Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất quy trình và cách thức tổ chức DHPH chuyên đề ĐLTN lớp 12 THPT nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, phát triển năng lực của HS trong học tập, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí ở trường phổ thông
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của tổ chức DHPH chuyên đề Địa lí tự nhiên lớp 12 ở trường THPT
- Xác định các nguyên tắc và yêu cầu của việc tổ chức DHPH chuyên đề Địa lí tự nhiên lớp 12 ở trường THPT
- Xây dựng quy trình tổ chức DHPH chuyên đề Địa lí tự nhiên lớp 12 THPT
- Thiết kế và tổ chức DHPH một số nội dung trong chuyên đề Địa lí tự nhiên lớp 12 THPT
- Tiến hành TN sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của đề tài
- Đưa ra kết luận và kiến nghị đối với việc tổ chức DHPH ở trường THPT
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu quy trình và cách thức tổ chức DHPH chuyên đề Địa lí tự nhiên lớp 12 THPT
- Về nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu về cách thức tổ chức DHPH trong chuyên đề ĐLTN lớp 12 THPT
- Về địa bàn nghiên cứu: Đề tài tiến hành khảo sát GV và HS, tiến hành thực nghiệm tại Trường THPT Lê Lợi - Tân Kỳ - Nghệ An
- Phương pháp nghiên cứu phân tích và tổng hợp tài liệu: Tác giả đã nghiên cứu tài liệu (về DHPH, PPDH Địa lí, chỉ thị của Bộ GD&ĐT,…); trang Web có liên quan; chương trình và sách giáo khoa Địa lí 12 THPT Tác giả đã thu thập, lựa chọn, phân tích, tổng hợp các tài liệu một cách tổng thể, toàn diện và khoa học để có cái nhìn khách quan, chính xác về các vấn đề nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả thường xuyên tham khảo ý kiến của các chuyên gia và trao đổi với giảng viên phổ thông có nhiều kinh nghiệm giảng dạy môn Địa lý Phương pháp này giúp đảm bảo các kết luận trong bài viết chính xác và tin cậy, đồng thời nâng cao chất lượng nội dung theo chuẩn SEO.
Phương pháp quan sát trực tiếp các hoạt động dạy giúp đánh giá hiệu quả của tổ chức DHPH trong hoạt động học của học sinh Việc quan sát hành vi, thái độ học tập của từng HS và ghi chép những sự thay đổi giúp đưa ra nhận xét chính xác về kết quả đạt được Đây là phương pháp quan trọng để điều chỉnh, nâng cao chất lượng dạy và học, đảm bảo hoạt động tổ chức DHPH phát huy tối đa hiệu quả.
- Phương pháp điều tra, khảo sát: Điều tra bằng phiếu hỏi, phỏng vấn GV và
HS trong trường THPT cần được đánh giá chính xác về thực trạng dạy học Địa lí để đưa ra kết luận đúng đắn Việc phân tích rõ ràng giúp hiểu rõ hơn về tình hình tổ chức dạy học và hình thức dạy học môn Địa lí, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy trong các trường THPT Đánh giá đúng thực trạng là bước quan trọng để cải thiện phương pháp giảng dạy và nâng cao hiệu quả học tập môn Địa lí cho học sinh phổ thông.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm được xác định rõ ràng với mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng và nội dung nghiên cứu Việc ghi chép giờ dạy thực nghiệm cùng với kết quả phân tích bài kiểm tra và phiếu khảo sát giúp đánh giá chính xác tính khả thi và hiệu quả của việc tổ chức DHPH Chuyên đề ĐLTN 12 tại trường THPT Phân tích dữ liệu từ các hoạt động thực nghiệm là cơ sở để đưa ra các đánh giá chính xác về hiệu quả của phương pháp này trong nâng cao chất lượng giảng dạy.
Phương pháp thống kê toán học là công cụ quan trọng để xử lý các số liệu đã thu thập, giúp định lượng kết quả thử nghiệm một cách chính xác Nhờ vào phần mềm thống kê, chúng ta có thể phân tích dữ liệu một cách có hệ thống, từ đó xác định rõ hiệu quả của đề tài Việc sử dụng phương pháp thống kê đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy trong các kết quả nghiên cứu, là nền tảng để minh chứng cho hiệu quả của đề tài một cách thuyết phục.
5 Tính mới của đề tài
- Hệ thống hóa cơ sở lí luận của DHPH và làm sáng tỏ khả năng vận dụng DHPH trong chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 ở trường THPT;
- Đề xuất được nguyên tắc, yêu cầu, quy trình và cách thức tổ chức DHPH chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 ở trường THPT;
- Điều tra, đánh giá được thực trạng việc tổ chức DHPH trong chuyên đề ĐLTN 12 THPT và khảo sát được năng lực của HS lớp 12 THPT;
- Thiết kế và tổ chức DHPH một bài trong chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 THPT theo quan điểm DHPH khác
- Đã chứng minh được tính hiệu quả và khả thi của tổ chức DHPH trong chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 THPT qua kết quả TN sư phạm;
- Đưa ra kết luận và kiến nghị có ý nghĩa khoa học và thực tiễn
6 Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần Đặt vấn đề, Kết luận Phụ lục và Tài liệu tham khảo, cấu trúc đề tài gồm 3 chương
Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và tổ chức thực hiện dạy học phân hóa trong chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 THPT
Chương 2 Xây dựng quy trình và cách thức tổ chức thực hiện dạy học phân hóa trong chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 THPT
Chương 3 Thực nghiệm sư phạm
PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Chương 1 trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng quan điểm dạy học phân hóa để xây dựng và tổ chức thực hiện chuyên đề địa lý tự nhiên lớp 12 Việc áp dụng phương pháp này nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh một cách toàn diện Dạy học phân hóa giúp phù hợp với trình độ và nhu cầu học của từng học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn địa lý Thông qua các hoạt động phân hóa, học sinh có cơ hội phát triển tư duy độc lập, sáng tạo và kỹ năng phân tích, tổng hợp nội dung kiến thức địa lý Từ đó, chuyên đề hướng tới mục tiêu giúp học sinh nâng cao nhận thức về thế giới tự nhiên và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề trong lĩnh vực địa lý.
1.1 Cơ sở lí luận 1.1.1 Dạy học phân hóa 1.1.1.1 Quan niệm về dạy học phân hóa
DHPH đã được triển khai rộng rãi trên nhiều quốc gia trên thế giới và ngày càng thu hút sự quan tâm trong giai đoạn đổi mới căn bản toàn diện giáo dục tại Việt Nam Việc áp dụng DHPH góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, thúc đẩy sự sáng tạo và phát triển toàn diện cho học sinh Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, DHPH đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các phương pháp giảng dạy tiên tiến và hiệu quả hơn Việt Nam đang tích cực nghiên cứu và triển khai DHPH như một giải pháp nhằm nâng cao cơ hội học tập và phát triển của học sinh trong thời kỳ đổi mới toàn diện.
DHPH (Đại học Phát triển Hà Nội) là phương pháp tiếp cận dạy và học linh hoạt, nhằm đáp ứng đa dạng nhu cầu của học sinh trong cùng một lớp, tối đa hóa năng lực cá nhân của từng học sinh Phương pháp này tạo ra quá trình giảng dạy phù hợp nhất với từng đối tượng, giúp học sinh phát triển toàn diện và đạt hiệu quả học tập cao nhất Theo các chuyên gia, việc áp dụng DHPH không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn thúc đẩy sự tự chủ và tích cực học tập của học sinh.
Lewis và Batts nhấn mạnh rằng DHPH (Điều chỉnh hoạt động dạy học) là quá trình điều chỉnh nội dung, kế hoạch và môi trường học nhằm đáp ứng sự đa dạng trong nhu cầu học tập của học sinh Đây là phương pháp quan trọng giúp tạo ra môi trường học tập linh hoạt, phù hợp với từng học sinh, nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập Việc thực hiện DHPH không chỉ giúp các giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy phù hợp mà còn thúc đẩy sự phát triển toàn diện của học sinh trong quá trình học tập.
Tomlinson, Brimijoin và Narvaez nhận định rằng DHPH là triết lý dạy học dựa trên nguyên tắc điều chỉnh quá trình giảng dạy phù hợp với trình độ, sở thích và phong cách học tập của học sinh Phương pháp này nhấn mạnh việc cá nhân hóa quá trình học để giúp học sinh học tập hiệu quả hơn DHPH coi trọng sự linh hoạt của giáo viên trong việc thích nghi với đa dạng nhu cầu và năng lực của học sinh Áp dụng DHPH, giáo viên có thể tối ưu hóa khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh thông qua việc phù hợp hóa phương pháp giảng dạy.
Jenifer Fox và Whitney Hoffman nhấn mạnh rằng DHPH bao gồm việc lập kế hoạch giảng dạy phù hợp với nhiều cấp độ về kiến thức, sở thích, nền tảng văn hóa, cũng như các nhu cầu thể chất và xã hội của học sinh.
Tôn Thân định nghĩa DHPH là phương pháp dạy học dựa trên sự khác biệt của người học về năng lực, sở thích và nhu cầu, nhằm tổ chức các hoạt động học phù hợp để đạt hiệu quả cao nhất Mục tiêu của DHPH là tạo ra kết quả học tập tối ưu và thúc đẩy sự phát triển toàn diện cho từng cá nhân, đồng thời đảm bảo công bằng trong giáo dục Phương pháp này yêu cầu sự tổ chức linh hoạt và cá nhân hóa quá trình giảng dạy để phù hợp với điều kiện học tập đa dạng của người học.
DHPH (Dạy học theo khả năng) là phương pháp giảng dạy mà giáo viên điều chỉnh quá trình học phù hợp với từng cá nhân hoặc nhóm học sinh để phát huy tối đa năng lực học tập của mỗi em Phương pháp này nhằm tạo ra môi trường học tập cá nhân hóa, giúp học sinh phát triển toàn diện và nâng cao hiệu quả học tập Theo Lê Thị Thu Hương, DHPH là cách tiếp cận dạy học linh hoạt, chú trọng vào đặc điểm và khả năng của từng học sinh để thúc đẩy sự tiến bộ cá nhân trong quá trình học.
Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm
2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình tổng thể nêu rõ:
