(Skkn 2023) phát triển các năng lực đặc thù môn lịch sử cho học sinh thpt thông qua dạy học bài 4, 6,7 lớp 10 (bộ kết nối tri thức với cuộc sống)

Lí do chọn đề tài Chương trình tổng thể năm 2018 xác định rõ mục tiêu của môn Lịch sử: Giúp học sinh phát triển năng lực lịch sử, biểu hiện của năng lực khoa học đã được hình thành ở c

TRƯỜNG THPT LÊ VIẾT THUẬT

- -

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên đề tài:

PHÁT TRIỂN CÁC NĂNG LỰC ĐẶC THÙ MÔN LỊCH SỬ CHO

HỌC SINH THPT QUA DẠY HỌC BÀI 4, 6,7 - LỚP 10 (BỘ KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG)

Lĩnh vực: Lịch sử

Tác giả: Đặng Thị Kim Hoa

Năm học: 2022- 2023

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu 2

2.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài 2

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2

2.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

2.4 Phương pháp nghiên cứu 2

3 Tính mới 3

PHẦN II NỘI DUNG 4

1 Cơ sở lý luận ……… 4

1.1 Khái niệm về các năng lực đặc thù 4

1.11 Tìm hiểu lịch sử 4

1.1.2 Nhận thức và tư duy……… 4

1.1.3 Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học 4

1.2 Khái niệm về phương pháp dạy học……… 4

1.2.1 Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan……… 4

1.2 2 Kĩ thuật 5W1H 5

1.2.3 Thiết kế poster……… 5

2 Cơ sở thực tiễn 5

2.1 Thực trạng, nguyên nhân về việc phát huy các năng lực đặc thù môn Lịch sử 5 2.2.Nguyên nhân 7

3 Phát triển các năng lực đặc thù cucar môn Lịch sử cho học sinh 9

3.1 Sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình trong dạy học bài 4,6,7 phần khởi động 9

3.2 Sử dụng kĩ thuật 5W1H trong dạy bài 6,7 14

3.3 Sử dụng poster trong dạy học bài 6,7 ……… 19

3.4 Tổ chức trò chơi……… 25

4 Hiệu quả đề tài ……… .29

5 Khảo sát tính khả thi và tính cấp thiết……… 32

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO 37

Phụ lục 1 Câu hỏi và bảng biểu trên goole form Pl-1 Phụ lục 2: Phiếu khảo sát học sinh Pl-1 Phụ lục 3: Phiếu khảo sát giáo viên Pl-3 Phụ lục 4: Một số hình ảnh các giờ học Pl-6 Phục 5: Giáo án Pl-10 Phụ lục 6: Kết quả khảo sát trước và sau khi thực hiện dự án Pl-24

Why: Tại sao

How: Như thế nào

5 GDPT: Giáo dục phổ thông

6 Poster: Áp phích hay ấn phẩm kích thước lớn vừa đủ cung cấp thông tin, vừa

có tính nghệ thuật

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Chương trình tổng thể năm 2018 xác định rõ mục tiêu của môn Lịch sử: Giúp học sinh phát triển năng lực lịch sử, biểu hiện của năng lực khoa học đã được hình thành ở cấp trung học cơ sở; góp phần giáo dục tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại, các phẩm chất, năng lực của người công dân Việt Nam, công dân toàn cầu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại; giúp học sinh tiếp cận và nhận thức rõ vai trò, đặc điểm của khoa học lịch sử cũng như sự kết nối giữa sử học với các lĩnh vực khoa học và ngành nghề khác, tạo cơ sở để học sinh định hướng nghề nghiệp trong tương lai”

Năng lực lịch sử của học sinh phổ thông được biểu hiện qua các thành phần: tìm hiểu lịch sử; nhận thức và tư duy lịch sử; vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học Như vậy, việc bồi dưỡng, phát triển các năng lực thành phần bộ môn cho học sinh là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng của môn Lịch sử

Để định hình và phát triển năng lực lịch sử cho học sinh phải thông qua dạy học lấy học sinh làm trung tâm Theo đó, giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn học sinh đọc, hiểu, giải mã các văn bản lịch sử (kênh hình, kênh chữ, hiện

phân tích, đánh giá về bối cảnh, nguồn gốc, sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử

và quá trình phát triển của lịch sử Học sinh trở thành“ người đóng vai lịch sử”, hay “người làm lịch sử” để khám phá kiến thức lịch sử,vận dụng sáng tạo hiểu biết về lịch sử, văn hóa, xã hội của Việt Nam và thế giới vào các tình huống trong học tập cũng như trong thực tiễn cuộc sống

Chương trình giáo dục phổ thông mới môn Lịch sử ở cấpTHPT nói chung và lớp 10 nói riêng được biên soạn, xây dựng theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh Nội dung chương trình có nhiều điểm mới, thú vị, lượng kiến thức vừa phải, được thiết kế theo hướng chuyên sâu, gắn với thực tiễn, hệ thống kênh hình sinh động, hấp dẫn, tư liệu phong phú

Tuy nhiên khi áp dụng vào thực tế dạy học, nhiều giáo viên đã gặp một số khó khăn vì đây là năm đầu tiên thực hiện chương trình lịch sử lớp 10 với nhiều nội dung mới, khó, một số nội dung giảm tải theo Thông tư 13( 8/2022 - Bộ giáo dục đào tạo) Do đó, giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian để đọc, hiểu kĩ

chương trình, sách giáo khoa, nghiên cứu phương pháp, kĩ thuật để thiết kế, tổ chức các hoạt động dạy học phù hợp với từng bài, từng đối tượng học sinh Trong khi đó đa số học sinh còn bỡ ngỡ, chưa quen với nội dung chương trình GDPT mới, chưa hứng thú học tập môn Lịch sử

Để đạt được mục tiêu của chương trình, phát huy những ưu điểm của dạy học phát triển năng lực, khắc phục những khó khăn ban đầu,

trong quá trình dạy học phần lịch sử lớp10, tôi đã luôn nghiên cứu, suy nghĩ, tìm tòi để đổi mới phương pháp, vận dụng một số kĩ thuật dạy học phù hợp nhằm khơi gợi sự hứng thú, sáng tạo, phát huy tối đa năng lực của học sinh, qua đó hình thành, phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh Từ những kết quả đạt

được qua các bài học, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Phát triển các năng lực

đặc thù của môn Lịch sử cho học sinh THPT qua dạy học bài 4, 6, 7 - Lịch sử lớp 10”(Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống)

2 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu 2.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu thực trạng, nguyên nhân để đề ra các giải pháp cụ thể nhằm phát triển các năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh THPT qua dạy học bài 4, 6,

7 - Lịch sử lớp 10 (bộ Kết nối tri thức với cuộc sống)

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu thực trạng của việc phát triển năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh THPT khi thực hiện chương trình lịch sử lớp 10 mới( 2018)

- Nguyên nhân của thực trạng phát triển năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh THPT khi thực hiện chương trình lịch sử lớp 10 mới( 2018)

- Các giải pháp cụ thể để phát triển năng lực: tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học cho học sinh THPT thông qua các bài 4, 6,7

2.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Học sinh lớp 10 trường THPT Lê Viết Thuật- Thành phố Vinh- Tỉnh Nghệ

An

2.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp khảo sát thực tiễn

- Phương pháp phân tích, đánh giá

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

3 Tính mới của đề tài

Đây là đề tài đầu tiên tác giả nghiên cứu về chương trình và sách giáo khoa

mới(2018) môn Lịch sử ở trường THPT Đề tài đã sử dụng, khai thác một số phương pháp, kĩ thuật dạy học linh hoạt, sáng tạo phù hợp với nội dung bài học, đối tượng học sinh để tạo sự hứng thú học tập, phát triển năng lực đặc thù môn lịch sử cho học sinh: Tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy, vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn

Đề tài đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận, phân tích thực trạng, nguyên

nhân, đề xuất các giải pháp có tính giáo dục, tính khả thi và tính thực tiễn nhằm phát triển năng lực: tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học cho học sinh THPT thông qua các bài 4, 6,7- Lịch sử lớp 10 (Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống)

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận

1.1 Khái niệm năng lực đặc thù môn Lịch sử 1.1.1 Tìm hiểu lịch sử

Năng lực tìm hiểu lịch sử được biểu hiện thông qua việc:

- Nhận diện được các loại hình tư liệu lịch sử; hiểu được nội dung, khai thác và

sử dụng được tư liệu lịch sử trong quá trình học tập

- Tái hiện và trình bày được dưới hình thức nói hoặc viết diễn trình của các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử từ đơn giản đến phức tạp; xác định được các sự kiện lịch sử trong không gian và thời gian cụ thể

1.1.2 Nhận thức và tƣ duy lịch sử

- Giải thích được nguồn gốc, sự vận động của các sự kiện lịch sử từ đơn giản đến phức tạp; chỉ ra được quá trình phát triển của lịch sử theo lịch đại và đồng đại; so sánh sự tương đồng và khác biệt giữa các sự kiện lịch sử, lí giải được mối quan

hệ nhân quả trong tiến trình lịch sử

- Đưa ra được những ý kiến nhận xét, đánh giá của cá nhân về các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử trên cơ sở nhận thức và tư duy lịch sử; hiểu được sự tiếp nối và thay đổi của lịch sử; biết suy nghĩ theo những chiều hướng khác nhau khi xem xét, đánh giá, hay đi tìm câu trả lời về một sự kiện, nhân vật, quá trình lịch

sử

1.1.3 Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học

Rút ra được bài học lịch sử và vận dụng được kiến thức lịch sử để lí giải những vấn đề của thực tiễn cuộc sống; trên nền tảng đó, có khả năng tự tìm hiểu những vấn đề lịch sử, phát triển năng lực sáng tạo, có khả năng tiếp cận

và xử lí thông tin từ những nguồn khác nhau, có ý thức và năng lực tự học

xúc, thẩm mĩ, tạo hứng thú cho học sinh đồng thời góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử

- Trong dạy học lịch sử, đồ dùng trực quan được chia thành 3 nhóm chính: +Nhóm trực quan hiện vật: di tích lịch sử, di vật khảo cổ, hiện vật…

+ Nhóm trực quan tạo hình: mô hình, phim tư liệu, tranh ảnh…

+ Nhóm trực quan qui ước: Bản đồ, lược đồ, đồ thị, sơ đồ…

1.2.2 Kĩ thuật 5 W1H

- 5W1H là kĩ thuật đặt câu hỏi bằng 6 dạng viết tắt bằng tiếng Anh:

What: cái gì?, Where: ở đâu?, When: khi nào?, Who: ai?, Why: tại sao?

How: như thế nào?

- Với khoa học Lịch sử, 6 dạng câu hỏi này chính là nguyên tắc tư duy về một

vấn đề, sự kiện, hiện tượng lịch sử

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Thực trạng của việc phát huy các năng lực đặc thù môn Lịch sử cho

học sinh THPT trong dạy học lịch sử

Để tìm hiểu thực trạng, tác giả đã tiến hành khảo sát hai đối tượng: Học sinh và giáo viên

- Đối với học sinh, tác giả tiến hành khảo sát hai vấn đề:

Thứ nhất, khảo sát về mức độ yêu thích, hứng thú học tập môn Lich sử của học

sinh với câu hỏi: Em có yêu thích và hứng thú với việc học tập môn Lịch sử không?

Ở nội dung này, tác giả thu được kết quả như sau: rất hứng thú 1,8%, hứng

thú 7,7%, bình thường 18%, không hứng thú 72%

Thứ 2: Trong quá trình học lịch sử, em đã biết cách nhận diện, khai thác, trình

bày, phân tích, đánh giá một sự kiện, nhân vật lịch sử chưa?

Kết quả khảo sát thu được như sau: biết rất rõ 1,3%, biết 5,4%, biết một ít 52,4%, mức độ không biết 41,%,

- Đối với giáo viên, tác giả đã khảo sát nội dung:

Trong việc hình thành, phát triển năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh THPT khi thực hiện chương trình GDPT( 2018), giáo viên gặp những khó khăn gì?

Chương trình có nhiều nội dung mới, khó

GV phải đầu tư nhiều thời gian để tìm hiểu

chương trình mới, thiết kế các phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp

Học sinh còn nhiều bỡ ngỡ, chưa quen với phương pháp dạy học phát triển năng lực

Số lượng trong mỗi lớp học đông, khó khăn cho GV trong việc đổi mới phương pháp…

Cơ sở vật chất nhiều trường còn thiếu…

Ở câu hỏi này, tác giả đã thu được kết quả như sau: Chương trình có nhiều nội dung mới, khó: 89%, giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian: 100%, học sinh chưa quen với phương pháp dạy học phát triển năng lực: 80%, số lượng lớp học đông: 78%, cơ sở vật chất: 67%

Từ kết quả khảo sát của học sinh và giáo viên, tác giả đã rút ra những vấn đề sau:

- Đa số học sinh chưa yêu thích và hứng thú học tập đối với môn Lịch sử, chưa biết nhiều về cách thức nhận diện, khai thác, trình bày, phân tích, đánh giá một

sự kiện, nhân vật lịch sử

- Trong việc thực hiện chương trình GDPT( 2018), bên cạnh những thuận lợi

cơ bản, giáo viên còn gặp một số khó khăn nhất định:

+ Giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian để đọc kĩ chương trình, sách giáo khoa, nghiên cứu phương pháp, kĩ thuật dạy học theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất để thiết kế, tổ chức các hoạt động dạy học phù hợp cho từng bài, từng đối tượng học sinh

+ Học sinh còn bỡ ngỡ, chưa quen với chương trình mới, nhiều em chưa có phương pháp, mục đích học tập đúng, chưa hứng thú với môn Lịch sử

2.2 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng của việc phát triển năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh THPT trong dạy học lịch sử

Để tìm hiểu nguyên nhân dẫn tới việc học sinh chưa yêu thích, hứng thú học tập lịch sử, biết ít hoặc không biết về cách thức nhận diện, khai thác, trình bày, phân tích, đánh giá một sự kiện hoặc nhân vật lịch sử, những khó khăn của giáo viên khi thực hiện chương trình GDPT( 2018), tác giả sử dụng một số câu hỏi câu hỏi sau:

- Đối với học sinh: Lí do em không hứng thú học tập lịch sử và không biết cách thức nhận diện, khai thác, trình bày, phân tích, đánh giá một sự kiện hoặc nhân vật lịch sử là gì?

Kiến thức lịch sử nhiều, khó học, khó nhớ

Giáo viên dạy chưa hấp dẫn, chưa đổi mới phương pháp

Chưa có phương pháp học tập khoa học

Học lịch sử chỉ

để phục vụ thi

cử

Lịch sử là môn phụ không cần phải học nhiều

Với câu hỏi này, tác giả đã thu được kết quả như sau: Kiến thức lịch sử nhiều, khó học, khó nhớ chiếm tỉ lệ 90%, viên dạy chưa hấp dẫn, chưa đổi mới phương pháp: 82%, chưa có phương pháp học tập khoa học chiếm tỉ lệ 85%, học lịch sử chỉ để phục vụ thi cử chiếm tỉ lệ 79%, lịch sử là môn phụ không cần phải học nhiều chiếm tỉ lệ 64%

- Đối với giáo viên, tác giả sử dụng câu hỏi: Theo thầy( cô), nguyên nhân nào

dẫn đến thực trạng trên?

Năm đầu tiên thực hiện chương trình GDPT mới ở bậc THPT

GV chưa hiểu kĩ

về nội dung chương trình, các phương pháp, kĩ thuật dạy học phát triển năng lực, phầm chất cho học sinh

Một số giáo viên chưa đổi mới phương pháp dạy học theo phát triển năng lực, phẩm chất

Học sinh ở bậc THCS chưa học chương trình GDPT mới, còn bỡ ngỡ, chưa quen với hình thức dạy học phát triển năng lực, phẩm chất

Cơ sở vật chất nhiều trường chưa đủ điều kiện để tổ chức dạy học phát triển năng lực

Với nội dung này, tác giả đã thu được kết quả: Năm đầu tiên thực hiện chiếm 100%, giáo viên chưa hiểu kĩ nội dung chương trình, SGK: 87%, một số giáo viên chưa đổi mới phương pháp dạy học: 56%, học sinh chưa quen với chương trình mới: 89%, cơ sở vật chất chưa đủ điều kiên: 67%

Qua kết quả khảo sát, tác giả đã rút ra những nguyên nhân cơ bản dẫn đến thực trạng của việc phát triển năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh THPT trong dạy học lịch sử là

Thứ nhất, đa số học sinh cho rằng môn Lịch sử có nhiều kiến thức, khó học,

khó nhớ, khô khan và tẻ nhạt

Thứ hai, một số giáo viên vẫn quen dạy học theo phương pháp truyền thống,

thầy đọc, trò ghi nên chưa tạo hứng thú học tập, chưa kích thích sự sáng tạo và chưa hình thành, phát triển các năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh

Thứ ba, nhiều học sinh chưa có mục đích học tập đúng đắn, xem lịch sử là

môn phụ, không cần thiết trong cuộc sống Vì thế các em chỉ học để đối phó với thầy, cô với thi cử chứ không phải học để hiểu, để tìm tòi, khám phá, để vận dụng vào thực tiễn Do đó, học xong, thi xong là quên hết và kết quả học tập chưa cao

Thứ 4: Năm đầu tiên thực hiện chương trình mới( 2018), do đó giáo viên và

học sinh còn gặp một số khó khăn nhất định trong việc hiểu nội dung chương

trình, cách thức tiến hành các phương pháp dạy học phát triển năng lực và phẩm chất

Những kết quả thu được qua cuộc khảo sát là cơ sở quan trọng để tác giả xây dựng, đề ra và thực thi các giải pháp để góp phần hình thành, phát triển các năng lực đặc thù môn Lịch sử và tạo hứng thú học tập cho học sinh khi thực hiện chương trình GDPT( 2018)

3 Phát triển các năng lực đặc thù môn Lịch sử cho học sinh dạy học bài 4,

6, 7 - Lịch sử lớp 10( Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống)

3.1 Sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình khi dạy bài 4,6,7- Lịch sử lớp 10

3.1.1 Mục đích: tạo không khí học tập thoải mái, hấp dẫn, sinh động, thu hút

sự chú ý của học sinh đồng thời giúp học sinh nhận diện được các loại hình tư liệu lịch sử, khai thác và sử dụng được tư liệu lịch sử trong quá trình học tập, qua đó góp phần hình thành và phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử

3.1.2 Các yêu cầu khi thực hiện giải pháp

Để việc sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải đảm bảo những yêu cầu sau:

Bước 1: Chọn bài dạy, đây là một vấn đề quan trọng bởi không phải bài học

nào cũng có thể vận dụng, khai thác clips âm nhạc, hình ảnh một cách có hiệu quả Vì thế, yêu cầu đầu tiên khi sử dụng âm nhạc vào giảng dạy, giáo viên phải lựa chọn những bài phù hợp

Bước 2: Sau khi định hướng bài dạy, giáo viên tiến hành sưu tầm, lựa chọn, xử

lí tư liệu cho phù hợp với nội dụng bài học

+ Cách tìm tư liệu: Trên mạng internet, youtobe, hoặc mua một số đĩa có những bài hát phù hợp với bài dạy mà mình đã chọn

+ Xử lý tư liệu: Chọn những đoạn clips có hình ảnh, âm thanh phù hợp với nội dung bài dạy, dung lượng đủ cả thông tin và thời gian

Bước 3: Thiết kế bài giảng

+ Nội dung bài học + Thời điểm khai thác: Hoạt động khởi động, hình thành kiến thức mới, luyện tập, vận dụng

+ Thời gian khai thác

+ Cách thức tiến hành

3.1.3 Cách thức tiến hành

Ví dụ 1:

Bài 4: Sử học với một số lĩnh vực, ngành nghề hiện đại( tiết 1)

Ở tiết học này, tác giả đã sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình là các clips âm nhạc Giận và thương (Dân ca Ví dặm Nghệ Tĩnh), clips quảng bá hình ảnh được lồng ghép nhạc: Thánh địa Mĩ Sơn và Phong Nha - Kẻ Bàng

- Chuẩn bị tư liệu:

+ Giáo viên hướng dẫn, yêu cầu học sinh sưu tầm, chọn lựa những clips hay về Dân ca Ví dặm Nghệ Tĩnh, Thánh địa Mĩ Sơn, Phong Nha- Kẻ Bàng

+ Giáo viên lựa chọn và chuẩn bị clips âm nhạc: Giận và thương, clips hình ảnh Thánh địa Mĩ sơn, Phong Nha - Kẻ bàng

Giận Mà Thương Phạm Phương Thảo Dân Ca Nghệ Tĩnh - YouTube

Việt Nam quê hương tôi - Bí ẩn Thánh địa Mĩ Sơn - YouTube

Phong Nha - Kẻ Bàng | Vietnam Travel | 2022 - YouTube

- Thời điểm khai thác: Hoạt động khởi động

- Thời gian khai thác: 6 phút

- Cách thức thực hiện:

+ Giáo viên cho học sinh xem 3 clips

+ Nhiệm vụ của học sinh: Nghe, quan sát để trả lời những vấn đề sau:

1 Gọi đúng tên di sản

2 Xác định đâu là di sản văn hóa, di sản thiên nhiên

3 Di sản văn hóa có mấy loại?

4 Theo em di sản văn hóa, di sản thiên nhiên có ảnh hưởng đến sự phát triển của lĩnh vực và ngành nghề hiện đại nào?

5? Sử học có vai trò như thế nào đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên?

+ Giáo viên gọi 3 học sinh lên bảng ghi những điều mình đã biết từ việc nghe, quan sát các clips trên

+ Giáo viên nhận xét, bổ sung và khái quát vấn đề

- Di sản văn hóa: Di sản văn hóa là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần, do

con người sang tạo trong quá trình lịch sử, được lưu truyền từ thế hệ trước cho đến thế hệ sau…

+ Di sản văn hóa phi vật thể: Là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá

nhân có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học như: Tín ngưỡng, âm nhạc, trò chơi…

+ Di sản văn hóa vật thể: Là những sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn

hóa khoa học như: các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật…

- Di sản thiên nhiên: Là những di tích do thiên nhiên tạo thành bởi cấu trúc

hình thể và sinh vật học hoặc bởi cấu trúc địa chất học và địa lí tự nhiên…

Như vậy với việc sử dụng các video clips âm nhạc, clips quảng bá hình ảnh và những câu hỏi gợi mở đã giúp các em đã nhận diện và bước dâud hiểu thế nào là

di sản văn hóa, di sản thiên nhiên, vai trò của Sử học đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản

( Phụ lục 5)

Ví dụ 2:

Bài 6: Một số nền văn minh phương Tây thời kì cổ- trung đại( tiết 2)

* Nội dung kiến thức: Văn minh Tây Âu thời kì Phục hưng

Ở nội dung này, tôi sử dụng clips âm nhạc: Trầm hương của linh mục Dao Kim Trong clips được lồng, ghép nhiều hình ảnh về chúa Giê su, Thánh đường Vaticăng, một số tác phẩm nghệ thuật thời Phục hưng

Ca Khúc Trầm Hương - Phương Thủy - YouTube

*Thời điểm khai thác: Hoạt động khởi động

* Cách thức tiến hành:

- Giáo viên cho học sinh nghe và quan sát những hình ảnh trong video

- Học sinh lắng nghe, quan sát để trả lời những câu hỏi sau:

1? Bài hát gợi cho em nhớ đến tôn giáo nào?

2? Hình ảnh trong clips nói đến quốc gia nào?

3? Thời cổ đại, quốc gia đó có những đóng góp gì đối với sự phát triển của nền văn minh nhân loại?

4? Thời trung đại quốc gia đó tiếp tục có những đóng gì cho gì cho văn minh nhân loại?

- Học sinh trả lời dưới hình thức cá nhân, các học sinh khác bổ sung

- Giáo viên nhận xét và dẫn dắt các em tìm hiểu nội dung bài học

( Phụ lục 5)

Ví dụ 3:

Chủ đề 4: Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới

- Nội dung kiến thức: Bài 7: Các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại Tôi chuẩn bị clips âm nhạc hoặc cho học sinh có năng khiếu trình bày ca khúc:

1? Kể tên những vật dụng, phương tiện được nêu trong bài hát

2? Sắp xếp những vật dụng, phương tiện cho phù hợp với thành tựu của các cuộc cách mạng công nghiệp

3? Em và gia đình đã, đang sử dụng phương tiện và vật dụng nào?

+ Hình thức: Giáo viên gọi 3 học sinh lên bảng ghi kết quả của mình, các học sinh khác bổ sung

+ Giáo viên nhận xét, bổ sung và dẫn dắt các em vào tìm hiểu nội dung kiến thức mới

3.1.4 Kết quả đạt đươc:

Sử dụng đồ dùng trực quan tạo hình(clips âm nhạc và clips quảng bá hình ảnh) trong hoạt động khởi động đã giúp các em nhận diện và biết cách khai khác một số tư liệu lịch sử đồng thời vận dụng những kiến thức đã học, đã được trải nghiệm như di sản Thánh Địa Mĩ Sơn, Phong - Kẻ Bàng, Dân ca Ví dặm Nghệ Tĩnh, đạo Thiên chúa giáo, những phương tiện giao thông, những vật dụng hàng ngày trên lớp học, trong gia đình để tìm hiểu nội dung bài học

Việc khai thác đồ dùng trực quan tạo hình(clips âm nhạc và clips hình ảnh quảng bá) trong hoạt động khởi động bài 4,6,7 đã tạo ra một không khí học tập nhẹ nhàng, thoái mái, giờ học sinh động, hấp dẫn, học sinh hứng thú để bước vào tìm hiểu những kiến thức mới

( Phụ lục 5)

( Ảnh 1,2 học sinh lớp 10A trong hoạt động khởi động bài 4

3.2 Sử dụng kỹ thuật 5 W1H trong dạy học lịch sử

Kĩ thuật 5 W1H khi vận dụng vào tư duy vấn đề lịch sử cho ta 6 dạng câu hỏi

sau

What: Sự kiện có tên gọi là gì?

When: Sự kiện xẩy ra khi nào?

Where: Sự kiện xẩy ra ở đâu?

Who: Sự kiện gắn với vai trò của ai? Do ai thực hiện, chống lại ai?

Why: Tại sao sự kiện xẩy ra? Tại sao thành công? Tại sao thất bại?

How: Sự kiện diễn ra như thế nào?

How do you do+V: Sự kiện diễn ra bằng cách nào?

How can+S+ Vo: Sự kiện đó đạt đến mức độ như thế nào?

How+ adj+ To be: Tính chất sự kiện như thế nào?

How do you feel: Cảm nhận, đánh giá về sự kiện, vấn đề đó như thế nào?

3.2.1 Mục đích

Sử dụng kĩ thuật 5 W1H để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh đồng thời trang bị cho các em phương pháp tự học, tự ghi bài một cách khoa học, dễ hiểu, dễ nhớ Qua đó, sẽ góp phần hình thành và phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn cuộc sống

3.2.2 Các bước tiến hành:

- Kĩ thuật 5 W1H được sử dụng trong nhiều hoạt động khác nhau: Khởi động, hình thành kiến thức mới, luyện tập và vận dụng, trong nhiều bài học khác nhau

- Các bước tiến hành Cách thứ nhất: Giáo viện chuẩn bị sơ đồ, các học sinh chủ động tìm hiểu những

tư liệu trong sách giáo khoa để trả lời câu hỏi hoặc hoàn thiện sơ đồ

+ Học sinh trả lời các câu hỏi giáo viên đã chuẩn bị, các học sinh khác bổ sung + Giáo viện nhận xét, bổ sung và hoàn thiện sơ đồ

Cách thứ hai: Giáo viên hướng dẫn học sinh lập sơ đồ theo gợi ý của giáo viên + Học sinh trả lời, các học sinh khác bổ sung

+ Giáo viên nhận xét, bổ sung và chốt vấn đề

Ví dụ 1: Giáo viên chuẩn bị sơ đồ tư duy và hướng dẫn học sinh sử dụng Chủ đề 3: Một số nền văn minh thế giới thời kì cổ- Trung đại

- Nội dung kiến thức: Nền minh Tây Âu thời văn hóa Phục hưng phần bối cảnh ra đời

- Thời điểm khai thác: Hoạt động hình thành kiến thức mới

- Thời gian: 5 phút

- Cách thức tiến hành+ Bước 1: Giáo viên chuẩn bị sẵn sơ đồ 5W1H và yêu cầu học sinh bối cảnh nền văn minh Tây Âu thời kì Phục hưng

What: Phong trào văn hóa phục hưng When: Diễn ra khi nào?

Where: Phong trào diễn ra đầu tiên ở quốc gia nào?

Who: Do tầng lớp nào tiến hành?

Why: Vì sao tầng lớp tư sản lại tiến hành phong trào văn hóa Phục hưng?

How: Phong trào phong hóa diễn ra như thế nào? Đạt được thành tựu gì và có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của nền văn minh nhân loại?

Ở 4 câu hỏi đầu (What, when, where, who), nội dung kiến thức chủ yếu ở mức

độ nhận biết, nên tác giả cho những học sinh có lực học trung bình, yếu trả lời Câu hỏi Why ở mức độ thông hiểu giành cho học sinh khá trả lời

Câu hỏi How, tác giả hướng dẫn học sinh đi tìm hiểu những thành tựu đạt được

và những đóng góp của nền văn minh Tây Âu thời kì Phục hưng

+ Bước 2: Giáo viên yêu cầu học sinh trả lời, các học sinh bổ sung

+ Bước 3: Giáo viên chốt lại và hoàn thiện sơ đồ

Ví dụ 2: Giáo viên hướng dẫn tự lập sơ đồ tư duy 5W1H

- Nội dung kiến thức: Bài 7: Các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại

- Thời điểm khai thác: Hoạt động luyện tập và vận dụng

When: Diễn ra khi nào?

Where: Cuộc cách mạng diễn ra đầu tiên ở quốc gia nào?

Why: Vì sao ? How:

+ Cuộc cách mạng đạt được những thành tựu nào? Thành tựu nào có ảnh hưởng lớn đến tất cả các ngành kinh tế khác?

+ Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất có tác động như thế nào đối với nước Anh?

- Hình thức hoạt động: Cá nhân

- Thời gian: 6 phút

- Học sinh trả lời các câu hỏi, các học sinh khác bổ sung

- Giáo viên nhận xét, bổ sung

*Cách 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh tự vẽ ở nhà dưới hình thức hoạt động cá

nhân hoặc chia thành các nhóm

- Hoạt động nhóm +Bước 1: Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm Nhóm 1: Vẽ sơ đồ tư duy cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất bằng kĩ thuật 5W1H

Nhóm 2 : Vẽ sơ đồ tư duy cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai bằng kĩ thuật 5W1H

Nhóm 3: Vẽ sơ đồ tư duy cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba bằng kĩ thuật 5W1H

Nhóm 4: Vẽ sơ đồ tư duy cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư bằng kĩ thuật 5W1H

- Hoạt động cá nhân Giáo viên gợi ý cho các em như sau:

What: Cuộc cách mạng công nghiệp lần

When: Diễn ra vào thời gian nào?

Where: Bắt đầu ở quốc gia nào?

How: Diễn ra như thế nào + Những thành tựu cơ bản

+ Cuộc cách mạng đã tác động như thế nào đối với sự phát triển kinh tế và xã hội

Bước 2: Học sinh nhận và thực hiện nhiệm vụ

Bước 3: Học sinh sẽ trình bày sản phẩm trong giờ học thực hành

Bước 4: Giáo viên đánh giá, nhận xét và cho điểm các nhóm

( Phụ lục 5)

Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng kĩ thuật 5W1H ở lớp 10A.

Sản phẩm tự thiết kế của học sinh lớp 10A, 10T

3.2.3 Kết quả đạt đƣợc

Sử dụng và khai thác kĩ thuật 5W1H trong dạy học lịch sử bài 6,7,8 đã góp phần làm thay đổi cách học tập môn Lịch sử Nếu như trước đây trong giờ học lịch sử, các em chỉ học vẹt, ghi chép bài theo lời giảng hoặc đọc chép của giáo viên thì bây giờ các em đã tích cực, chủ động tìm hiểu, suy nghĩ để trả lời câu hỏi, biết củng cố bài học bằng sơ đồ tư duy Với việc tìm hiểu, trả lời các câu hỏi, vẽ sơ đồ tư duy bằng hình thức 5W1H, các em không những hiểu được kiến thức cụ thể, nắm được tính lô gics giữa các đơn vị kiến thức bài học, biết cách tự

năng lực tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng những kiến thức

đã học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống

Sử dụng kĩ thuật 5W1H trong dạy học lịch sử đã góp phần làm thay đổi không khí của giờ học Sự tương tác giữa các học sinh và giáo viên đã làm cho giờ học trở nên sôi nổi, sinh động và hào hứng Các em sẽ dần có thiện cảm, thích và yêu môn Lịch sử hơn

Kĩ thuật 5W1H không chỉ sử dụng hiệu quả trong các bài 5,6, 7, 8 - Lịch sử lớp 10 - GDPT( 2018) mà còn có thể sử dụng được nhiều bài ở lớp 11,12

3.3 Sử dung Poter trong dạy học lịch sử

Thiết kế và khai thác Poter là một trong những hình thức dạy học mang lại hiệu

quả cao đối với môn lịch sử

3.3.2 Những yêu cầu trong việc thiết kế poster:

Poster cần phải được thiết kế bài bản từ khâu ý tưởng, chọn lọc hình ảnh, sắp xếp ngôn từ, bố cục, hình ảnh, câu chữ… thể hiện phong cách riêng độc đáo của

poster, cho tới khâu thi công thành phẩm

Một poster được xem là thành công và hiệu quả phải hội đủ các yếu tố sau đây: Tập trung được sự chú ý của người xem

Lôi cuốn người xem đọc hết tất cả các thông tin xuất hiện trên poster

Thông tin trên Poster phải đầy đủ, mạch lạc để người xem có thể hiểu ngay nội dung trong tấm Poster

3.3.3 Cách thức sử dụng porter :

- Sử dụng poster để minh họa cho một nội dung kiến thức

- Sử dụng poster để học sinh được trải nghiệm lịch sử, sống cùng lịch sử với việc thiết kế poster

- Sáng tạo poster trải nghiệm lịch sử

- Sử dụng poster trong hoạt động củng cố, bài tập về nhà

- Sử dụng poster trong giờ học thực hành lịch sử

Trong đề tài này, tôi sử dụng và khai thác Porter trong giờ học thực hành Lịch

sử lớp 10 chủ đề 3: Một số nền văn minh thế giới thời kì cổ- trung đại Đây là một giờ học hoàn toàn mới trong chương trình sách giáo khoa lịch sử lớp 10

* Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh

- Sau khi học xong chủ đề 3: Một số nền văn minh thế giới thời kì cổ đại- trung đại, giáo viên chia lớp thành 4 nhóm và giao nhiệm vụ:

+ Nhóm 1: Thiết thiết kế poster giới thiệu về những thành tựu của nền văn minh

bố cục poster; lựa chọn hình ảnh; cách tạo ra những kí tự của chữ viết mới, quy luật ghép vần/ ký tự chữ…

- Học sinh nhận nhiệm vụ và làm việc theo nhóm thiết kế thiết kế poster

- Thời gian chuẩn bị một tuần

Bước 2: Học sinh trưng bày sản phẩm trong tiết thực hành chủ đề 3

- Giáo viên thành lập ban giám khảo: 4 người

+ Thành phần ban giám khảo do mỗi tổ chọn 1 người( giám khảo không tham gia chấm sản phẩm của nhóm mình tham gia) Ban giám khảo cử trưởng ban và thư kí Điểm chung của các nhóm là tổng hợp điểm của BGK Và GV

+ Giáo viên hướng dẫn ban giám khảo chấm điểm theo những tiêu chí sau:

Tiêu chí/

Điểm

Nội dung Truyền tải được

nội dung đề tài rất tốt

Truyền tải được nội dung

biểu tượng

Các hình ảnh liên quan đến nội dung đề tài,

có tỉnh thẫm mĩ

Hình ảnh liên quan đến nội dung đề tài

Một số hình ảnh

có liên quan đến nội dung đề tài

Hình ảnh không liên quan đến nội dung đề tài Thiết kế Bố cục hài hòa,

đẹp, hấp dẫn, thú vị và sáng tạo

Có sử dụng bố cục, hình ảnh thú vị, hấp dẫn

Sử dụng 1 số đường nét, bố cục đơn giản,

có màu sắc

Bố cục chưa cân xứng, hình ảnh chưa đẹp

Thông điệp Thông điệp rõ

ràng, ngắn gọn,

ý nghĩa sâu sắc

Thông điệp rõ ràng, có ý nghĩa

Thông điệp rõ ràng

Sử dụng thông điệp chưa phù hợp Sáng tạo Sử dụng hình

ảnh độc đáo, tạo poter ấn tượng

Có sử dụng hình ảnh độc đáo

Sử dụng 1 số hình ảnh độc đáo

Sử dụng hình ảnh chưa phù hợp, chưa sang tạo Tổng điểm

+ Sau phần trình bày của mỗi nhóm, các thành viên nhóm khác có thể đặt câu hỏi phản biện

+ Thời gian : 7 phút (đại diện nhóm trình bày 5 phút, các thành viên trong lớp và giáo viên đặt câu hỏi phản biện 2 phút)

Đúng thời gian: 1 điểm

- Đại diện các nhóm trình bày sản phẩm của mình theo kỹ thuật phòng tranh

- Phần phản biện của học sinh và giáo viên

- Ban giám khảo nhận xét và công bố số điểm của các nhóm

- Giáo viên nhận xét, bổ sung và cho điểm cho các nhóm

Dạy và học lịch sử bằng poster nói chung và trong giờ học thực hành nói riêng

đã làm cho giờ học trở nên sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn nhiều học sinh tham gia Những câu hỏi phản biện, tranh luận đưa ra rất thông minh, dí dỏm mang tính thực tiễn cao

Học sinh đã thể hiện được tính chủ động, sáng tạo của mình trong việc lựa chọn, thiết kế và thuyết trình sản phẩm của mình Nhiều sản phẩm các em thiết

kế rất khoa học, hình ảnh đẹp, truyền tải được ý nghĩa bài học Qua việc thiết

kế và trình bày sản phẩm poster, nhiều học đã phát huy được năng lực sở trường và sở thích của bản thân

Việc khai thác sử dụng poter trong dạy học lịch sử không những giúp các em hệ thống hóa kến thức một cách khoa học, ghi nhớ kiến thức sâu hơn mà còn hình thành, phát triển tính chủ động trong việc tìm kiếm và xử lí thông tin, hình ảnh, rèn luyện năng lực giao tiếp, đứng trước đám đông, làm việc nhóm và tư duy phản biện trong giải quyết các vấn đề trong học tập, cuộc sống Học sinh tự đánh giá được khả năng của chính mình, định hướng được năng lực nghề nghiệp cho bản thân sau này

Sử dụng poster không những góp phần hình thành và phát triển năng lực nhận thức và tư duy mà còn có thể vận dụng rất hiệu quả trong thực tiễn cuộc sống

Sản phẩm poster của các tổ 1,2,3,4 lớp 10T

Học sinh lớp 10T trình bày sản phẩm poster

Ban Giám Khảo nhận xét đánh giá công bố kết quả

( Phụ lục 4)

3.4 Tổ chức trò chơi ghép nối và phỏng vấn, nhận diện nhân vật lịch sử

Tổ chức trò chơi trong dạy học lịch sử là một trong những hình thức dạy học

mang lại hiệu quả cao nhất là đối với chương trình sách giáo khoa mới 2018

Trò chơi trong dạy học lịch sử rất phong phú, đa dạng với nhiều tên gọi khác nhau nhau: Giải mã lịch sử, đoán ý đồng đội, phản ứng nhanh, ô cửa bí mật, đóng vai nhân vật lịch sử, nhanh tay nhanh mắt, nhận biết sự kiện, nhân vật qua một đoạn phim, một đoạn âm nhạc, theo dòng lịch sử, tìm hiểu các nhân vật lịch sử Do đó, tùy từng nội dung bài học, từng đối tượng học sinh, từng thời điểm, giáo viên lựa chọn các trò chơi cho phù hợp

Trong đề tài này, tôi sử dụng hai trò chơi đó là ghép nối và phỏng vấn, nhận diện nhân vật lịch sử

3.4.2 Một số nguyên tắc khi tổ chức trò chơi

- Chọn trò chơi phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường

- Xác định phạm vi, mục đích của trò chơi

- Chọn trò chơi phù hợp với kĩ năng rèn luyện cho học sinh

Tổ chức, biên soạn trò chơi phải phù hợp và bám vào Chuẩn kiến thức kĩ năng của bộ môn

- Tổ chức trò chơi phải xác định được thời gian trừ các tiết ngoại khóa, tiết bài tập lịch sử thì các trò chơi tổ chức trong tiết dạy chỉ dừng lại ở 4- 7 phút

- Trò chơi phải có sức hấp dẫn, thu hút được sự tham gia của học sinh, tạo không khí thoải mái, hấp dẫn trong học tập

- Luôn thay đổi trò chơi để thu hút học sinh, dựa vào dạng bài để thực hiện

- Khi tổ chức trò chơi giáo viên là trọng tài, công bằng, chính xác và là cổ động viên tích cực của học sinh tham gia trò chơi Cho điểm hoặc khen ngợi các em trước lớp

3.4.3 Nội dung cụ thể

Ví dụ 1: Trò chơi ghép nối và phỏng vấn

* Cách thức tiến hành

- Nội dung kiến thức: Văn minh Tây âu thời kì Phục hưng phần văn học

- Thời điểm tổ chức trò chơi: Hoạt động hình thành kiến thức mới

- Thời gian 7 phút

- Luật chơi:

+ GV tổ chức chơi theo hình thức các cặp đôi

+ Nhiệm vụ: các cặp chơi tìm hiểu sách giáo khoa, những dữ liệu của giáo viên

đã cho và ghi kết quả của mình lên bảng Sau đó đại diện cặp đôi sẽ phỏng vấn nhau bằng hình thức đặt câu hỏi

1? Bạn thích tác phẩm nào nhất? Vì sao?

2? Tác phẩm đã gửi tới chúng ta thông điệp gì?

3? Bạn biết tác phẩm đó bằng cách nào?

- Điểm số các cặp đôi sẽ được tính như sau:

+ Nối đúng nhân vật với tác phẩm: 5 điểm + Trả lời tốt 3 câu hỏi sẽ đạt 5 đ, trả lời 2 câu đạt 3 đ, trả lời 1 câu đạt 1 đ

- Giáo viên nhận xét và cho điểm các cặp đôi

Ảnh lớp 10A trong trò chơi ghép nối và phỏng vấn

Ví dụ 2: Trò chơi nhận diện nhân vật lịch sử

* Nội dung kiến thức: Hôi họa, kiến trúc Văn minh Tây Âu thời phục hưng

+Thời gian nhận diện mỗi tác phẩm: 10 giây

Phần 2: Mỗi đội sẽ trả lời 1 câu hỏi về hội họa hoặc kiến trúc, điêu khắc, khoa học- kĩ thuật thời Phục hưng

Lớp 10A trong trò chơi nhận diện các nhân vật Lịch sử bài 6

3.4.4 Kết quả đạt đƣợc

Hoạt động tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch sử đã tạo không khí học tập vui vẻ, phấn chấn, chủ động, hứng thú trong học tập của học sinh Thông qua trò chơi, học sinh đã thể hiện được khả năng nhận thức, khám phá, tìm tòi, phát hiện

và xử lý vấn đề một cách nhanh nhạy, sáng tạo, quyết đoán, nâng cao tinh thần tập thể, mạnh dạn tham gia trò chơi Qua trò chơi, một số học sinh đã thể hiện được vốn hiểu biết sâu sắc của bản thân về 1 số tác phẩm văn học, nghệ thuật

đã được học, được đọc, được xem Những hiểu biết đó được các em trình bày

rõ ràng, mạch lạc, lô gic và đầy cảm xúc

Các trò chơi không những giúp học sinh ghi nhớ được những kiến thức vừa học mà còn góp phần hình thành và phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử, vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề đặt ra trong bài học và trong cuộc sống

+ Tổ chức trò chơi nhận diện các nhận vật lịch sử có thể sử dụng hiệu quả trong những bài có tên các nhân vật lịch sử văn hoá, địa danh ở lớp 11, 12

4 Hiệu quả của đề tài

Sau khi thực hiện các giải pháp, tác giả tiếp tục tiến hành khảo sát với 220 học sinh ở các lớp 10A, 10 T, 10 T1, 10D3, 10D2 và đã thu được kết quả như sau:

* Mức độ yêu thích, hứng thú học tập môn Lịch sử trước và sau khi áp dụng các giải pháp