đại.
Trang 24
2 Hình tượng người phụ nữ trong thơ hiện đại
Trước
CMT8 Sau CMT8
Tức nước vỡ bờ Bếp lửa
Khúc hát ru Những ngôi
sao
(Tìm hiểu kĩ trong chuyên
đề Người nông dân )
Trang 25- Hình tượng người lính là những nốt bổng thì hình tượng người
phụ nữ là những nốt trầm => tạo thành bản nhạc, bức tranh về vẻ đẹp của đất nước.
- Vẻ đẹp:
+ Tình yêu gia đình, giữ lửa, nhịp sống trong tổ ấm gia đình
+ Hòa quyện trong tình yêu quê hương, đất nước.
=> hiện thân của người phụ nữ trong thời đại anh hùng: anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang.
- Người phụ nữ được xây dựng ở những mảng tưởng đối lập nhưng thống nhất mạnh mẽ:
+ Bếp lửa: vĩ đại trong cái giản dị, thiêng liêng trong đời thường; kì lạ mà thân quen + Những ngôi sao xa xôi: phẩm chất anh hùng (gan dạ, dũng cảm ) + sự mềm mại, yếu mềm của đời thường.
=> Sức sống mãnh liệt, góp phần làm nên lịch sử, sáng tạo lịch sử.
III Hình tượng người phụ nữ trong VHHĐ
Trang 26
2 1 Điểm chung
Giàu tình yêu thương
Nghị lực, đức hi
sinh Niềm tin,
mơ ước
Trang 272 1 1 Giàu tình yêu thương
- Tình cảm thiêng liêng, cao quý dễ nhận thấy nhất ở họ đó là tình yêu xóm làng, quê hương, đất nước
+ Tình cảm ấy được thể hiện thật bình dị qua “nồi xôi gạo mới thổi chung vui” mà bà nhóm lên mỗi sáng
+ Là lời khẳng định đầy xúc động của người mẹ địu con lên rẫy: “Mẹ thương A-kay, mẹ thương làng đói”; “Mẹ thương A-kay, mẹ thương đất nước” Tình mẫu tử sâu nặng gắn với tình quân dân, tình yêu kháng chiến, yêu Bác Hồ
+ Đó là nỗi nhớ Hà Nội trong những ngày đi kháng chiến của Phương Định hay ở chính tinh thần không sợ hi sinh, tham gia kháng chiến của họ
- những cô gái đang tuổi thanh xuân, sẵn sàng vì độc lập tự do của Tổ quốc
Trang 282 1 1 Giàu tình yêu thương
- Giàu tình yêu thương con người
+ Đó là sự chăm chút, bảo ban của bà cho đứa cháu yêu thương.
+ Là sự ân cần, dịu dàng của người mẹ Tà Ôi trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng bên cạnh đứa con Là điệp khúc hát ru cứ vang lên da diết “mẹ thương A-kay” Trong lòng mẹ, con là mặt trời, là nguồn sống, là cuộc đời mẹ.
+ Đó là tình đồng đội chân thành, tha thiết của những cô TNXP trong Những ngôi sao xa xôi Dù không thân thiết máu mủ nhưng họ sẵn sàng giành lấy hiểm nguy thay cho đồng đội Họ xót xa nghẹn ngào nếu ai đó bị thương
=> Có thể nói trong trái tim những người phụ nữ ấy, yêu thương luôn đong đầy, luôn hiện hữu Chính tình yêu thương ấy như động lực để họ trở thành những con người giàu nghị lực và đức hi sinh.
Trang 292.1.2 Giàu nghị lực và đức hy sinh
làng cháy tàn cháy rụi”, người bà vẫn hiện lên đầy nghị lực, trở thành điểm tựa vững chắc ở hậu phương cho con, cho cháu Lời dặn của bà thật thân thương:
“Mày có viết thư chớ kể này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”
Không chỉ vượt qua gian nan, vất vả, bà còn vượt qua nỗi cô quạnh trong những năm tháng dài vì con đi kháng chiến Hình ảnh côi cút của hai bà cháu với âm thanh khắc khoải của tiếng chim tu hú làm nhói lòng người Trong tiếng bom đạn của chiến tranh, bà vẫn kiên cường để giữ sự bình yên trong tâm hồn đứa cháu nhỏ
Trang 30- Như vậy, hình tượng người phụ nữ đã xuất hiện trong văn học kháng chiến, qua 3 tác phẩm đầy ấn tượng và sâu sắc Đó là những con người với đầy gian khổ nhưng giàu yêu thương, giàu nghị lực, có niềm tin và khát khao cháy bỏng về tương lai tươi sáng.
- Họ đã kế thừa và phát huy vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam truyền thống, đồng thời bộc lộ những vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam hiện đại Họ đồng hành cùng những biến cố của dân tộc, chủ động cống hiến,
hi sinh và dũng cảm đối diện, đối mặt, chiến đấu để giành lấy hạnh phúc, tương lai của nhân dân, đất nước
=> Họ là bức tượng đài bất hủ, là biểu tượng đẹp đẽ, sinh động về người phụ nữ trung hậu, đảm đang; là một biểu tượng của dân tộc anh hùng