Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục tiêu
Nghiên cứu và xây dựng đề tài “Khai thác và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng dạy học trực tuyến môn tin học cấp THPT” nhằm tăng cường mối liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn, thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả Việc này giúp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, góp phần tạo sự hứng thú trong học tập Đồng thời, chương trình còn hướng tới hình thành các phẩm chất và năng lực của học sinh, hỗ trợ giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng, cũng như cung cấp nguồn nhân lực trực tiếp cho địa phương.
Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài giải quyết các vấn đề sau:
- Tổng quan cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học trực tuyến
- Thiết kế tiến trình dạy học và kiểm tra đánh giá học sinh kết hợp với việc
“Khai thác và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng dạy học trực tuyế n môn tin học cấp THPT ”
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại đơn vị công tác và các đơn vị khác
- Khảo sát kết quả thử nghiệm đề tài thông qua lấy ý kiến của đồng nghiệp và học sinh.
Phương pháp nghiên cứu
Ở đề tài này tôi đã thực hiện các phương pháp như sau:
+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Nghiên cứu các công trình khoa học, bài báo và tài liệu bồi dưỡng liên quan đến dạy học trực tuyến giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy qua môi trường số Bài viết tập trung vào xây dựng kế hoạch dạy học phù hợp, đảm bảo tính logic và khả thi trong giảng dạy trực tuyến Đồng thời, việc kiểm tra và đánh giá cần thiết để phát triển năng lực của học sinh THPT một cách toàn diện và bền vững Các hoạt động này góp phần nâng cao chất lượng dạy học, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, tự học và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến nội dung chương trình và kiến thức các bài “Định dạng văn bản” và “Cấu trúc lặp” trong chương trình Tin học lớp 10, 11 THPT giúp củng cố kiến thức nền tảng Việc này đảm bảo hiểu rõ các kỹ năng cần thiết để thao tác và ứng dụng các bài học trong thực tế Phân tích tài liệu hỗ trợ hiệu quả trong việc nắm bắt cấu trúc, nội dung và yêu cầu của từng phần, từ đó nâng cao khả năng lập trình và thực hành cho học sinh Đồng thời, nghiên cứu này còn giúp các giáo viên chuẩn bị bài giảng phù hợp, chi tiết hơn với nội dung chương trình, đảm bảo đáp ứng yêu cầu học tập của học sinh trung học phổ thông.
Thu thập và thống kê số liệu từ kết quả của tất cả các lần tiến hành thực nghiệm sau đó xử lý số liệu
+ Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Tìm hiểu việc khai thác và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Tin học THPT, từ đó đề xuất vấn đề cần nghiên cứu
Chúng tôi đã tiến hành phương pháp thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT Quỳnh Lưu 1, Quỳnh Lưu 2 và Quỳnh Lưu 3 để kiểm tra tính khách quan và thực tiễn của đề tài Kết quả từ các đợt thực nghiệm được đánh giá dựa trên kết quả phiếu điều tra, đảm bảo tính chính xác và khách quan của nghiên cứu.
Những đóng góp của đề tài
Qua quá trình điều tra và thực nghiệm sư phạm chúng tôi thấy đề tài của nhóm mình đã có những đóng góp sau:
Đề tài đã giới thiệu chức năng và cách sử dụng của các công cụ hỗ trợ dạy học trực tuyến như Zoom, Padlet, Quizizz, giúp giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trong việc thiết kế bài giảng, khai thác công nghệ thông tin và nâng cao chất lượng dạy học trực tuyến Các công cụ này còn hỗ trợ giáo viên trong quá trình giảng dạy trực tiếp, tạo nền tảng vững chắc cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy hiện đại Đây là tài liệu tham khảo hữu ích để giáo viên xây dựng và khai thác công nghệ trong giáo dục.
- Xây dựng được kế hoạch bài dạy trực tuyến theo hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh:
Kế hoạch bài dạy 1: Bài:“Định dạng văn bản”
Kế hoạch bài dạy 2: Bài: “Cấu trúc lặp”
- Đề tài có thể áp dụng cho tất cả các trường THPT
6 Cấu trúc của đề tài: Đề tài này gồm 03 phần chính:
Phần I Mở đầu Phần II Nội dung Phần III Kết luận và kiến nghị
PHẦN II NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
Công nghệ thông tin (CNTT) tại Việt Nam được định nghĩa trong Nghị quyết Chính phủ số 49/CP ký ngày 04/08/1993, bao gồm các phương pháp khoa học, phương tiện và công cụ kỹ thuật hiện đại, chủ yếu là kỹ thuật máy tính và viễn thông CNTT nhằm tổ chức khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội.
1.2 Vai trò công nghệ thông tin trong dạy học
- Giúp hoạt động giáo dục đạt hiệu quả cao hơn
Sự ra đời của công nghệ thông tin đánh dấu sự tích hợp đồng thời các tiến bộ về công nghệ và tổ chức thông tin, góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành giáo dục Công nghệ thông tin đã mở ra nhiều cơ hội mới cho giáo dục, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập Nhờ vào sự phát triển của công nghệ, các phương pháp giảng dạy hiện đại được áp dụng rộng rãi, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh và giáo viên tiếp cận kiến thức dễ dàng hơn Sự ảnh hưởng tích cực của công nghệ thông tin góp phần thay đổi diện mạo giáo dục, nâng cao chất lượng và mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục cho cộng đồng.
Công nghệ thông tin, đặc biệt là sự phát triển của internet, đã mở ra kho tàng kiến thức vô cùng đa dạng và phong phú Điều này giúp người học và người dạy dễ dàng truy cập và tiếp cận nguồn tri thức một cách nhanh chóng, đơn giản và hiệu quả Nhờ đó, việc học tập và giảng dạy trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết.
- Thúc đẩy giáo dục mở
Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền giáo dục mở, giúp học viên dễ dàng tiếp cận với nguồn thông tin đa chiều và phong phú Nhờ các công nghệ hiện đại, khoảng cách địa lý được thu hẹp, tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và thuận tiện hơn bao giờ hết Việc sử dụng công nghệ thông tin giúp tiết kiệm tối ưu thời gian và nâng cao hiệu quả học tập Nhờ đó, con người có thể phát triển nhanh chóng về kiến thức, nhận thức và tư duy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Chương trình giáo dục mở thúc đẩy việc trao đổi và tìm kiếm kiến thức một cách hiệu quả Đi kèm với đó là tài nguyên học liệu mở, giúp người học và người dạy kết nối với kiến thức mọi lúc, mọi nơi Tài nguyên học liệu mở là xu hướng phát triển tất yếu của nền giáo dục hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng và khả năng tiếp cận kiến thức cho mọi đối tượng.
- Kiến thức đa dạng và được cập nhật thường xuyên
Trong bối cảnh hiện nay, nguồn kiến thức đa dạng được cung cấp trực tuyến qua internet, thay thế phần lớn kiến thức truyền thống từ sách vở và giáo viên Đổi mới giáo dục tập trung vào việc phát triển năng lực của người học bằng cách giúp họ tự học, nắm phương pháp tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách độc lập Công nghệ thông tin ngày càng đảm nhận vai trò truyền thụ kiến thức, giúp giải phóng giáo viên khỏi gánh nặng thời gian, để tập trung hơn vào hướng dẫn phương pháp học tập và tổ chức các hoạt động thực tiễn nhằm nâng cao năng lực của học sinh.
- Tạo không gian và thời gian học linh động
Công nghệ thông tin tạo điều kiện cho người học học tập linh hoạt và tiện lợi, cho phép tự học mọi lúc, mọi nơi Nhờ công nghệ, mọi người có thể tham gia thảo luận về các vấn đề dù đang ở xa nhau, góp phần xây dựng xã hội học tập thúc đẩy học tập suốt đời.
Công nghệ thông tin mang lại sự tiện lợi trong việc học mọi lúc, mọi nơi, giúp người học dễ dàng lựa chọn các vấn đề phù hợp với sở thích và năng khiếu của bản thân Điều này tạo cơ hội để phát triển theo thế mạnh của từng người, thúc đẩy sự phát triển của các tài năng tiềm năng trong nhiều lĩnh vực.
1.3 Vai trò công nghệ thông tin trong dạy học trực tuyến
- Công nghệ giúp truy cập tức thời tới các nguồn tri thức
Tri thức phổ thông và tri thức học thuật đều dễ dàng truy cập và ứng dụng trong quá trình giảng dạy thông qua các hệ thống tra cứu của thư viện, công cụ tìm kiếm như Google Search, Google Scholar, Google Books, cùng các cơ sở dữ liệu học thuật như Scopus và các mạng xã hội uy tín như Academia, ResearchGate.
- Công nghệ phù hợp, hấp dẫn và gắn kết người học
Các thiết bị như máy tính và điện thoại thông minh là những công cụ tiện lợi cho người học, giúp họ dễ dàng truy cập các ứng dụng học tập từ nhà Việc sử dụng công nghệ tạo điều kiện thuận lợi để người học kết nối với bạn bè, thầy cô và nhà trường một cách dễ dàng và thoải mái Thêm vào đó, công nghệ trong lớp học giúp học sinh thể hiện rõ ràng sự quan tâm, chú ý, mong đợi cũng như thái độ tích cực đối với quá trình học tập.
- Công nghệ giúp người học linh hoạt và thích ứng nhanh trong công việc tương lai
Tính linh hoạt và di động đã trở thành yêu cầu cần thiết trong thực tiễn nghề nghiệp hiện nay Học sinh sử dụng công nghệ trong lớp học sẽ nhanh chóng thích ứng và vận dụng hiệu quả các công cụ đó khi đi làm Không chỉ nâng cao kỹ năng số, quá trình học tập còn giúp người học rèn luyện kỹ năng mềm, tư duy phản biện và khả năng nghiên cứu độc lập Ngoài ra, học sinh còn thành thạo trong việc phối hợp và sử dụng thành thạo các công nghệ khác nhau để phục vụ công việc.
- Công nghệ giúp tạo lập môi trường học tập tích hợp
Việc sử dụng giáo trình điện tử, tổ chức thi và nộp bài trực tuyến giúp giảm chi phí in ấn và mua học liệu giấy, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người học tiếp cận kiến thức dễ dàng hơn Người học ngày càng thích thú với hình thức học kết hợp, học trực tuyến trên mạng và học trực tiếp trên lớp, mang lại trải nghiệm học tập linh hoạt và đa dạng Các công cụ công nghệ sẵn có hỗ trợ giáo viên tổ chức giờ học một cách thân thiện, vui vẻ và hiệu quả, nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo môi trường học tập tích cực.
2.1 Vài nét về thực trạng dạy học trực tuyến ở các trường THPT trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu
Trước tình hình dịch bệnh COVID-19 kéo dài và xu hướng phát triển nhanh của công nghệ, ngành giáo dục xác định dạy học trực tuyến là xu thế tất yếu trong chuyển đổi số Các trường học tại Nghệ An, đặc biệt huyện Quỳnh Lưu, đã chủ động áp dụng linh hoạt nhiều phương pháp kết hợp như dạy học trực tiếp, trực tuyến và dạy kết hợp để đảm bảo chất lượng giảng dạy trong bối cảnh dịch bệnh Phần lớn giáo viên đã nhận thức rõ cần đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với tình hình dịch bệnh, khai thác các công cụ kỹ thuật số như mạng xã hội Zalo, Facebook, phần mềm Elearning và Azota để nâng cao hiệu quả giảng dạy, tạo điều kiện học tập tích cực, chủ động và sáng tạo cho học sinh Những nỗ lực này nhằm duy trì tiến trình học tập liên tục, bảo đảm nguyên tắc “tạm dừng đến trường không dừng học”.
Việc dạy học trực tuyến chưa được thực hiện thường xuyên trước khi dịch Covid-19 bùng phát, dẫn đến nhiều giáo viên còn lúng túng về kỹ thuật và cách ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy Khả năng sử dụng các phần mềm học trực tuyến còn hạn chế khiến cho việc triển khai bài giảng chưa đạt hiệu quả cao Ngoài ra, đa số giáo viên quen với không gian dạy học trực tiếp trước học trò, nay phải chuyển sang giảng dạy trực tuyến, gây khó khăn trong việc triển khai nội dung bài học Sự tương tác giữa giáo viên và học sinh là yếu tố quyết định trong quá trình dạy và học; khi dạy trực tuyến, sự tương tác này trở nên ít đi, khiến học sinh dễ thụ động, thiếu tập trung và làm việc riêng trong giờ học Việc thu thập thông tin về quá trình học tập của học sinh trên mạng cũng gặp hạn chế, làm giáo viên khó nắm bắt tình hình của từng em để có những động viên, nhắc nhở phù hợp kịp thời.
