Bài tập tình huống môn Luật sư công chứng, chứng thực

BÀI 1 Ông Hà Trọng P có tài sản là 01 ngôi nhà với diện tích 100 m2 trên địa bàn quận Thanh Xuân thành phố Hà Nội; 01 mảnh đất vườn 200m2 trên địa bàn quận Thủ Đức thành phố Hồ Chí Minh. Ông P lập di chúc để lại tài sản cho 2 con của mình, theo đó tài sản của ông P được chia đều cho 2 con. 1. Nếu ông P công chứng di chúc thì phải công chứng tại Hà nội hay thành phố Hồ Chí Minh? Tại sao? 2. Nếu ông P không công chứng thì có thể thực hiện chứng thực di chúc được hay không? Việc chứng thực sẽ thực hiện như thế nào? 3. Khi ông P qua đời, 2 con ông phát hiện ra còn một mảnh đất tại thành phố Hồ Chí Minh chưa được ông P định đoạt trong di chúc nên đã thỏa thuận phân chia mảnh đất này. Văn bản thỏa thuận được đề nghị công chứng tại một văn phòng công chứng ở Hà Nội. Hỏi: 3.1. Thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được pháp luật hiện hành quy định như thế nào? 3.2. Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P hay không? Tại sao?

MỤC LỤC

ĐỀ BÀI 2

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 3

Câu 1 Nếu ông P công chứng di chúc thì phải công chứng tại Hà nội hay thành phố Hồ Chí Minh? Tại sao? 3

Câu 2 Nếu ông P không công chứng thì có thể thực hiện chứng thực di chúc được hay không? Việc chứng thực sẽ thực hiện như thế nào? 4

Câu 3 Khi ông P qua đời, 2 con ông phát hiện ra còn một mảnh đất tại thành phố Hồ Chí Minh chưa được ông P định đoạt trong di chúc nên đã thỏa thuận phân chia mảnh đất này Văn bản thỏa thuận được đề nghị công chứng tại một văn phòng công chứng ở Hà Nội Hỏi: 7

3.1 Thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được pháp luật hiện hành quy định như thế nào? 7

3.2 Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P hay không? Tại sao? 11

KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

CHÚ THÍCH LUẬT 14

ĐỀ BÀI BÀI 1

Ông Hà Trọng P có tài sản là 01 ngôi nhà với diện tích 100 m2 trên địa bàn quận Thanh Xuân thành phố Hà Nội; 01 mảnh đất vườn 200m2 trên địa bàn quận Thủ Đức thành phố Hồ Chí Minh Ông P lập di chúc để lại tài sản cho 2 con của mình, theo đó tài sản của ông P được chia đều cho 2 con

1 Nếu ông P công chứng di chúc thì phải công chứng tại Hà nội hay thành phố Hồ Chí Minh? Tại sao?

2 Nếu ông P không công chứng thì có thể thực hiện chứng thực di chúc được hay không? Việc chứng thực sẽ thực hiện như thế nào?

3 Khi ông P qua đời, 2 con ông phát hiện ra còn một mảnh đất tại thành phố Hồ Chí Minh chưa được ông P định đoạt trong di chúc nên đã thỏa thuận phân chia mảnh đất này Văn bản thỏa thuận được đề nghị công chứng tại một văn phòng công chứng ở Hà Nội Hỏi:

3.1 Thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được pháp luật hiện hành quy định như thế nào?

3.2 Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P hay không? Tại sao?

MỞ ĐẦU

Thực tiễn hiện nay cho thấy tranh chấp trong xã hội ngày càng tăng, các vụviệc ngày càng phức tạp, để ngăn ngừa sự lừa dối giữa các bên, phòng ngừa tranhchấp, đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch mà đương sự tham gia, góp phần

ổn định xã hội thì con người càng cần có những công cụ khoa học nhằm tạo ra sựxác nhận trong thực hiện các giao dịch, đó chính là hoạt động công chứng, chứngthực Để làm rõ hơn một số vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng, chứngthực em xin được chọn và phân tích tình huống cụ thể ở đề bài số 01 Trong quátrình làm bài có thể có những sai sót, em rất mong các thầy cô có thể bỏ qua cho

em và em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy cô để em học thêm đượcnhiều kinh nghiệm và sẽ hoàn thiện tốt hơn về nhận thức của mình đối với mônLuật sư, Công chứng, Chứng thực Em xin chân thành cảm ơn

NỘI DUNG Câu 1 Nếu ông P công chứng di chúc thì phải công chứng tại Hà nội hay thành phố Hồ Chí Minh? Tại sao?

 Căn cứ pháp lí: Điều 42, Điều 44, Điều 56 Luật Công chứng 2014

Địa điểm công chứng được quy định tại Điều 44 Luật Công chứng, theo đó,việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng.Tuy nhiên, việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở của tổ chức hànhnghề công chứng trong trường hợp người yêu cầu công chứng là người già yếu,không thể đi lại được, người đang bị tạm giữ, tạm giam, đang thi hành án phạt tùhoặc có lý do chính đáng khác không thể đến trụ sở của tổ chức hành nghề côngchứng (Điều 639 Bộ luật dân sự 2015)

Căn cứ theo Điều 42 Luật Công chứng 2014 về phạm vi công chứng hợpđồng, giao dịch về bất động sản quy định tổ chức hành nghề công chứng không

được công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản không thuộc phạm vi tỉnh,thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở Tuynhiên, điều luật đã đặt ra trường hợp ngoại lệ đối với việc công chứng di chúc, vănbản từ chối nhận di sản là bất động sản và văn bản ủy quyền liên quan đến việcthực hiện các quyền đối với bất động sản Di chúc của ông P liên quan đến bấtđộng sản là nhà ở và đất nhưng Điều 42 Luật Công chứng 2014 đã quy định ngoại

lệ đối với việc công chứng di chúc Theo đó, Tổ chức hành nghề công chứng đượccông chứng di chúc về bất động sản kể cả trong trường hợp bất động sản đó khôngnằm trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghềcông chứng đặt trụ sở

Theo Điều 56 Luật công chứng 2014, pháp luật chỉ đặt ra yêu cầu về ngườiyêu cầu công chứng di chúc mà không đặt ra yêu cầu về tổ chức hành nghề côngchứng nào được công chứng di chúc

Như vậy, ông P hoàn toàn quyền yêu cầu công chứng di chúc tại bất kì tổchức hành nghề công chứng nào có thẩm quyền hoặc có thể yêu cầu công chứng tạichỗ ở nếu có lí do chính đáng

Câu 2 Nếu ông P không công chứng thì có thể thực hiện chứng thực di chúc được hay không? Việc chứng thực sẽ thực hiện như thế nào?

 Thủ tục chứng thực

Thủ tục chứng thực di chúc quy định tại Điều 36 Nghị định 23/2015/NĐ-CP

về cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký vàchứng thực hợp đồng, giao dịch

Bước 1: Nộp hồ sơ

Người yêu cầu chứng thực di chúc nộp hồ sơ trực tiếp tại Bộ phận tiếp nhận

và trả kết quả của Ủy ban nhân dân phường, xã, thị trấn hoặc yêu cầu chứng thựcngoài trụ sở Ủy ban nhân dân phường, xã, thị trấn, nếu người yêu cầu chứng thựcthuộc diện già yếu, không thể đi lại được, đang bị tạm giữ, tạm giam, thi hành ánphạt tù hoặc có lý do chính đáng khác

Bước 2: Tiếp nhận hồ sơ kiểm tra các giấy tờ yêu cầu chứng thực

 Trường hợp hồ sơ đầy đủ, thì chuyển cho người thực hiện chứng thực

Trường hợp cơ quan thực hiện chứng thực không thể giải quyết và trả kết quảngay trong ngày tiếp nhận yêu cầu thì người tiếp nhận hồ sơ phải có phiếu hẹn ghi

rõ thời gian (giờ, ngày) trả kết quả cho người yêu cầu chứng thực

 Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ thì hướng dẫn người yêu cầu chứng thực bổ sung

hồ sơ theo quy định, hoặc hướng dẫn nộp hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyềnchứng thực, nếu nộp hồ sơ không đúng cơ quan có thẩm quyền

Bước 3: Người thực hiện chứng thực kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu chứng thực

 Nếu hồ sơ đầy đủ, tại thời điểm chứng thực người lập di chúc tự nguyện, minhmẫn và nhận thức, làm chủ được hành vi của mình thì thực hiện chứng thực:Người lập di chúc có thể tuyên bố nội dung của di chúc trước mặt người thựchiện chứng thực Người thực hiện chứng thực phải ghi chép lại nội dung mà ngườilập di chúc đã tuyên bố Người lập di chúc ký tên hoặc điểm chỉ vào bản di chúctrước mặt người thực hiện chứng thực sau khi xác nhận bản di chúc đã được ghichép chính xác và thể hiện đúng ý chí của mình

Trường hợp người lập di chúc không đọc được, không nghe được, không ký,

không điểm chỉ được thì phải có 02 người làm chứng Người làm chứng phải có đủ

năng lực hành vi dân sự và không có quyền, lợi ích hoặc nghĩa vụ liên quan đến nộidung di chúc

Trường hợp phải phiên dịch thì người phiên dịch có trách nhiệm dịch đầy đủ,chính xác nội dung của di chúc, nội dung lời chứng cho người yêu cầu chứng thực

và ký vào từng trang di chúc với tư cách là người phiên dịch

Người thực hiện chứng thực ghi lời chứng theo mẫu quy định; ký, ghi rõ họtên, đóng dấu của cơ quan thực hiện chứng thực và ghi vào sổ chứng thực Đối với

di chúc có từ 02 trang trở lên, thì từng trang phải được đánh số thứ tự, có chữ kýcủa người yêu cầu chứng thực và người thực hiện chứng thực; số lượng trang và lờichứng được ghi tại trang cuối của di chúc Trường hợp di chúc có từ 02 tờ trở lênthì phải đóng dấu giáp lai.

 Trong trường hợp từ chối chứng thực thì người thực hiện chứng thực phải giảithích rõ lý do bằng văn bản cho người yêu cầu chứng thực

Bước 4: Người yêu cầu chứng thực di chúc nhận kết quả tại nơi nộp hồ sơ.

Câu 3 Khi ông P qua đời, 2 con ông phát hiện ra còn một mảnh đất tại thành phố Hồ Chí Minh chưa được ông P định đoạt trong di chúc nên đã thỏa thuận phân chia mảnh đất này Văn bản thỏa thuận được đề nghị công chứng tại một văn phòng công chứng ở Hà Nội Hỏi:

3.1 Thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được pháp luật hiện hành quy định như thế nào?

 Căn cứ pháp lí: Điều 40 và Điều 57 Luật Công chứng 2014

Bước 1: Nộp hồ sơ

Người yêu cầu công chứng hoàn thiện hồ sơ yêu cầu công chứng và nộp trựctiếp tại trụ sở tổ chức hành nghề công chứng (Phòng Công chứng hoặc Văn phòngCông chứng)

 Thành phần hồ sơ: theo Khoản 1 Điều 40 Luật Công chứng 2014

Hồ sơ yêu cầu công chứng được lập thành một bộ, gồm các giấy tờ sau đây:

 Phiếu yêu cầu công chứng; trong đó có thông tin về họ tên, địa chỉ người yêucầu công chứng, nội dung cần công chứng, danh mục giấy tờ gửi kèm theo; tên

tổ chức hành nghề công chứng, họ tên người tiếp nhận hồ sơ yêu cầu côngchứng, thời điểm tiếp nhận hồ sơ;

 Dự thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản (nếu có);

 Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu công chứng như: Chứng minh nhândân, Căn cước công dân, …

 Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của người để lại disản trong trường hợp di sản là quyền sử dụng đất hoặc tài sản pháp luật quy địnhphải đăng ký quyền sở hữu;

 Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng disản theo quy định của pháp luật về thừa kế trong trường hợp thừa kế theo phápluật;

 Bản sao giấy tờ khác có liên quan đến văn bản thỏa thuận mà pháp luật quy địnhphải có như:

- Giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác chứng minh người để lại di sản đã chết;

- Giấy tờ chứng minh về tình trạng tài sản chung, tài sản riêng của người để lại

di sản đối với tài sản

Bước 2: Tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ

Trường hợp việc tiếp nhận thông qua bộ phận tiếp nhận hồ sơ thì bộ phậntiếp nhận chuyển hồ sơ cho Công chứng viên kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ yêu cầucông chứng

Trường hợp Công chứng viên trực tiếp nhận, thì thực hiện kiểm tra giấy tờtrong hồ sơ yêu cầu công chứng:

 Trường hợp hồ sơ yêu cầu công chứng đầy đủ, phù hợp với quy định của phápluật thì thụ lý và ghi vào sổ công chứng

 Trường hợp hồ sơ yêu cầu công chứng chưa đầy đủ: Công chứng viên ghi phiếuhướng dẫn và yêu cầu bổ sung (phiếu hướng dẫn ghi cụ thể các giấy tờ cần bổsung, ngày tháng năm hướng dẫn và họ tên Công chứng viên tiếp nhận hồ sơ).

 Trường hợp hồ sơ chưa rõ hoặc có căn cứ cho rằng việc để lại di sản và hưởng disản không đúng pháp luật: Công chứng viên giải thích rõ lý do và từ chối côngchứng Nếu người yêu cầu công chứng đề nghị từ chối bằng văn bản, Côngchứng viên báo cáo Trưởng phòng/Trưởng Văn phòng xin ý kiến và soạn vănbản từ chối Trường hợp người yêu cầu công chứng đề nghị, công chứng viêntiến hành xác minh hoặc yêu cầu giám định

Bước 3: Tổ chức hành nghề công chứng thực hiện thủ tục niêm yết việc thụ lý văn bản thỏa thuận phân chia di sản

Tổ chức hành nghề công chứng niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏathuận phân chia di sản, trong thời hạn 15 ngày, tại trụ sở của Ủy ban nhân cấp xãnơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản; trường hợp không xác định đượcnơi thường trú cuối cùng thì niêm yết tại nơi tạm trú có thời hạn cuối cùng củangười đó

Trường hợp di sản gồm cả bất động sản và động sản hoặc di sản chỉ gồm cóbất động sản thì việc niêm yết được thực hiện tại nơi như nêu trên và tại Ủy bannhân dân cấp xã nơi có bất động sản

Trường hợp di sản chỉ gồm có động sản, nếu trụ sở của tổ chức hành nghềcông chứng và nơi thường trú hoặc tạm trú có thời hạn cuối cùng của người để lại

di sản không ở cùng một tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thì tổ chức hànhnghề công chứng có thể đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú hoặc tạmtrú có thời hạn cuối cùng của người để lại di sản thực hiện việc niêm yết

Ủy ban nhân dân cấp xã nơi niêm yết có trách nhiệm xác nhận việc niêm yết

và bảo quản việc niêm yết trong thời hạn niêm yết

Bước 4: Soạn thảo và ký văn bản

Trường hợp văn bản đã được người yêu cầu công chứng soạn thảo sẵn: Côngchứng viên kiểm tra dự thảo văn bản, nếu trong dự thảo văn bản có điều khoản viphạm pháp luật, trái đạo đức xã hội, nội dung của văn bản không phù hợp quy địnhcủa pháp luật, Công chứng viên phải chỉ rõ cho người yêu cầu công chứng để sửachữa Trường hợp người yêu cầu công chứng không sửa chữa thì Công chứng viên

có quyền từ chối công chứng

Trường hợp văn bản do Công chứng viên soạn thảo theo đề nghị của ngườiyêu cầu công chứng: Trường hợp nội dung, ý định giao kết hợp đồng, giao dịch làxác thực, không vi phạm pháp luật, không trái đạo đức xã hội thì Công chứng viênsoạn thảo hợp đồng, giao dịch

Người yêu cầu công chứng tự đọc lại dự thảo văn bản hoặc công chứng viênđọc cho người yêu cầu công chứng nghe theo đề nghị của người yêu cầu côngchứng Trường hợp người yêu cầu công chứng có yêu cầu sửa đổi, bổ sung, Côngchứng viên xem xét và thực hiện việc sửa đổi, bổ sung ngay trong ngày hoặc hẹnlại;

Trường hợp người yêu cầu công chứng đồng ý toàn bộ nội dung ghi trong dựthảo văn bản, Công chứng viên hướng dẫn người yêu cầu công chứng ký vào từngtrang của văn bản

Bước 5: Ký chứng nhận

Công chứng viên yêu cầu người yêu cầu công chứng xuất trình bản chính củacác giấy tờ theo quy định để đối chiếu trước khi ghi lời chứng, ký vào từng trangcủa văn bản và chuyển bộ phận thu phí của tổ chức hành nghề công chứng.

Bước 6: Trả kết quả công chứng

Bộ phận thu phí của tổ chức hành nghề công chứng hoàn tất việc thu phí, thùlao công chứng và chi phí khác theo quy định, đóng dấu và hoàn trả lại hồ sơ chongười yêu cầu công chứng

3.2 Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P hay không? Tại sao?

Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội không thể công chứng văn bản thỏathuận phân chia di sản của hai con ông P vì:

 Căn cứ pháp lí: Điều 42, Điểu 57 Luật Công chứng 2014

Điều 18 Nghị định 29/2015/NĐ-CPTheo Điều 42 Luật Công chứng 2014, Công chứng viên của tổ chức hànhnghề công chứng chỉ được công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản trongphạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứngđặt trụ sở, trừ trường hợp công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bấtđộng sản và văn bản ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền đối với bấtđộng sản Văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P không nằm trongtrường hợp ngoại lệ nên phải được công chứng bởi tổ chức hành nghề công chứngtrong phạm vi của bất động sản

Căn cứ đoạn 2 Khoản 1 Điều 18 Nghị định 29/2015/NĐ-CP: Trường hợp di sản gồm cả bất động sản và động sản hoặc di sản chỉ gồm có bất động sản thì việc niêm yết được thực hiện theo quy định tại Khoản này và tại Ủy ban nhân dân cấp

xã nơi có bất động sản.

Ta thấy, văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P phải đượccông chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng nơi có bất động sản côngchứng Nói cách khác, văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P phảiđược công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng nơi có bất động sản là TP.HCM mà không thể tiến hành công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại

tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội

KẾT LUẬN

Tình huống trên đã giúp chúng ta có cái nhìn khái quát hơn về hoạt độngcông chứng, chứng thực nói chung cũng như là vấn đề công chứng văn bản thỏathuận phân chia di sản thừa kế nói riêng, bên cạnh đó, bài tập trên cũng cho ta hiểuthêm về thủ tục công chứng, chứng thực cũng như tổ chức hành nghề công chứngnào được quyền công chứng trong những trường hợp cụ thể