Tâm lý học tư pháp: Hoạt động nhận thức trong điều tra, xét xử và thi hành án phạt tù.

Tâm lý học tư pháp là một ngành tâm tâm lý học ứng dụng nghiên cứu các quy luật và các đặc điểm tâm lý của con người biểu hiện trong các quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh. Trong đó, hoạt động nhận thức đóng vai trò là một trong những hoạt động cơ bản, cần thiết, không thể thiếu trong hoạt động tư pháp bởi nó là hoạt động trung tâm, là hoạt động cơ sở cho các hoạt động tâm lý khác trong cấu trúc của hoạt động tư pháp.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM

ĐỀ SỐ 08: Hoạt động nhận thức trong điều tra, xét xử và

thi hành án phạt tù.

MÔN: TÂM LÍ HỌC TƯ PHÁP

NHÓM 06 LỚP: N04-TL1

BIÊN BẢN XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ THAM GIA VÀ KẾT QUẢ THAM GIA

LÀM BÀI TẬP NHÓM

Ngày: 18/11/2020 Địa điểm: Trường Đại học Luật Hà Nội

Nhóm số: 06 Lớp: N04 – TL1 Khoa: Pháp luật Quốc tế Khoá: 44

Tổng số sinh viên của nhóm:

 Có mặt:

 Vắng mặt:

 Nội dung: Đề bài số 08. Môn học: Tâm lý học tư pháp Xác định mức độ tham gia và kết quả tham gia của từng sinh viên trong việc thực hiện bài tập nhóm……… với kết quả như sau ……….

STT MÃ SV HỌ VÀ TÊN ĐÁNH GIÁ CỦA SV SINH VIÊN KÝ TÊN ĐÁNH GIÁ CỦA GV A B C ĐIỂM (số) ĐIỂM (chữ) (Ký tên) GV 1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  Hà Nội, ngày 18 tháng 11 năm 2020 Kết quả điểm bài viết: NHÓM TRƯỞNG - Giáo viên chấm thứ nhất:.………

- Giáo viên chấm thứ hai:.……….

Kết quả điểm thuyết trình:……….

- Giáo viên cho thuyết trình:……….

Điểm kết luận cuối cùng:………

- Giáo viên đánh giá cuối cùng:…………

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 5

NỘI DUNG 5

I Cơ sở lý luận: 5

1 Các khái niệm cơ bản: 5

2 Mục đích của hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp: 6

3 Đặc điểm cơ bản của hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp: 6

4 Các giai đoạn của hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp: 7

II Hoạt động nhận thức trong điều tra, xét xử và thi hành án phạt tù: 7

1 Hoạt động nhận thức trong điều tra: 7

2 Hoạt động nhận thức trong xét xử: 9

3 Hoạt động nhận thức trong thi hành án phạt tù: 12

KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

Đề bài: Hoạt động nhận thức trong điều tra, xét xử và thi hành án phạt tù.

MỞ ĐẦU

Tâm lý học tư pháp là một ngành tâm tâm lý học ứng dụng nghiên cứu các quy luật và các đặc điểm tâm lý của con người biểu hiện trong các quan hệ xã hội

được pháp luật điều chỉnh Trong đó, hoạt động nhận thức đóng vai trò là một trong những hoạt động cơ bản, cần thiết, không thể thiếu trong hoạt động tư pháp bởi nó

là hoạt động trung tâm, là hoạt động cơ sở cho các hoạt động tâm lý khác trong cấu trúc của hoạt động tư pháp Nhận thấy được vai trò quan trọng đó, nhóm 06 chúng

em xin lựa chọn đề bài số 08 mà tổ bộ môn đã giao để nghiên cứu và phân tích Vì kinh nghiệm cũng như là kiến thức còn hạn hẹp nên không tránh được sai sót mong thầy cô có thể bổ sung, góp ý để bài viết của chúng em được hoàn thiện hơn Chúng em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận:

1 Các khái niệm cơ bản:

1.1 Khái niệm hoạt động nhận thức:

Hoạt động nhận thức là quá trình tâm lý phản ánh hiện thực khách quan và bản thân con người thông qua các cơ quan cảm giác và dựa trên những hiểu biết vốn liếng kinh nghiệm đã có của bản thân

1.2 Khái niệm hoạt động tư pháp:

Hoạt động tư pháp là hoạt động tố tụng điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án

do các cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án thực hiện trong khuôn khổ của pháp luật tố tụng quy định nhằm bảo vệ các quyền lợi của Nhà nước, của các tổ chức xã hội và công dân

2 Mục đích của hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp:

Hoạt động nhận thức là một mặt hoạt động cơ bản, rất cần thiết, không thể thiếu được của hoạt động tư pháp Bất kỳ một chủ thể nào của hoạt động tư pháp (điều tra viên, thẩm phán, kiểm sát viên, hội thẩm nhân dân…) khi tiến hành nhiệm

vụ của mình đều phải sử dụng hoạt động nhận thức Trong hoạt động tư pháp, hoạt động nhận thức nhằm thực hiện các mục đích sau:

 Thu thập các chứng cứ, tài liệu liên quan đến vụ án;

 Phân tích, đánh giá các chứng cứ để làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án;

 Tìm hiểu thái độ, hành vi xử sự của những người tham gia tố tụng;

 Nắm bắt được đặc điểm tâm lý của những người tham gia tố tụng;

 Đưa ra các cách thức, phương pháp tác động tâm lý đến những người tham gia

tố tụng

3 Đặc điểm cơ bản của hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp:

 Quá trình nhận thức là quá trình phát triển toàn diện tất cả các thành phần của hoạt động tư pháp Có thể nói nhận thức là phương tiện thực hiện các hoạt động khác trong hoạt động tư pháp

 Hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp phần lớn mang tính chất gián tiếp

và ít trường hợp mang tính chất trực tiếp

 Hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp là quá trình mang tính rất phức tạp Bởi trong hoạt động tư pháp, các cơ quan tiến hành tố tụng nhận được một khối lượng thông tin lớn từ nhiều nguồn khác nhau, khối lượng thông tin lớn, phong phú này đòi hỏi người tiến hành tố tụng phải có khả năng phân tích, đánh giá để rút ra được những kết luận cần thiết

 Hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp liên quan chặt chẽ với các thủ tục

tố tụng

được tiến hành trong trạng thái tâm lý căng thẳng

 Nhận thức bị hạn chế về thời gian Sự hạn chế này được quy định trong các văn bản pháp luật tố tụng (các thời hạn thực hiện các hoạt động tố tụng) Do vậy, sự hạn chế về thời gian đã thôi thúc những người tiến hành tố tụng phải hoạt động tích cực để xác định sự thật khách quan của vụ án đã xảy ra

4 Các giai đoạn của hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp:

Hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp được tiến hành qua các giai đoạn:

 Giai đoạn 1: Tri giác các sự việc bằng các cơ quan cảm giác

 Giai đoạn 2: Thiết lập và tim ra các cách thức phương hướng thu thập chứng cứ tài liệu liên quan đến vụ án

 Giai đoạn 3: Xây dựng mô hình tư duy năng động về vụ án đã xảy ra trên cơ sở các chứng cứ tài liệu đã thu thập được

 Giai đoạn 4: Đề ra và giải quyết các nhiệm vụ cụ thể 1

II Hoạt động nhận thức trong điều tra, xét xử và thi hành án phạt tù:

1 Hoạt động nhận thức trong điều tra:

1.1 Khái niệm hoạt động điều tra:

Điều tra vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng hình sự, trong đó cơ quan có thẩm quyền áp dụng mọi biện pháp do Bộ luật tố tụng hình sự quy định để xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội làm cơ sở cho việc giải quyết vụ án

1.2 Đặc điểm của hoạt động nhận thức trong quá trình điều tra:

 Đối với điều tra các vụ án hình sự, hoạt động nhận thức được coi là thành phần chủ yếu trong cấu trúc tâm lý của hoạt động điều tra Trong quá trình điều tra, hoạt động nhận thức gắn liền với việc thu thập, nghiên cứu các sự kiện đã xảy ra, nghiên cứu nhân cách bị can Thông qua hoạt động nhận thức, điều tra viên thu thập, lựa chọn, đánh giá các nguồn tin nhận được, đồng thời đề ra những giả định về mối liên quan giữa các sự kiện

 Việc nhận thức các sự kiện của vụ án đã xảy ra được thực hiện bằng cách xây dựng

mô hình tội phạm trên cơ sở những thông tin thu thập được và các thông tin được

bổ sung trong quá trình nghiên cứu Việc nhận thức về sự kiện đã xảy ra được hình thành trên những sự kiện thực tại Mặt khác, cũng cần xây dựng mô hình tư duy về

mối liên hệ biện chứng giữa các sự kiện đã xảy ra với sự kiện thực tại, điều này đòi hỏi điều tra viên phải nghiên cứu kĩ lưỡng các thông tin, đánh giá chính xác các sự kiện, đề ra hướng hành động và kiểm tra các giả định

 Trong quá trình nhận thức, điều tra viên phải luôn luôn chủ động để phân tích các nguồn thông tin Thông thường số lượng thông tin được đưa vào hồ sơ vụ án rất lớn

so với những thông tin có liên quan trực tiếp đến tội phạm Nếu trong quá trình điều tra càng có nhiều thông tin về vụ án thì chúng ta càng có điều kiện đề ra những giả thiết, càng có thể kiểm tra kỹ càng các giả thiết này, đồng thời đi đến xác minh

vụ án một cách chắc chắn

 Đặc điểm hoạt động nhận thức của điều tra viên được thể hiện ở sự tập trung thần kinh cao độ trong quá trình điều tra Hoạt động điều tra trong điều kiện căng thẳng thần kinh như vậy đòi hỏi điều tra viên phải có sự chuẩn bị tâm lý

 Hoạt động nhận thức của điều tra viên thông thường được thể hiện thông qua nhiều hoạt động tích cực nhằm tìm ra những chứng cứ và những hoạt động phức tạp khác của bị can Trong trường hợp hoạt động điều tra vấp phải sự chống đối của đối tượng thì điều tra viên phải đảm bảo hoạt động nhận thức của mình theo kế hoạch Mặt khác, điều tra viên cần giữ bí mật về các quá trình nhận thức

1.3 Vai trò của hoạt động nhận thức trong điều tra:

Hoạt động nhận thức trong giai đoạn điều tra đóng một vai trò hết sức quan trọng:

 Hoạt động nhận thức là hoạt động trung tâm của giai đoạn điều tra vì ở giai đoạn

này, hoạt động nhận thức đóng vai trò quan trọng nhất, thông qua hoạt động nhận thức, từ việc tri giác, phân tích, tư duy cơ quan điều tra mới có thể thu thập thông tin về vụ án Trên cơ sở phân tích thông tin đó điều tra viên tái tạo và khôi phục lại

mô hình diễn biến khách quan của vụ án đã xảy ra từ đó tiến hành phân tích, đánh giá chứng cứ để làm sáng tỏ sự thật của vụ án Chỉ khi nào hoạt động nhận thức được thông suốt, thì lúc đó điều tra viên mới có thể tìm hiểu thái độ, hành vi xử sự

của những người tham gia tố tụng hay nắm bắt được những đặc điểm tâm lý của những người tham gia tố tụng

 Hoạt động nhận thức là cơ sở cho các hoạt động tâm lý khác Hoạt động nhận thức

là hoạt động đầu tiên, là tiền đề, cơ sở cho những hoạt động còn lại trong cấu trúc hoạt động tâm lý

Ví dụ: trong vụ án Lê Văn Luyện, hoạt động nhận thức trong giai đoạn điều tra

biểu hiện ở việc thu thập, phát hiện, tìm kiếm các tình tiết chứng cứ liên quan trực tiếp đến vụ án thông qua 4 giai đoạn Giai đoạn đầu, cơ quan điều tra tiến hành khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thu thập thông tin thông qua các giác quan cũng như là kinh nghiệm, hiểu biết của mình Khi đó, điều tra viên bắt đầu thiết kế cách thức để thu thập chứng cứ, đưa ra dự đoán Trong vụ án trên, điều tra viên tìm thấy vết máu không phải của nạn nhân mà là của can phạm, từ đó dự đoán khi bị thương như vậy thì can phạm sẽ tìm chỗ để băng bó vết thương, tìm thấy đối tượng là Lê Văn Luyện, hướng đến nhà của Lê Văn Luyện, sau đó tiếp xúc với gia đình Lê Văn Luyện, phát hiện chiếc áo dính máu,… dự đoán Lê Văn Luyện

có thể trốn sang Trung Quốc, lập kế hoạch bắt Lê Văn Luyện

2 Hoạt động nhận thức trong xét xử:

2.1 Khái niệm hoạt động xét xử:

Hoạt động xét xử là hoạt động của các Tòa án được tổ chức và tiến hành trên

cơ sở những nguyên tắc nhất định và theo một trật tự do luật định nhằm xem xét và giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, lao động, hôn nhân, gia đình và những vụ việc khác do pháp luật quy định thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân

2.2 Đặc điểm của hoạt động nhận thức trong hoạt động xét xử:

 Hoạt động nhận thức trong giai đoạn xét xử được tiến hành để nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ đã được cơ quan điều tra thu thập và kiểm tra tính khách quan, tính

hợp pháp của các thông tin đó Để nhận thức được toàn bộ các thông tin về vụ án, người cán bộ xét xử phải tiến hành nghiên cứu hồ sơ vụ án, điều tra bổ sung, xác minh thu thập chứng cứ theo luật định và thẩm vấn công khai các đương sự liên quan, thẩm tra các tài liệu tại phiên tòa; qua đó kiểm tra xem xét lại các thông tin

đã được thu thập một cách khách quan, toàn diện, công khai

Ví dụ: Trong giai đoạn xét xử vụ án của Lê Văn Luyện, các cơ quan xét xử tiến

hành xác minh lại các chứng cứ đã thu thập được trong quá trình điều tra: con dao gây án dài chừng 50 cm bị vứt phi tang ở ao sau nhà, lượng lớn trang sức được bố của Luyện giấu đằng sau nhà… Qua việc xét hỏi các bị can, bị cáo, Lê Văn Luyện,

Lê Văn Miến, Trương Thanh Hồng… để xác thực lại các thông tin đã được cung cấp từ quá trình điều tra

 Quá trình nhận thức trong hoạt động xét xử mang tính chủ động cao hơn so với một

số giai đoạn tố tụng trước Nếu như giai đoạn điều tra, điều tra viên thu thập chứng

cứ về vụ án, chưa có định hướng rõ ràng thì điều kiện nhận thức của người làm công tác xét xử hoàn toàn khác Khi tiến hành nhận thức về vụ án người làm công tác xét xử đã có được mô hình chính xác về vụ án do bên cơ quan điều tra mô tả, viện kiểm sát truy tố Do vậy, họ đã hình dung được diễn biến vụ án, các tình tiết

cụ thể của vụ án Điều này là căn cứ giúp người làm công tác xét xử có sự định hướng trong việc xử lý các thông tin

 Khối lượng thông tin mà người làm công tác xét xử phải xử lý giảm đáng kể so với người làm công tác điều tra Cán bộ xét xử chỉ xử lý thông tin có liên quan đến vụ

án, còn những thông tin nằm ngoài vụ án đã được cán bộ điều tra sàng lọc và lược

bỏ Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho Hội đồng xét xử trong việc phân tích và đánh giá thông tin Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử phải tạo điều kiện để các đương

sự có liên quan cung cấp đầy đủ các thông tin về vụ án

 Nhận thức trong giai đoạn xét xử mang tính gián tiếp và phức tạp Nếu như ở giai đoạn điều tra vụ án, cán bộ điều tra được tiếp xúc trực tiếp với hiện trường, thấy hậu quả phạm tội, xem xét các dấu vết còn lại trên hiện trường thì người làm công

tác xét xử nhận thức vụ án chỉ dựa vào hồ sơ của cơ quan điều tra và lời khai của đương sự Vì vậy, các thông tin được thu thập chủ yếu thông qua mô tả của chủ thể khác, thể hiện tính gián tiếp, cần có tư duy để xây dựng lên mô hình diễn biến toàn

bộ vụ án

 Hoạt động nhận thức của Hội đồng xét xử bị hạn chế về thời gian Theo quy định pháp luật, thời gian cho việc chuẩn bị xét xử đối với các vụ án ít nghiêm trọng là không quá 30 ngày, đối với vụ án nghiêm trọng không quá 45 ngày, đối với vụ án rất nghiêm trọng không quá 2 tháng, đối với các vụ án đặc biệt nghiêm trọng không quá 3 tháng Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình xác định sự thật khách quan của vụ án

2.3 Vai trò của hoạt động nhận thức trong giai đoạn xét xử:

 Xét xử vụ án hình sự là một giai đoạn của tố tụng hình sự trong đó Tòa án có thẩm quyền tiến hành xem xét, giải quyết để ra bản án, quyết định tố tụng theo quy định của pháp luật Nhiệm vụ lớn nhất của giai đoạn xét xử là có được bản án, quyết định tố tụng theo quy định của pháp luật Do vậy, trong giai đoạn xét xử thì hoạt động thiết kế đóng vai trò chủ đạo Tuy nhiên, để thực hiện được tốt và chính xác hoạt động thiết kế trong giai đoạn này thì nhất thiết phải thực hiện tốt hoạt động nhận thức trước đó

 Hoạt động nhận thức là cơ sở để thực hiện các hoạt động tâm lý khác, trong đó có hoạt động thiết kế Hoạt động thiết kế của Tòa án chỉ có thể thực hiện được sau khi

đã thực hiện hoạt động nhận thức trên cơ sở kiểm tra và đánh giá những chứng cứ

đã thu thập được trong tài liệu điều tra Mục đích cơ bản của hoạt động nhận thức trong xét xử là nghiên cứu, kiểm tra và xác minh lại những chứng cứ đã phản ánh trong tài liệu điều tra, để hiểu rõ bản chất của chúng từ đó thực hiện hoạt động thiết

kế (ra bản án, quyết định đúng về vụ án đang xét xử) Do vậy, hoạt động nhận thức trong giai đoạn xét xử của tòa án có nhiều điểm khác biệt hơn so với hoạt động nhận thức ở giai đoạn điều tra

3 Hoạt động nhận thức trong thi hành án phạt tù:

3.1 Khái niệm hoạt động thi hành án phạt tù:

Thi hành án phạt tù là việc các cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật buộc phạm nhân phải chịu sự quản lí giam giữ, giáo dục, cải tạo để

họ trở thành người có ích cho xã hội

Ví dụ: Thi hành án vụ nữ sinh giao gà ở Điện Biên Hội đồng xét xử đánh giá hành

vi phạm tội của các bị cáo thể hiện bản chất thú tính, cần loại bỏ vĩnh viễn ra khỏi đời sống xã hội nên tuyên phạt 6 bị cáo mức án tử hình, 3 bị cáo còn lại từ 3 đến 10 năm tù

3.2 Đặc điểm của hoạt động nhận thức trong giai đoạn thi hành án phạt tù:

 Trong việc thi hành án phạt tù, toàn bộ hoạt động giáo dục và hoạt động cải tạo người phạm tội chỉ có thể được tiến hành với sự hiểu biết sâu sắc về các đặc điểm tâm sinh lý của mỗi phạm nhân Quá trình giáo dục, cải tạo phải kết hợp với nghiên cứu biểu hiện thái độ của phạm nhân trong lao động, học tập và đời sống xã hội… Chính điều kiện của trại sẽ tạo điều kiện cho cán bộ quản giáo nhận thức về phạm nhân Đồng thời cán bộ quản giáo có khả năng theo dõi phạm nhân trong lối sống, lao động, học tập, trong thời gian nghỉ ngơi của họ

 Để giáo dục, cải tạo phạm nhân, cán bộ quản giáo không những phải biết trạng thái, tâm lý của họ trong hiện tại, mà còn phải biết những thiếu sót tâm lý - xã hội của họ

đã nảy sinh bằng cách nào trong quá trình hình thành cách cư xử sự chống đối pháp luật của họ Vì vậy, cán bộ quản giáo phải thu nhập những thông tin về điều kiện phát triển của cá nhân phạm nhân khi nghị án Khi nghiên cứu nhân cách phạm nhân cần phải sử dụng những thông tin cần thiết thu thập được qua cảnh sát khu vực, qua thân nhân của họ, qua cơ quan nơi họ làm việc trước đây, Điều này góp phần đáng kể trong việc nhận thức về cá nhân phạm nhân

 Cán bộ quản giáo cần phải lưu ý đến mối quan hệ giữa phạm nhân, hoàn cảnh phạm tội, phẩm chất ý chí và phẩm chất tâm lý khác của họ được thực hiện trong giai