Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Đề ra những giải pháp phù hợp giúp dạy bài "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời" theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh lớp 10 trong chương trình Ngữ văn 10, sách Kết nối tri thức với cuộc sống Việc áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực, khuyến khích học sinh tham gia thảo luận, phân tích tác phẩm sẽ nâng cao khả năng tư duy phản biện và hiểu biết văn học của các em Đồng thời, tích hợp các hoạt động thực tiễn giúp hình thành phẩm chất yêu nước, dũng cảm và ý chí vượt qua thử thách của học sinh Sử dụng các kỹ thuật giảng dạy hiện đại như dự án, học theo chủ đề, và làm việc nhóm cũng là giải pháp quan trọng để phát triển năng lực tự học và hợp tác của học sinh Các giải pháp này góp phần hình thành tư duy phản biện, kỹ năng phân tích tác phẩm và bồi dưỡng phẩm chất nhân văn rõ nét trong quá trình dạy học nội dung "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời".
Tạo điều kiện để các em tiếp cận các tác phẩm sử thi dân gian phù hợp với đặc trưng thể loại, giúp hiểu rõ vốn văn hóa, phong tục tập quán sinh hoạt của địa phương Đây là cách thúc đẩy sự yêu thích và hứng thú với môn Ngữ văn, nâng cao hiểu biết về truyền thống dân tộc qua các tác phẩm văn học dân gian.
Nhiệm vụ chủ chốt là xây dựng nội dung dạy học phù hợp và khắc phục những khó khăn gặp phải khi đọc hiểu văn bản "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời," nhằm phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh Phương pháp giảng dạy hướng đến trang bị, rèn luyện kỹ năng tự học, tự trải nghiệm và sáng tạo của học sinh, đồng thời giảm bớt áp lực trong quá trình học tập Qua đó, hình thành trong học sinh tình cảm, niềm tin, ý thức trách nhiệm và khơi dậy tính tích cực, tự giác, thúc đẩy các hành động tích cực góp phần xây dựng quê hương, đất nước.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của đề tài
Trong chương trình Ngữ văn 10 THPT, việc dạy bài Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời cần tập trung vào các giải pháp phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh, như khuyến khích tư duy phản biện và khả năng phân tích văn bản Đồng thời, sử dụng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp hoạt động nhóm và thảo luận để tăng cường khả năng hợp tác và sáng tạo của học sinh Đưa vào các bài tập và hoạt động thực hành giúp củng cố kiến thức, nâng cao năng lực cảm thụ văn học, đồng thời phát triển phẩm chất yêu nước, trân quý truyền thống dân tộc Việc vận dụng các hình thức dạy học hiện đại, gắn kết nội dung bài học với cuộc sống thực tế cũng góp phần hình thành phẩm chất tự lập và ý chí vượt khó cho học sinh.
- Tiến hành thực nghiệm đề tài đang nghiên cứu
- Tổng kết kết quả thực nghiệm; lấy ý kiến từ học sinh, đồng nghiệp.
Phương pháp nghiên cứu
Các phương pháp chung khi tôi thực hiện đề tài này là:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp điều tra quan sát
- Phương pháp khảo sát thực tế
- Phương pháp tổng kết và đúc rút kinh nghiệm
V Thời gian thực hiện Đề tài này tôi hình thành ý tưởng, tiến hành khảo sát, phát triển, đánh giá, đúc rút sáng kiến và áp dụng năm học 2022-2023
VI Kết cấu đề tài
Ngoài phần đặt vấn đề và kết luận, nội dung của đề tài gồm các phần:
- Cơ sở của đề tài (cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn)
Trong chương trình Ngữ văn 10 THPT, bài Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời được hướng đến phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh thông qua các giải pháp giảng dạy đa dạng Việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy, phân tích và cảm thụ tác phẩm văn học dân gian đặc sắc này Đồng thời, tập trung phát huy khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, giúp học sinh hiểu rõ hơn về giá trị nhân đạo, lòng dũng cảm và ước mơ trong truyện Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo góp phần xây dựng phẩm chất tự lập, nhạy cảm và ý chí vượt mọi thử thách của học sinh Qua đó, giúp nâng cao năng lực cảm nhận và thể hiện cảm xúc, từ đó hình thành phẩm chất yêu nước, tự hào dân tộc thông qua việc tìm hiểu và cảm thụ tác phẩm dân gian Việt Nam.
- Giáo án và thực nghiệm sản phẩm
Cơ sở của đề tài
Cơ sở lý luận
1.1 Lý luận về chương trình giáo dục phổ thông 2018
Chương trình giáo dục phổ thông cụ thể hóa mục tiêu giúp học sinh làm chủ kiến thức phổ thông và vận dụng hiệu quả vào cuộc sống Học sinh được trang bị khả năng tự học suốt đời, có định hướng chọn nghề phù hợp và xây dựng các mối quan hệ xã hội hài hòa Ngoài ra, chương trình thúc đẩy phát triển cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú, giúp các em có cuộc sống ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại.
Chương trình giáo dục trung học phổ thông 2018 giúp học sinh phát triển phẩm chất, năng lực cần thiết để trở thành công dân có ý thức và nhân cách tốt Nó thúc đẩy khả năng tự học, ý thức học tập suốt đời, và khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân Đồng thời, chương trình chuẩn bị cho học sinh khả năng thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới, giúp các em tự tin hơn trong hành trình học tập và phát triển nghề nghiệp trong tương lai.
Nhà nước ta đã đề ra nhiều chính sách và biện pháp đồng bộ nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Trong đó, việc ban hành Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể thể hiện mục tiêu rõ ràng về nâng cao phẩm chất và năng lực của học sinh Chương trình này quy định các yêu cầu cần đạt về nội dung giáo dục, phương pháp giảng dạy, đánh giá kết quả, đồng thời làm căn cứ để quản lý chất lượng giáo dục phổ thông Đây cũng là cam kết của Nhà nước nhằm đảm bảo chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục phổ thông.
Chương trình giáo dục phổ thông đã qua quá trình nghiên cứu, đánh giá từ các chuyên gia và cơ quan có thẩm quyền uy tín trong ngành giáo dục, dựa trên quan điểm của Đảng và Nhà nước về đổi mới toàn diện giáo dục đào tạo Nó nhằm phát triển phẩm chất, năng lực người học, đồng thời kế thừa và nâng cao ưu điểm của các chương trình cũ, cũng như tiếp thu kinh nghiệm của các nền giáo dục tiên tiến thế giới Chương trình được thiết kế kết nối chặt chẽ giữa các cấp học, lớp học, liên thông với giáo dục mầm non, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học Đặc biệt, chương trình lần này hướng tới tính mở, linh hoạt để phù hợp với yêu cầu đổi mới trong giáo dục.
1.1.1 Mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông
Chương trình giáo dục phổ thông hướng tới phát triển toàn diện học sinh về thể chất và tinh thần, giúp họ trở thành người học tích cực, tự tin và ý thức rõ ràng về lựa chọn nghề nghiệp cũng như học tập suốt đời Nó nhằm hình thành các phẩm chất tốt đẹp, năng lực cần thiết để học sinh trở thành công dân có trách nhiệm, người lao động văn hóa, cần cù, sáng tạo, đáp ứng được yêu cầu phát triển cá nhân và sứ mệnh xây dựng, bảo vệ đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp mới.
1.1.2 Yêu cầu về phẩm chất và năng lực cần đạt
Chương trình giáo dục phổ thông đặt ra ba yêu cầu cơ bản cần đạt về phẩm chất và năng lực, đó là:
Hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu như lòng yêu quê hương, yêu con người, ý thức chăm học và chăm làm, trung thực và có trách nhiệm là yếu tố quan trọng giúp hình thành nhân cách toàn diện.
Thứ hai, việc hình thành và phát triển các năng lực cốt lõi cho học sinh là yếu tố quan trọng, bao gồm năng lực tự chủ, tự học, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo, góp phần nâng cao khả năng học tập chung của tất cả các môn học và hoạt động giáo dục Đồng thời, phát triển năng lực đặc biệt hay năng khiếu của học sinh giúp họ phát huy tối đa tiềm năng cá nhân.
Vào thứ ba, căn cứ xây dựng chương trình môn học, biên soạn sách giáo khoa và tài liệu hướng dẫn tổ chức dạy học, đánh giá kết quả giáo dục học sinh phải dựa trên yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi, đảm bảo sự phù hợp và hiệu quả trong quá trình giảng dạy.
Chương trình giáo dục phổ thông gồm các môn học bắt buộc, môn học bắt buộc có phân hóa, môn học tự chọn và môn học tự chọn bắt buộc, nhằm đảm bảo sự đa dạng và linh hoạt trong quá trình học tập Thời gian thực học trong một năm học là khoảng 37 tuần, với 35 tuần dành cho các môn bắt buộc, môn học bắt buộc có phân hóa và môn học tự chọn bắt buộc, giúp học sinh tiếp cận kiến thức cơ bản một cách tốt nhất Ngoài ra, còn có 2 tuần dành cho các môn tự chọn và nội dung giáo dục của địa phương, góp phần phát triển phẩm chất và năng lực phù hợp với điều kiện địa phương.
Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể đề rõ định hướng về nội dung, phương pháp và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng hiện đại, đổi mới Nó cũng xác định rõ các điều kiện cần thiết để thực hiện chương trình, đồng thời nêu bật vai trò, trách nhiệm của nhà trường, cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh Đây là một đóng góp quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, đóng vai trò then chốt trong thành công của công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đào tạo của đất nước.
1.1.4 Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đối với môn Ngữ văn
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đối với môn Ngữ văn rèn luyện đồng đều
Trong chương trình Ngữ Văn lớp 10 theo Chương trình GDPT 2018, phát triển bốn năng lực cốt lõi gồm đọc, viết, nói và nghe là mục tiêu trọng tâm nhằm nâng cao toàn diện khả năng của học sinh Các học sinh sẽ không còn gặp phải tình trạng một người viết rất hay nhưng nói dở, hoặc nói lưu loát nhưng viết kém, hay đọc hiểu không tốt và nghe chưa rõ Chương trình được xây dựng nhằm đảm bảo học sinh thành thạo cả bốn kỹ năng này, giúp phát triển năng lực toàn diện và phù hợp với yêu cầu của phát triển năng lực học tập của học sinh theo tiêu chuẩn mới.
Trong sách giáo khoa Ngữ Văn hiện nay, không còn phân chia rõ ràng các phân môn như Văn học và Tiếng Việt hay Làm văn riêng biệt; thay vào đó, các nội dung được tích hợp thành một tổng thể thống nhất Sau mỗi bài học, học sinh sẽ phát triển và củng cố bốn kỹ năng Ngữ Văn một cách đồng đều và toàn diện, giúp nâng cao khả năng sử dụng tiếng Việt và hiểu biết về văn học một cách sâu sắc hơn.
Chương trình SGK Ngữ văn mới đem lại sự đổi mới trong phương pháp dạy và học môn Ngữ văn tại nhà trường, giúp giáo viên và học sinh yêu thích môn học hơn Nó chú trọng đổi mới cách tiếp cận, tập trung vào hình thành phẩm chất và năng lực của học sinh thông qua hoạt động tích hợp kiến thức ngôn ngữ và kiến thức văn học, từ đó phát huy tinh thần tự học và khả năng sáng tạo của cả giáo viên và học sinh Những điểm đột phá này nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả học Ngữ văn trong thời gian tới.
1.2 Lý luận về đổi mới phương pháp dạy học
Giáo dục phổ thông Việt Nam đang chuyển hướng từ chương trình giáo dục dựa trên nội dung sang tập trung phát triển năng lực của học sinh, tức là từ việc quan tâm đến kiến thức học sinh nắm được sang thúc đẩy khả năng vận dụng kiến thức và kỹ năng thực tiễn Để đạt được mục tiêu này, cần chuyển đổi phương pháp dạy học từ truyền đạt kiến thức sang hướng dẫn học sinh cách học, cách vận dụng kiến thức và rèn luyện phẩm chất Đồng thời, quá trình đánh giá kết quả giáo dục cũng cần thay đổi từ kiểm tra trí nhớ sang đánh giá năng lực giải quyết vấn đề, chú trọng vào kiểm tra trong quá trình dạy học để có thể điều chỉnh kịp thời, nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục.
Trong báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, đã xác nhận việc đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học cùng phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại nhằm nâng cao chất lượng toàn diện giáo dục Đặc biệt, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp và ý thức trách nhiệm xã hội Theo tinh thần này, các yếu tố của quá trình giáo dục trong trường trung học cần được tiếp cận một cách đổi mới toàn diện để đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục hiện đại.
Cơ sở thực tiễn
2.1 Thực tiễn việc dạy và học môn Ngữ văn 10 ở các trường THPT hiện nay
Trong năm học 2022-2023, đội ngũ giáo viên dạy lớp 10 đã được tổ chức tập huấn, trao đổi và học tập đầy đủ về kiến thức, kỹ năng và phương pháp giảng dạy phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018 Nhờ đó, các giáo viên nắm vững nội dung và phương pháp thực hiện chương trình, đảm bảo chất lượng giảng dạy và nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.
- Ban đại diện cha mẹ học sinh, phụ huynh học sinh quan tâm và ủng hộ đến việc thực hiện chương trình giáo dục 2018
Trong những năm gần đây, khoa học công nghệ ngày càng phát triển mạnh mẽ và được vận dụng rộng rãi trong cuộc sống hàng ngày Việc này đã đem lại nhiều hiệu quả thiết thực, đặc biệt trong lĩnh vực học tập của học sinh, giúp nâng cao chất lượng giáo dục và thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy.
Trường sở hữu hệ thống máy tính kết nối internet cập nhật, phục vụ công tác giảng dạy và quản lý Toàn bộ cán bộ, giáo viên và nhân viên đều thành thạo ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc hàng ngày Hệ thống công nghệ hiện đại giúp nâng cao hiệu quả quản lý và giảng dạy, tạo môi trường học tập tiên tiến Việc tích hợp công nghệ thông tin góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và chuẩn bị cho học sinh, sinh viên môi trường học tập hiện đại, phù hợp xu thế số hóa.
- Được sự quan tâm của các cấp, các ngành đầu tư về CSVC, trang thiết bị dạy học cho các lớp tương đối đầy đủ
Trong năm học 2022 – 2023, môn Ngữ văn đã có nhiều văn bản mới mang hơi thở cuộc sống hiện đại, giúp kích thích sự yêu thích văn chương và khả năng sáng tạo của học sinh Chương trình mở, sử dụng nguồn học liệu mở và phương pháp tiếp cận linh hoạt, phù hợp với tiêu chí hiện đại của xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn Ngữ văn.
Sách giáo khoa môn Ngữ văn mới được tổ chức theo trục kỹ năng, giúp giáo viên và học sinh dễ dàng hình dung các kỹ năng cần đạt được trong quá trình học tập Các mức độ yêu cầu về năng lực và phẩm chất rõ ràng, tạo điều kiện cho học sinh tự đánh giá mức độ tiến bộ của bản thân sau mỗi phần học Đặc biệt, chương trình sách giáo khoa mới tập trung phát triển năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo của học sinh, từ đó khuyến khích sự yêu thích và đón nhận môn Ngữ văn của các em.
GV còn gặp nhiều bối rối trong việc triển khai và tổ chức thực hiện các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh Việc giảng dạy các bài học với kiến thức mới và chưa quen đòi hỏi giáo viên phải có chiến lược phù hợp để giúp học sinh tiếp thu hiệu quả Tuy nhiên, nhiều giáo viên vẫn gặp khó khăn trong thiết kế và thực hiện các tiết học đáp ứng đúng mục tiêu phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.
Học sinh thực hiện học tập dự án cần có các thiết bị CNTT phù hợp, tuy nhiên chỉ khoảng một phần ba học sinh đáp ứng đầy đủ các yêu cầu điều kiện tối thiểu để thực hiện bài tập một cách hiệu quả.
Chương trình SGK mới mang tính đổi mới và hấp dẫn, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Tuy nhiên, việc tiếp cận chương trình mới này đang gặp nhiều khó khăn, đối mặt với thử thách lớn dành cho cả giáo viên và học sinh Trong năm học tới, học sinh lớp 10 sẽ gặp không ít bỡ ngỡ khi tiếp cận nội dung mới và phương pháp học tập khác biệt Đây là những thách thức cần được vượt qua để đảm bảo sự thành công trong quá trình đổi mới giáo dục.
Dù đội ngũ giáo viên đã được tập huấn kỹ lưỡng, chuẩn bị về tâm thế và kỹ năng phù hợp cho chương trình mới, nhưng vẫn còn nhiều “độ vênh” khi bước vào giảng dạy trực tiếp Điều này cho thấy cần có thêm hỗ trợ, đào tạo thực tiễn để nâng cao hiệu quả giảng dạy và đảm bảo sự thành công của chương trình.
Giáo viên đối mặt với những thách thức trong phương pháp giảng dạy và cách tiếp cận nhằm đạt hiệu quả học tập như mong đợi Để vượt qua những khó khăn này, cả thầy cô và học sinh cần có sự thay đổi tích cực và nỗ lực vượt bậc Sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy sẽ giúp nâng cao chất lượng học tập, tạo ra môi trường học tập hiệu quả và đầy cảm hứng.
Nguyên nhân khiến môn Ngữ văn trở nên kém hấp dẫn phần lớn bắt nguồn từ tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trong xã hội hiện đại, văn hóa nghe, nhìn chiếm ưu thế, trong khi văn hóa đọc giảm sút, dẫn đến học sinh ngày càng ít quan tâm và thích học môn Ngữ văn hơn Theo các giáo viên dạy Ngữ văn, sự mất đi giá trị và vị thế của môn học này phản ánh rõ nét sự ảnh hưởng của xu hướng xã hội hiện đại.
Nguyên nhân chính khiến môn Ngữ văn ngày càng mất đi sức hút là do định kiến xã hội đối với các môn khoa học xã hội, trong đó có Ngữ văn Nhiều phụ huynh và học sinh coi đây chỉ là môn học thuộc lòng, không đòi hỏi tư duy sáng tạo, dẫn đến làm giảm giá trị thực sự của môn học này trong mắt học sinh.
Chương trình Ngữ văn trước đây chưa được đổi mới, còn nặng về kiến thức hàn lâm và thiếu tính gần gũi với đời sống học sinh Các tác phẩm văn học trung đại trong sách giáo khoa thường khó hiểu, khô khan và không thu hút được sự quan tâm của học sinh Nhìn tổng thể, chương trình Ngữ văn bậc THPT cũ chưa đáp ứng được nhu cầu tiếp cận kiến thức văn học một cách sinh động và hấp dẫn.
Một nguyên nhân chính gây ra hiện tượng này là do định hướng nghề nghiệp cho học sinh chưa rõ ràng, khiến nhiều phụ huynh lo lắng về việc chọn môn Ngữ văn sẽ hạn chế cơ hội lựa chọn ngành nghề của con sau này Thực tế, sau khi tốt nghiệp THPT, số lượng học sinh chọn môn Ngữ văn để xét tuyển vào các ngành học, đặc biệt là các ngành khoa học xã hội, không nhiều, phản ánh sự không rõ ràng trong định hướng nghề nghiệp và quan điểm về giá trị của môn học này.
Chương trình mới, kiến thức mới cùng phương pháp giảng dạy và học tập đổi mới sẽ mang lại nhiều thách thức cho cả thầy và trò trong quá trình thực hiện Những khó khăn ban đầu là điều không thể tránh khỏi khi phải thích nghi với cách truyền đạt và tiếp nhận kiến thức mới Tuy nhiên, việc thực hiện thành công sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và giúp học sinh tiếp cận kiến thức hiệu quả hơn.
Giải pháp dạy bài Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh trong chương trình Ngữ văn 10 THPT (Sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
Dạy học theo đặc trưng thể loại
Chương trình sách giáo khoa Ngữ văn 10 THPT "Kết nối tri thức với cuộc sống" được sắp xếp theo các thể loại văn bản giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả Giáo viên cần thiết kế các giờ dạy phù hợp với đặc trưng thể loại của từng loại văn bản để nâng cao chất lượng giảng dạy Việc phân loại bài học theo thể loại giúp học sinh hiểu rõ hơn về đặc điểm của từng dạng văn bản trong chương trình Ngữ văn 10 Các bài học theo thể loại góp phần giúp học sinh phát triển kỹ năng phân tích, nhận xét và sáng tạo dựa trên nội dung từng thể loại văn bản Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần chú trọng thiết kế hoạt động phù hợp với đặc trưng của văn bản để nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.
Dạy bài Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời nhằm phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh Việc xây dựng kế hoạch bài học phù hợp với đặc trưng thể loại sử thi giúp học sinh hiểu rõ nội dung, hình tượng nhân vật và giá trị nhân đạo của tác phẩm Tập trung vào các yếu tố đặc trưng của thể loại sử thi, bài học giúp học sinh phát triển kỹ năng đọc hiểu, phân tích và làm việc nhóm hiệu quả Đồng thời, bài dạy còn góp phần hình thành phẩm chất yêu quê hương, mưu trí, dũng cảm và ý chí vượt khó của học sinh thông qua nội dung câu chuyện.
Phương pháp dạy học này giúp học sinh hiểu rõ nội dung cốt lõi của văn bản, liên hệ thực tiễn và tích lũy kiến thức một cách hiệu quả Qua những vấn đề đặt ra trong bài học, học sinh sẽ được rèn luyện và phát triển năng lực, phẩm chất từ đó nâng cao khả năng tư duy và phản biện Các bước thực hiện phương pháp này được tiến hành một cách hệ thống, đảm bảo mang lại hiệu quả tối ưu trong quá trình giảng dạy.
1.1 Cho học sinh nắm vững cốt truyện, sự kiện thông qua hoạt động kể và tóm tắt
Khi giảng dạy phần đọc - hiểu, giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu phần tóm tắt văn bản trong mục tiểu dẫn để nắm bắt nội dung chính Học sinh cần hệ thống lại các sự kiện cơ bản nhằm nâng cao khả năng hiểu bài một cách toàn diện Trong phần giảng bình, giáo viên tập trung vào các chi tiết liên quan đến nội dung đoạn trích, giúp học sinh phát triển khả năng lý giải và làm rõ các vấn đề chính trong đoạn văn.
Để hiểu rõ nội dung sử thi Đăm Săn, giáo viên cần chú ý đặc biệt vào khát vọng mãnh liệt của Đăm Săn trong việc chinh phục Nữ thần Mặt Trời, thể hiện sự khát vọng chiến thắng tự nhiên và phản đối tục Nối Dây (Chuê Nuê) Những chi tiết này giúp học sinh nhận thức cuộc hành trình gian khổ của Đăm Săn và ý nghĩa của nó, từ đó cắt nghĩa, lý giải trọn vẹn nội dung văn bản Việc tóm tắt sử thi là hoạt động thiết yếu để giúp học sinh nắm vững cốt truyện và hiểu rõ ý nghĩa của tác phẩm Trong môi trường diễn xướng, sử thi thường được kể thay vì đọc, vì vậy giáo viên nên lựa chọn phương pháp đọc phù hợp, tạo sự hấp dẫn và tích cực trong quá trình tiếp nhận của học sinh Đồng thời, giáo viên có thể phân vai cho học sinh đọc lời các nhân vật hoặc lời người kể để nâng cao hiệu quả học tập.
+ HS biết đọc văn bản sử thi theo phân vai đọc với giọng của người trần thuật và giọng của các nhân vật trong văn bản
+ Nhận biết được bố cục và các sự kiện chính có trong văn bản, bước đầu nhận thức về phẩm chất của người anh hùng Đăm Săn
+ GV đưa ra những yêu cầu và nhiệm vụ học tập của học sinh khi tìm hiểu bài học
GV chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm cử một nhóm trưởng để điều hành thảo luận vấn đề Học sinh suy nghĩ và làm việc nhóm tích cực nhằm hoàn thành nhiệm vụ học tập một cách hiệu quả.
- Sản phẩm: video, powerpoint tóm tắt đoạn trích “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần
B1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV đặt câu hỏi và yêu cầu các nhóm thảo luận, trao đổi ý kiến về vấn đề cụ thể, sau đó hoàn thành bài tập tại nhà Học sinh các nhóm cần nộp sản phẩm đúng hẹn trước giờ học và chọn lựa các ý kiến phù hợp để trình bày.
1 đến 2 sản phẩm “có vấn đề” để trình bày và thảo luận, đánh giá
B2 Thực hiện nhiệm vụ học tập: HS thực hiện trao đổi, thảo luận và hoàn thành nhiệm vụ học tập
B3 Báo cáo kết quả và thảo luận:
+ GV xem sản phẩm của HS Yêu cầu HS báo cáo kết quả
Đoạn trích "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời" kể về cuộc phiêu lưu kỳ diệu của anh hùng Đăm Săn, người dũng cảm vượt qua nhiều thử thách để chinh phục Nữ Thần Mặt Trời Trong hành trình, Đăm Săn bày tỏ lòng mình nhưng bị từ chối và cảnh báo sẽ chết khi mặt trời lên, thể hiện nghị lực và ý chí kiên cường của người anh hùng Sau thất bại, Đăm Săn cùng ngựa trở về nhưng gặp khó khăn khi bị lún ở đầm lầy Rừng Đen, phản ánh thử thách và khắc nghiệt của thiên nhiên trong cuộc hành trình.
GV đánh giá, góp ý riêng cho từng nhóm để hoàn thiện nội dung của nhóm
Ví dụ minh hoạ: phụ lục 01
1.2 Tìm hiểu bối cảnh tác phẩm (đoạn trích) Để hs nắm được nội dung, nghệ thuật đặc sắc của đoạn trích (thể loại sử thi) giáo viên sẽ hướng dẫn hs tìm hiểu bối cảnh theo các ý sau:
Bối cảnh của truyện là yếu tố quan trọng, bao gồm địa điểm, thời gian và thời tiết, giúp tạo nên không khí và cảm xúc cho câu chuyện Một mô tả bối cảnh thành công sẽ khiến câu chuyện thêm phần thú vị và hấp dẫn, giúp độc giả dễ dàng đắm chìm vào thế giới hư cấu của tác giả Việc xây dựng bối cảnh rõ ràng và sinh động không chỉ nâng cao chất lượng truyện mà còn dẫn dắt người đọc cảm nhận tốt hơn về diễn biến và nội dung của câu chuyện.
Bối cảnh sáng tác của một tác phẩm văn học không chỉ xác định thời gian ra đời mà còn giúp hiểu rõ giá trị nội dung, đối tượng phản ánh và những tư tưởng, quan điểm mà nhà văn, nhà thơ muốn truyền tải qua tác phẩm đó.
- Bối cảnh của đoạn trích “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” được thể hiện qua không gian và thời gian
Trong chuyến phiêu lưu của Đăm Săn, không gian sử thi mở ra từ cuộc sống hàng ngày của con người trần thế đến thế giới các vị thần nhà trời, phản ánh mối liên kết giữa thế giới vật chất và thế giới tâm linh.
- Thời gian: thời gian thuộc về quá khứ một đi không trở lại của cộng đồng, gắn với xã hội cổ đại Ê-đê
Tìm hiểu về người kể chuyện trong sử thi Đăm Săn, giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh tìm hiểu và trả lời qua câu hỏi như:
*Người kể chuyện trong đoạn trích này là ai?
*Hãy tìm hiểu một số thông tin về hình thức kể chuyện sử thi của người Ê-đê?
*Em có nhận xét gì về thái độ của người kể chuyện qua đoạn trích “Đăm Săn đi bắt nữ thần mặt trời”?
- Người kể chuyện trong đoạn trích này là ngôi kể thứ ba, không nói rõ là ai và không xuất hiện trong đoạn trích
- Hình thức kể chuyện sử thi của người Ê-đê:
Sử thi tồn tại dưới dạng truyền miệng và văn bản, chủ yếu xuất phát từ nền văn hóa dân gian, với tác phẩm có thể kể trong 1-2 đêm hoặc kéo dài đến 4-5 ngày tùy thuộc vào trí tưởng tượng và trạng thái thăng hoa của người kể chuyện Nghệ nhân thể hiện sử thi qua hình thức hát, kể và diễn xướng, được xem là “báu vật sống” của dân tộc, đồng thời là nghệ sĩ tổng hợp sáng tạo tác phẩm, đạo diễn tình huống, diễn viên tài năng với khả năng biến hóa giọng hát thành nhiều dạng khác nhau như giọng nữ, nam, quỷ, thần tiên Họ còn đóng vai trò bình luận, thể hiện tính cách và diễn biến câu chuyện một cách sinh động và hấp dẫn.
Hình thức hát nói là một nét đặc trưng văn hóa của người Ê-đê, nơi người hát kể giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và sáng tạo các tác phẩm truyền miệng Phương thức này đảm bảo các giá trị văn hoá được lưu truyền mà không cần đến chữ viết, góp phần gìn giữ kho tàng truyền thống phong phú của cộng đồng.
Người Ê đê gọi người hát kể sử thi là pô khan, trong đó "pô" nghĩa là thầy, chủ hoặc người thạo việc, còn "khan" nghĩa là chuyện xưa Người pô khan phải có vốn kiến thức dân gian phong phú và sâu sắc để diễn đạt tinh tế nội dung, sắc thái của sử thi Họ có giọng hát vang, khỏe và am hiểu nhiều làn điệu hát nói, biết linh hoạt sử dụng phù hợp với các hoàn cảnh và nhân vật trong tác phẩm Ngoài ra, họ còn biết diễn xuất qua động tác và nét mặt như các diễn viên trên sân khấu, góp phần tái hiện chân thực câu chuyện sử thi.
- Thái độ của người kể chuyện:
Dạy học dự án
Trong chương trình Ngữ văn 10, dạy văn bản Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời nhằm phát triển năng lực phân tích và hiểu biết cho học sinh Giáo viên đưa ra các vấn đề, câu hỏi và giao nhiệm vụ để học sinh tự tìm hiểu, giúp nâng cao phẩm chất trách nhiệm và khả năng tự học Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững nội dung bài học mà còn rèn luyện tư duy độc lập, sáng tạo và kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Bằng việc hướng dẫn học sinh nghiên cứu sâu về nội dung và ý nghĩa của văn bản, giáo viên góp phần hình thành và phát triển phẩm chất yêu thích văn học, ý chí nghị lực và tinh thần khám phá của các em.
Giáo viên hướng dẫn học sinh định hướng các vấn đề và câu hỏi cụ thể để chủ động tìm hiểu tác phẩm về nhà từ nhiều khía cạnh khác nhau Các câu hỏi và nhiệm vụ được phân chia theo nhóm, yêu cầu các nhóm làm việc trong thời gian nhất định để thống nhất nội dung trước khi trình bày Sau đó, giáo viên sử dụng powerpoint để trình chiếu các nội dung đã được các nhóm chuẩn bị, giúp nâng cao hiệu quả học tập và phát huy tính chủ động của học sinh.
Bước 1 Xác định nội dung kiến thức có thể hình thành dự án
Trong bài học về văn bản “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” trích từ tác phẩm “Đăm Săn” trong bộ Sử thi Ê-đê, chúng tôi đã giao nhiệm vụ học tập cho học sinh về nhà để đọc hiểu và phân tích đoạn trích Đoạn văn giúp học sinh hiểu rõ hành trình của nhân vật Đăm Săn khi đuổi bắt Nữ Thần Mặt Trời, thể hiện tinh thần dũng cảm, ý chí quyết tâm của anh trong truyền thuyết dân gian Ê-đê Việc đọc hiểu đoạn trích còn giúp học sinh nắm bắt các hình ảnh tượng trưng, giá trị nhân đạo và nét đẹp văn hóa đặc trưng của dân tộc Ê-đê, góp phần nâng cao kỹ năng đọc hiểu văn bản và thúc đẩy sự yêu thích văn học dân gian Việt Nam.
- Tìm hiểu vẻ đệp của nhân vật Đăm Săn và nhân vật nữ thần mặt trời
- Tìm hiểu những nhân vật trong một số sử thi nổi tiếng trên thế giới…
Bước 2 Thiết lập dự án a Mục tiêu dự án
+ Biết thuyết trình về một vấn đề, có sử dụng kết hợp phương tiện ngôn ngữ với các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ
+ Nghe và nắm bắt được nội dung truyết trình, quan điểm của người nói về một vấn đề
+ Biết thu thập và làm rõ các thông tin liên quan đến vấn đề, biết đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề
+ Năng lực hợp tác, năng lực tự học
Trân trọng những giá trị nhân văn cao đẹp và những giá trị tinh thần to lớn trong sử thi giúp nâng cao nhận thức về đạo đức và nhân sinh Bài học này góp phần hình thành tính cách tự tin cho học sinh khi trình bày kiến thức về văn học, qua đó phát triển kỹ năng giao tiếp và tự tin thể hiện bản thân Để nâng cao hiệu quả trong giảng dạy, giáo viên xây dựng nội dung công việc bằng cách chia nhỏ thành các câu hỏi, yêu cầu và bài tập thành các nhóm phù hợp, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.
- Tóm tắt được đoạn trích “Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời”
- Tìm hiểu về hình tượng nhân vật Đăm Săn (theo đặc trưng của người anh hùng sử thi)
- Tìm hiểu nhân vật Nữ thần mặt trời: vẻ đẹp của nàng và ý nghĩa của hình tượng?
- So sánh, liên hệ hình tượng người anh hùng sử thi Đăm Săn với một số nhân vật sử thi khác trên thế giới? c Lập kế hoạch đánh giá
Hồ sơ không đầy đủ, chưa thể hiện sự phân công, đóng góp của cả nhóm (5đ)
Hồ sơ không đầy đử, có sự phân công nhưng chưa thể hiện công việc của cả nhóm (8đ)
Hồ sơ đầy đủ, có sự phân công, thể hiện công việc của cả nhóm (10đ)
Giải quyết vấn đề Đưa ra và chưa giải quyết vấn đề hoặc giải quyết vấn đề không đúng (5đ)
GQVĐ nhưng chưa được kết luận đầy đủ (8đ)
GQ tốt vấn đề, đưa ra kết luận đầy đủ (10đ)
Trình bày TRình bày kém (5đ) Trình bày đầy đủ vấn đề nhưng chưa được lôi cuốn (8đ)
Trình bày đẹp có sáng tạo trình bày (10đ)
Trình diễn, vấn đề quá đơn điệu, đơn giản (5đ)
Trình diễn vấn đề có sử dụng công nghệ thông tin, có sự đầu tư vào công việc (8đ)
Trình diễn, vấn đề được đầu tư, sáng tạo (10đ)
Hoạt động của các thành viên
Chưa thể hiện cong việc (5đ)
Còn một số chưa tích cực (8đ)
Tất cả tham gia tích cực (10đ)
Hồ sơ không đầy đủ, chưa thể hiện sự phân công, đóng góp của cả nhóm (5đ)
Hồ sơ không đầy đử, có sự phân công nhưng chưa thể hiện công việc của cả nhóm (8đ)
Hồ sơ đầy đủ, có sự phân công, thể hiện công việc của cả nhóm (10đ)
Nhóm Nhiệm vụ học tập Sản phẩm
Hãy tưởng tượng mình là một già làng Ê-đê kể lại cho con cháu nghe về cuộc hành trình của Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời trong sử thi Đăm Săn Trong câu chuyện, Đăm Săn dũng cảm vượt qua thử thách gian nan để chinh phục Nữ thần Mặt Trời, biểu tượng của sức mạnh và ánh sáng Hành trình của Đăm Săn thể hiện lòng trung thành của người anh hùng với cộng đồng, đồng thời phản ánh khát vọng chinh phục tự nhiên và giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống Đây là câu chuyện về sự dũng cảm, khát vọng và ý chí kiên cường của người Ê-đê trong hành trình bảo vệ đất nước và giữ gìn phẩm giá dân tộc.
Làm video hoặc trình chiếu powerpoint
2 Tìm những chi tiết tiêu biểu của nhân vật Đăm Săn trong đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt
Trời (Ngoại hình, phong thái; Sức mạnh; Tính cách, phẩm chất )
Lập bảng trình bày trên giấy và thuyết Đặc điểm của nhân vật sử thi
Biểu hiện của nhân vật Đăm Săn trong đoạn trích Đăm
Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời
Mang vẻ đẹp ngoại hình, phong thái, sức mạnh, tính cách, phẩm chất hoàn mĩ
Ngoại hình, phong thái trình
3 Hãy liệt kê các chi tiết miêu tả nhân vật Nữ Thần Mặt Trời và bằng trí tưởng tượng của em hãy phác hoạ chân dung của nàng?
Lập bảng trình bày trên giấy và thuyết trình
4 Hãy giới thiệu một số nhân vật sử thi tiêu biểu trong các sử thi nổi tiếng trên thế giới mà em biết?
Làm video hoặc powerpoint trình chiếu: lên thuyết trình và giới thiệu
Bước 4 Thực hiện dự án
HS thực hiện dự án theo nhóm: thu thập thông tin, xử lý thông tin và hoàn thành sản phẩm theo yêu cầu…
GV hỗ trợ, giúp đỡ các nhóm trong quá trình thực hiện
Bước 5 Trình bày sản phẩm
HS các nhóm trình bày sản phẩm trong tiết học theo nội dung yêu cầu của nhiệm vụ học tập
GV cùng hs thảo luận, trao đổi, nhận xét và chốt vấn đề
2.2 Ví dụ minh hoạ : phần phụ lục 02 2.3 Kết quả Đọc hiểu đoạn trích “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” bằng phương pháp học tập dự án được triển khai rất hiệu quả, nhận được sự ủng hộ tích cực của giáo viên và hs Thông qua sản phẩm học tập của học sinh nhằm thực hiện đúng yêu cầu về kiểm tra đánh giá của chương trình giáo dục phổ thông mới Đồng thời nhằm phát huy tối đa năng lực, phẩm chất của người học Ngoài ra, việc đánh giá hs qua các sản phẩm học tập còn tạo nên sự hứng thú của các em với môn học và các em có cơ hội để phát huy năng lực của bản thân Các em học sinh ngoài năng lực chung đều có những hs có các năng khiếu như âm nhạc, hội hoạ, thuyết trình… Để các em phát huy được tối đa năng lực, sở trường của mình và giúp các em chủ động trong tìm hiểu tri thức.
Dạy học sân khấu hoá tác phẩm văn học
Dạy học sân khấu hoá tác phẩm văn học, như đoạn trích “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời”, là một hoạt động học tập sáng tạo và hấp dẫn, giúp học sinh hiểu rõ nội dung tác phẩm một cách sinh động Phương pháp này sử dụng hình thức sân khấu “gọn nhẹ”, dễ thực hiện, phù hợp với nhiều lớp học khác nhau, tạo không khí học tập vui vẻ, thúc đẩy khả năng tự tin và diễn xuất của học sinh Trong hoạt động này, sân khấu thường là bục giảng, và học sinh sẽ tham gia vào vai diễn để thể hiện nội dung câu chuyện một cách chân thực và sinh động.
Phát triển năng lực tự chủ và tự học là yếu tố quan trọng giúp học sinh nâng cao khả năng tự lập trong quá trình học tập Bên cạnh đó, khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo được hình thành qua hoạt động thực hành và thực hiện các nhiệm vụ học tập đa dạng Những kỹ năng này góp phần phát huy năng lực chung của học sinh, giúp họ trở thành những người học chủ động, linh hoạt thích ứng với những thử thách trong học tập và cuộc sống.
Phát triển năng lực ngôn ngữ và văn học thông qua các nhiệm vụ học tập về đọc trải nghiệm vở diễn và thực hành các khâu sân khấu hóa giúp học sinh hiểu rõ thế nào là sân khấu hóa tác phẩm văn học Quá trình học tập chuyên đề này không chỉ nâng cao kỹ năng đọc hiểu mà còn rèn luyện khả năng thể hiện và sáng tạo nội dung qua các hoạt động thực hành sân khấu Đáp ứng các yêu cầu cần đạt, học sinh sẽ có nền tảng vững chắc để hiểu bản chất của sân khấu hóa tác phẩm văn học, góp phần nâng cao năng lực ngôn ngữ và tình yêu văn học một cách hiệu quả.
+ Biết cách tiến hành sân khấu hoá một tác phẩm văn học
+ Biết đóng vai các nhân vật và biểu diễn
+ Nhận biết được sự khác biệt giữa ngôn ngữ trong văn bản văn học và ngôn ngữ trong văn bản sân khấu b Về phẩm chất
Biết yêu quý cái đẹp trong nghệ thuật, trân trọng những sáng tạo của bản thân và của người khác
Giáo viên lựa chọn tình huống, kịch bản và xây dựng kế hoạch dạy học rõ ràng, thông tin cho học sinh về vai diễn, quy định thời gian chuẩn bị và thực hiện các vai Điều này giúp xác định mục đích hoạt động, chọn vấn đề trọng tâm cần khắc sâu trong tâm trí học sinh, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và điều kiện lớp học Kịch bản chuyển thể khuyến khích học sinh tự biết trong bài tập đã giao, và những tác phẩm tốt sẽ được chọn để biểu diễn, từ đó kích thích khả năng sáng tạo của học sinh.
Trong đoạn trích "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời," chúng tôi tổ chức hoạt động sân khấu hóa ngay trong tiết học để phù hợp với thời gian hạn chế Để giúp học sinh hiểu rõ nội dung, chúng tôi đã giao bài tập thực hành diễn xuất, khuyến khích các em thể hiện câu chuyện một cách sinh động và sáng tạo Việc này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng diễn xuất của học sinh mà còn giúp các em hiểu sâu hơn về nội dung văn học, đồng thời thu hút sự chú ý và tăng cường hứng thú học tập môn Ngữ Văn.
Trong không gian huyền bí của rừng xanh thẳm, Đăm Săn bước chậm rãi, đôi mắt đầy nét quyết tâm hướng về phía Nữ thần mặt trời đang tỏa sáng rực rỡ trên bầu trời Với vẻ mặt thành kính và cần cù, anh quỳ gối trước mặt nàng, dang rộng bàn tay, biểu lộ lòng thành và mong muốn cầu hôn Đăm Săn trầm tĩnh nói: "Nữ thần mặt trời vĩ đại, đất trời đã chứng kiến trái tim chân thành của tôi Xin nàng hãy cho tôi được làm người đồng hành, trở thành linh hồn bên cạnh nàng để bảo vệ và yêu thương mãi mãi." Cử chỉ của anh thể hiện sự khao khát, ánh mắt hướng về nàng tràn đầy hy vọng và chân thành, như thể mong nhận được sự chấp thuận của người đẹp thiêng liêng này.
- Sau khi hs nộp sản phẩm, giáo viên lựa chọn kịch bản hay nhất để hs thực hiện phân vai, tập duyệt
Đoạn kịch diễn ra trong khung cảnh uy nghi, lộng lẫy tại nhà của Nữ thần Mặt Trời, nơi có các nhân vật chính như Đăm Săn, Nữ thần Mặt Trời và tôi tớ của Nữ thần Mặt Trời Cảnh vật thể hiện sự trang nghiêm, quyền quý phù hợp với vai trò của Nữ thần Mặt Trời trong câu chuyện Các nhân vật tham gia tạo nên câu chuyện hấp dẫn, thể hiện mối quan hệ giữa các thần linh và con người trong truyền thuyết Việt Nam.
Trong bước 2, học sinh nhận nhiệm vụ và làm quen với kịch bản cùng các vai đảm nhận, đồng thời giáo viên giải thích rõ hơn về vai diễn cho học sinh Giáo viên tổ chức cho học sinh tự phân vai khi hoạt động theo nhóm hoặc tự chọn vai dựa trên nguyên tắc tự nguyện khi có nhiều vai Học sinh thảo luận về tính cách và cách thể hiện của vai của mình để chuẩn bị tốt hơn, trong khi những em chưa tham gia diễn xuất sẽ được hướng dẫn để xác định tiêu chí quan sát và nhận nhiệm vụ quan sát, nhận xét, góp ý cho các vai diễn.
Bước 3 HS diễn vai do mình đảm nhận và những hs khác không trực tiếp tham gia vai diễn sẽ thực hiện việc quan sát
Bước 4 Gv và hs thảo luận, đánh giá và rút ra kết luận
- HS tự tách mình ra khỏi vai diễn, tự đánh giá về kết quả trình diễn của bản thân, về vai diễn và cảm nhận của mình
- Người quan sát nhận xét về tiến trình đóng vai
- Toàn lớp thảo luận, đánh giá về các vai diễn
- Rút ra kinh nghiệm, kiến thức, thông điệp
3.3 Ví dụ minh hoạ: phần phụ lục 03 3.4 Kết quả:
Việc sân khấu hóa đoạn trích “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” hấp dẫn học sinh bởi phương pháp này giúp các em chủ động tiếp cận và cảm nhận sâu sắc về tác phẩm Học sinh được làm việc theo nhóm, chuẩn bị kỹ lưỡng để nhập vai, qua đó thâm nhập vào thế giới nhân vật, thể hiện tính cách và nội tâm một cách sáng tạo Những học sinh không tham gia diễn xuất vẫn tích cực đọc kỹ văn bản, cảm nhận nhân vật và phản hồi qua các nhận xét, góp phần nâng cao hiệu quả học tập Phương pháp này giúp hình thành thói quen đọc sách và hiểu rõ tác phẩm, đồng thời thúc đẩy vai trò tự chủ trong quá trình học, giúp các em tự tin thể hiện quan điểm và tạo hứng thú trong giờ học Ngoài ra, hoạt động sân khấu còn kích thích sự sáng tạo và sự yêu thích học tập của học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục.
Dạy học ứng dụng công nghệ thông tin
Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng bài “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” mang lại nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với sự sáng tạo của từng giáo viên Một phương pháp hiệu quả đã được chúng tôi áp dụng là thiết kế bài giảng điện tử bằng phần mềm PowerPoint, tích hợp giảng dạy ngữ văn kết hợp với âm nhạc, phim ảnh, tư liệu hình ảnh và sơ đồ tư duy để nâng cao hiệu quả học tập Các hình thức này giúp học sinh tiếp cận nội dung bài học một cách sinh động, trực quan và hấp dẫn hơn, đồng thời tối ưu hóa quá trình giảng dạy qua công nghệ thông tin.
4.1 Sử dụng hình ảnh được sưu tầm, chọn lọc qua khai thác chủ yếu từ internet
Việc sử dụng hình ảnh và tranh minh họa đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh hiểu, cảm nhận và phân tích các tác phẩm văn học một cách dễ dàng hơn Hình ảnh (ảnh và tranh minh họa) được chọn lọc từ internet để minh họa nội dung bài dạy, góp phần làm phong phú và đa dạng các phương pháp giảng dạy Ứng dụng hình ảnh trong các phần khởi động, hình thành kiến thức, luyện tập hoặc mở rộng giúp tăng cường khả năng tiếp thu và ghi nhớ của học sinh Trong quá trình giảng bài, giáo viên kết hợp hướng dẫn học sinh hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” với việc giới thiệu, minh họa các hình ảnh và tài liệu liên quan ngoài văn bản, tạo sự sinh động và trực quan cho bài học.
Để giúp học sinh hiểu rõ đặc trưng văn hóa của người Ê-đê, giáo viên nên sử dụng hình ảnh minh họa như trang phục của người tù trưởng Ê-đê và nhà dài truyền thống của họ trong phần khởi động của tiết học.
Trang phục của người tù trưởng Ê-đê
Nhà dài của người Ê-đê
Người Ê-đê nghe kể sử thi của dân tộc mình
Văn hoá cồng chiêng của người Ê-đê
4.2 Ứng dụng trong triển khai các nhiệm vụ học tập như làm video, powerpoint, cho hs xem các đoạn phim chuyển tải từ đoạn trích
Để giúp học sinh tiếp cận sử thi Đăm Săn hiệu quả, giáo viên có thể mở rộng kiến thức bằng cách gợi ý hoặc cho học sinh xem các clip ngắn về các đêm hát kể sử thi truyền thống của Tây Nguyên Sử thi Đăm Săn thường được kể trong các dịp lễ hội và cầu cúng, diễn ra sau mùa gặt hái khi đêm xuống tại nhà rông, nơi già trẻ cùng tụ họp quanh bếp lửa để nghe nghệ nhân kể chuyện Người kể khan không chỉ là người kể chuyện mà còn thể hiện các câu chuyện hấp dẫn về các tù trưởng và tổ tiên, qua đó thể hiện niềm tự hào về quá khứ và khát vọng của cộng đồng hôm nay Hình thức hát kể này đòi hỏi ngôn ngữ giàu nhịp điệu, âm nhạc đặc trưng, tạo cảm giác sinh động và giàu cảm xúc cho người nghe Việc hoạt động kể chuyện này giúp học sinh cảm thấy thoải mái, hứng thú hơn trong quá trình học tập, đồng thời cung cấp kiến thức về văn hóa Tây Nguyên một cách trực quan và sinh động Xem video tại https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja để hiểu rõ hơn về hình thức kể sử thi này.
&uact=8&ved*hUKEwie9vf5kqH9AhXemFYBHaamDAkQtwJ6BAgxEAI&url=htt ps%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3D75VhtJmYNzs&usg=AOvVa w2fLANKzn7aZ69BDfraKqsw
*Để thực hiện giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin giáo viên cần:
- Có các phương tiện như: Máy chiếu projector, smart board (bảng thông minh), mạng nội bộ, các phần mềm dạy học, các trang web,…
- Đầu tư thời gian, soạn giáo án powerpoint, cắt chỉnh các đoạn nhạc và trích đoạn của phim từ internet
Trong quá trình ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, cần sự hỗ trợ từ nhà trường và đội ngũ chuyên môn công nghệ thông tin để giáo viên hiểu rõ về các loại thiết bị và ứng dụng phù hợp Bên cạnh đó, việc phản hồi và tương tác từ học sinh đóng vai trò quan trọng trong việc chọn lựa phương tiện giảng dạy hiệu quả nhất Sự kết hợp giữa hỗ trợ kỹ thuật và phản hồi từ học sinh giúp nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ trong giáo dục.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nâng cao chất lượng học tập của học sinh và tạo ra môi trường giáo dục tương tác cao, khuyến khích học sinh chủ động tìm kiếm tri thức Sử dụng các công cụ công nghệ như trình chiếu hình ảnh, xem video, phát các thước phim hoặc thuyết trình giúp các bài học trở nên hấp dẫn và lôi cuốn hơn Qua đó, học sinh không chỉ tiếp thu được những giá trị nghệ thuật của tác phẩm mà còn phát huy phẩm chất và năng lực của bản thân, đồng thời nâng cao hiệu quả giảng dạy.