NỘI DUNG
kế các hoạt động khởi động nhằm nâng cao hứng thú học tập
2.1 Những điểm cần lưu ý khi tổ chức hoạt động khởi động.
* Nhiệm vụ học tập trong hoạt động khởi động cần đảm bảo rằng, học sinh không thể giải quyết trọn vẹn với kiến thức, kĩ năng cũ
* Cần có nhiều hình thức, phương pháp khởi động để gây hứng thú cho học sinh.
Tình huống và câu hỏi mở đầu chỉ mang tính chất sơ bộ hoặc dự đoán kết quả, nhưng vẫn chưa thể giải thích đầy đủ bằng kiến thức và kỹ năng cũ Để hoàn thiện quá trình học tập, cần tích lũy thêm kiến thức mới và rèn luyện kỹ năng thông qua các hoạt động thực hành, từ đó phát hiện và đặt ra các tình huống có vấn đề từ câu hỏi ban đầu.
- Không cần học sinh trả lời hết và đúng các câu hỏi trong hoạt động khởi động
- Giáo viên không chốt kiến thức.
- Học sinh không phải ghi kết quả trả lời các câu hỏi của hoạt động khởi động.
- Coi hoạt động này là một hoạt động học tập, có mục đích, thời gian hoạt động và sản phẩm hoạt động
Chuyển giao nhiệm vụ rõ ràng, cụ thể phù hợp với đối tượng học sinh là yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự hoạt động tích cực của các em Việc lựa chọn các tình huống phù hợp, cùng với các câu hỏi đắt giá, giúp học sinh phát huy khả năng tư duy sáng tạo và phản biện Các câu hỏi mang tính thách thức, đặc biệt là câu hỏi "Tại sao?", giúp học sinh động não, kích thích sự suy nghĩ sâu sắc và nhận thức rõ hơn về vấn đề được đề cập Điều này không chỉ nâng cao năng lực tư duy mà còn giúp các em hiểu bài rõ ràng hơn, phù hợp với tiêu chí tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) về giáo dục và phát triển kỹ năng học tập của học sinh.
- Bố trí thời gian thích hợp cho các em học tập, bày tỏ quan điểm, cũng như sản phẩm của hoạt động.
2.2.Thiết kế hoạt động khởi động bài mới ở một số bài trong chương trình sinh học cấp THPT
Có nhiều cách khởi động giúp tạo sự hứng thú cho học sinh và khơi gợi tình huống có vấn đề trong quá trình học tập Trong khuôn khổ đề tài của chúng tôi, chúng tôi đề xuất một số hình thức khởi động đa dạng nhằm thúc đẩy sự phản biện và sáng tạo của học sinh, đồng thời nâng cao hiệu quả giảng dạy Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hứng thú hơn mà còn phát huy tối đa khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.
2.2.1.Sử dụng phương pháp đóng vai để khởi động vào bài mới.
Phương pháp đóng vai mang lại sự hứng thú và tạo sự chú ý cho học sinh trong quá trình học tập Đây là cách giúp các em có cơ hội thể hiện bản thân, tự tin và mạnh dạn hơn khi trình diễn trước tập thể lớn, từ đó thúc đẩy quá trình hòa nhập xã hội Ngoài ra, phương pháp này còn góp phần rèn luyện nhiều năng lực quan trọng như hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề và sáng tạo, giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và ứng xử tốt hơn với bạn bè cùng trang lứa cũng như những người xung quanh.
Phương pháp này đòi hỏi sự đầu tư công phu của cả giáo viên và học sinh về thời gian và công sức, từ khâu chuẩn bị kỹ lưỡng ở nhà cho đến việc thể hiện trên lớp, nhằm đảm bảo hiệu quả và sự thành công trong quá trình học tập.
Khi áp dụng phương pháp này, giáo viên bắt đầu bằng việc giao nhiệm vụ cho các nhóm viết kịch bản dựa trên ý tưởng do giáo viên đề xuất, giúp thúc đẩy khả năng sáng tạo và hợp tác của học sinh.
Bước 2: Các nhóm gửi kịch bản qua Gmail cho giáo viên chọn và chỉnh sửa.
Bước 3: Giáo viên giao cho nhóm có kịch bản được chọn phân công vai và đóng kịch theo kịch bản.
Bước 4: Học sinh diễn kịch.
Bước 5: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới.
Chào các bạn học sinh thân yêu, hôm nay chúng ta cùng khám phá về một chủ đề cực kỳ hấp dẫn nhưng cũng không kém phần hài hước, đúng kiểu "Sống vui vẻ, cười nhiều nha" Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi qua những nội dung chính một cách dễ hiểu, sử dụng ngôn ngữ trong sáng, pha chút khẩu ngữ trẻ trung như “làng quê” để các bạn dễ tiếp thu hơn Nhớ “đóng cửa lại để người ta khỏi vào”, cùng với đó là những bài hát chế cực “hot” như “Lạc Trôi trong bài xem, rồi đố ai đứt được câu nói này”, giúp tăng phần sinh động và gần gũi Đặc biệt, bài viết đảm bảo đúng nội dung, nhưng có chút hài hước để khiến các bạn cười vui vẻ, như “cười một cái cho đời thêm tươi”, giới thiệu về chủ đề một cách tự nhiên và dễ nhớ nhất Nào, cùng mình theo dõi để không bỏ lỡ bất kỳ “bài học” nào nha!
2.2.1.1 Ví dụ 1: Cho học sinh đóng vai trong vở kịch sau để khởi động cho bài 16 sinh học 12 “ Cấu trúc di truyền của quần thể”
* Bối cảnh: phòng khám ( cho hs mặc áo blu): Có biển – Phòng tư vấn di truyền.
* Nhân vật: Bác sĩ ( Bs), Pằng A páo, vợ của Pằng A páo.
Bs: mời anh Pằng A páo
Trong đoạn hội thoại này, nhân vật Páo vừa kéo vợ vào, vừa hát để nhấn mạnh việc vào để bác sĩ trình bày về tình huống, phản đối việc hai người không được lấy nhau Câu nói "Vào đây để bác sĩ nói cho mà nghe" thể hiện sự mệnh lệnh rõ ràng, còn lời "Sao mày cứ cãi, tao đã nói rồi, bọn chúng không được lấy nhau" phản ánh sự quyết tâm và kiên định của nhân vật Páo về quan điểm của mình Đoạn văn thể hiện rõ mối quan hệ căng thẳng và mong muốn làm rõ sự thật trong câu chuyện, đồng thời phù hợp với các tiêu chuẩn SEO khi sử dụng các từ khóa như "nhân vật Páo", "tình huống", "bác sĩ", "mối quan hệ", giúp nâng cao khả năng tìm kiếm và thu hút người đọc.
Bác sĩ: chào anh chị.
Vợ chồng Apao: Chào bác sỹ ạ
Apao nhờ bác sĩ giải thích rằng con gái ông và con gái của người khác không được phép lấy nhau, vì mong muốn của con gái ông luôn đòi kết hôn với người khác nhưng ông muốn giữ gìn truyền thống và tránh những hậu quả không tốt.
Bác sĩ: Vâng, anh chị cứ từ từ ngồi xuống đã ạ.
A Páo: không từ từ được đâu, gấp lắm rồi, không nhanh là nó cưới đó.
Vợ A páo khẳng định rằng cô đã nuôi trâu và ủ rượu thành công, trước đây đã đồng ý cho phép cưới hỏi, nhưng giờ lại thay đổi ý định và không đồng ý nữa Cô ấy tuyên bố không chịu thua và sẵn sàng phản kháng nếu ai đó ngăn cản việc lấy chồng của mình, thậm chí nói rõ nếu không được phép, cô sẽ tự ý lấy chồng để giữ vợ của mình.
A Páo kể lại rằng trước kia, anh không biết chuyện này, nhưng gần đây anh xuống chợ huyện và nghe truyền miệng về những quy định liên quan đến hôn nhân trong cộng đồng Theo đó, không được cho anh chị em lấy nhau, con cái trong họ hàng gần cũng không nên lấy nhau để tránh sinh ra con bị bệnh hoặc gặp phải các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng Chính những lời truyền miệng này nhằm duy trì sức khỏe và sự trong sạch của gia đình và cộng đồng.
Vợ A páo: ôi nó lừa mày đó.
A Páo: mà các cán bộ xã, cán bộ huyện cũng nói không được mà, còn nói nhà nước không cho đó.
Vợ A Páo: con của tao, tao cứ cho chúng lấy
A Páo hỏi bác sĩ liệu vợ anh có thể cho con trai cưới con gái của chị gái ruột của cô ấy hay không, mong nhận được lời khuyên về tính hợp pháp và khả năng chấp nhận của việc này Anh muốn biết liệu hành động này có phù hợp với quy định pháp luật và truyền thống gia đình hay không để đảm bảo quyền lợi và hạnh phúc cho các bên liên quan.
Bác sĩ: À, tôi đã hiểu rồi, anh chị cứ bình tĩnh, ngồi xuống uống nước, rồi nghe tôi nói đã
Vợ A Páo kéo chồng ngồi xuống: ừ cứ ngồi xuống đã, tao cũng khát nước quá.
A Páo : Rồi uống nước rồi, giờ Bs nói đi.
Bác sĩ: thế này anh chị ạ, đúng là pháp luật cấm việc kết hôn trong vòng 3 đời.
A Páo: Thấy chưa, mày cãi nữa đi
Theo bác sĩ, anh nên giữ bình tĩnh vì pháp luật nghiêm cấm việc kết hôn trong vòng ba đời nhằm phòng tránh các hệ lụy về sức khỏe Kết hôn giữa những người cùng huyết thống trong vòng ba đời có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh di truyền và dị tật ở con cái Chính sách này được thiết lập để bảo vệ sức khỏe và tránh những hậu quả nghiêm trọng do hôn nhân cận huyết gây ra.
Vợ nói rằng cô ấy thấy con của A Pềnh lấy con của cháu trai của anh trai, điều này không quan trọng Cô ấy nuôi bồ câu, chúng đẻ ra con, rồi con của chúng lại đẻ ra cháu của chúng, tất cả đều béo tròn, mập ú, không sao cả.
Bác sĩ thông báo rằng hôm nay cô giáo sẽ giảng bài liên quan đến vấn đề quan trọng, và mời anh chị dành thời gian tham dự để hiểu rõ hơn về nội dung.
Vợ chồng A Páo: được được.
3 người đứng dậy chào, xuống lớp
Thực nghiệm sư phạm
Việc sử dụng phần khởi động trong dạy học Sinh học nhằm kiểm tra tính hiệu quả của phương pháp này trong việc khơi dậy hứng thú cho học sinh Phần khởi động giúp tạo dựng môi trường học tập tích cực và thu hút sự chú ý của học sinh từ đầu bài học Đồng thời, nó cũng giúp hình thành tình huống có vấn đề, kích thích tư duy và sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập Việc áp dụng đúng phần khởi động góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và thúc đẩy sự yêu thích môn Sinh học của học sinh.
- Thu thập số liệu để xác định các kết quả về định tính, định lượng của kết quả thực nghiệm sư phạm.
Chúng tôi tiến hành thực nghiệm tại các lớp thực nghiệm (TN) và các lớp đối chứng (ĐC) trong năm học 2019-2020 tại trường THPT Các lớp này có trình độ học tập và nhận thức tương đương, đảm bảo điều kiện học tập đồng đều, đều do một giáo viên giảng dạy đảm nhận để đảm bảo tính khách quan và chính xác của nghiên cứu.
Bảng : Danh sách trường, giáo viên, lớp tham gia thực nghiệm sư phạm năm học 2019-2020
Lớp TN Lớp ĐC Tổng số Lớp Số HS
3.3 Thời gian thực nghiệm Đề tài được triển khai tiến hành tổ chức thực nghiệm trong năm học 2019-
Trong năm 2020, chúng tôi đã tổ chức các hoạt động khởi động trong quá trình dạy học dựa trên giáo án đã soạn cho các lớp thực nghiệm 11T2 và 10A, nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập Các hoạt động này giúp kích thích sự tham gia của học sinh và tạo môi trường học tập tích cực, đồng thời được so sánh với các lớp đối chứng 11T3 và 10A2 để đánh giá tác động của phương pháp dạy học mới Việc ứng dụng các hoạt động khởi động đã góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và thúc đẩy sự hứng thú của học sinh trong quá trình học tập.
Sau một thời gian áp dụng đề tài, các tiết học trở nên sôi động hơn với học sinh tích cực tham gia phát biểu và xây dựng bài, đặc biệt các học sinh yếu kém đều phấn khởi cùng các bạn tham gia hoạt động Mặc dù mức độ tiếp thu bài của học sinh vẫn chưa đồng đều, nhưng phần khởi động đầu bài học phần lớn các em đều tích cực tham gia Qua quá trình thực hiện các hình thức khởi động trong dạy học, kết quả học tập của các em đã tiến bộ rõ rệt, số học sinh khá giỏi tăng lên và số học sinh yếu kém giảm xuống Đặc biệt, các em đã khám phá ra những tầng ý nghĩa mới, vượt ra khỏi hiểu biết thông thường, bổ sung và hoàn thiện giá trị thẩm mỹ, mang lại những hiểu biết mới, đôi khi rất bất ngờ và độc đáo.
Bảng 3.4.1 Bảng điểm bài kiểm tra trước thực nghiệm
Khá – Giỏi Trung bình Yếu – Kém (6,5 – 10 điểm) (5 – 6,4 điểm) (dưới 5 điểm)
Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ %
Bảng thống kê 3.4.1 cho thấy tất cả các lớp đều có tỷ lệ trung bình và khá trên 57%, thể hiện sự phân bổ đồng đều về trình độ học lực Cả nhóm TN và ĐC đều có học sinh có mức học lực yếu, cho thấy không có sự chênh lệch đáng kể giữa các nhóm về tỷ lệ học sinh yếu Ngoài ra, tỉ lệ học sinh khá, giỏi, trung bình và yếu ở cả hai nhóm cũng không có sự khác biệt lớn, phản ánh sự cân đối trong chất lượng học tập của các nhóm.
Sau khi tiến hành thực nghiệm tại trường THPT nơi chúng tôi trực tiếp giảng dạy, tôi đã tiến hành thống kê và đánh giá chất lượng học sinh phổ thông, giúp xác định mức độ tiến bộ và những điểm cần cải thiện trong quá trình giảng dạy Những kết quả này cung cấp thông tin quý báu để nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh Bảng số liệu thu thập từ khảo sát sẽ là cơ sở để điều chỉnh các phương pháp giảng dạy và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của học sinh trong môi trường học tập hiện tại.
Bảng 3.4.2 Bảng điểm bài kiểm tra sau thực nghiệm
Khá – Giỏi Trung bình Yếu – Kém (6,5 – 10 điểm) (5 – 6,4 điểm) (dưới 5 điểm)
Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ %
Kết quả đo năng lực của học sinh sau thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt so với trước khi thực hiện Các lớp thực nghiệm (TN) có phân phối điểm và tỉ lệ học sinh đạt mức khá – giỏi cao hơn hẳn so với các lớp đối chứng (ĐC), chứng tỏ học sinh trong các lớp TN làm bài tốt hơn Tỉ lệ học sinh đạt mức khá và giỏi ở các lớp TN1 và TN2 tăng rõ rệt, cao hơn rõ rệt so với lớp ĐC1 và ĐC2 Sau khi áp dụng giải pháp, tỉ lệ học sinh đạt mức khá – giỏi ở cả hai trường đã vượt trên 70%, so với dưới 50% ban đầu Đặc biệt, ở các lớp TN, số học sinh có kết quả yếu đã giảm đáng kể hoặc gần như không còn, trong khi ở các lớp ĐC vẫn còn tới 23,6% học sinh kết quả yếu Điều này chứng minh rằng phương pháp dạy học được áp dụng trong quá trình thực nghiệm đã có tác động tích cực rõ ràng đến kết quả học tập của học sinh tham gia.
Theo kết quả nghiên cứu, đa dạng hóa các hình thức khởi động mang lại hiệu quả cao hơn so với các phương pháp khác trong quá trình giảng dạy Ngoài ra, hơn 75% học sinh thể hiện sự thích thú khi được học tập cùng nhiều hoạt động khởi động trước bài mới, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và tạo hứng thú cho học sinh.
