Đặc trưng truyện và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn
Khái niệm truyện ngắn
Văn học phản ánh cuộc sống qua các phương thức chủ yếu: tự sự, trữ tình và kịch Trong đó, truyện thuộc phương thức tự sự, cho phép phản ánh cuộc sống một cách khách quan thông qua các nhân vật, hành vi và sự kiện Theo "Từ điển thuật ngữ văn học", truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, thường được viết bằng văn xuôi, thể hiện cuộc sống một cách chân thực và sinh động.
Truyện ngắn đề cập đến hầu hết các phương diện của đời sống con người và xh.
Nét nổi bật của truyện ngắn là sự giới hạn về dung lượng.
Nhân vật
Nhân vật văn học là con người được nhà văn miêu tả trong tác phẩm thông qua các phương tiện văn học, có thể được thể hiện một cách chi tiết hoặc sơ lược, sinh động hoặc không rõ nét Những nhân vật này có thể xuất hiện nhiều lần hay chỉ xuất hiện nhất thời, đóng vai trò quan trọng hoặc chỉ đóng vai trò nhỏ trong cốt truyện, góp phần định hình nội dung và ý nghĩa của tác phẩm.
2.2 Các phương diện xây dựng nhân vật
Trong tác phẩm tự sự, nhân vật thường được biểu hiện qua các phương diện sau:
Ngoại hình của các nhân vật trong tác phẩm phản ánh rõ nét tính cách và số phận của họ Chị Dậu, người đàn bà đẹp như một bông sen dã ngoại, thể hiện vẻ dịu dàng, nhân hậu và ý chí kiên cường trong cuộc sống Trong khi đó, Chí Phèo có khuôn mặt vằn vện đầy sẹo, đầu trọc lốc, răng cạo trắng hớn, mắt gườm gườm và trang phục đơn sơ gồm quần nâu đen, áo tây vàng, phản ánh cuộc đời khắc nghiệt và sự tha hóa của nhân vật Ngoại hình không chỉ là đặc điểm vật lý mà còn truyền tải thông điệp về số phận, tính cách của từng nhân vật trong tác phẩm.
Hành động thể hiện tính cách và sự phát triển của nhân vật trong tác phẩm, như Chí Phèo thể hiện qua các hành động chửi, say, ăn vạ, đến với Thị Nở, đòi lương thiện, giết Bá Kiến và tự sát Những hành động này không chỉ phản ánh tính cách của nhân vật mà còn giúp ghi dấu sự thay đổi trong tâm lý và số phận của họ Do đó, hành động đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hình tượng nhân vật và làm nổi bật mâu thuẫn nội tâm trong truyện.
Nhà văn tài năng hiểu rõ nội tâm nhân vật, đặc biệt qua việc khai thác “con người bên trong con người,” thể hiện rõ qua phép biện chứng tâm hồn Tâm trạng của Chí Phèo thay đổi rõ rệt khi gặp Thị Nở, từ sự cay đắng, đau khổ chuyển sang những cảm xúc phức tạp Bên cạnh đó, nét đẹp nội tâm của chị em Liên thể hiện qua cảnh họ chờ tàu, phản ánh nỗi niềm trông ngóng, hy vọng và ước mơ về tương lai Nhờ khả năng khai thác tâm lý tinh tế này, nhà văn giúp người đọc hiểu sâu về nội tâm nhân vật, từ đó tạo nên sự đồng cảm và cảm xúc chân thật trong tác phẩm.
Trong văn học, ngôn ngữ của mỗi nhân vật phản ánh rõ nét tính cách và tâm hồn của họ Mỗi nhân vật có cách nói riêng, thể hiện đặc trưng cá nhân qua lời nói, chẳng hạn như Chí Phèo với tiếng chửi thẳng, câu từ thể hiện sự dữ dội, tức giận, hay những lời tỏ tình chân thành với Thị Nở thể hiện nét yêu thương chất phác của nhân vật Ngôn ngữ còn giúp người đọc hiểu rõ hơn về nội tâm của nhân vật, từ đó làm nổi bật tính cách và hành động của họ trong câu chuyện.
Mối quan hệ giữa các nhân vật và giữa nhân vật với hoàn cảnh xung quanh.
Các mối quan hệ trong tác phẩm thể hiện rõ địa vị, tính cách và số phận của nhân vật, đặc biệt như Chí Phèo có quan hệ với Bá Kiến, Thị Nở, và hoàn cảnh xã hội của làng Vũ Đại Những mối liên kết này phản ánh rõ nét cuộc đời và số phận của nhân vật chính trong bối cảnh xã hội phong kiến đầy thử thách Tình cảm và xung đột giữa các nhân vật không chỉ xây dựng cốt truyện mà còn làm nổi bật sự đấu tranh nội tâm và thân phận của Chí Phèo Chính mối quan hệ này giúp hiểu rõ hơn về tính cách nhân vật và phản ánh bức tranh xã hội thực tế thời kỳ đó.
Các phương diện này có mối quan hệ biện chứng với nhau, góp phần kiến tạo nên hình tượng nhân vật sống động.
2.3 Ý nghĩa, vai trò của nhân vật:
Nhân vật đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong tác phẩm tự sự, là phương tiện để nhà văn khái quát hiện thực và gửi gắm tâm tư, tình cảm Trong truyện "Chữ người tử tù", Huấn Cao là hình tượng lý tưởng thể hiện quan niệm của Nguyễn Tuân về cái đẹp, người nghệ sĩ và giá trị nhân văn, nhấn mạnh rằng sức mạnh của cái đẹp có thể cảm hóa và cứu nhân thế Nguyễn Tuân khẳng định rằng, ngoài quyền lực của nhà tù, còn tồn tại quyền uy của cái đẹp mang đến những tác phẩm bất hủ, hướng thiện và giúp con người thoát khỏi lầm lạc Nhà văn còn nhấn mạnh rằng, người nghệ sĩ phải có tâm trong sáng, yêu thương con người, và khi tài và tâm cùng hòa quyện, họ mới tạo ra nghệ thuật có khả năng hướng thiện Thông qua cảnh cho chữ, Nguyễn Tuân đặt ra yêu cầu để người tiếp nhận nghệ thuật sống trong sạch, lương thiện, vì nghệ thuật bắt nguồn từ con người chân chính và nhân cách cao đẹp.
Nhân vật trong tác phẩm không chỉ đơn thuần là người truyền đạt tư tưởng của tác giả mà còn có cuộc sống riêng, không thể bị áp đặt hay kiểm soát Đặc biệt, hình tượng "nhân vật nổi loạn" thể hiện khả năng vận động và vượt ra khỏi ý đồ ban đầu của nhà văn, tạo nên sự phong phú và độc lập cho tác phẩm.
Hồng đã xúc động và khóc nức nở khi nhân vật Gái đen qua đời, phản ánh sự khác biệt hoàn toàn so với dự kiến ban đầu của tác giả Đồng thời, Lép Tônxtôi cảm thấy bất ngờ khi nhân vật An-na Ka-rê-ni-na tự tử bằng cách lao đầu vào xe, tạo nên một cú sốc lớn trong câu chuyện Những diễn biến đầy bất ngờ này thể hiện chiều sâu tâm lý nhân vật và sự sáng tạo độc đáo của tác giả trong việc xây dựng cốt truyện.
2.4 Các loại hình nhân vật
Trong phân loại nhân vật văn học, có nhiều góc độ khác nhau để chia thành các loại hình phù hợp với nội dung và phương diện thể hiện của tác phẩm Nhân vật được chia thành nhân vật chính và nhân vật phụ dựa trên vị trí và vai trò trong cốt truyện Ngoài ra, dựa vào đặc điểm tính cách và mục đích truyền đạt lý tưởng của nhà văn, nhân vật còn được phân thành nhân vật chính diện và phản diện Theo thể loại văn học, các loại nhân vật gồm nhân vật tự sự, nhân vật trữ tình và nhân vật kịch Bên cạnh đó, dựa vào cấu trúc hình tượng, nhân vật được phân thành nhân vật chức năng, loại hình, tính cách và tư tưởng, trong đó nhân vật chức năng (hay mặt nạ) thường được hư cấu để đảm nhận các chức năng đặc thù như Bụt, tiên giúp đỡ các nhân vật thiện lành.
Nhân vật lý tưởng Huấn Cao (kết tinh vẻ đẹp của khí phách anh hùng, thiên lương trong sáng và nghệ sĩ tài hoa) Nhân vật tư tưởng: Hộ (Đời thừa), Hoàng (Đôi mắt),Nhĩ (Bến quê) … Đây là những nhân vật được xây dựng nên để minh họa cho một quan điểm, tư tưởng nào đó của nhà văn, hoặc thể hiện tinh thần của thời đại.
Nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu
Trước năm 1975 - Nguyễn Minh Châu xây dựng những nhân vật lý tưởng
Do đặc điểm của văn học cách mạng 1945 - 1975 mang đậm khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn, nên nhân vật trong văn học thời chiến thường tỏa sáng phẩm chất yêu nước, anh hùng cách mạng Qua bút pháp lãng mạn kết hợp với sử thi, nhân vật hiện lên là những con người công dân với vẻ đẹp lý tưởng.
"Mảnh trăng cuối rừng" là truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách của Nguyễn Minh Châu trước 1975 Truyện ngắn được mệnh danh là "trang thơ bằng văn xuôi" Chất thơ lãng mạn ấy kết tinh đậm nét ở hình tượng nhân vật Nguyệt - Nhân vật mang vẻ đẹp lý tưởng từ ngoại hình đến tâm hồn Nhà văn đã đặt Nguyệt vào tình huống truyện đặc sắc, thú vị để vẻ đẹp của Nguyệt được Lãm khám phá trong tình yêu mê muội, lẫn cảm phục: Cuộc gặp gỡ của hai người yêu nhau mà chưa một lần gặp mặt, nhưng lại vô tình đi trên một chuyến xe, cùng đến một điểm hẹn mà không hề hay biết Và đường ra tiền tuyến, cũng chính là đường đến với tình yêu Nguyệt hồn nhiên bộc lộ mình: xinh đẹp, dũng cảm, tình nghĩa Lãm quan sát Nguyệt bằng con mắt tò mò, và trái tim mơ hồ đoán định nhưng chưa chắc chắn
Nguyệt, tên gọi đã gợi lên vẻ đẹp thi vị, lãng mạn như vầng trăng, thể hiện nét đẹp vừa thanh thoát, vừa huyền bí Nhìn từ tên gọi, Nguyệt mang nét đẹp nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, khiến người đọc hình dung về sự tinh tế trong vẻ đẹp của cô gái Nhà văn khéo léo để vẻ đẹp của Nguyệt từ từ hé lộ qua cảm nhận của nhân vật Lãm, chứ không phô trương ngay từ đầu, tạo nên sự hấp dẫn và tò mò Giọng nói trong trẻo, bình tĩnh và có phần bạo dạn của Nguyệt đã để lại ấn tượng mạnh trong lòng người đọc, thể hiện tính cách mạnh mẽ, tự tin của cô qua từng câu chuyện Ca dao "Người thanh tiếng nói cũng thanh" phù hợp để nhấn mạnh vẻ đẹp âm hưởng, khí chất của Nguyệt, khiến hình ảnh cô trở nên sinh động, gợi cảm và đầy ý nghĩa.
Nguyệt là cô gái vừa nữ tính, vừa đầy mạnh mẽ, bản lĩnh.
Nguyệt thu hút Lãm bằng nét đẹp trong sáng và thanh lịch, nổi bật bởi đôi gót chân hồng sạch sẽ và nụ cười tươi tắn Vẻ đẹp của cô mang nét mát mẻ như sương núi, nhẹ nhàng và thanh thoát, đặc biệt khi cô diện nón trắng, tạo hình ảnh như một công chúa giữa rừng xanh Mái tóc dày, thơm ngát và trẻ trung của Nguyệt tỏa sáng, làm nổi bật vẻ đẹp tự nhiên và quyến rũ của cô Thật sự, vẻ đẹp của người phụ nữ không chỉ nằm ở nét ngoại hình mà còn ở trong mắt người yêu, chính là điều khiến Nguyệt trở nên lộng lẫy và quyến rũ trong mắt Lãm.
Ngay từ hình ảnh đầu tiên, Nguyệt đã làm xao động trái tim chàng trai với vẻ đẹp thanh nhã, quyến rũ, đầy nữ tính
Nguyệt ngày càng khiến Lãm cảm phục về vẻ đẹp tâm hồn và tinh thần dũng cảm của cô trong cuộc chiến tranh ác liệt Cô là hình mẫu nữ thanh niên xung phong dũng cảm, dám đối mặt với hiểm nguy để dẫn đường cho đồng đội, bất chấp tính mạng của mình, thể hiện lòng hy sinh cao cả và phẩm chất anh hùng Giọng nói trong trẻo của Nguyệt như một bản nhạc giữa sự gầm rú của chiến tranh, tượng trưng cho tuổi trẻ và sự sống không thể bị tàn phá bởi bom đạn Dù bị thương, vẻ đẹp của cô vẫn lộng lẫy, tinh khiết, vượt lên trên khốc liệt của câu chuyện chiến tranh, thể hiện vẻ đẹp lý tưởng của tuổi trẻ Trong lòng Lãm, Nguyệt đã nảy sinh một tình yêu chân thành, mãnh liệt và đầy cảm phục, mặc dù chưa gặp mặt trực tiếp nhưng qua thư từ và lời kể, cô đã luôn thầm yêu và đợi chờ chàng trai trong tim Tình yêu của Nguyệt trở nên lãng mạn, kỳ diệu giữa rừng Trường Sơn trong đêm trăng, làm nổi bật niềm tin bất diệt của cô vào cuộc sống và tình yêu đất nước Nguyễn Minh Châu xây dựng hình tượng Nguyệt cùng hình ảnh mặt trăng non vừa sáng trong, dịu hiền, tượng trưng cho sự mơ ước và khát vọng tìm kiếm tình yêu đích thực trong thời chiến Ông khéo léo khai thác đề tài chiến tranh theo góc nhìn thi vị, lãng mạn, cho rằng chiến tranh không chỉ là mất mát, hy sinh mà còn là nơi khám phá tình yêu và tìm lại chính mình Từ đó, nhà văn gửi gắm thông điệp rằng, trong chiến tranh khốc liệt, con người cần yêu thương và tin tưởng nhau hơn để vượt qua thử thách và chiến thắng, đồng thời phát hiện ra những vẻ đẹp nội tâm tiềm ẩn của mỗi con người, như những viên ngọc quý không tì vết, bất chấp bom đạn có thể tàn phá mọi thứ vật chất.
Các loại hình nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu sau 1975 …14 1 Nguyễn Minh Châu tập trung xây dựng những nhân vật bình thường trong cuộc sống đời thường
Trong giai đoạn chiến tranh và cách mạng, văn học chủ yếu nhìn nhận con người qua tư cách công dân, dân tộc và giai cấp, phù hợp với hoàn cảnh lịch sử thời bấy giờ Sau đổi mới năm 1975, văn học Việt Nam mở rộng cách tiếp cận con người, quan tâm đến cả bản thể sống động, vừa mang tính cá nhân, vừa chứa đựng nhân loại phổ quát Nhà văn sau 1975 khám phá và biểu hiện con người theo nhiều chiều hướng, từ những phẩm chất cao cả, phi thường đến những khuyết điểm, thói xấu, và cả những vùng bí ẩn của tâm linh và ý thức Nhận thức mới về con người đã dẫn đến sự thay đổi trong thế giới nhân vật, phản ánh sâu sắc quá trình phát triển của đời sống tâm lý và xã hội.
Nguyễn Minh Châu là nhà văn tiên phong trong công cuộc đổi mới văn học Việt Nam, nổi bật với việc sáng tạo các nhân vật phức hợp, đa chiều và chân thực Ông đặc biệt chú trọng phát triển những nhân vật đời thường, nhân vật tự vấn và những kiểu nhân vật chức năng tự sự mang tính biểu tượng cao Sáng tác của ông góp phần mở ra con đường mới cho văn học đổi mới, phản ánh chân thực cuộc sống và tâm lý nhân vật.
2.1 Nguyễn Minh Châu tập trung xây dựng những nhân vật bình thường trong cuộc sống đời thường
Sau 1975, con người trong truyện Việt Nam phản ánh hình ảnh những người bình thường với cuộc sống phong phú, phức tạp Trong văn học, con người bình thường đại diện cho những nhân vật đời thường, thuộc số đông, mang trong mình những ưu điểm và khuyết điểm, những mặt mạnh và yếu của cuộc sống.
Sau năm 1975, Nguyễn Minh Châu nổi bật với ý thức đổi mới toàn diện trong nền văn học Việt Nam, chuyển từ cảm hứng sử thi lãng mạn sang cảm hứng triết luận về giá trị nhân bản đời thường Ngòi bút của ông tập trung khai thác đề tài thế sự, đặc biệt là những vấn đề của cá nhân trong quan hệ xã hội phức tạp, với trọng tâm là con người trong hành trình mưu sinh và tìm kiếm hạnh phúc, hoàn thiện nhân cách Ông đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của văn học đổi mới sau 1975 và được xem là một trong những nhà văn mở đường tài năng nhất của văn học Việt Nam hiện đại Nguyễn Minh Châu nhấn mạnh rằng “văn học và cuộc sống là hai vòng tròn đồng tâm, với con người làm trung tâm,” và nhà văn chân chính luôn mang trong mình tình yêu cuộc sống, đặc biệt là tình yêu thương con người Tác phẩm của ông là hành trình không ngừng tìm kiếm những giá trị ẩn sâu trong tâm hồn con người, trong đó các vấn đề về số phận và đạo đức nhân cách luôn đặt ra một cách cấp thiết, đặc biệt rõ nét trong giai đoạn những năm 1980 trở đi.
Trong thế giới nhân vật đời thường của Nguyễn Minh Châu, người đàn bà làng chài xuất hiện như biểu tượng của cuộc đời bi thảm và số phận bất hạnh, sống trong khung cảnh bình yên của buổi sáng nơi vùng biển Ngoại hình của chị được khắc họa với dáng vẻ lam lũ, mệt mỏi, khuôn mặt mụ rỗ, đượm buồn sau một đêm thức trắng kéo lưới và dường như luôn trong trạng thái buồn ngủ Chị mặc chiếc áo bạc phếch, rách rưới, nửa thân dưới ướt đẫm nước biển, thể hiện cuộc sống nghèo khổ và cực nhọc của người dân làng chài Cuộc đời của chị là hành trình đầy bi kịch bởi những bất hạnh như nhan sắc không nổi bật, đông con và gánh nặng mưu sinh khiến chị trở thành nạn nhân của bạo hành gia đình Chị không chỉ chịu đựng những trận đòn dã man của chồng, với tỷ lệ đánh nhẹ nết 3 ngày/lần, nặng 5 ngày/lần, mà còn bị dày vò về tinh thần, luôn lo lắng cho sự an toàn của con cái Dù cố gắng giấu kín, những vết tích hành hạ trên người khiến chị cảm thấy đau đớn, xấu hổ và nhục nhã trước những nỗi đau gia đình.
Câu chuyện về người đàn bà trong bài viết thể hiện hình ảnh cảm động khi bà vừa ôm chầm lấy đứa trẻ vừa thể hiện sự khó khăn, nghẹn ngào trong cảm xúc Hình ảnh người đàn bà ngồi xệp xuống, ôm lấy con rồi lại vái lạy thể hiện sự hy sinh và mong muốn bảo vệ cho tương lai của con Câu chuyện phản ánh cuộc đời nhiều người phụ nữ nhỏ bé, sống âm thầm, chịu đựng nhiều khổ cực trong cuộc sống hàng ngày Đây là một câu chuyện nhân văn về tinh thần kiên cường, tình mẫu tử thiêng liêng của người phụ nữ trong cuộc sống thường nhật.
Người đàn bà hàng chài biểu tượng của sự chất phác, lam lũ và nhẫn nhịn, là hiện thân của đức hy sinh cao đẹp, yêu thương vô bờ bến dành cho con cái Chị sẵn sàng chịu đựng mọi đau đớn, thầm lặng hi sinh bản thân để mang lại hạnh phúc nhỏ nhoi nhưng thiêng liêng cho gia đình, đặc biệt là những đứa con bé bỏng Niềm vui lớn nhất của chị là nhìn thấy đàn con no đủ, hạnh phúc, thể hiện tinh thần hy sinh cao cả của người mẹ Việt Nam Nhà văn đã tinh tế khám phá vẻ đẹp của người đàn bà với khả năng cam chịu, giữ gìn hạnh phúc gia đình giữa khó khăn gian khổ, coi đó là phẩm chất đáng trân trọng và cần thiết Trong hoàn cảnh éo le, chị vẫn giữ vững tình yêu thương dành cho chồng và con, vượt qua nỗi đau cá nhân để bảo vệ mái ấm nhỏ bé của mình, thể hiện phẩm chất truyền thống cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam Sự mạnh mẽ nội tâm và tình yêu thương bao la của chị chính là sức mạnh giúp chị vượt qua bi kịch, giữ gìn ngọn lửa hạnh phúc gia đình, như một đức tính thiêng liêng và cao quý Chính hình ảnh người đàn bà làng chài trong tác phẩm trở thành biểu tượng đẹp đẽ của sự chịu đựng, đức hi sinh và tình mẫu tử cao cả, thể hiện vẻ đẹp chân thực và nhân văn trong văn học giai đoạn 1945–1975.
Chị là người đàn bà thất học nhưng giản dị, chân chất, và sống rất sâu sắc, hiểu đời hơn cả những trí thức Trước mặt chị, những người có trình độ cao như chánh án và phóng viên nhiếp ảnh đã từng trải qua chiến tranh nhưng lại tỏ ra nông cạn và hời hợt trước thực tế khắc nghiệt của gia đình và cuộc sống của hàng nghìn người lao động khác Người đàn bà quê mùa, lam lũ, thất học này đã giúp các vị trí thức mở rộng tầm nhìn, từ những quan điểm đơn giản về cuộc đời để nhận thức được những nghịch lý đau xót, trái ngược của cuộc sống mà nhiều người vẫn phải chấp nhận để duy trì sự sống.
Người đàn bà hàng chài là nhân vật thể hiện những khám phá sâu sắc của nhà văn về con người và đời sống, đặc biệt là những bi kịch cá nhân và số phận nhỏ bé ẩn mình trong đời thường Qua nhân vật này, Nguyễn Minh Châu gửi gắm một quan điểm khám phá cuộc sống theo hướng đa diện, nhiều chiều để nhận thấy những bất ngờ và uẩn khúc trong nội tâm con người Tính cách mâu thuẫn của người phụ nữ làng chài thể hiện tư tưởng nhân bản sâu sắc của nhà văn, phản ánh thực tế xã hội và ý tưởng rằng con người sống trong cộng đồng, phải chịu đựng đau đớn để gắn bó, hòa hợp với nhau trong một xã hội đầy mâu thuẫn, như chiếc thuyền nhỏ đầy thử thách.
Trong cuộc sống, không phải lúc nào con người cũng đấu tranh nhau mà nhiều khi phải chịu đựng lẫn nhau, đặc biệt là những người lao động và lương thiện đã trải qua biết bao đau khổ và bất công để nuôi dưỡng con cái và giữ gìn cuộc sống bền vững Nguyễn Thị Nguyễn Thị đã thể hiện sự tinh tế và sâu sắc trong nhận thức về những hy sinh thầm lặng của những con người này, góp phần làm cho đời sống trở nên bất diệt.
Nguyễn Minh Châu thể hiện tình yêu thương con người với những suy tư sâu sắc và trắc trở, luôn quan tâm đến các thân phận nhỏ bé, đầy đau khổ Ông đặc biệt nhạy cảm với những vẻ đẹp thầm lặng, bền bỉ và mang gương mặt phụ nữ, thể hiện tình cảm nhân đạo sâu sắc trong sáng tác của mình.
Nhân vật người đàn bà trong tác phẩm của Nguyễn Minh Châu góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng của văn xuôi, thể hiện chiều sâu tâm hồn qua hình ảnh phụ nữ đầy cảm xúc Những trang văn của Nguyễn Minh Châu được chắt lọc từ trái tim yêu tha thiết con người, phản ánh tình yêu chân thành và khát vọng khám phá, phát hiện vẻ đẹp tiềm ẩn trong cuộc sống Tình yêu ấy không chỉ dừng lại ở cảm xúc cá nhân mà còn bao hàm khát vọng tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời, tôn vinh nét đẹp nhân hậu và chân thực của con người Việt Nam.
Trong bài viết này, chúng ta khám phá "những hạt ngọc ẩn giấu trong tâm hồn con người" qua những cảm xúc khắc khoải, lo lắng trước sự tồn tại của cái xấu, cái ác trong xã hội Nhân vật Nguyệt trong "Mảnh trăng cuối rừng" được mô tả như một viên ngọc sáng không tỳ vết, còn người đàn bà làng chài tượng trưng cho những hạt ngọc khuất lấp, ẩn mình trong cuộc sống lam lũ, giản dị hàng ngày Câu chuyện nhấn mạnh vẻ đẹp tiềm ẩn trong tâm hồn những người bình thường, dù cuộc đời có nhiều thử thách.
Văn xuôi Việt Nam sau 1975 hướng nội rõ nét, với Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn tiêu biểu thể hiện quan điểm này Tác phẩm của ông phản ánh khát vọng khám phá “con người bên trong con người” thông qua cuộc đấu tranh nội tâm của nhân vật để đạt tới chân - thiện - mĩ Truyện ngắn “Bức tranh” thể hiện cuộc đấu tranh ấy qua những phút giây nhân vật tự đối diện với lương tâm, tự phán xét và tự thức tỉnh nhằm vượt qua bóng tối của tham vọng và ích kỉ Nhân vật họa sĩ trải qua hai lần thức tỉnh quan trọng: lần đầu khi xin lỗi người chiến sĩ vì từ chối vẽ chân dung, và lần thứ hai trong hiệu cắt tóc, khi nhận ra chính mình trong quá khứ, chỉ mong có một chiếc mặt nạ nhỏ xíu để che đậy cảm xúc thật Trước tòa án lương tâm, nhân vật chọn đối diện để giải tỏa nỗi day dứt hoặc bỏ qua, dẫn đến cuộc tự vấn sâu sắc thể hiện qua đối thoại nội tâm giữa hình ảnh người lính và chính mình Sự thật đã được phơi bày, và họa sĩ nhận ra bộ mặt thật của chính mình “trong con người tôi đang sống lẫn lộn người tốt xấu, thiện ác,” thể hiện quá trình thức tỉnh gian nan nhưng đầy nội lực Nguyễn Minh Châu qua tác phẩm vẫn cứ kiên trì tin vào khát vọng hướng thiện của con người, coi đó là cuộc chiến đấu chống lại cái xấu, đồng thời ca ngợi chân lý, sự thật, đẹp và thiện – những giá trị vĩnh cửu của cuộc sống.
Mỗi nghệ sĩ đều có con đường riêng để đến với văn chương và cuộc đời, nhưng tư duy nghệ thuật dù đổi mới đến đâu cũng phải tuân thủ các quy luật chân thiện mỹ và nhân bản Nhà văn chân chính có trách nhiệm khơi nguồn cho dòng sông văn học, góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc vào đại dương nhân loại rộng lớn.
Hướng dẫn học sinh thực hành
Một số đề bài luyện tập
1.1 Đề 1: Phân tích nhân vật Phùng trong truyện ngắn "Chiếc thuyền ngoài xa" của Nguyễn Minh Châu.
1.2 Đề 2: Phân tích hình tượng nhân vật người đàn bà hàng chài trong truyện ngắn
Trong tác phẩm "Chiếc thuyền ngoài xa" của Nguyễn Minh Châu, hình ảnh chiếc thuyền tượng trưng cho vẻ đẹp bình dị, chân thực của cuộc sống, đồng thời phản ánh tư tưởng nhân đạo sâu sắc của tác giả Tương tự, hình tượng bà Tú trong bài thơ "Thương vợ" của Tú Xương thể hiện tình cảm chân thành, trân trọng người phụ nữ mái tóc bạc, qua đó thể hiện lòng nhân ái và đạo lý uống nước nhớ nguồn của người xưa Cả hai tác phẩm đều nhấn mạnh giá trị nhân đạo, đề cao vẻ đẹp đời thường và ý nghĩa của những người phụ nữ trong xã hội, qua đó truyền tải thông điệp nhân văn sâu sắc.
1.3 Đề 3: Bàn về truyện ngắn, nhà văn Tô Hoài cho rằng: "Điều cốt yếu của người viết là phải xây dựng được nhân vật sống động, thật hơn cả con người thật ở ngoài".
Anh/ chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua một số truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu hãy làm sáng tỏ.
1.4 Đề 4: Hình tượng nhân vật được sinh ra từ tâm trí của nhà văn nhưng chỉ thực sự sống bằng tâm trí của người đọc Bằng tri thức của mình về truyện ngắn của
Nguyễn Minh Châu, bạn hãy bình luận ý kiến trên.
1.5 Đề 5: Có ý kiến cho rằng: "Hình tượng nhân vật là phương tiện cơ bản để nhà văn khái quát hiện thực, và ký thác tâm tư, tình cảm của mình."
Anh/ chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua một số truyện ngắn đặc sắc củaNguyễn Minh Châu hãy làm sáng tỏ.
Hướng dẫn học sinh kĩ năng làm bài nghị luận về hình tượng nhân vật
Anh/ chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua một số truyện ngắn đặc sắc của Nguyễn Minh Châu hãy làm sáng tỏ.
1.7 Đề 7: Hãy viết một bài văn bình luận về những đổi mới trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của Nguyễn Minh Châu trong những truyện ngắn sau 1975.
1.8 So sánh quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Minh Châu và Nguyễn Khải trong "Chiếc thuyền ngoài xa" và "Một người Hà Nội".
2 Hướng dẫn học sinh kỹ năng làm bài nghị luận về hình tượng nhân vật
2.1 Kiểu bài phân tích một nhân vật 2.2.1 Đặc điểm Đây là dạng đề cơ bản, trọng tâm khi ôn thi THPTQG Học sinh cần nắm vững đặc trưng của nhân vật trong tác phẩm tự sự; tức là bám sát vào các chi tiết về: ngoại hình, hành động, ngôn ngữ, tính cách, tâm lý, mối quan hệ với các nhân vật khác… để thấu hiểu được số phận, phẩm chất và ý nghĩa của nhân vật Từ đó, khái quát lên nét độc đáo trong nghệ thuật xây dựng nhân vật và tấm lòng với con người, cuộc đời, những triết lý sâu sắc của nhà văn.
2.2.2.1 Mở bài – Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.
– Bước 1: Giới thiệu chung: Tác giả, tác phẩm (xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, tóm tắt ngắn gọn cốt truyện, nội dung chủ đạo), nhân vật.
Trong bước 2 của quá trình phân tích nhân vật theo yêu cầu đề bài, học sinh cần linh hoạt điều chỉnh phương pháp phân tích phù hợp với đặc điểm riêng của từng nhân vật Việc hiểu rõ tính cách, hành vi và các đặc điểm nổi bật của nhân vật sẽ giúp bài viết trở nên sâu sắc và thuyết phục hơn Học sinh nên chú ý đến việc khai thác các khía cạnh tâm lý, hành động và mối quan hệ của nhân vật để làm rõ nét tính cách trong bài viết Phân tích nhân vật một cách linh hoạt sẽ giúp thể hiện cái nhìn toàn diện, sâu sắc và phù hợp với yêu cầu đề bài, đồng thời tối ưu hóa hiệu quả SEO khi trình bày nội dung.
– Bước 3: Đánh giá về nhân vật:
Ý nghĩa của nhân vật trong việc thể hiện tư tưởng chủ đề của tác phẩm
Nghệ thuật xây dựng nhân vật.
Thể hiện tấm lòng và tài năng của tác giả.
- Khẳng định sức sống của nhân vật.
2.2.3 Dàn ý minh họa Đề 1: Phân tích nhân vật Phùng trong truyện ngắn "Chiếc thuyền ngoài xa" của Nguyễn Minh Châu
- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.
2.2.3.2 Thân bài a Giới thiệu chung
- Giới thiệu tác giả Nguyễn Minh Châu.
- Nêu những nét khái quát về truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”: hòan cảnh sáng tác, xuất xứ, tóm tắt ngắn gọn cốt truyện, nội dung chủ đạo
Trong tác phẩm, nhân vật Phùng được xây dựng thành công là hình tượng nghệ sĩ khao khát khám phá và sáng tạo ra cái đẹp Anh luôn lo lắng, trăn trở và suy tư về nhân cách, cuộc đời con người, thể hiện rõ tâm huyết và đam mê nghệ thuật của một người nghệ sĩ chân chính Hình bóng Phùng phản ánh giá trị nhân đạo và khát vọng nghệ thuật, góp phần làm sâu sắc thêm chủ đề của tác phẩm.
* Một tâm hồn nhạy cảm và say mê cái đẹp:
Khi đối diện trước vẻ đẹp tuyệt mỹ do thiên nhiên ban tặng, nghệ sĩ Phùng cảm thấy bối rối và trái tim như bị bóp thắt lại Anh tưởng chừng đã khám phá ra chân lý của sự hoàn thiện và bắt gặp khoảnh khắc trong trẻo, thuần khiết của tâm hồn.
- Anh nhanh chóng kết luận cái đẹp mà anh vừa phát hiện chính là đạo đức.
Nghệ sĩ Phùng thể hiện rõ cảm xúc khi trải nghiệm sự thăng hoa của tâm hồn trước vẻ đẹp của nghệ thuật Anh cảm nhận được sức mạnh kỳ diệu của nghệ thuật trong việc thanh lọc tâm hồn, như một triết gia đã từng nói: "Nghệ thuật thanh lọc tâm hồn con người." Đây chính là sức mạnh kỳ diệu của nghệ thuật, giúp con người cảm nhận và truyền cảm hứng từ vẻ đẹp nghệ thuật.
Nghệ sĩ Phùng thể hiện rõ sự nhạy cảm và tinh tế trước vẻ đẹp qua những khoảnh khắc hạnh phúc tràn đầy trong tâm hồn Phùng đã có những giây phút thăng hoa đúng nghĩa, khi cảm nhận được sự thiêng liêng của nghệ thuật và cái đẹp mà cuộc sống ban tặng Qua đó, người đọc dễ dàng nhận thấy anh là một nghệ sĩ có khả năng kết nối sâu sắc với cảm xúc và sáng tạo nghệ thuật từ những trải nghiệm tinh tế, chân thực nhất.
* Vẻ đẹp sâu xa của nghệ sĩ Phùng chính là một tấm lòng trăn trở, lo âu về thân phận con người:
- Khi chứng kiến cảnh bạo hành trong gia đình hàng chài:
Phùng kinh ngạc trước vẻ đẹp ngoại cảnh, đến mức anh đứng há hỏng miệng xem xét Tuy nhiên, anh nhận ra rằng đằng sau vẻ đẹp tuyệt mỹ là một cảnh tượng xấu xa, phi đạo đức, khiến những bức ảnh trở nên ghê sợ và chiếc thuyền mơ ước dần tan biến.
Phùng đã phản ứng mạnh mẽ, sửng sốt và căm phẫn khi xông vào can thiệp để bảo vệ người đàn bà hàng chài, thể hiện giá trị nhân văn vượt lên trên nghệ thuật Hành động của anh vứt chiếc máy ảnh xuống đất để chạy tới cứu người phản ánh thông điệp rằng cuộc đời chân thực của người nghệ sĩ nằm ngay trong cuộc sống gần gũi, không xa rời nghệ thuật Nghệ thuật chỉ là phù du nếu bỏ qua những nỗi đau, niềm vui và tình cảm chân thành của cuộc sống thường ngày Một người nghệ sĩ chân chính trước tiên phải là người biết rung động, yêu thương và chia sẻ nỗi đau của cuộc đời để có thể sáng tạo ra những tác phẩm đích thực mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
- Phùng lắng nghe, day dứt với chuyện đời người đàn bà hàng chài:
Anh đã nhờ Đẩu, người bạn chiến đấu lâu năm và hiện là chánh án của tòa án huyện, mời người đàn bà đến tòa để được tư vấn giải thoát khỏi những trận đòn bạo hành và tìm kiếm sự an toàn.
Người phụ nữ van xin tòa án xử phạt và bỏ tù mình, nhưng không muốn bỏ con Phùng cảm thấy căn phòng tràn ngập gió biển như bị hút hết sinh khí, phản ánh sự bối rối về lựa chọn của người đàn bà.
→ Phùng cảm thấy lo lắng về thân phận và tương lai của người đàn bà bất hạnh
Phùng nhận ra rằng cuộc đời đầy biến cố và con người luôn đối mặt với nhiều thử thách, khiến anh không thể nhìn cuộc sống một cách đơn giản Anh phải nghĩ sâu hơn về bản chất của cuộc sống để khám phá những nghịch lý, cũng như tìm kiếm những giá trị quý giá ẩn sâu trong tâm hồn những người lao động Qua đó, Phùng nhận thức rằng đằng sau vẻ ngoài quê mùa, thất học của người đàn bà là trái tim yêu thương, giàu đức hy sinh và sự thấu hiểu sâu sắc về cuộc đời.
→ Đây là những khoảnh khắc mà con người và cuộc đời đã ban cho người nghệ sĩ.
Nó là minh chứng cho quan niệm của nhà văn Nguyễn Minh Châu về mối quan hệ giữa văn học và đời sống, nơi cả hai đều là hai vòng tròn đồng tâm với con người làm trung tâm Mỗi tác phẩm văn học như một lát cắt, một bản ghi chép của Quá trình đời sống con người, phản ánh hành trình dài hướng tới sự hoàn thiện nhân cách.
Sau khi thấu hiểu sâu sắc về cuộc đời, người nghệ sĩ Phùng nhìn con thuyền cũ không còn như ánh hồng ban mai, mà trở nên biểu tượng cho hành trình chông gai giữa sóng gió phong ba Trong mắt anh, con thuyền vẫn giữ nguyên hình dạng, nhưng đã mang trong mình những trăn trở và suy tư của người nghệ sĩ về cuộc đời đầy thử thách.
Nghệ sĩ Phùng đã tạo ra một tác phẩm ảnh nghệ thuật có giá trị, trong đó bức ảnh đen trắng khép lại vẫn hé lộ nét hồng của ánh ban mai, biểu tượng cho vẻ đẹp nghệ thuật tuyệt mỹ Hình ảnh người đàn bà với tấm lưng áo bạc phếch thể hiện những nghịch lý và trái ngang của cuộc đời đầy thử thách.
Bức ảnh nghệ thuật như biểu tượng cho mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, thể hiện rằng chiếc thuyền nghệ thuật dù ở xa hay gần thì cuối cùng cũng tập trung vào con người Như Nguyễn Minh Châu từng nói, "Văn học và cuộc sống đều là những vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người," phản ánh quan điểm nghệ thuật vị nhân sinh tiến bộ của các nghệ sĩ chân chính.
So sánh quan điểm của Nam Cao
Bài viết tham khảo
3.1 Đề 1: Có ý kiến cho rằng: " Hình tượng nhân vật là phương tiện cơ bản để nhà văn khái quát hiện thực, và ký thác tâm tư, tình cảm của mình."
Anh/ chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua một số truyện ngắn đặc sắc của Nguyễn Minh Châu hãy làm sáng tỏ.
Nguyễn Đình Thi từng nhận xét rằng: “Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những vật liệu mượn ở thực tại, nhưng nghệ sĩ không chỉ ghi lại những gì đã có mà còn muốn gửi gắm những ý nghĩa mới mẻ.” Để truyền tải thông điệp đặc biệt đó, hình tượng nhân vật đóng vai trò quan trọng, giúp nhà văn khái quát thực tế và thể hiện tâm tư sâu sắc Các sáng tác của Nguyễn Minh Châu minh chứng rõ ràng rằng, hình tượng nhân vật là phương tiện chủ đạo để xây dựng nội dung và tạo sự kết nối cảm xúc trong tác phẩm nghệ thuật.
Hình tượng nghệ thuật là những bức vẽ về con người, cuộc đời được nhà văn sáng tạo qua liên tưởng và tưởng tượng Nhân vật văn học thể hiện hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm, thể hiện qua các phương tiện nghệ thuật đặc thù của nghệ thuật ngôn từ Nhân vật chính đóng vai trò dẫn dắt người đọc vào thế giới riêng của đời sống, thể hiện suy nghĩ và cảm xúc của nhà văn về con người Hình tượng nhân vật là sự hiện thân những khám phá độc đáo của nhà văn về con người, được nghệ sĩ tài hoa truyền linh hồn và sức sống Chính vì vậy, hình tượng nhân vật chính là "con đẻ tinh thần" của nghệ sĩ, góp phần làm nổi bật nội dung và tư tưởng của tác phẩm văn học.
Hình tượng nhân vật là phương tiện cơ bản giúp nhà văn khái quát hiện thực và gửi gắm tâm tư Trong văn học, hình tượng nghệ thuật phản ánh cuộc sống thông qua sự sáng tạo và lựa chọn có chủ ý của nhà văn, không chỉ sao chép y nguyên những hiện tượng thực tế mà còn thể hiện qua tài năng và trí tưởng tượng của nghệ sĩ Nghệ thuật gần gũi và đồng hành cùng cuộc đời, phát triển theo nhịp sống của xã hội như một người bạn trung thành, góp phần tái hiện cuộc sống một cách tinh tế và đầy cảm xúc Nhờ sự khéo léo trong sáng tạo, hình tượng nghệ thuật biến những vật thể bình thường thành những hình tượng đẹp đẽ, có sức truyền cảm mạnh mẽ và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người tiếp nhận.
Cuộc sống là một bức tranh đa màu sắc với nhiều mảnh ghép gắn kết tạo thành một thể thống nhất, đòi hỏi nhà văn phải phản ánh toàn diện và sâu sắc về đời sống để mang lại giá trị thực sự Nguyễn Minh Châu, sinh ra tại một làng quê miền Trung, đã gắn bó máu thịt với mảnh đất và con người nơi đây, thể hiện qua tác phẩm những nét chân thực về cuộc sống lam lũ của nông dân trên đất cằn cỗi và khắc nghiệt, như lời chia sẻ của Chế Lan Viên: “mảnh đất nhọc nhằn” Trong sáng tác của mình, ông đã khái quát được bức tranh toàn cảnh cuộc sống, khám phá những chân lý sâu xa, góp phần làm sáng tỏ bản chất và cốt lõi của đời sống người nông dân.
Những ruộng đói mùa, những đồng đói cỏ thể hiện cuộc sống gian lao và nghèo khó, khi đất đai không đủ nuôi dưỡng người dân Những đồi sim không đủ quả để đảm bảo nguồn thực phẩm, khiến cuộc sống trở nên khốn khó hơn bao giờ hết Trong hoàn cảnh ấy, ít tiếng cười vui, thay vào đó chỉ còn tiếng gió mù trời và tiếng súng chen lấn, phản ánh sự bất an và nỗi lo lắng của thế hệ trước.
Hình tượng lão Khúng trong “Phiên chợ Giát” được khắc họa là một nông dân lam lũ suốt đời gắn bó với đất đai, phản ánh thân phận “nửa người nửa vật” của người nông dân Việt Nam Những hình ảnh như “một anh nông dân suốt đời đi sau con bò vạch những luống cày trong đêm tối” thể hiện sự vất vả, cực nhọc của cuộc đời người nông dân Giấc mơ của lão Khúng trở thành con bò với hình dạng “nửa người nửa bò” không khỏi gợi liên tưởng về số phận “kiếp trâu bò”, một biểu tượng của thân phận hy sinh âm thầm Cuộc đời của bò Khoang chính là hình bóng ẩn dụ cho cuộc đời lam lũ, nghèo khổ của lão Khúng.
Lão như một người nô lệ của cuộc sống, trải qua bao khó nhọc để kiếm sống Tuy cố gắng giải thoát con bò khỏi cuộc đời lam lũ, lão lại chấp nhận số phận nghèo đói, cam chịu số phận của mình Hình ảnh lão Khúng trong tác phẩm Nguyễn Minh Châu thể hiện rõ bi kịch của người nông dân trên chính mảnh đất quê hương.
Nghệ thuật là hình ảnh của cuộc sống khách quan phản chiếu qua đôi mắt cảm xúc, tinh tế của người nghệ sĩ Hình tượng nghệ thuật không chỉ phản ánh thực tế mà còn thể hiện thái độ chủ quan của nghệ sĩ đối với hiện thực đó Theo giáo sư Lê Ngọc Trà, nghệ thuật luôn là tiếng nói của tình cảm, là sự tự do bộc lộ và gửi gắm tâm tư của con người Thông qua các hình tượng nghệ thuật, nhà văn thể hiện rõ những suy tư, ước mơ, khát vọng về con người và cuộc sống, góp phần truyền tải thông điệp sâu sắc đến độc giả.
Tiếng nói của cảm xúc ban đầu luôn phản ánh tiếng nói của một cá nhân, nhưng qua quá trình tự diễn đạt và chia sẻ tâm tư, văn học đã trở thành tiếng nói chung lan toả sức mạnh cảm xúc và lòng đồng cảm Những tác phẩm văn học tạo ra tiếng vọng sâu sắc, kêu gọi sự đồng cảm của độc giả, giúp hàng triệu người tìm thấy chính mình trong từng câu chữ của người nghệ sĩ.
Nguyễn Minh Châu đã dành trọn trái tim yêu thương và tin tưởng trên hành trình khám phá “hạt ngọc” bên trong mỗi con người, lặng lẽ sẻ chia và thấu hiểu cuộc đời qua những trang viết đậm đà chất văn và cảm xúc Trong tác phẩm “Bến quê”, hình tượng nhân vật Nhĩ gửi gắm triết lý sâu sắc về cuộc sống, khi anh nhận ra vẻ đẹp bình dị của quê hương và con người chỉ ở cuối cuộc đời, nhấn mạnh rằng con người dễ bị những cám dỗ và vòng vèo trên đường đời, nhưng cần tỉnh thức để hướng tới những giá trị chân thực, giản dị và bền vững Qua hình tượng ông họa sĩ trong truyện ngắn “Bức tranh”, Nguyễn Minh Châu nhấn mạnh sức mạnh của việc vượt lên cái thấp hèn, ích kỉ để tìm ra vẻ đẹp của thiện lành Các tác phẩm của ông luôn gửi gắm thông điệp ý nghĩa, đề cao sự tự suy ngẫm, khuyên người đọc hãy tạm dừng nhịp sống hối hả để ý thức về chính mình và những giá trị chân chính trong cuộc đời.
Nguyễn Minh Châu là nhà văn có tình cảm深 dànhcho những người nông dân nghèo khổ, thể hiện qua các tác phẩm với niềm thương xót và sẻ chia chân thành Trong tác phẩm “Phiên chợ Giát”, hình tượng lão Khúng phản ánh những suy tư ngậm ngùi và khát vọng về hạnh phúc của nhà văn, qua nhân vật dựa trên nguyên mẫu là cháu ruột ông Nhà văn thể hiện sự trăn trở về số phận của con người miền đất khắc nghiệt, bị ảnh hưởng bởi thiên nhiên tàn khốc và chiến tranh, đồng thời đặt câu hỏi về khả năng phát huy mặt tích cực của xã hội để không bỏ rơi những con người đã cống hiến hết mình cho cách mạng và cộng đồng Qua đó, Nguyễn Minh Châu nhấn mạnh rằng hình tượng nhân vật là phương tiện chủ đạo giúp nhà văn khái quát thực tại và gửi gắm tâm tư, nêu bật ý nghĩa sâu sắc của nghệ thuật xây dựng nhân vật trong sáng tác.
Nguyễn Minh Châu là nhà văn có những đóng góp to lớn trong nền văn học Việt Nam, được mệnh danh là “người kế tục xuất sắc những bậc thầy của nền văn xuôi Việt Nam và người mở đường rực rỡ cho các thế hệ viết trẻ” Trong cả hai giai đoạn sáng tác, ông đã xây dựng những hình tượng độc đáo, tiêu biểu, mang lại cho độc giả những tác phẩm đầy ý nghĩa sâu sắc, góp phần làm phong phú văn học nước nhà.
Trước năm 1975, các tác phẩm của nhà văn tái hiện rõ nét cuộc sống và chiến đấu của nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, với hình tượng nhân vật là những viên ngọc sáng đẹp, không tỳ vết Những nhân vật trong sáng tác của ông luôn được khắc họa là những người có phẩm chất trong sáng, hy sinh vì Tổ quốc, sẵn sàng từ bỏ cuộc sống tương lai để tham gia chiến đấu với tinh thần lạc quan, vô tư Nguyễn Minh Châu đã khéo léo xây dựng hình tượng nhân vật như được bao bọc trong một bầu không khí vô trùng, thể hiện sự trong sáng và cao đẹp Đặc biệt, nhân vật Nguyệt trong “Mảnh trăng cuối rừng” là biểu tượng cho lý tưởng và sức mạnh của người chiến sĩ, hiện lên vừa lãng mạn dưới ánh trăng thơ mộng, vừa anh hùng trong những giây phút chiến đấu chống lại bom đạn địch, phản ánh vẻ đẹp nhân cách và tinh thần bất khuất của người chiến sĩ trong thời kỳ kháng chiến.
Trong tác phẩm, hiện thực chiến tranh khốc liệt với những cung đường bị đánh bom tọa độ, thiếu thốn gian nan, mất mát và hy sinh được tái hiện chân thực Nguyệt và Lãm đại diện cho thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống giặc, thể hiện lòng yêu nước, tinh thần anh dũng và ý chí kiên cường vượt qua mọi khó khăn của thời kỳ chiến tranh ác liệt.