Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Nghiên cứu đã tập trung đánh giá thực trạng việc giảng dạy tổ hợp xác suất trong các trường học hiện nay, đồng thời xem xét cách tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo liên quan đến nội dung Tổ hợp – xác suất để nâng cao hiệu quả học tập Những kết quả này cho thấy sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học và tích hợp hoạt động trải nghiệm để giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm xác suất Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo không chỉ góp phần kích thích hứng thú học tập mà còn phát triển kỹ năng tư duy logic trong lĩnh vực tổ hợp xác suất Do đó, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp phương pháp dạy học hiện đại và hoạt động thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Tổ hợp – xác suất trong nhà trường.
- Xây dựng nội dung và cách thức tổ chức và đánh giá các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học chủ đề tổ hợp – xác suất
- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá bước đầu hiệu quả của các hoạt động được xây dựng.
Xây dựng giả thiết nghiên cứu
Xây dựng và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học chủ đề Tổ hợp - Xác suất đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hứng thú học tập, phát triển kỹ năng và nhận thức của học sinh trong môn Toán Việc áp dụng các hoạt động thực nghiệm giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm Tổ hợp và Xác suất, từ đó kích thích sự sáng tạo và yêu thích môn học Nội dung dạy học chủ đề Tổ hợp - Xác suất trong chương trình Toán 10 và Toán 11 dành cho học sinh THPT theo chương trình mới nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và thúc đẩy tư duy logic của học sinh Tích hợp hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào giảng dạy giúp học sinh hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề linh hoạt, nâng cao nhận thức về ứng dụng của xác suất trong đời sống hàng ngày.
Nghiên cứu tập trung vào quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học chủ đề Tổ hợp – Xác suất cho học sinh lớp 10 và lớp 11 trong chương trình mới Đề tài được áp dụng cho học sinh tại trường tác giả đang giảng dạy cùng với một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An, nhằm nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo của học sinh.
Nghiên cứu các dự thảo và chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng dạy học Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong giáo dục giúp phát huy khả năng sáng tạo, tư duy độc lập cho học sinh Việc tích hợp hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào chương trình giảng dạy góp phần thúc đẩy phương pháp dạy học tích cực và phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại.
Nghiên cứu các phương pháp dạy học môn Toán giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển phương pháp tiếp cận sáng tạo trong giáo dục Các tài liệu giáo dục liên quan đến đề tài cung cấp kiến thức và công cụ hỗ trợ giảng dạy, đặc biệt là các tài liệu tập trung vào hoạt động trải nghiệm sáng tạo, góp phần khơi dậy sự hứng thú và phát triển tư duy logic của học sinh Việc tích hợp các phương pháp dạy học sáng tạo và hoạt động trải nghiệm giúp nâng cao chất lượng giáo dục Toán học, tạo điều kiện cho học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả.
Nghiên cứu sách giáo khoa và sách tham khảo liên quan đến chủ đề tổ hợp - xác suất giúp mở rộng kiến thức về các khái niệm cơ bản và ứng dụng thực tiễn Các nghiên cứu trước đây về tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo đã chỉ ra những phương pháp hiệu quả để nâng cao kỹ năng sáng tạo của học sinh thông qua các hoạt động thực tiễn Việc phân tích các tài liệu này giúp xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc và phù hợp với yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy hiện nay Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và thúc đẩy tư duy sáng tạo trong môi trường học tập.
- Khảo sát thực trạng của việc dạy và học Tổ hợp – xác suất ở trường phổ thông
- Khảo sát định tính về tính sinh động, hấp dẫn của giờ dạy Toán khi học sinh được tham gia các hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Thực nghiệm sư phạm nhằm xác định tính khả thi và hiệu quả của việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo trong dạy học chủ đề tổ hợp – xác suất cho học sinh lớp 10 và lớp 11 Chương trình này giúp tăng cường sự tham gia tích cực của học sinh, phát triển kỹ năng tư duy và sáng tạo trong môn Toán Kết quả ban đầu cho thấy các hoạt động trải nghiệm có tác dụng tích cực trong việc nâng cao hiểu biết và ứng dụng kiến thức về xác suất Đề tài cũng nhấn mạnh vai trò của phương pháp dạy học sáng tạo, giúp học sinh hình thành tư duy phản biện và khơi dậy niềm đam mê học tập môn Toán.
Trong cuộc phỏng vấn học sinh, chúng tôi đã thu thập thông tin về mức độ hứng thú của các em khi tham gia các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn học, đặc biệt là về chủ đề tổ hợp – xác suất Kết quả cho thấy các hoạt động này giúp học sinh phát huy tính sáng tạo, tăng cường sự hứng thú và giúp các em hiểu rõ hơn về các khái niệm phức tạp trong môn học Việc tích hợp các hoạt động trải nghiệm không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn khơi nguồn đam mê và sự thích thú của học sinh đối với môn học Những phản hồi này là cơ sở để chúng tôi tiếp tục hoàn thiện phương pháp giảng dạy, tạo môi trường học tập sinh động và sáng tạo hơn.
8 Đóng góp mới về mặt khoa học của đề tài:
Phạm vi tác động: Các giáo viên toán thpt và các trường thpt
- Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học chủ đề Tổ hợp – Xác suất
- Một số bài giảng về dạy học chủ đề Tổ hợp – Xác suất qua việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo
B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1 Khái niệm, mục tiêu HĐTNST 1.1 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một khái niệm mới trong dự thảo đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông sau năm 2015, góp phần nâng cao khả năng sáng tạo và vận dụng kiến thức của học sinh Để hiểu rõ thế nào là hoạt động trải nghiệm sáng tạo, chúng ta bắt đầu từ các thuật ngữ liên quan như “hoạt động” và “trải nghiệm sáng tạo,” nhằm định nghĩa chính xác và phù hợp với mục tiêu giáo dục hiện đại Việc này giúp xây dựng môi trường học tập sinh động, thúc đẩy sự sáng tạo và phát triển toàn diện của học sinh trong thời kỳ đổi mới giáo dục.
“trải nghiệm”,“sáng tạo” và xem xét mối quan hệ qua lại giữa chúng với nhau
Hoạt động là phương thức tồn tại cơ bản của con người, phản ánh qua quan hệ của con người với tự nhiên, xã hội và chính bản thân mình Theo tâm lý học Mác-Xít, cuộc sống của con người là một dòng chảy liên tục của hoạt động, nơi con người giữ vai trò chủ thể trong việc thực hiện các hoạt động thay thế nhau Hoạt động không chỉ là quá trình con người thể hiện quan hệ với thế giới tự nhiên mà còn là hình thức tương tác xã hội, giúp hình thành và phát triển bản thân từng ngày.
Đặc điểm của hoạt động
- Tính đối tượng của hoạt động: đối tượng của hoạt động là cái con người cần làm ra, cần chiếm lĩnh, là động cơ
- Tính chủ thể: Hoạt động do chủ thể thực hiện, chủ thể có thể là một hoặc nhiều người
- Tính mục đích: Mục đích của hoạt động là làm biến đổi thế giới (khách thể) và biến đổi bản thân chủ thể
Hoạt động vận hành theo nguyên tắc gián tiếp đề cập đến việc con người tác động đến khách hàng thông qua hình ảnh tâm lý trong đầu, giúp tạo ấn tượng và ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định Quá trình này cũng sử dụng các công cụ lao động và phương tiện ngôn ngữ để truyền đạt thông điệp một cách hiệu quả, nâng cao khả năng thuyết phục và xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng.
Các dạng hoạt động của con người
Dựa trên mối quan hệ giữa con người và vật thể (chủ thể và khách thể) cũng như quan hệ giữa con người với con người (chủ thể và chủ thể), chúng ta nhận thức rõ vai trò của hoạt động lao động và hoạt động giao tiếp trong đời sống xã hội Những hoạt động này chính là nền tảng để thúc đẩy sự phát triển của xã hội, nâng cao năng lực và kỹ năng của con người trong quá trình tương tác Việc hiểu rõ các mối quan hệ này giúp chúng ta xây dựng mối quan hệ bền chặt, hiệu quả hơn trong cuộc sống hàng ngày và trong môi trường làm việc.
Dựa trên khía cạnh cá thể, loài người tiến hành ba loại hoạt động liên tiếp nhau: hoạt động vui chơi giúp phát triển tinh thần và thể chất, hoạt động học tập để nâng cao kiến thức và kỹ năng, và hoạt động lao động nhằm mục đích tạo ra của cải vật chất và đảm bảo đời sống.
- Căn cứ vào bản chất của hoạt động: Hoạt động biến đổi, hoạt động nhận thức, hoạt động định hướng giá trị, hoạt động giao tiếp
Trải nghiệm là những gì con người đã từng trải qua thực tế, giúp chúng ta hiểu biết và tích lũy kiến thức sống quý báu Nhờ trải nghiệm, chúng ta có thể học hỏi và áp dụng vào cuộc sống, từ đó nâng cao khả năng thích nghi và phát triển bản thân Việc trao đổi thông tin và kinh nghiệm qua trải nghiệm giúp chúng ta sống phù hợp hơn với thực tại và vượt qua những thử thách trong cuộc sống hàng ngày.
* Đặc điểm của trải nghiệm:
- Con người được trực tiếp tham gia vào các loại hình hoạt động và các mối quan hệ giao lưu phong phú một cách tự giác
- Con người được thử nghiệm, thể hiện bản thân trong thực tế, từ đó hiểu mình hơn, tự phát hiện những khả năng của bản thân
- Con người được tương tác, giao tiếp với người khác, với tập thể, với cộng đồng, với sự vật hiện tượng, … trong cuộc sống
- Con người thực sự là một chủ thể tích cực, chủ động, sáng tạo
Có rất nhiều dạng trải nghiệm:
- Căn cứ vào phạm vi diễn ra hoạt động của học sinh: trải nghiệm trên lớp học, trải nghiệm ngoài trời…
- Căn cứ vào các cơ quan tham gia hoạt động: trải nghiệm trong đầu, trải nghiệm bằng các thao tác tay chân, trải nghiệm các giác quan
Các quá trình tâm lý bao gồm trải nghiệm cảm giác bên ngoài giúp chúng ta nhận biết môi trường xung quanh, trải nghiệm về tri giác giúp hình thành hiểu biết về thế giới, trải nghiệm tư duy và tưởng tượng thúc đẩy khả năng sáng tạo và suy nghĩ phản biện, trải nghiệm ghi nhớ giúp lưu giữ và truy xuất thông tin, cùng với trải nghiệm các cung bậc cảm xúc đa dạng, góp phần hình thành cấu trúc tâm lý toàn diện và phát triển nhân cách.
Hiểu đúng bản chất của trải nghiệm sẽ giúp người giáo viên lựa chọn được hình thức, phương pháp tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp
Sáng tạo là đặc trưng nổi bật của tâm lý con người, giúp họ thích nghi với những thay đổi nhanh chóng trong thời đại kinh tế tri thức và toàn cầu hóa Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, khả năng sáng tạo trở thành yếu tố then chốt để con người thích nghi với những biến đổi đáng kể trong xã hội.
* Đặc điểm của sáng tạo
- Chứa đựng tri thức và trình độ chuyên môn
- Khả năng tư duy nhạy bén, uyển chuyển và linh hoạt
- Trí tưởng tượng phong phú
- Khả năng phát hiện vấn đề, tạo dựng cái mới và độc đáo trong môi trường hoạt động của con người
- Căn cứ vào loại hình hoạt động của con người: sáng tạo trong học tập, sáng tạo trong lao động sản xuất, …
- Căn cứ vào lĩnh vực của đời sống xã hội: sáng tạo nghệ thuật, sáng tạo công nghệ, sáng tạo kĩ thuật,…
- Căn cứ vào tính chất của sản phẩm sáng tạo: Sáng tạo biểu đạt, sáng tạo sáng chế, sáng tạo phát kiến, sáng tạo cải biến