Sáng kiến kinh nghiệm hoạt động trải nghiệm trong dạy học ngữ văn 11

Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua môn Ngữ văn là một trongnhững biện pháp tạo ra các môi trường khác nhau để học sinh được quan sát, suynghĩ và trải nghiệm tham gia vào các h

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

TÊN SÁNG KIẾN:

HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY

HỌC NGỮ VĂN 11

TÁC GIẢ SÁNG KIẾN: LÊ THỊ THANH HƯƠNG

MÃ SÁNG KIẾN: 51

Vĩnh phúc, 12/2019

1 Lời giới thiệu:

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam Bởi vậy, mục tiêu của chương trình giáo dục THPT là nhằm tạo ra

những con người Việt Nam phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, có nhữngphẩm chất cao đẹp, có các năng lực chung và phát huy tiềm năng của bản thân.Quán triệt tinh thần và mục tiêu về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo,trong nhà trường phổ thông, người học không những được trang bị kiến thức màcòn được phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất cá nhân Đó chính là quá trìnhchuyển đổi mạnh mẽ nhằm phát huy năng lực tư duy, tính chủ động sáng tạo củamỗi cá nhân học sinh

Môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông cũng đã và đang từng bước chuyểnđổi cách thức cũng như mục đích dạy học cho phù hợp Ngữ văn là môn học cótính đặc thù riêng biệt không chỉ cung cấp kiến thức hiểu biết cho học sinh về cáctác phẩm, nâng cao vốn ngôn ngữ, trau dồi khả năng dùng từ, đặt câu…mà còn bồiđắp thêm về tâm hồn, tình cảm, hình thành những năng lực cần thiết cho học sinh(năng lực cảm thụ, năng lực nhận biết, năng lực đánh giá, năng lực giải quyết vấnđề…) Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua môn Ngữ văn là một trongnhững biện pháp tạo ra các môi trường khác nhau để học sinh được quan sát, suynghĩ và trải nghiệm tham gia vào các hoạt động thực tiễn Qua đó khuyến khích,động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tích cực nghiên cứu, khơi nguồncho sự sáng tạo, tìm ra những giải pháp mới, những cái mới trên nền tảng vân dụngnhững cái đã có và những cái đã được trải nghiệm trong thực tiễn cuộc sống, biến

ý tưởng thành hiện thực… từ đó hình thành những phẩm chất và kĩ năng sống,phát triển năng lực chủ thể của học sinh Học từ trải nghiệm và bằng trải nghiệmmang lại hiệu quả cao, phù hợp với xu thế phát triển của giáo dục và đào tạo trongthời kì hội nhập và quốc tế hóa

Với mục đích hình thành và phát triển những phẩm chất thuộc nhóm năng lựcchung cần có của con người trong xã hội hiện đại và thu hẹp khoảng cách từ nhàtrường đến xã hội; từ kiến thức sách vở đến ứng dụng vào thực tiễn, hoạt động trảinghiệm sáng tạo là một phương pháp học tập cần có cho học sinh Trong quá trìnhgiảng dạy môn Ngữ văn ở trường THPT, tôi nhận thấy trải nghiệm thực tiễn sẽlàm phát triển con người theo nhiều chiều kích phù hợp với từng cá nhân, không bị

so sánh hoặc phán quyết trong mối quan hệ với kết quả của người khác Học tập

theo cách này không có nghĩa là bỏ qua tất cả những phương châm giáo dục chúng

ta đã vận dụng từ trước mà nên xem nó là sự bổ sung làm đa dạng hơn về các

phương pháp giáo dục Tôi hy vọng với sáng kiến Hoạt động trải nghiệm trong dạy học Ngữ văn 11, việc dạy học môn Ngữ văn tại trường THPT sẽ phát huy

được năng lực và phẩm chất của người học, giúp học sinh có thêm hứng thú, niềmđam mê với bộ môn

2 Tên sáng kiến

Hoạt động trải nghiệm trong dạy học Ngữ văn 11

3 Tác giả sáng kiến

- Họ và tên: Lê Thị Thanh Hương

- Địa chỉ: Trường THPT Nguyễn Thái Học

- Số điện thoại: 0979218098

- E-mail: lethanhhhuong84.gvlienson@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến

Mục đích: Áp dụng sáng kiến trong dạy học Ngữ văn 11, hình thành cho học

sinh những năng lực cần thiết, tạo sự chủ động sáng tạo và khơi dậy niềm đam mêvới môn học

Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động dạy và học Ngữ văn 11 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Xác định mục tiêu dạy học chương trình Ngữ văn 11 theo chuẩn kiến thức, kỹnăng và mục tiêu dạy học theo định hướng nghiên cứu chú ý đến bồi dưỡng kỹnăng tư duy, phát triển năng lực

- Thực nghiệm sư phạm ở tại trường nhằm xác định mức độ phù hợp, tính khả thivà tính hiệu quả của các bài học thiết kế

Phạm vi nghiên cứu:

Chương trình Ngữ văn 11, ban cơ bản Có minh chứng một số bài học

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử

20/9/2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

PHẦN NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Hoạt động trải nghiệm trong dạy - học nói chung

1.1.1 Khái niệm:

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Trải nghiệm là trải qua, kinh qua” Quan niệm

này có phần đồng nhất với quan điểm triết học khi xem trải nghiệm chính là kết

qủa của sự tương tác giữa con người với thế giới khách quan Sự tương tác này baogồm cả hình thức và kết quả của các hoạt động thực tiễn trong xã hội, bao gồm cả

kĩ thuật và kĩ năng, các nguyên tắc hoạt động và phát triển thế giới khách quan Dưới góc nhìn sư phạm trải nghiệm là hoạt động giáo dục nhằm hình thànhchủ yếu năng lực tâm lý – xã hội và phẩm chất ở HS.; là một trong những phươngpháp đào tạo nhằm giúp người học không những có được năng lực thực hiện màcòn có những trải nghiệm về cảm xúc, ý chí và nhiều trạng thái tâm lí khác Nóinhư vậy, học qua trải nghiệm sẽ gắn liền với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân

Tổ chức hoạt động trải nghiệm là cách thức tổ chức hoạt động giáo dục,trong đó dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinhđược trực tiếp tham gia vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống giađình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua

đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất và phát huy tiềm năng sáng tạo của họcsinh Hay nói một cách khác chính là giáo viên tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệmtrong thực tiễn để tích lũy và chiêm nghiệm các kinh nghiệm, từ đó có thể kháiquát thành sự hiểu biết theo cách của riêng mình

1.1.2.Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm

Chương trình xây dựng theo tiếp cận năng lực

Chương trình hoạt động trải nghiệm mang tính linh hoạt, mềm dẻo, các cơ

sở giáo dục có thể thiết kế thành các chủ đề hoạt động phù hợp với nhu cầu, đặcđiểm học sinh, điều kiện của nhà trường, địa phương

Hoạt động trải nghiệm có thể được tổ chức trong và ngoài lớp học, trong vàngoài trường học theo quy mô cá nhân, nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy môtrường

Chương trình hoạt động trải nghiệm được thiết kế đồng tâm, xuyên suốt từlớp 1 đến lớp 12 và yêu cầu tất cả học sinh tham gia

1.1.3.Chu trình trải nghiệm

1.1.4 Nguyên tắc tổ chức HĐGD theo hướng trải nghiệm để phát triển NL

1.1.5 Các phương thức tổ chức trải nghiệm

1.1.6 Các loại hình trải nghiệm

1.2 Hoạt động trải nghiệm trong dạy - học bộ môn Ngữ văn trong nhà trường THPT

1.2.1 Vai trò của hoạt động trải nghiệm với việc bồi dưỡng năng lực Ngữ văn cho học sinh THPT

Trong hoạt động dạy học nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng, học sinhluôn là là chủ thể Giáo viên cần chú ý phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạocủa học sinh, làm cho mỗi học sinh đều sẵn sàng tham gia trải nghiệm tích cực.Đây chính là cốt lõi của đổi mới dạy và học Học sinh không thừa hưởng một cáchthụ động, ghi nhớ một cách máy móc những kết quả đã được chứng minh, đã đượcthừa nhận mà chủ động tham gia vào quá trình tìm kiếm con đường, lựa chọnnhững phương pháp, biện pháp để đạt đến kết quả cao nhất nhằm thỏa mãn mụctiêu đặt ra Ở mức độ thấp, tính tích cực của người học thể hiện ở những nỗ lực cốgắng học hỏi cách giải quyết từng vấn đề, từng nhiệm vụ học tập dưới sự hướngdẫn, hỗ trợ của giáo viên; với sự cộng tác, giúp đỡ của bạn bè Ở mức độ cao hơn,người học chủ động, độc lập giải quyết các vấn đề đặt ra, chủ động tìm kiếmnhững cách giải quyết khác nhau cho cùng một vấn đề Ở mức độ lí tưởng, ngườihọc chủ động vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã học để sáng tạo ra cách giảiquyết mới, độc lập và có hiệu quả hơn Tính tích cực, chủ động sáng tạo của ngườihọc trong hoạt động học tập còn được thể hiện ở chỗ người học biết vận dụng, phốihợp các thao tác, hoạt động, các biện pháp cụ thể vào quá trình tìm kiếm và xử lýnguồn thông tin tri thức Đứng trước bài học mới với những nhiệm vụ, vấn đề cầngiải quyết, người học còn phải biết đặt nó trong mối liên hệ với những bài họctrước đó, vận dụng những điều đã biết, kĩ năng đã có làm cơ sở, nền móng giảiquyết những vấn đề mới Tính tích cực trong học tập thực chất là tính tích cựcnhận thức, đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng và nỗ lực cao trong quá trìnhchiếm lĩnh tri thức

Hoạt động trải nghiệm là một hoạt động học tập bổ ích, có hiệu quả đối vớihọc sinh ở nhà trường phổ thông Thông qua hoạt động trải nghiệm, học sinh đượcphát huy vai trò chủ động, tích cực và sáng tạo trong hoạt động học tập của mình;bồi dưỡng và phát triển năng lực đặc thù của môn học như năng lực đọc hiểu, nănglực thưởng thức, cảm thụ văn chương, năng lực đánh giá cái hay, cái đẹp của vănchương, năng lực vận dụng… Từ đó có thể tham gia vào quá trình giao tiếp vănhọc, giao tiếp đời sống một cách có hiệu quả Bên cạnh đó tổ chức hoạt động trảinghiệm còn phát huy sự trải nghiệm sáng tạo thế giới nghệ thuật trong tác phẩmvăn học ở chính mỗi bản thân học sinh Qua hoạt động trải nghiệm, mỗi học sinh

sẽ có những cảm nhận riêng, mới mẻ và bổ ích, có những cách nhìn nhận về cuộcsống, về con người khác nhau Mỗi bài học trải nghiệm sẽ là một bài học làmngười giúp các em sống tốt hơn, hoàn thiện và phát triển nhân cách, năng lực chủthể học sinh Hơn ai hết học sinh biết kết nối và luôn có ý thức trải nghiệm để thẩm

thấu sâu sắc những giá trị tác phẩm, làm phong phú hơn vốn sống, vốn hiểu biết xãhội của bản thân, hình thành nên động cơ, niềm tin và giá trị sống.

Hoạt động trải nghiệm trong dạy học Ngữ văn không chỉ đem đến cơ hội họctập cho học sinh mà còn giúp các thầy, cô giáo được trải nghiệm và sáng tạo.Thông qua việc tích hợp hoạt động này trong giảng dạy mà người giáo viên cũng

có thêm kiến thức, hiểu biết, kinh nghiệm, kỹ năng, năng lực Giáo viên biết sángtạo, không ngừng đổi mới, tìm thấy niềm yêu thích, đam mê trong công việc giảngdạy góp phần xây dựng môi truờng truờng học thân thiện, hạnh phúc

1.2.2 Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học Ngữ văn:

Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh là phải đưa học sinh vào nhữngtình huống thực tiễn của đời sống, được trực tiếp quan sát, thảo luận, trải nghiệmvà giải quyết vấn đề theo những cách suy nghĩ của mình Nói cách khác là đượctạo điều kiện tối đa để phát huy hết các năng lực chủ quan của mình trong quá trìnhkhám phá, chiếm lĩnh, tiếp nhận và thưởng thức văn học dưới sự hỗ trợ, sự hướngdẫn của người giáo viên Phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh chínhlà tiền đề cho sự sáng tạo, sự phát triển tự giác và hứng thú trong học tập Trongdạy học tác phẩm văn chương, tăng cường tính tích cực, chủ động sáng tạo của họcsinh không chỉ thể hiện ở hệ thống câu hỏi, bài tập mà còn thể hiện ở sự đa dạnghóa các hoạt động học tập, hình thức trải nghiệm phù hợp với năng lực của họcsinh Xuất phát từ đặc trưng phản ánh của văn chương với tư cách là một loại hìnhnghệ thuật đa giá trị, giáo viên rèn cho học sinh chủ động diễn đạt, diễn tả tìnhcảm, cảm xúc, cảm nhận của mình thông qua một số hình thức tổ chức đa dạng

như: Tổ chức dưới hình thức các câu lạc bộ văn học (Câu lạc bộ Văn học dân

gian; Tinh hoa thơ mới, Âm vang thơ kháng chiến, Văn học sau 1975)…… Đây là

hình thức sinh hoạt ngoại khóa văn học của học sinh dưới sự định hướng của giáoviên Với hoạt động này học sinh có cơ hội được chia sẻ những kiến thức, nhữnghiểu biết của mình về các lĩnh vực chuyên sâu Học sinh được thực hành các quyềncủa mình như quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia cáchoạt động văn hóa, văn nghệ, quyền được tự do biểu đạt, được tìm kiếm và tiếpnhận, xử lí những thông tin……Từ đó rèn luyện, bồi dưỡng và phát triển cho họcsinh các năng lực như năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực làm việcnhóm, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực Ngữ văn…… Hơn nữa, thông qua hoạtđộng câu lạc bộ, giáo viên nói riêng, các nhà giáo dục nói chung hiểu và quan tâmhơn đến những nhu cầu, nguyện vọng, những mục đích chính đáng của học sinh

Một hình thức trải nghiệm phổ biến khác đang được nhiều giáo viên tổ chức

trọng dạy học là hình thức là các sân chơi, trò chơi văn học Trò chơi là một hoạt

động vừa có tính chất giải trí, thư giãn nhưng cũng đồng thời là một hoạt động giáo

dục “học mà chơi, chơi mà học” Đây chính là món ăn tinh thần mang lại nhiều bổ

ích và không thể thiếu được với học sinh Hình thức này có thể sử dụng trongnhiều tình huống, nhiều lĩnh vực khác nhau Trò chơi giúp học sinh phát huy tínhsáng tạo, tính tích cực, chủ động và gây hứng thú cho học sinh; giúp học sinh tiếpnhận kiến thức, rèn luyện kĩ năng, phát triển năng lực một cách nhanh nhất; họcsinh được ôn tập kiến thức một cách tự nhiên không khiên cưỡng; học sinh cũng cókhát vọng tìm hiểu, ghi nhớ kiến thức để tham gia trò chơi Và hơn thế, hình thứcnày còn trang bị cho các em có những tác phong nhanh nhẹn, tạo được bầu khôngkhí thân thiện, môi trường giao lưu cởi mở, tích cực giữa các học sinh với nhau,giữa học sinh với các thầy cô giáo Một số hình thức trò chơi giáo viên có thể tổ

chức cho học sinh như: Hái hoa dân chủ, Rung chuông vàng, Đố thơ,Đuổi hình bắt chữ, Ô chữ văn học, Đoán ý đồng đội…

Giáo viên bộ môn Ngữ văn cũng có thể phối hợp với nhà trường, các cơ

quan báo đài, Hội văn học nghệ thuật ở địa phương… tổ chức các diễn đàn văn học nghệ thuật như: các buổi Tọa đàm, nói chuyện với các nhà văn, nhà thơ trong

chương trình Ngữ văn ở nhà trường phổ thông; các diễn đàn tương tác như: Em tập làm thơ, viết văn, Em là nhà văn; Thi sáng tác theo các chủ đề gắn với những ngày

lễ hội… Có thể xem đây chính là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu

quả giáo dục thiết thực từ môn Ngữ văn Thông qua các diễn đàn, học sinh có cơhội bày tỏ những suy nghĩ, ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình

về một vấn đề nảy sinh trong văn học, qua văn học Và đây cũng là một dịp để các

em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau và biết tự trang bị cho mình những trithức, những năng lực Ngữ văn

Sân khấu hóa tác phẩm văn học là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa

trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống,phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính là mộtcuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao sựtương tác, sự tham gia của khán giả Thông qua hình thức này tăng cường sự nhậnthức, thúc đẩy học sinh để học sinh đưa ra những quan điểm, suy nghĩ và nhữngcách xử lí tình huống, khả năng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống… Quahình thức này, học sinh cũng nhận thức được sự khác nhau, khoảng cách từ vănbản văn chương đến nghệ thuật sân khấu Có thể chuyển thể sang kịch bản văn học

một số trích đoạn như trích đoạn trong Chí Phèo; trích đoạn trong Vũ Như Tô; trích đoạn trong Rômêo và Juliet ……

Giáo viên tổ chức cho học sinh những buổi tham quan dã ngoại nhằm khích

lệ, thu hút đông đảo học sinh tham gia Đây được xem là một hình thức học tậpthực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của các chuyến đi là để các em được đithăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa đãđược in dấu trong văn học; giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, sự trải

nghiệm và từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em Các lĩnh vựctham quan dã ngoại thường được tổ chức ở nhà trường phổ thông là: Tham quancác Viện bảo tàng như: Bảo tàng văn học, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng dântộc, Bảo tang Vĩnh Phúc… ; các Khu di tích lịch sử - văn hóa như: Khu di tíchNguyễn Du, Côn Sơn Kiếp Bạc, Đền thờ Hai Bà Trưng….; dã ngoại theo các chủ

đề học tập……

Một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinhtham gia và đạt hiệu quả cao trong việc học tập, giáo dục và rèn luyện Ngữ văn đó

là tổ chức các cuộc thi, hội thi Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân,

nhóm và tập thể mong muốn vươn lên để đạt được mục tiêu đặt ra Cuộc thi là cơhội tranh tài, đọ sức đáp ứng nhu cầu của học sinh, thu hút tài năng và sự sáng tạokhông ngừng của học sinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực, chủ động và sựtương tác của học sinh; góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực,kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức Hội thi, cuộc thi có thể thực hiệnmột cách linh hoạt, phong phú hấp dẫn như: thi sáng tác văn, thi vẽ tranh qua thơ,thi tìm hiểu về văn, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi kể chuyện, đọcthơ……

Như vậy, hoạt động trải nghiệm đã khuyến khích, tạo cơ hội, điều kiện thuậnlợi cho học sinh tham gia các chương trình, các dự án, các hoạt động để tìm hiểu,

để chia sẻ ….Đây cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo viênNgữ văn khi tiến hành tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học Người giáo viênhãy là người bắc nhịp cầu đồng cảm giữa chủ thể sáng tạo văn học và chủ thể cảmthụ văn chương

2 CƠ SỞ THỰC TIỄN:

2.1 Về mục tiêu giáo dục

Về kiến thức: Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh làm chủ kiến thức, khắc

sâu và ghi nhớ kiến thức đó một cách tích cực, đưa ra được những cách nhìn nhậnmới, khám phá kiến thức trên nhiều góc để tránh sự rập khuôn, sáo mòn Đồngthời, hoạt động này còn giúp học sinh mở mang thêm tri thức, hiểu biết, khám phánhững khả năng của bản thân

Về kĩ năng: Tiếp tục củng cố và phát triển các kĩ năng giải quyết, xây dựng và

phân tích vấn đề của học sinh

Về thái độ: Khơi dậy niềm đam mê tìm hiểu, học tập và nghiên cứu về bộ môn.

Về năng lực: Phát huy năng lực chủ động, năng lực giải quyết vấn đề đặc biệt

là khả năng sáng tạo dồi dào của tuổi trẻ…

2.2 Về cấu trúc chương trình

Điểm quan trọng trong chương trình Ngữ văn 11 là hệ thống những bài họcĐọc văn có nội dung, ý nghĩa sâu sắc, khơi dậy ở nguời học những tình cảm thẩm

mĩ, đạo đức Để giúp học sinh nắm vững những tác phẩm này, người giáo viên cầnchuẩn bị tâm thế, khơi dậy hứng thú tìm hiểu Hơn hết, các bài học phải tự nhiên đivào tâm hồn và trí óc của học sinh, phải khắc sâu ấn tượng cùng giá trị của nó.Hoạt động trải nghiệm chính là bước ban đầu giúp hoạt động dạy – học thànhcông.

Bên cạnh đó, những bài học Tiếng Việt và Làm văn thưòng khô khan, khuônmẫu Để tránh sự tiếp thu khiên cưỡng, nặng nề, những hình thức trải nghiệm sẽkhơi dậy niềm hứng thú và sự tích cực chủ động cho học sinh

2.3 Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Ngữ văn 11 ở trường THPT

Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Ngữ văn 11 ở trường THPTcòn rất hạn chế hoặc mang tính hình thức Nguyên nhân là do giáo viên vẫn cònchịu ảnh hưởng nặng nề với cách dạy truyền thống; hoạt động trải nghiệm sáng tạođòi hỏi chính giáo viên cũng phải trải nghiệm và sáng tạo cùng học sinh; nhiểugiáo viên còn e ngại hoặc mơ hồ trong việc vận dụng phương pháp mới; việc chuẩn

bị cho hoạt động này cũng tương đối công phu và cần nhiều kinh nghiệm; thờilượng tiết học còn chưa cho phép giáo viên, học sinh thoải mái trải nghiệm, sángtạo; học sinh cũng chưa có nhiều cơ hội thực hành, kinh nghiệm và kỹ năng cònhạn chế…Bởi vậy, hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Ngữ văn chỉ diễn

ra đơn lẻ, không thường xuyên mà chỉ được thực hiện qua chương trình ngoại khoáhoặc qua một số giờ dạy thao giảng

Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Ngữ văn 11 ở trường THPTcòn chưa thực sự bài bản Mặc dù rất có ý thức và mong muốn tích hợp hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo trong dạy học Ngữ văn nhưng bản thân tôi cũng nhận thấy nhiềuthách thức Muốn khơi dậy sự sáng tạo, đem đến cơ hội trải nghiệm cho học sinh, ngườigiáo viên cần có thêm thời gian nghiên cứu, thực hành Đồng thời, giáo viên cũng cầnđược hỗ trợ về phương tiện dạy – học, được ủng hộ trong việc xây dựng các hình thức trảinghiệm, sáng tạo cho học sinh từ chính người học, ban Giám hiệu và phụ huynh học sinh

Từ thực trạng trên, tôi thấy việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy họcNgữ văn 11 ở trường THPT là một vấn đề cần được quan tâm, chú trọng Hơn baogiờ hết chúng ta phải hiểu rằng phương pháp dạy học tích cực, mới mẻ của giáoviên là con đường ngắn nhất giúp học sinh chinh phục được kiến thức, phát huyđược năng lực Giáo viên hãy trải nghiệm, sáng tạo để học sinh có cơ hội trảinghiệm sáng tạo

3 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG MỘT SỐ BÀI HỌC NGỮ VĂN 11

3.1 Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong tiết đọc văn HẠNH PHÚC MỘT TANG GIA (TRÍCH SỐ ĐỎ - VŨ TRỌNG PHỤNG):

TIẾT 45: HẠNH PHÚC CỦA MỘT TANG GIA

- Bút pháp trào phúng đặc sắc: tạo dựng mâu thuẫn và nhiều tình huống hàihước, xây dựng chân dung biếm họa sắc sảo, giọng điệu châm biếm

2 Về kĩ năng

- Đọc – hiểu truyện ngắn hiện đại được viết theo bút pháp trào phúng

- Biết cách lực chọn và phân tích chi tiết trong đọc hiểu truyện ngắn

- Kĩ năng trình bày một vấn đề trước tập thể

3 Về thái độ

- Nhận rõ bộ mặt bịp bợm của xã hội thượng lưu tư sản

- Biết trân trọng những đóng góp của các tác giả trong quá trình hiện đại hóavăn học dân tộc

- Có cái nhìn đúng đắn trước những biến đổi của đời sống xã hội

- Sống có đạo đức, có hiếu nghĩa, phê phán lối sống vật chất tầm thường

4 Các năng lực cần hình thành cho học sinh

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong văn bản

- Năng lực đọc – hiểu hiện đại Việt Nam theo đặc điểm thể loại

- Năng lực cảm thụ thẩm mĩ (qua việc tìm hiểu, lý giải chi tiết nghệ thuậtđặc sắc)

- Năng lực tư duy so sánh (qua việc so sánh nét độc đáo của mỗi nhân vậttrong đoạn trích)

- Năng lực giao tiếp, hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệthuật của văn bản

- Năng lực sáng tạo

B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên

- SGK, giáo án word, giáo án powerpoint, đoạn video về ngày Bác mất, tưliệu về bài học;

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi…

- Các phương tiện dạy học: máy tính, máy chiếu, giấy A0, bút màu…

2 Chuẩn bị của học sinh: theo hướng dẫn của GV:

- Soạn bài theo hướng dẫn học bài Sách giáo khoa

- Hoàn thành phiếu học tập theo câu hỏi GV giao

- Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà (do giáo viên giao từ tiếttrước)

- Sưu tầm các tài liệu về tác giả, tác phẩm

C Tổ chức hoạt động học tập cho học sinh

 1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (5 phút)

* Mục tiêu:

- Tạo mâu thuẫn nhận thức và tâm thế để HS bắt đầu tiết học mới

- Tạo cơ hội để HS được trải nghiệm, sáng tạo

- Đánh giá năng lực cảm nhận của học sinh

* Phương pháp: GV cho HS chơi trò chơi ô chữ

* Phương tiện dạy học: Máy chiếu.

* Tiến trình thực hiện: GV tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS thông qua trò chơi ô chữ

Bước 1: GV đưa ra ô chữ và các câu hỏi gợi mở ô chữ

Câu 1: Nhan đề chữ Hán của tác phẩm Bài ca ngắn đi trên bãi cát (Cao Bá Quát)? ĐA: Sa hành đoản ca

Câu 2: Nguyễn Công Trứ đã từng giữ chức vụ sau khi đỗ Thủ khoa và sau khi làmTham tán?

ĐA: Tổng đốc

Câu 3: Thạch Lam là thành viên của tổ chức văn học nào đương thời?

ĐA: Tự lực văn đoàn

Câu 4: Điền từ còn thiếu vào dấu ba chấm: Nơi góc án thư vàng đã nhọt, son đã mờ,

đĩa dầu sở trên cây đèn nến vợi dần mực tầu Hai ngọn bấc lép bép nổ, làm rụng tàn đèn xuống tập giấy bản, có dấu son bên ty Niết Viên quan coi ngục ngấc đầu, lấy que hương khêu thêm một cồn bấc ba cái tim bấc được chụm nhau lại, cháy bùng to lên, soi … mặt người ngồi đấy.

ĐA: Tỏ

Bước 2: GV hướng dẫn thể lệ trò chơi:

- GV mời 4 học sinh tham gia trò chơi

- Mỗi HS được quyền lựa chọn ô chữ hàng ngang, trả lời câu hỏi, mở ô chữ

- HS nào không trả lời được ô chữ của mình thì sẽ phải nhường quyền trả lời chocác bạn còn lại

- HS nào phát hiện được ô chữ hàng dọc sẽ là người chiến thắng

Bước 3: HS tham gia trò chơi

Bước 4: GV nhận xét, biểu dương; Giới thiệu bài:

Vũ Trọng Phụng – ông vua phóng sự đất Bắc kỳ đồng thời cũng là nhà tiểu thuyếtlừng lẫy của văn học hiện thực Việt Nam Khi nhắc đến Vũ Trọng Phụng, người ta

nghĩ ngay đến bộ ba tiểu thuyết Giông tố, Số đỏ, Vỡ đê Nếu Giông tố được xem là

bộ tiểu thuyết lớn nhất , Vỡ đê là bức tranh vẽ đầy đủ chi tiết, chân thật đời sống người dân dưới thời nô lệ thì Số đỏ là tác phẩm xứng đáng làm vẻ vang cho một nền văn học Số đỏ phê phán xã hội thượng lưu Việt Nam trước cách mạng tháng Tám –

một xã hội đầy bất công, giả dối, nhố nhăng với những trò Âu hóa đáng khinh bỉ

 2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (32 phút) HOẠT ĐỘNG 1: TÌM HIỂU CHUNG

* Mục tiêu:

Kiến thức tác giả, những nét chính về sáng tác và tiểu thuyết Số đỏ; đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia.

* Nhiệm vụ: GV giao nhiệm vụ về nhà cho học sinh:

- GV tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho HS thông qua việc tìm hiểu

phần tiểu dẫn, tìm hiểu thêm từ tài liệu, internet.

- HS giới thiệu được những nét chính tác giả Vũ Trọng Phụng.

- HS giới thiệu được những nét chính về sáng tác của Vũ Trọng Phụng.

- Tóm tắt tiểu thuyết Số đỏ

- Nêu nét chính về tác phẩm Số đỏ, đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia.

* Phương pháp: HĐ cá nhân; KT động não; PPDH nêu vấn đề, vấn đáp.

* Sản phẩm: Phần trả lời của của học sinh.

* Phương án kiểm tra, đánh giá hoạt động và kết quả học tập của HS: Đánh

giá ý thức làm việc qua kết quả sản phẩm và thuyết trình, thảo luận của học sinh,

- Thao tác 1: Tác giả Vũ Trọng Phụng

Bước 1: Giao nhiệm vụ

GV yêu đọc Tiểu dẫn kết hợp với

phần chuẩn bị phiếu học tập ở nhà

trả lời theo một số câu hỏi gợi ý đểtìm hiểu khái quát về tác phẩm:

+ Khái quát về tác giả.

+ Giới thiệu những nét chính về

sáng tác của Vũ Trọng Phụng

+ Tóm tắt tiểu thuyết Số đỏ + Nêu vị trí của đoạn trích.

- Phong cách nghệthuật

Bước 4: GV bổ sung, giới thiệu thêm một số hình ảnh tác giả, tác phẩm, chốt từng phần kiến thức.

+ GV bổ sung: Cha mất khi Vũ Trọng Phụng vừa được 7 tháng, mẹ

Vũ Trọng Phụng ở vậy nuôi con, phụng dưỡng mẹ chồng bằng nghề khâu vá thuê Do nghèo khổ lại bị bệnh lao nặng vì làm vịêc quá sức

* Sự nghiệp:

- Quan điểm sáng tác: Văn chương phải

phản ánh hiện thực đời sống - Các ông cho tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết Tôi và những người cùng chí hướng với tôi muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời.

- Phong cách nghệ thuật:

+ Phản ánh trực diện, lạnh lùng cái xấu, cáiác

+ Sử dụng tài tình thủ pháp đối lập, phóngđại, tạo tình huống trào phúng, xây dựngnhững chân dung biếm họa,…

- Tác phẩm tiêu biểu:

+ Phóng sự: Kĩ nghệ lấy Tây (1934), Cơm thầy cơm cô (1936),…

+ Tiểu thuyết: Giông tố, Số đỏ (1936).

2 Tiểu thuyết Số đỏ và đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia

2.1 Tiểu thuyết “Số đỏ”

Vũ Trọng Phụng mất vào ngày 13/10/1939 để lại mẹ già, vợ yếu và đứa con gái chưa đầy 1 tuổi

Ông được mệnh danh là “Ông vua phóng sự của Bắc Kì” Quan điểm sáng tác của Vũ Trọng Phụng thể hiện trong lời nhận định: “Các ông cho tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết … Tiểu thuyết là sự thực ở đời” Vũ Trọng Phụng được đánh giá là nhà văn hiện thực xuất sắc giai đoạn

1936 - 1939.

+ GV nhận xét, đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của học sinh về thái độ, tinh thần học tập, khả năng giao tiếp và đánh giá kết quả cuối cùng của HS

+ GV chốt nội dung học tập

- Thao tác 2: Tiểu thuyết Số đỏ và đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia

Bước 1: GV phát vấn

+ Em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác

của tiểu thuyết Số đỏ.

+ Tóm tắt tiểu thuyết Số đỏ.

+ Nêu vị trí, chia bố cục đoạn tríchHạnh phúc của một tang gia

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS làm việc cá nhân hoặc cặp đôi

Bước 3: HS báo cáo kết quả:

2.2 Đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia”

- Vị trí: Thuộc chương XV trong tổng số XXchương của tác phẩm

- Bố cục: 2 phần+ Phần 1: Niềm vui của những người trong vàngoài tang quyến

Âu hoá, vui vẻ trẻ trung, thể dục thể thao…

để lừa mị quần chúng Thời kì này Mặt trậnDân chủ Đông Dương hoạt động mạnh mẽ

+ Phần 2: Cảnh đám ma gương mẫu.

HOẠT ĐỘNG 2: TÌM HIỂU NHAN ĐỀ ĐOẠN TRÍCH

* Mục tiêu : Hiểu được ý nghĩa nhan đề đoạn trích.

* Phương pháp:

- GV nêu câu hỏi và cung cấp đáp án sau khi HS đã trả lời

- HS hoạt động cá nhân

* Phương tiện: SGK, giấy A0, bút màu, máy chiếu.

* Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

* Phương án kiểm tra, đánh giá hoạt động và kết quả học tập của HS: nhận xét

tốc độ, ý thức làm việc của HS qua hoạt động cá nhân, câu trả lời đúng, hay nhất

hạnh phúc và tang gia.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc cá nhân, cặp đôi, traođổi với nhau

- GV: Theo dõi, quan sát quá trình

thực hiện nhiệm vụ của HS, giúp đỡđối với những HS gặp khó khăn

Bước 3: HS báo cáo kết quả

1 HS trình bày, các HS khác theodõi, nhận xét, bổ sung

Bước 4: GV đánh giá

- GV nhận xét, đánh giá quá trìnhthực hiện nhiệm vụ của HS về thái

buồn, thương tiếc)

→ Hạnh phúc của một tang gia là sự vui

mừng, sung sướng của gia đình có tang

- Ý nghĩa:

+ Đây là một nhan đề chứa đựng nghịch lý,

hé mở tình huống trào phúng cho đoạn trích.+ Gợi sự hấp dẫn cho người đọc

+ Làm bật lên tiếng cười phê phán, phơi bàythực chất của tầng lớp thượng lưu tư sảnthành thị

HOẠT ĐỘNG 3: TÌM HIỂU NIỀM VUI CỦA NHỮNG THÀNH VIÊN TRONG TANG QUYẾN

* Mục tiêu: Hiểu được niềm hạnh phúc chung, niềm hạnh phúc riêng từ đó đánh

giá được bản chất của các thành viên trong gia đình cụ Cố tổ Tiếng cười mỉa maiđám con cháu bất hiếu

* Phương pháp:

- GV nêu câu hỏi và cung cấp đáp án sau khi HS đã trả lời; GV chia nhóm, giao

nhiệm vụ cho từng nhóm.

- HS hoạt động cá nhân, cặp đôi, nhóm

- GV tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho HS thông qua hình thức sân khấu hoá tác phẩm văn học:

+ GV chia nhóm HS, mỗi nhóm sẽ hoàn thiện bức chân dung của các thành viêntrong gia đình cụ cố Hồng bằng một vai diễn

+ Phân công: Nhóm 1: diễn vai cụ cố Hồng Nhóm 2: diễn vai vợ chồng Văn Minh

Nhóm 3: diễn vai ông Phán mọc sừng Nhóm 4: diễn vai cậu tú Tân, cô Tuyết+ Các nhóm phải tìm hiểu kỹ về nhân vật để thể hiện thành công chân dung củanhân vật ấy

* Sản phẩm: Phần diễn và câu trả lời của học sinh.

* Phương án kiểm tra, đánh giá hoạt động và kết quả học tập của HS: nhận xét

tốc độ, ý thức và khả năng làm việc của HS qua hoạt động cá nhân, nhóm

* Tiến trình thực hiện:

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

Thao tác 1: Tìm hiểu niềm hạnh phúc chung

Bước 1: GV giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS làm việc cá nhân,cặp đôi để trả lời câu hỏi:

Tìm những chi tiết niềm hạnh phúcchung cho con cháu cụ Cố tổ?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc cá nhân, cặp đôi, traođổi với nhau

- GV: Theo dõi, quan sát quá trình

thực hiện nhiệm vụ của HS, giúp đỡđối với những HS gặp khó khăn

Bước 3: Báo cáo kết quả:

1 HS trình bày, các HS khác theodõi, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Đánh giá:

- GV nhận xét, đánh giá quá trìnhthực hiện nhiệm vụ của HS về thái

độ, tinh thần học tập, khả năng giao

2 Niềm hạnh phúc của những người trong tang quyến

2.1 Niềm hạnh phúc chung

- Chia nhau tài sản: cái chúc thư kia đã đi vào thời kì thực hành chứ không còn là lí thuyết viễn vông nữa…

- Khoe mình với thiên hạ: Cái chết kia làm cho nhiều người sung sướng lắm…

tiếp và đánh giá kết quả cuối cùngcủa HS.

Thao tác 2: Tìm hiểu niềm hạnh phúc riêng

Bước 1: GV giao nhiệm vụ

- GV chia lớp thành 4 nhómNhóm1: Cụ Cố Hồng – Con traitrưởng

Nhóm 2: Vợ chồng Văn Minh –Cháu nội, Cháu dâu

Nhóm 3: Ông Phán – Cháu rể

Nhóm 4: Cậu Tú Tân – Cháu trai,

Cô Tuyết – Cháu gái

- GV cho các nhóm thể hiện vai diễn của mình để đem đến cảm nhận chung nhất, thực tiễn nhất

về các nhân vật.

- GV chiếu phiếu học tập lên bảng

chiếu

Nhânvật

Biểuhiệnbênngoài

Thựcchấtbên tro

gBảnchấtcủanhânvật

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS cử nhóm trưởng, thư kí, nhómtrưởng giao nhiệm vụ cho từngthành viên

- HS làm việc cá nhân, làm việcnhóm, trao đổi với nhau thống nhất

2.2 Niềm hạnh phúc riêng

- Cụ cố Hồng – con trai trưởng+ Biểu hiện bên ngoài:

• Mới 50 tuổi mà thích gọi bằng cố;

• Luôn miệng gắt: Biết rồi, khổ lắm, nói mãi…(1872 câu);

• Nhắm nghiền mắt, mơ màng đến lúc mặc

đồ xô gai, chống gậy, ho khạc, khóc mếu,

…

+ Thực chất bên trong:

• Muốn thiên hạ khen cái sự già của mình,khen cái gậy, khen đám ma to…

• Coi cái chết của cha như một sân khấu để

diễn trò, để được thiên hạ khen ngợi

+ Bản chất: Điển hình cho loại người ngu dốt, háo danh, khoe mẽ, vô trách nhiệm, đại bất hiếu.

- Vợ chồng văn Minh:

+ Văn Minh chồng - cháu đích tôn:

• Dáng vẻ bên ngoài: đăm đăm, chiêu chiêu,phân vân, vò đầu rứt tóc rất hợp với nhà cótang …

• Thực chất bên trong: Sung sướng vì chúcthư sớm đi vào thực hành; không biết xử trívới Xuân ra sao… Mang ơn Xuân vì đã gây

ra cái chết của ông nội

• Bản chất: Hám tiền, thực dụng, bất nhân, bất hiếu.

+ Văn Minh vợ - cháu dâu trưởng:

• Dáng vẻ bên ngoài: Sốt ruột vì chưa đượcmặc bộ đồ xô gai tân thời…

• Thực chất bên trong: Sung sướng vì đượcdịp lăng xê những mốt y phục táo bạo nhất.Kiếm tiền, khoe mình từ cái chết của ngườithân…

• Bản chất: Điển hình cho loại người hám lợi, bất hiếu, vô văn hóa, thiếu tình người.

- Cô Tuyết - cháu gái:

kết quả.

- GV: Theo dõi, quan sát quá trình

thực hiện nhiệm vụ của HS, giúp đỡđối với những HS (nhóm) gặp khókhăn, nhắc nhở đôn đốc những cánhân (nhóm) chưa chú ý, tiến độhoàn thành chậm

đánh giá quá trình thực hiện nhiệm

vụ của HS về thái độ, tinh thần họctập, khả năng giao tiếp và đánh giákết quả cuối cùng của HS

- GV nhận xét, chốt kiến thức

+ Biểu hiện bên ngoài:

• Được dịp mặc bộ y phục Ngây thơ, hởhang nhằm chứng minh mình chưa hưhỏng…

• Tâm trạng: buồn, đau khổ, muốn tự tử,như bị kim châm vào lòng vì không thấybạn giai đâu

+ Thực chất bên trong: Biến đám tang ôngthành một buổi dạ hội để hẹn hò, liếc mắtđưa tình, để chứng minh mình còn trinh,…

+ Bản chất: Là cô gái bất hiếu, hư hỏng, chỉ thích đong đưa, thích ve vãn đàn ông, lẳng lơ, xuống cấp về mặt đạo đức, lối sống.

- Cậu Tú Tân – cháu trai:

+ Biểu hiện bên ngoài:

• Chịu tang ông nhưng cứ sốt cả ruột, bực

mình vì chưa được dùng đến mấy cái máyảnh chuẩn bị từ lâu

• Sướng điên người vì được dịp trổ tài chụpảnh và tài đạo diễn đám ma…

• Nhảy cả lên mả người khác để chụpảnh…

+ Thực chất bên trong: Biến đám tang củaông thành nơi để khoe mình với thiên hạ…+ Bản chất: Là đứa cháu bất hiếu, vô học, thích thể hiện chỉ lo thú vui, sở thích cá nhân.

- Phán mọc sừng:

+ Biểu hiện bên ngoài:

• Có vợ ngoại tình nhưng lại không cảmthấy nhục nhã;

• Khóc oặt người đi, khóc mãi không thôi…+ Thực chất bên trong:

• Hạnh phúc, hãnh diện vì đôi sừng hươu vôhình trên đầu đã giúp hắn có thêm vài nghìnbạc

• Mượn đám tang để tính toán công việcdoanh thương với Xuân tóc đỏ

+ Bản chất: Con người tồi tệ, trơ trẽn, đốn mạt, bất kể danh dự, ham tiền, vô liêm sỉ.

 3 HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP (5 phút)

* Mục tiêu: Khắc sâu hơn kiến thức trong bài, rèn kĩ năng giải quyết vấn đề.

* Phương pháp:

- Nêu vấn đề

- HS hoạt động cá nhân, cặp đôi.

* Phương tiện dạy học: máy chiếu.

* Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

* Tiến trình thực hiện:

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

GV tổ chức trải nghiệm sáng tạo thông qua hình thức trò chơi Nhanh tay nhanh mắt:

- Mỗi tổ cử một đại diện tham gia

- Thể lệ của cuộc thi là trả lời nhanh câu hỏi mà GV đưa ra và giành lấy điểm số.Đội chơi nào chưa trả lời được thì sẽ nhường quyền trả lời cho các đội còn lại

- Hệ thống câu hỏi được biên soạn:

Câu hỏi 1: Nội dung nổi bật của đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia là:

A Phơi bày thực trạng xã hội thối nát và tình cảnh khổ cực của nhân dân.

B Nỗi đau khổ của một gia đình có đám tang

C Vạch trần bản chất xã hội thượng lưu lố lăng đồi bại; sự giả dối, vô đạo đức của con người trong tang gia

D Niềm hạnh phúc của mọi người vì được tham gia vào cải cách xã hội

Câu hỏi 2: Nghệ thuật đặc sắc nhất của đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia là:

A Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế

B Nghệ thuật trào phúng đặc sắc

C Nhan đề gợi sự tò mò

D Ngôn ngữ trần thuật mang tính khách quan

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS tập trung tư duy và đưa ra câu trả lời trong thời gian nhanh nhất

- GV: Theo dõi, quan sát quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS

Bước 3: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:

- GV nhận xét, đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS về thái độ, tinh thầnhọc tập, khả năng giao tiếp và đánh giá kết quả cuối cùng của HS

- GV chốt nội dung học tập

+ Câu 1: C+ Câu 2: B

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

+ GV yêu cầu HS xem ảnh, làm việc cá nhân, vận dụng kiến thức đọc hiểu trong

bài để nêu ý kiến về vấn đề sau: Suy nghĩ của em về chữ Hiếu trong xã hội ngày nay.

+ GV gợi ý để HS về nhà thực hiện nhiệm vụ:

• Chữ Hiếu là gì?

• Ngày nay, mọi người quan niệm về chữ Hiếu như thế nào?

+ GV cho học sinh trải nghiệm, sáng tạo thông qua hình thức tổ chức một cuộc thi thuyết trình nhỏ và HS trình bày suy nghĩ, chia sẻ ý kiến, quan điểm

của bản thân vào tiết tự chọn bám sát bài Hạnh phúc của một tang gia.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: HS làm việc cá nhân ở nhà, liên hệ từ bài học

vào thực tế cuộc sống để trả lời

Bước 3: HS trao đổi, báo cáo kết quả:

HS trình bày suy nghĩ, chia sẻ ý kiến, quan điểm của bản thân vào tiết tự chọn bám

sát bài Hạnh phúc của một tang gia.

Bước 4: Đánh giá: GV nhận xét, đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS về

thái độ, tinh thần học tập, khả năng giao tiếp và đánh giá kết quả cuối cùng của HS

Bước 1: GV tổ chức cho HS trải nghiệm, sáng tạo thông qua các hình thức:

1 Tìm đọc toàn bộ tiểu thuyết Số đỏ (Vũ Trọng Phụng)

2 Vẽ lại chân dung của các nhân vật đã học

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

+ HS làm việc cá nhân ở nhà, sưu tầm, nhận xét Sản phẩm thể hiện trên giấy A4.

+ HS tự tìm kiếm thông tin từ những nguồn tài liệu đáng tin: Vũ Trọng Phụng Tác gia và tác phẩm,…

-Bước 3: HS trao đổi, báo cáo kết quả: HS báo cáo kết quả vào tiết tự chọn bám

sát bài Hạnh phúc của một tang gia.

Bước 4: Đánh giá: GV nhận xét, đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS về

thái độ, tinh thần học tập, khả năng sáng tạo và khả năng giao tiếp và đánh giá kếtquả cuối cùng của HS; tuyên dương một số bài tiêu biểu

TIẾT 46: HẠNH PHÚC CỦA MỘT TANG GIA

(Trích Số đỏ - Vũ Trọng Phụng) (Tiết 2)

A Mục tiêu bài học

1.Về kiến thức

- Niềm vui của những người ngoài tang quyến, cảnh đám ma gương mẫu

- Thái độ phê phán mạnh mẽ xã hội đương thời khoác áo văn minh “Âu hóa”nhưng thực chất hết sức giả dối, đồi bại và nỗi xót xa kín đáo của tác giả trước sựbăng hoại đạo đức của con người

- Bút pháp trào phúng đặc sắc: tạo dựng mâu thuẫn và nhiều tình huống hàihước, xây dựng chân dung biếm họa sắc sảo, giọng điệu châm biếm

2 Về kĩ năng

- Đọc –hiểu truyện ngắn hiện đại được viết theo bút pháp trào phúng

- Biết cách lực chọn và phân tích chi tiết trong đọc hiểu truyện ngắn

- Kĩ năng trình bày một vấn đề trước tập thể

3 Về thái độ

- Nhận rõ bộ mặt bịp bợm của xã hội thượng lưu tư sản

- Biết trân trọng những đóng góp của các tác giả trong quá trình hiện đại hóavăn học dân tộc

- Có cái nhìn đúng đắn trước những biến đổi của đời sống xã hội

- Sống có đạo đức, có hiếu nghĩa, phê phán lối sống vật chất tầm thường

4 Các năng lực cần hình thành cho học sinh

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong văn bản

- Năng lực đọc – hiểu hiện đại Việt Nam theo đặc điểm thể loại

- Năng lực cảm thụ thẩm mĩ (qua việc tìm hiểu, lý giải chi tiết nghệ thuậtđặc sắc)

- Năng lực tư duy so sánh (qua việc so sánh nét độc đáo của mỗi nhân vậttrong đoạn trích)

- Năng lực giao tiếp, hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệthuật của văn bản

B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên

- SGK, giáo án word, giáo án powerpoint, tư liệu về bài học;

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi…

- Các phương tiện dạy học: máy tính, máy chiếu, giấy A0, bút màu…

2 Chuẩn bị của học sinh: theo hướng dẫn của GV:

- Soạn bài theo hướng dẫn học bài Sách giáo khoa

- Hoàn thành phiếu học tập theo câu hỏi GV giao

- Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà (do giáo viên giao từ tiếttrước)

- Sưu tầm các tài liệu về tác giả, tác phẩm

C Tổ chức hoạt động học tập cho học sinh

 1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (5 phút)

* Mục tiêu:

- Tạo mâu thuẫn nhận thức và tâm thế để HS bắt đầu tiết học mới

- Đánh giá năng lực cảm nhận của học sinh

* Phương pháp: GV cho HS xem đoạn video và phát vấn.

* Phương tiện dạy học: Máy chiếu.

* Tiến trình thực hiện:

Bước 1: GV cho HS trải nghiệm bằng hình thức thi ngâm một bài ca dao:

Con cò chết rũ trên cây,

Cò con mở lịch xem ngày làm ma.

Cà cuống uống rượu la đà, Chim ri ríu rít bò ra lấy phần, Chào mào thì đánh trống quân, Chim chích cởi trần, vác mõ đi rao.

(Ca dao)

GV phát vấn:

Theo em, nội dung của bài ca dao trên là gì?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS đọc bài ca dao

- Trả lời được câu hỏi

Bước 3: HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:

HS trả lời hướng đến vấn đề hủ tục trong ma chay và cái chết đáng thương củangười này sẽ là cơ hội cho người khác trục lợi

Bước 4: GV nhận xét, biểu dương; Giới thiệu bài:

Từ bài ca dao trên ta thấy, ngoài hủ tục lạc hậu của ma chay thời xưa, cái chết đángthương của con cò còn là cơ hội cho kẻ bất nhân khác trục lợi Trong tiết học hôm

nay chúng ta tiếp tục tìm hiểu trích đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia để có

thể hiểu rõ hơn về vấn đề đó.

 2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (32 phút) HOẠT ĐỘNG 1: NIỀM HẠNH PHÚC CỦA NHỮNG NGƯỜI NGOÀI TANG QUYẾN

- GV nêu câu hỏi và cung cấp đáp án sau khi HS đã trả lời; GV chia nhóm, giaonhiệm vụ cho từng nhóm

- HS hoạt động cá nhân, cặp đôi, nhóm

* Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

* Phương án kiểm tra, đánh giá hoạt động và kết quả học tập của HS: nhận xét

tốc độ, ý thức làm việc của HS qua hoạt động cá nhân, nhóm

* Tiến trình thực hiện:

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Bước 1: GV giao nhiệm vụ

+ GV chia lớp thành 4 nhómNhóm1: Xuân Tóc Đỏ

Nhóm 2: Cảnh sát Min Đơ, MinToa, ông Typn

Nhân vật Biểu hiện

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

+ HS cử nhóm trưởng, thư kí, nhómtrưởng giao nhiệm vụ cho từngthành viên

II Đọc – hiểu văn bản

→ Là kẻ bất tài, hám tiền, thực dụng, bắtnhịp với cuộc sống thượng lưu nhanh

3.2 Hai cảnh sát Min Đơ và Min Toa

Đương buồn rầu thì nay sung sướng đến cựcđiểm vì có việc làm, trông nom trật tự chođám ma rất nhiệt tình

+ HS làm việc cá nhân, làm việcnhóm, trao đổi với nhau thống nhấtkết quả.

+ GV: Theo dõi, quan sát quá trình

thực hiện nhiệm vụ của HS, giúp đỡđối với những HS (nhóm) gặp khókhăn, nhắc nhở đôn đốc những cánhân (nhóm) chưa chú ý, tiến độhoàn thành chậm

+ Sản phẩm: HS ghi ra giấy, có thể

có những cách trình bày khác nhau

về sản phẩm của nhóm mình (Có thểhóa thân vào nhân vật)

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

+ Từng tổ cử đại diện trình bày: Sảnphẩm và lời trình bày của học sinh

+ GV tổ chức thảo luận từng vấn đề

Bước 4: Đánh giá: GV nhận xét,

đánh giá quá trình thực hiện nhiệm

vụ của HS về thái độ, tinh thần họctập, khả năng giao tiếp và đánh giákết quả cuối cùng của HS

- GV trình chiếu chốt kiến thức

→ Thật hài hước và lố bịch! Cảnh sát mà lại

thích thú, cảm thấy vinh dự với việc đượcthuê giữ trật tự cho đám ma

3.3 Ông Typn - họa sĩ thiết kế mẫu thời trang cho tiệm may Âu hóa

Vui mừng, phấn khởi khi được trình làngcác mốt tang phục mới

→ Đám tang trở thành dịp để ông khoe mẽtài năng thiết kế của mình

3.4 Đám bạn cụ cố Hồng

- Được dịp khoe các loại huy chương, phẩmhàm, các loại râu ria trên mép dưới cằm (lúnphún, loăn xoăn, hung hung…….)

- Ngồi bên linh cữu mà xúc động, sungsướng khi nhìn thấy làn da trắng thập thòtrong cánh tay và ngực Tuyết

→ Thích phô trương, háo sắc, háo danh, vô

học…

3.5 Sư cụ Tăng Phú

Sung sướng và vênh váo, khoe với thiên hạchiến tích đánh đổ hội Phật giáo của mình

→ Trái đạo lí của người tu hành

3.6 Đám giai thanh gái lịch và hàng phố

- Được dịp hẹn hò, tán tỉnh, ghen tuông,chim chuột, bình phẩm nhau…

- Vui vẻ vì lâu lắm rồi mới được chiêm

ngưỡng một đám ma to như vậy…

→ Vô văn hóa, thiếu tình người

* Nhận xét: Vũ Trọng Phụng vạch trần xãhội thượng lưu giả nhân, giả nghĩa, vô đạođức Tác giả đã khai thác những yếu tố mâuthuẫn để gây cười, cái cười phê phán đầymỉa mai châm biếm

HOẠT ĐỘNG 2: CẢNH ĐÁM MA GƯƠNG MẪU

* Mục tiêu: Hiểu được sắc thái hài hước, châm biếm của Vũ Trọng Phụng khi

miêu tả cảnh một đám ma gương mẫu

* Phương pháp:

- GV cho HS trải nghiệm bằng cách xem trích đoạn phim Trò đời về cảnh

đám ma cụ cố tổ, nêu câu hỏi và cung cấp đáp án sau khi HS đã trả lời.

- HS hoạt động cá nhân, cặp đôi

* Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

* Phương án kiểm tra, đánh giá hoạt động và kết quả học tập của HS: nhận xét

tốc độ, ý thức làm việc của HS qua hoạt động cá nhân, cặp đôi

* Tiến trình thực hiện:

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

Bước 1: GV giao nhiệm vụ + GV cho HS xem trích đoạn

• Cảnh chuẩn bị đám ma

• Cảnh đưa tang

• Cảnh hạ huyệt

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc cá nhân, cặp đôi, traođổi với nhau

- GV: Theo dõi, quan sát quá trình

thực hiện nhiệm vụ của HS, giúp đỡđối với những HS gặp khó khăn

Bước 3: Báo cáo kết quả:

1 HS trình bày, các HS khác theodõi, nhận xét, bổ sung

Bước 4: Đánh giá:

- GV nhận xét, đánh giá quá trìnhthực hiện nhiệm vụ của HS về thái

đi đưa đám, tiếng kèn huyên náo → Khoesang, khoe giàu một cách lố bịch và hợmhĩnh

- Hình thức: Theo cả lối Ta, Tàu, Tây →

Đám ma hổ lốn, khoa trương lố bịch, kệchcỡm Đám ma như đám rước

- Người đi đưa: đông đảo, sang trọng Hành

vi, dáng điệu, ngôn ngữ của hai đám người:bạn cụ cố Hồng và giai thanh gái lịch thểhiện sự lố lăng, đồi bại về văn hóa

- Đi qua bốn phố; đi đến đâu làm huyên náo

đến đó.

→ Thật là một đám ma to tát “khiến ngườinằm trong quan tài cũng phải gật gù cái đầu

Điệp khúc đám cứ đi diễn tả tốc độ chậm

chạp, dềnh dàng của đám tang, khoe danhgiá, giàu sang, đoàn người vô tâm

4.3 Cảnh hạ huyệt: một màn hài kịch nhỏ

- Cậu tú Tân: chỉ huy bắt bẻ từng người tạodáng để chụp ảnh kỉ niệm sao cho đúng nhà