Bài giảng Đường lối cách mạng: Chương 6 - Đại học Kinh tế Quốc dân

Bài giảng Đường lối cách mạng: Chương 6 - ĐH Kinh tế Quốc dân

B.Soạn: Phí T.Lan Phương - NEU

1 Quan điểm về Hệ thống chính trị

ĐẠI HỘI VI CỦA ĐẢNG

12 – 1986

Hệ thống chính trị là một phạm trù dùng để chỉ một chỉnh thể bao gồm Nhà nước, các đảng phái chính trị hợp pháp, các tổ chức chính trị - xã hội hợp pháp nhưng ưu thế cơ bản là vai trò chủ đạo thuộc

về các thiết chế của giai cấp cầm quyền để tác động vào các quá trình Kinh tế- xã hội nhằm củng cố, duy trì và phát triển chế độ xã hội đương thời

Tính nhân dân rộng rãi Tính dân tộc sâu sắc

Tính nhất nguyên về chính trị

3

Theo hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin , tư tưởng HCM, dưới

sự lãnh đạo của ĐCS VN

1 Quan điểm về Hệ thống chính trị

NHÀ NƯỚC

CÁC ĐOÀN THỂ CT- XH

MẶT TRẬN

TỔ QUỐC

ĐẢNG CỘNG SẢN

Cấu trúc của HTCT

- Nhiệm vụ chủ yếu: Đánh đế quốc xâm lược, xóa bỏ tàn tích PK, phát triển chế độ dân chủ nhân dân, gây cơ sở cho CNXH

- Nền tảng của HTCT là khối đại đoàn kết toàn dân tộc rộng rãi

- CQ tự xác định là công bộc của nhân dân, dân thực sự làm chủ

- Vai trò lãnh đạo của Đảng được thông qua vai trò của Quốc hội và

chính phủ, vai trò của cá nhân Hồ Chí Minh

- Các tổ chức như Mặt trận và các đoàn thể CT-XH làm việc tự nguyện

- Cơ sở kinh tế chủ yếu là nền sản xuất nhỏ mà nông nghiệp là chính

2 Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương xây dựng Hệ thống chính trị

a Hệ thống chính trị dân chủ nhân dân (1945-1954)

2 Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương xây dựng Hệ thống chính trị

b Hệ thống chính trị chuyên chính vô sản (1955-1989)

-Từ sau thắng lợi của CM dân tộc dân chủ nhân dân cũng là sự bắt đầu của

CM XHCN, sự bắt đầu của thời kỳ thực hiện nhiệm vụ lịch sử của chuyên chính vô sản.

- 4/1975 CM Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới

1955 - 1975

Hệ thống chuyên chính dân chủ nhân dân

1975- 1989

Hệ thống chuyên chính vô sản

2 Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương xây dựng Hệ thống chính trị

* Cơ sở hình thành

- Lý luận Mác – Lênin về thời kỳ

quá độ và về chuyên chính vô sản

Mác chỉ rõ: giữa xã hội TBCN và xã hội cộng sản chủ nghĩa… thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ, chính quy ền nhà nước của thời kỳ ấy không thể gì khác hơn là nến chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản.

Lênin nhấn mạnh: Muốn chuyển từ CNTB lên CNXH thì phải có một thời kỳ chuyên chính vô sản lâu dài.

2 Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương xây dựng Hệ thống chính trị

* Cơ sở hình thành

- Đường lối chung của CM Việt Nam trong giai đoạn mới

ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IV CỦA ĐẢNG (14 – 20/12/1976)

“Đại hội toàn thắng của sự nghiệp giải phóng dân tộc, tổng kết bài học kinh nghiệm chống Mỹ

và là Đại hội thống nhất toàn quốc đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội”

Điều kiện quyết định trước tiên là

phải thiết lập và không ngừng tăng

cường chuyên chính vô sản, thực

hiện và không ngừng phát huy quyền

làm chủ tập thể của nhân dân

2 Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương xây dựng Hệ thống chính trị

* Cơ sở hình thành

Cơ sở chính trị là

sự lãnh đạo tuyệt đối của ĐCSVN

Cơ sở kinh tế là nền kinh tế kế hoạch hóa tập

trung

Cơ sở xã hội là liên minh giữa giai cấp công nhân, nông dân,

trí thức.

2 Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương xây dựng Hệ thống chính trị

* Đặc trưng

1 Xác lập quyền làm chủ của nhân dân bằng luật pháp và tổ chức

2 Thực hiện chế độ dân chủ XHCN, thông qua NN chuyên chính VS

3 Đảng cộng sản là người lãnh đạo toàn bộ hoạt động xã hội

4 Nhiệm vụ của MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội là bảo đảm quần chúng tham gia kiểm tra giám sát công việc của Nhà nước

5 Cơ chế vận hành là: Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, Nhà nước quản lý

3 Đánh giá việc thực hiện đường lối xây dựng hệ thống chính trị

• Thành tựu

- Hoạt động của hệ thống chuyên chính vô sản thời kỳ 1975-1989 đã góp phần mang lại những thành tựu mà nhân dân ta đạt được trong thời kỳ 10 năm đầu

- Đảng đã coi làm chủ tập thể xã hội chủ nghĩa là bản chất của hệ thống chuyên chính vô sản ở nước ta

3 Đánh giá việc thực hiện đường lối xây dựng hệ thống chính trị

• Hạn chế

- Mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân ở

từng cấp, từng đơn vị chưa được xác định thật rõ

- Bộ máy quản lý Nhà nước còn cồng kềnh và kém hiệu quả mà nguyên nhân là do cơ chế quản lý

- Sự lãnh đạo của Đảng chưa ngang tầm nhiệm vụ của giai đoạn mới

- Đảng chưa phát huy hết vai trò và chức năng của các đoàn thể trong việc giáo dục, động viên quần chúng tham gia quản lý kinh tế - xã hội.

3 Đánh giá việc thực hiện đường lối xây dựng hệ thống chính trị

• Nguyên nhân

- Duy trì quá lâu cơ chế tập trung quan liêu bao cấp

- Hệ thống chuyên chính vô sản có biểu hiện bảo thủ, trì trệ, chậm đổi mới so với những đột phá của cơ chế kinh tế

- Bệnh chủ quan, duy ý chí; tư tưởng tiểu tư sản vừa tả khuynh, vừa hữu khuynh trong vai trò lãnh đạo của

1 Quá trình hình thành đường lối đổi mới hệ thống chính trị

KINH

TẾ CHÍNH TRỊ

Chính trị là sự phản ánh tập trung của kinh tế

- Nhận thức về quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới HTCT

Đảng cho rằng: mối quan hệ

giữa kinh tế và chính trị là rất

chặt chẽ tác động biện chứng

với nhau Vì vậy để thúc đẩy

kinh tế phát triển nhất thiết

phải đổi mới hệ thống chính trị

với những bước đi thích hợp.

Đó là một tất yếu khách quan

1 Quá trình hình thành đường lối đổi mới hệ thống chính trị

- Nhận thức mục tiêu đổi mới hệ thống chính trị

Toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ XHCN, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân

1 Quá trình hình thành đường lối đổi mới hệ thống chính trị

-Nhận thức về đấu tranh giai cấp và về động lực chủ yếu để

phát triển đât nước

- Nhận thức mới về vai trò lãnh đạo của Đảng trong HTCT

- Nhận thức mới về cơ cấu và thể chế vận hành của HTCT

Đảng lãnh đạo

Nhân dân làm chủ Nhà nước

quản lý

1 Quá trình hình thành đường lối đổi mới hệ thống chính trị

-Nhận thức về xây dựng nhà nước pháp quyền trong HTCT

Quản lý xã hội bằng pháp luật

Pháp luật giữ vai trò cao nhất

Các quyền của nhân dân được pháp

luật đảm bảo và bảo vệ

ĐẶC TRƯNG

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

Thực hiện tốt hơn dân chủ XHCN

Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, đảm bảo

quyền lực thuộc về nhân dân

a Mục tiêu và quan điểm

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

a Mục tiêu và quan điểm

2

Đổi mới tổ chức và phương thức vận động của HTCT

3

Đổi mới toàn diện, đồng bộ,có kế thừa, có bước đi, phương thức hoạt động hiệu quả

nhau4

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

b Chủ trương xây dựng HTCT ĐCS VN là đội tiên phong của

g.cấp CN, của nhân dân lao động

và dân tộc VN

Phương thức lãnh đạo:Bằng cương lĩnh, chiến lược, định

hướng

Vị trí, vai trò: Đảng lãnh đạo HTCT, liên hệ mật thiết với

nhân dân

** XÂY DỰNG ĐẢNG

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

b Chủ trương xây dựng HTCT

** XÂY DỰNG ĐẢNG

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

b Chủ trương xây dựng HTCT

** XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC

 Sau khi giành độc lập, Người khẳng định:

Bao nhiêu lợi ích đều vì dân

Bao nhiêu quyền hạn đềucủa dân

Chính quyền từ xã đến chính phủ trung ương đều do dân cử ra… Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”

- Hồ Chí Minh, Bài báo “Dân vận” (1949), Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh, tr.263 -

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

* Sơ đồ tổ chức bộ máy Nhà nước

Bộ máy nhà nước cấp trung ương

tối cao nhân dân tối caoViện Kiểm sát

Bộ máy nhà nước cấp tỉnh (thành phố trực thuộc trung ương)

HĐND tỉnh(thành phố)

UBND tỉnh(thành phố)

Toà án nhân dân

tỉnh(thành phố)

Viện Kiểm sátnhân dân tỉnh(thành phố)

Bộ máy nhà nước cấp huyên (quận, thị xã, TP trực thuộc tỉnh)

HĐND huyện

(quận, thị xã)

UBND huyện(quận, thị xã)

Toà án nhân dân

huyện(quận, thị xã)

Viện Kiểm sátnhân dân huyện(quận, thị xã)

Bộ máy nhà nước cấp xã (phường, thị trấn)

HĐND xã (phường, thị trấn) UBND xã (phường, thị trấn)

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

(Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu tiên tại Hội Nghị TW2 (Khóa VII) năm 1991)

dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta bởi nó

là thành tựu của sự phát triển trí tuệ của nhân loại và

có nhiều ưu điểm.

+ Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam có các đặc điểm sau đây

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

Nhà nước của dân, do dân, vì dân, tất cả quyền lực thuộc về nhân dân ????

Quyền lực NN là thống nhất, có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữacác cơ quan NN trong thực hiện quyền Lập pháp, hành pháp và tư pháp

NN được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật và bảođảm cho Hiến pháp và pháp luật giữ vị trí tối thượng trong điều chỉnh các

quan hệ thuộc tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

Nhà nước tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nângcao trách nhiệm pháp lý giữa Nhà nước và công dân, thực hành dân chủ,

đồng thời tăng cường kỷ cương,kỷ luật

Nhà nước pháp quyền XHCN VN do một Đảng duy nhất lãnh đạo, có sựgiám sát của nhân dân, sự phản biện của Mặt trận tổ quốc VN và tổ chức

thành viên của mặt trận

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

+ Hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng tính cụ thể, tính khả thi của pháp luật để phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

+ Tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của quốc hội: Đổi mới quy trình xây dựng luật Thực hiện tốt hơn nhiệm vụ quyết

định các vấn đề quan trọng của đất nước và chức năng giám sát tối cao.

+ Đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới tổ chức và hoạt động của chính phủ.

+ Xây dựng hệ thống cơ quan tư pháp trong sạch, vững mạnh

* Giải pháp

2 Mục tiêu, quan điểm chủ trương xây dựng HTCT

b Chủ trương xây dựng HTCT

XÂY DỰNG MẶT TRẬN TỔ QUỐC VÀ TỔ CHỨC CT - XH

Trô së MÆt trËn Tæ Quèc ViÖt Nam

3 Đánh giá sự thực hiện đường lối ( trang 195-198)

Nền dân chủ XHCN được hoàn thiện, quyền lực

của nhân dân được bảo đảm

Tổ chức bộ máy HTCT được sắp xếp lại, tinh gọn, hiệu quả

Sự phân định giữa quản lý Nhà nước và quản lý sản xuất kinh Doanh đã được xác lập

Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể đa đổi mới trong hoạt động

Đảng đã chủ động tự đổi mới và thường xuyên chỉnh đốn

3 Đánh giá sự thực hiện đường lối ( trang 195-198)

- Đội ngũ cán bộ công chức tinh thần trách nhiệm, tinh thần phục

vụ nhìn chung chưa cao, một bộ phận sa vào tình trạng tham ô, tham nhũng, hách dịch, cửa quyền.

- Vai trò phản biện và giám sát của mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội còn yếu Tính chất "hành chính" trong tổ chức và hoạt động của các tổ chức này còn khá nặng nề.

- Đổi mới hệ thống chính trị còn chậm so với đổi mới về kinh tế.