NỘI DUNG
kế các hoạt động khởi động nhằm nâng cao hứng thú học tập
2.1 Những điểm cần lưu ý khi tổ chức hoạt động khởi động.
* Nhiệm vụ học tập trong hoạt động khởi động cần đảm bảo rằng, học sinh không thể giải quyết trọn vẹn với kiến thức, kĩ năng cũ
* Cần có nhiều hình thức, phương pháp khởi động để gây hứng thú cho học sinh.
Tình huống và câu hỏi mở đầu chỉ có thể giải quyết một phần hoặc dự đoán kết quả, nhưng chưa đủ để lý giải đầy đủ bằng kiến thức và kỹ năng cũ Để hoàn thiện và phát triển khả năng, học sinh cần học thêm kiến thức mới và rèn luyện kỹ năng thông qua các hoạt động thực tiễn để hình thành kiến thức vững chắc Việc đặt ra các tình huống có vấn đề trong câu hỏi giúp thúc đẩy tư duy sáng tạo và nâng cao khả năng giải quyết vấn đề một cách toàn diện.
- Không cần học sinh trả lời hết và đúng các câu hỏi trong hoạt động khởi động
- Giáo viên không chốt kiến thức.
- Học sinh không phải ghi kết quả trả lời các câu hỏi của hoạt động khởi động.
- Coi hoạt động này là một hoạt động học tập, có mục đích, thời gian hoạt động và sản phẩm hoạt động
Chuyển giao nhiệm vụ rõ ràng, cụ thể phù hợp với đối tượng học sinh là yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự chủ động học tập của các em Việc lựa chọn các tình huống, câu hỏi đắt giá giúp học sinh vận dụng tư duy sáng tạo và phân tích, nâng cao khả năng giải quyết vấn đề Đặc biệt, các câu hỏi mang tính thách thức như "Tại sao?" khơi gợi tư duy phản biện, giúp học sinh hiểu bài sâu hơn và kích thích sự tò mò khám phá kiến thức mới Việc đặt ra những câu hỏi khó, phù hợp với trình độ học sinh, cũng góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát huy tối đa khả năng của từng em trong quá trình học tập.
- Bố trí thời gian thích hợp cho các em học tập, bày tỏ quan điểm, cũng như sản phẩm của hoạt động.
2.2.Thiết kế hoạt động khởi động bài mới ở một số bài trong chương trình sinh học cấp THPT
Trong quá trình giảng dạy, có nhiều cách khởi động bài học vừa giúp kích thích sự hứng thú của học sinh, vừa tạo ra các tình huống có vấn đề để thúc đẩy tư duy Đề xuất một số hình thức khởi động sáng tạo, phù hợp với đề tài, giúp tạo nền tảng vững chắc cho quá trình học tập và phát triển kỹ năng của học sinh.
2.2.1.Sử dụng phương pháp đóng vai để khởi động vào bài mới.
Phương pháp đóng vai giúp tăng hứng thú học tập và thu hút sự chú ý của học sinh vào bài học Phương pháp này tạo cơ hội để học sinh thể hiện bản thân một cách tự tin và mạnh dạn trước tập thể lớp, góp phần giúp các em hòa nhập tích cực hơn Đồng thời, đóng vai còn rèn luyện nhiều năng lực quan trọng như hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề và sáng tạo, từ đó giúp học sinh biết cách giao tiếp và ứng xử phù hợp với bạn bè cùng trang lứa cũng như với những người xung quanh.
Phương pháp này đòi hỏi sự đầu tư công phu của cả giáo viên và học sinh về thời gian và công sức, từ giai đoạn chuẩn bị ở nhà đến việc thể hiện trên lớp, giúp nâng cao hiệu quả học tập.
Khi áp dụng phương pháp này, giáo viên bắt đầu bằng việc phân chia các nhóm và giao nhiệm vụ viết kịch bản dựa trên ý tưởng do giáo viên đề xuất Điều này giúp kích thích sự sáng tạo của học sinh và phát triển kỹ năng làm việc nhóm hiệu quả Việc hướng dẫn cụ thể từ giáo viên đảm bảo các nhóm hiểu rõ mục tiêu và nội dung cần thể hiện trong kịch bản Phương pháp này thúc đẩy sự chủ động của học sinh trong quá trình học tập thông qua hoạt động thực hành sáng tạo nội dung.
Bước 2: Các nhóm gửi kịch bản qua Gmail cho giáo viên chọn và chỉnh sửa.
Bước 3: Giáo viên giao cho nhóm có kịch bản được chọn phân công vai và đóng kịch theo kịch bản.
Bước 4: Học sinh diễn kịch.
Bước 5: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới.
Chào các bạn học sinh thân yêu, hôm nay chúng ta cùng khám phá một chủ đề cực kỳ hấp dẫn nhưng cũng không kém phần hài hước nhé! Trong cuộc sống, ai cũng cần có đam mê và sự nhiệt huyết để thăng tiến mỗi ngày, đúng không nào? Như câu hát "Cứ thế mà đi", hãy cứ tự tin bước qua mọi thử thách, bởi trên hành trình chinh phục ước mơ, chắc chắn chúng ta sẽ gặp "bài hát chế" vui vẻ để thêm phần năng lượng Đừng quên, thành công bắt đầu từ chính sự nỗ lực không ngừng của bản thân, giống như câu "phía trước luôn là mặt trời", hãy cứ tin rằng rồi mọi chuyện sẽ ổn thôi! Các bạn trẻ chính là nguồn cảm hứng bất tận để tạo nên một thế giới tích cực, đừng ngần ngại thể hiện cá tính, và nhớ rằng, mỗi ngày đều là cơ hội để làm mới chính mình Với cách nói hài hước, ngôn ngữ trong sáng, kết hợp các bài hát chế đang hot, mình tin chắc rằng các bạn sẽ cảm thấy yêu đời hơn, yêu học hành hơn và tự tin tỏa sáng hơn bao giờ hết!
2.2.1.1 Ví dụ 1: Cho học sinh đóng vai trong vở kịch sau để khởi động cho bài 16 sinh học 12 “ Cấu trúc di truyền của quần thể”
* Bối cảnh: phòng khám ( cho hs mặc áo blu): Có biển – Phòng tư vấn di truyền.
* Nhân vật: Bác sĩ ( Bs), Pằng A páo, vợ của Pằng A páo.
Bs: mời anh Pằng A páo
Trong câu chuyện, nhân vật chính liên tục gọi và kéo vợ vào để nghe lời bác sĩ, thể hiện sự quyết đoán và mong muốn giữ gìn truyền thống Những câu như "Vào đây để bác sĩ nói cho mà nghe" và "sao mày cứ cãi" thể hiện rõ sự căng thẳng và quyết tâm của nhân vật, đồng thời phản ánh tình cảnh xung đột gia đình Bài hát "Vào đây để bác sĩ nói cho mà nghe" góp phần nhấn mạnh ý nghĩa của sự rõ ràng, minh bạch trong mối quan hệ và truyền tải thông điệp về truyền thống và các quy tắc xã hội Các câu thoại mang đậm tính kịch, giúp người đọc hiểu rõ nội dung và cảm nhận được không khí căng thẳng, quyết liệt của câu chuyện.
Bác sĩ: chào anh chị.
Vợ chồng Apao: Chào bác sỹ ạ
Apao: Bác sĩ ơi, hôm nay tôi đưa vợ xuống đây nhờ bác sĩ giải thích rõ ràng, con tôi và con chị nó không được lấy nhau vì điều đó không đúng đắn Cháu cứ đòi cho chúng lấy nhau, mong bác sĩ giúp họ hiểu rõ tình cảm của hai người và không để xảy ra hậu quả không mong muốn.
Bác sĩ: Vâng, anh chị cứ từ từ ngồi xuống đã ạ.
A Páo: không từ từ được đâu, gấp lắm rồi, không nhanh là nó cưới đó.
Vợ A páo khẳng định rằng cô đã chăm sóc và nuôi con trâu của mình, ủ rượu từ lâu và trước đây đã thống nhất với chồng về việc lấy vợ mới Tuy nhiên, hiện tại cô lại phản đối quyết định này và không chấp nhận việc lấy vợ mới Cô tuyên bố sẽ không chịu để chồng và người đó lấy nhau, thậm chí sẵn sàng giữ vợ của mình bằng mọi giá.
A Páo chia sẻ rằng trước đây không biết rõ, gần đây khi xuống chợ huyện, anh đã nghe truyền thông nói rằng không nên cho anh chị em lấy nhau để tránh sinh ra con bị bệnh di truyền Điều này nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc cấm kết hôn giữa anh chị em ruột nhằm phòng tránh các vấn đề sức khỏe di truyền.
Vợ A páo: ôi nó lừa mày đó.
A Páo: mà các cán bộ xã, cán bộ huyện cũng nói không được mà, còn nói nhà nước không cho đó.
Vợ A Páo: con của tao, tao cứ cho chúng lấy
A Páo lo lắng hỏi Bs liệu chuyện con trai anh có thể cưới con gái của chị gái ruột của cô ấy có phù hợp và hợp pháp không, mong bác sĩ giải đáp những thắc mắc về khả năng chấp nhận và các quy định pháp luật liên quan đến chuyện cưới hỏi trong gia đình.
Bác sĩ: À, tôi đã hiểu rồi, anh chị cứ bình tĩnh, ngồi xuống uống nước, rồi nghe tôi nói đã
Vợ A Páo kéo chồng ngồi xuống: ừ cứ ngồi xuống đã, tao cũng khát nước quá.
A Páo : Rồi uống nước rồi, giờ Bs nói đi.
Bác sĩ: thế này anh chị ạ, đúng là pháp luật cấm việc kết hôn trong vòng 3 đời.
A Páo: Thấy chưa, mày cãi nữa đi
Bác sĩ khuyên anh nên bình tĩnh, đồng thời nhấn mạnh rằng luật pháp cấm kết hôn trong vòng ba đời nhằm phòng ngừa các vấn đề về sức khỏe và dị tật ở con cái Việc kết hôn giữa những người cùng huyết thống trong vòng ba đời có thể dẫn đến khả năng cao mắc các bệnh di truyền và dị tật bẩm sinh Điều này nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo sự phát triển bình thường của thế hệ tương lai.
Vợ chia sẻ rằng con của A Pềnh lấy con của anh trai, điều này không gây vấn đề gì Cô ấy cho biết đã nuôi bồ câu, chúng sinh sản ra con cháu béo tròn đáng yêu Như vậy, mọi thứ đều bình thường và không có gì đáng lo ngại trong mối quan hệ và cuộc sống hàng ngày của gia đình.
Bác sĩ gửi lời mời phụ huynh tham dự bài học liên quan đến vấn đề sức khỏe, nhằm giúp họ hiểu rõ hơn về tình trạng của con Ông nhấn mạnh rằng cô giáo sẽ giảng bài chi tiết về chủ đề này và khuyên phụ huynh dành thời gian để tham dự Đây là cơ hội để các cha mẹ cùng con em nắm bắt kiến thức chính xác, đảm bảo sự phối hợp hiệu quả trong việc chăm sóc sức khỏe.
Vợ chồng A Páo: được được.
3 người đứng dậy chào, xuống lớp
Thực nghiệm sư phạm
Để kiểm tra hiệu quả của việc sử dụng phần khởi động trong dạy học Sinh học, giáo viên cần thiết kế các hoạt động khởi đầu hấp dẫn nhằm gây hứng thú cho học sinh Phần khởi động giúp tạo ra môi trường học tập tích cực, kích thích sự tò mò và ham muốn khám phá kiến thức mới của học sinh Ngoài ra, việc này cũng góp phần hình thành các tình huống vấn đề thú vị, giúp học sinh dễ dàng nhận diện và hứng thú tiếp cận nội dung bài học Sử dụng phần khởi động hiệu quả không chỉ nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh mà còn thúc đẩy hoạt động dạy học sinh động, sáng tạo hơn trong môn Sinh học.
- Thu thập số liệu để xác định các kết quả về định tính, định lượng của kết quả thực nghiệm sư phạm.
Chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm tại các lớp thực nghiệm (TN) và các lớp đối chứng (ĐC) trong năm học 2019-2020 tại trường THPT Các lớp này có điều kiện học tập và trình độ nhận thức tương đương nhau, đều được hướng dẫn bởi cùng một giáo viên, đảm bảo tính khách quan và đồng đều trong quá trình nghiên cứu.
Bảng : Danh sách trường, giáo viên, lớp tham gia thực nghiệm sư phạm năm học 2019-2020
Lớp TN Lớp ĐC Tổng số Lớp Số HS
3.3 Thời gian thực nghiệm Đề tài được triển khai tiến hành tổ chức thực nghiệm trong năm học 2019-
Năm 2020, chúng tôi đã tổ chức các hoạt động khởi động trong quá trình dạy học dựa trên bài giảng đã soạn cho các lớp thực nghiệm 11T2, 10A cùng các lớp đối chứng 11T3, 10A2 Các hoạt động này giúp nâng cao hiệu quảдạy và học, thúc đẩy sự hứng thú của học sinh trong quá trình tiếp cận kiến thức mới Quá trình tổ chức các hoạt động khởi động phù hợp với nội dung của giáo án, góp phần cải thiện kỹ năng và phản xạ nhanh của học sinh Dựa trên phương pháp này, chúng tôi hy vọng nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.
Sau một thời gian áp dụng đề tài, các tiết học trở nên sôi nổi hơn, học sinh tích cực tham gia phát biểu và xây dựng bài, đặc biệt là các học sinh yếu kém cảm thấy phấn khởi khi cùng các bạn tham gia hoạt động Mặc dù mức tiếp thu bài của học sinh còn chưa đều nhau, nhưng phần khởi động đầu bài học hầu hết các em đều tích cực tham gia, tạo đà cho quá trình học tập Qua các giai đoạn thực hiện, kết quả học tập của các em đã tiến bộ rõ rệt, số học sinh khá giỏi tăng lên và số học sinh yếu giảm xuống, phản ánh hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới Đặc biệt, các em đã khám phá những tầng ý nghĩa mới vượt ra khỏi hiểu biết thông thường, bổ sung giá trị thẩm mỹ và mang lại những hiểu biết mới, bất ngờ và độc đáo mỗi khi khám phá bài học.
Bảng 3.4.1 Bảng điểm bài kiểm tra trước thực nghiệm
Khá – Giỏi Trung bình Yếu – Kém (6,5 – 10 điểm) (5 – 6,4 điểm) (dưới 5 điểm)
Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ %
Bảng thống kê 3.4.1 cho thấy, tất cả các lớp đều có mức trung bình và khá trên 57%, cho thấy chất lượng học tập ổn định Cả hai nhóm TN và ĐC đều có số học sinh có mức học lực yếu, phản ánh sự đa dạng trong năng lực của học sinh Tuy nhiên, tỉ lệ học sinh khá, giỏi, trung bình và yếu ở cả hai nhóm không có sự chênh lệch đáng kể, cho thấy sự phân bổ đồng đều về năng lực học tập trong các nhóm.
Sau khi tiến hành thực nghiệm tại trường THPT nơi tôi đang giảng dạy trực tiếp, tôi đã thực hiện thống kê và đánh giá chất lượng học sinh đại trà thông qua bảng số liệu đã tổng hợp Kết quả cho thấy mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh có sự biến đổi rõ rệt, phản ánh hiệu quả của phương pháp giảng dạy và khả năng thích nghi với chương trình học Những số liệu này giúp tôi có cái nhìn chính xác hơn về năng lực của học sinh, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng đào tạo Thống kê này là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá tổng thể nhằm cải thiện kỹ năng học tập và phản hồi từ phía học sinh.
Bảng 3.4.2 Bảng điểm bài kiểm tra sau thực nghiệm
Khá – Giỏi Trung bình Yếu – Kém (6,5 – 10 điểm) (5 – 6,4 điểm) (dưới 5 điểm)
Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ %
Kết quả đo năng lực của học sinh sau thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt so với trước đó, với phân phối điểm khá – giỏi của lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng, chứng minh học sinh lớp thực nghiệm làm bài tốt hơn Tỉ lệ học sinh đạt mức khá và giỏi ở các lớp thực nghiệm tăng rõ rệt và vượt quá 70%, trong khi trước đó dưới 50% Đặc biệt, không còn học sinh yếu ở các lớp thực nghiệm, trong khi ở các lớp đối chứng vẫn còn 23,6% học sinh có kết quả yếu, phản ánh rằng phương pháp dạy học áp dụng trong thí nghiệm đã mang lại tác động tích cực và nâng cao kết quả học tập của học sinh tham gia.
Dựa trên kết quả nghiên cứu, việc đa dạng hóa các hình thức khởi động đã mang lại hiệu quả vượt trội so với các phương pháp truyền thống Hơn nữa, hơn 75% học sinh thể hiện sự thích thú khi được tham gia vào nhiều hoạt động khởi động trước bài mới, cho thấy sự hứng thú và tích cực trong quá trình học tập nhờ các hoạt động khởi động đa dạng.
