Bài giảng Những nguyên lý cơ bản Mác - Lênin: Chương 1 - Thạc sĩ. Lại Văn Nam

Bài giảng Những nguyên lý cơ bản Mác - Lênin: Chương 1 - Ths. Lại Văn Nam

Phần thứ nhấtTHẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT

HỌCCỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNINThế giới quan và phương pháp luận triết học là bộphận lý luận nền tảng của chủ nghĩa Mác-Lênin:

• chủ nghĩa duy vật biện chứng

• phép biện chứng duy vật

• lý luận nhận thức

• chủ nghĩa duy vật lịch sử

Chương ICHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

1 CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT

BIỆN CHỨNG

1.1 Sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm

trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

1.2 Các hình thức phát triển của chủ nghĩa duy vật trong

lịch sử

2 QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ VẬT CHẤT,

Ý THỨC VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

2.1 Vật chất

2.2 Ý thức

2.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

1.1 Vấn đề cơ bản của triết học và sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm trong việc

giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

- Vấn đề cơ bản của triết học: vấn đề quan hệ giữa

tư duy với tồn tại:

• Giải quyết vấn đề cơ bản của triết học xác định

được nền tảng và điểm xuất phát để giải quyết các vấn đề khác của triết học, là tiêu chuẩn để xác định lập trường, thế giới quan của các triết gia và học thuyết của họ

• Vấn đề cơ bản của triết học có hai mặt

Vấn đề cơ bản của triết học (tt)

• C3: VC,YT TỒN TẠI SONG

- MẶT THỨ HAI: CON NGƯỜI CÓ THỂ NHẬN THỨC ĐƯỢC THẾ GiỚI HAY KHÔNG?

• CÓ: KHẢ TRI

• KHÔNG: BẤT KHẢ TRI

Sự phát triển của CNDV gắn với sự phát triển của khoa học cụ thể, đặc biệt khoa học tự nhiên.

Các hình thức lịch sử của CNDV:

• Chủ nghĩa duy vật chất phác thời cổ đại

• Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ 17-18

• Chủ nghĩa duy vật biện chứng do Mác và Ănghen sáng lập

Chủ nghĩa duy vật chất phác thời cổ đại

•

- Chủ nghĩa duy vật biện

chứng do Mác và Ănghen sáng lập vào những năm

40 của thế kỷ 19.

 Chủ nghĩa duy vật biện

chứng đã thống nhất chủ nghĩa duy vật với phép

biện chứng Không chỉ duy vật trong lĩnh vực tự

nhiên và còn duy vật

trong lĩnh vực xã hội

Chủ nghĩa duy tâm

 Đại biểu: Platon, Hêghen

2 QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ VẬT CHẤT,

Ý THỨC VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý

2.1.1 Phạm trù vật chất

* " về cơ bản vũ trụ được tạo thành bởi một nguyên tố duy nhất , nguyên tố ấy là nước." (tr15 sách câu chuyên triết học )

Thalès de Milet (fin 7e s - début 6e s.)

Lửa có vẻ như là vật thể nhưng không là vật thể mà là một tiến trình , nó không vững chắc mà liên tục

Democritus

Lý thuyết về Nguyên tử của Đemôcrit

Vật chất phải có khối lượng Vật chất không gian thời gian vận động tách rời nhau

m Vật chất

Isaac Newton

Phát hiện ra Điện tử - phần tử nhỏ bé bên trong

nguyên tử , cấu tạo nên nguyên tử

Electron - được Thomson phát hiện

ra Năm 1897

Vật chất là nguyên tử - phần tử nhỏ bé nhất không phân chia được

Vậy điện tử là gì ? Có là vật chất hay không ?

Rơn ghen phát hiện ra tia X

Cuối những năm 1800 nhà vật lí học người Đức Wilhelm Röntgen,

đã phát hiện ra tia x

Hiện tượng phóng xạ - nguyên tố phóng xạ sau khi bức xạ ra hạt α trở thành

nguyên tố khác

Marie Cuirie

Giải nobel vật lí năm … 88Ra226 ======> 86Rn222 + 2He4

Chủ nghĩa duy vật thời kỳ này giải thích thế giới vật chất một cách siêu hình máy móc

2.1.1 Phạm trù vật chất

- Khái quát quan niệm của chủ nghĩa duy vật trước

Mác về vật chất: Thực thể của thế giới là vật

chất, cái tồn tại một cách vĩnh cửu, tạo nên mọi

sự vật và hiện tượng cùng với những thuộc tính của chúng

• Thời cổ đại: đồng nhất vật chất nói chung với những dạng cụ thể của nó như: đất, nước

Nguyên tử

• Thời kỳ phục hưng đặc biệt là thời kỳ cận đại thế kỷ XVII – XVIII: vẫn coi nguyên tử là phần

tử nhỏ nhất, không thể phân chia được, tách

rời nguyên tử với vận động, không gian và thời gian, v.v

- Khái quát quan niệm của chủ nghĩa duy vật trước

• -> Nguyên nhân dẫn đến sự bế tắc của

những quan điểm trước Mác về vật chất

Nguyên nhân dẫn đến sự bế tắc của những quan điểm trước Mác

về vật chất

- Chủ nghĩa duy tâm lợi dụng:

• "vật chất" của chủ nghĩa duy vật đã biến mất

• Nền tảng của chủ nghĩa duy vật đã sụp đổ

• -> Khủng hoảng thế giới quan

chứng minh được khối

lượng của điện tử

không phải là khối

lượng tĩnh

- Định nghĩa của V.I.Lênin về vật chất; những nội

dung cơ bản và ý nghĩa của nó

• Quan điểm của Ăngghen đối với việc nhận thức

phạm trù vật chất

• Định nghĩa vật chất của Lênin

Quan điểm của triết họcMác – Lênin về vật chất

• Kế thừa những thành tựu của chủ nghĩa duy vật trước đó

• Trên cơ sở thành tựu mới nhất về khoa học

• Nhằm bác bỏ sự xuyên tạc của chủ nghĩa duy tâm, tôn giáo

• Bảo vệ chủ nghĩa duy vật

Quan điểm của Ăngghen đối với việc nhận thức phạm trù vật chất:

TỪ VẬT CHẤT TỰ NHIÊN CHƯA CÓ SỰ SỐNG

Quan điểm của Ăngghen đối với việc nhận thức phạm trù vật chất:

ĐẾN VẬT CHẤT TỰ NHIÊN PHÁT SINH, TỒN TẠI SỰ SỐNG

VÀ

Quan điểm của Ăngghen đối với việc nhận thức phạm trù vật chất:

VÀ, SỰ XUẤT HIỆN CON NGƯỜI VỚI

TỔ CHỨC XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI

Vật chất chất là là một một phạm phạm trù trù triết triết học

học dùng dùng đ đểể chỉ chỉ thực thực tại tại khách

khách quan quan đư được ợc đ đem em lại lại cho cho con

con ng ngư ười ời trong trong cảm cảm giác giác,, đư

được ợc cảm cảm giác giác của của chúng chúng ta ta chép

chép lại lại,, chụp chụp lại lại,, phản phản ánh ánh

và tồn tồn tại tại không không lệ lệ thuộc thuộc vào vào cảm

cảm giác giác " "

((V.I.Lênin V.I.Lênin: : Toàn tập Toàn tập, , Nxb Nxb Tiến bộ, Tiến bộ,

Mátxc Mátxcơ ơva va, , 1980 1980, t , t.18 18,, tr tr 151 151) ).

Thuộc tính của sự vật

= thuộc tính tồn tại khách quan của các sự vật cụ thể Không sinh ra không mất

đi , vô cùng vô thạn , vĩnh viễn

Nội dung định nghĩa

qua cảm giác (cảm nhận được sự tồn tại của vc thông qua các dạng cụ thể

của nó)

thức

Ý nghĩa định nghĩa

• Giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

trên lập trường duy vật biện chứng

• Bác bỏ quan điểm duy tâm và khắc phục được những hạn chế của CNDV trước

Mác về vật chất

• Góp phần khắc phục cuộc khủng hoảng về thế giới quan trong khoa học, thúc đẩy

khoa học phát triển

sự vật A

Hàng hoá

sự vật A

Tồn tại khách quan

sự vật A

Tư liệu tiêu dùng

Vận động là một thuộc tính cố hữu của vật chất

• Nguyên nhân của vận

động là nguyên nhân

bên trong - tự thân vận

động

Vận động của vật chất là tự thân vận động

• Pendule de Foucault au Musée des arts et metiers ( Paris ); des pions sont placés autour et sont renversés au fur-et-à- mesure que le pendule tourne.

• Foucault pendulum at the Musée des arts et métiers (Paris); pegs are placed around and are knocked down as the pendulum turns.

• Auteur/author : Hervé Marchebois

Vận động cơ

Vận động xã hội

Vận động sinh

Vận động hoá Vận động vật lí

Thời gian là gì?

• Thế giới khách quan đều

có 1 thuộc tính chung nhất

là tồn tại khách quan = vật chất

• Tinh thần , ý thức có nguồn gốc vật chất

=> thế giới thống nhất ở tính vật chất

HAI HỆ CHUẨN

Vai trò của lao động

Vai trò của ngôn ngữ

Hoạt động động ý ý thức thức chỉ

chỉ diễn diễn ra ra trong trong bộ bộ não

não người người,, trên trên cơ cơ sở

sở các các quá quá trình trình sinh

sinh lý lý thần thần kinh kinh của

của bộ bộ não não

Nguồn gốc xã hội

- Vai trò của lao động:

• Lao động là điều kiện

đầu tiên và chủ yếu để

con người tồn tại

• Chính thông qua hoạt

động lao động nhằm cải

tạo thế giới khách quan

mà con người mới có

thể phản ánh được thế

giới khách quan, mới có

ý thức về thế giới đó

- Vai trò của ngôn ngữ:

lao động và nhờ lao động

mà hình thành

• Ngôn ngữ vừa là phương tiện giao tiếp trong xã hội, đồng thời là công cụ của tư duy nhằm khái quát hóa, trừu tượng hóa hiện thực

Ý thức là sự phản ánh thế giói vào

óc người trên cơ sở lao động và ngôn ngữ

• Khả năng khái quát hóa, trừu tượng hóa

• Mô hình hóa và hiện thực mô hình

- Mang bản chất xã hội:

• Ảnh hưởng của điều kiện sống, môi trường xã hội.

• Xã hội thay đổi -> ý thức thay đổi

2.2.2 Bản chất và kết cấu của ý thức(tt)

Kết cấu của ý thức :

- Ý thức bao gồm các yếu tố cấu thành như tri thức, tình

cảm, niềm tin, lý trí, ý chí trong đó tri thức là yếu tố cơ bản, cốt lõi.

• Tri thức là kết quả quá trình nhận thức của con người về thế giới hiện thực, làm tái hiện trong tư tưởng những thuộc tính, những quy luật của thế giới ấy và diễn đạt chúng dưới hình thức ngôn ngữ hoặc các hệ thống ký hiệu khác.

• Tình cảm là sự cảm động của con người trong quan hệ của mình với thực tại xung quanh và đối với bản thân mình.

Kết cấu của ý thức(tt)

- Theo chiều sâu của nội tâm: bao gồm tự ý thức, tiềm

thức, vô thức

• Tự ý thức: ý thức về bản thân mình trong mối quan hệ với

ý thức về thế giới bên ngoài.

• Tiềm thức: những tri thức mà chủ thể đã có được từ

trước nhưng đã gần như trở thành bản năng, thành kỹ

năng nằm trong tầng sâu của ý thức chủ thể, là ý thức

dưới dạng tiềm tàng.

• Vô thức là những trạng thái tâm lý ở chiều sâu, điều chỉnh

sự suy nghĩ, hành vi, thái độ ứng xử của con người mà

chưa có sự tranh luận của nội tâm, chưa có sự truyền tin bên trong, chưa có sự kiểm tra, tính toán của lý trí.

2.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

- Vật chất quyết định ý

thức:

• Sự xuất hiện và tồn tại

của ý thức

• Nội dung của ý thức

• Sự biến đổi của ý thức

- Vai trò của ý thức:

• Tác động thúc đẩy sựvận động biến đổi của vật chất, khi phản đúng quy luật

• Tác động kìm hãm, khi ý thức phản ánh sai quy luật khách quan

2.4 Ý nghĩa phương pháp luận

• Vận dụng thực tiễn

• Vận dụng trong nhận thức