ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang sử dụng bộ câu hỏi tự điền chuẩn bị sẵn để thu thập thông tin cơ bản về kiến thức, thái độ và thực hành của bà mẹ có con dưới 1 tuổi về phản ứng sau khi tiêm vắc xin SII Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành của các bà mẹ tại quận Ngũ Hành Sơn về phản ứng sau tiêm vắc xin SII cho trẻ dưới 1 tuổi Kết quả giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về nhận thức và hành vi của người mẹ đối với tiêm chủng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiểu biết và thực hành đúng về phản ứng sau tiêm Nghiên cứu đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn tiêm chủng và thúc đẩy các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe.
Địa điểm nghiên cứu
Trạm y tế phường Hòa Hải, Hòa Quý, Khuê Mỹ, Mỹ An của quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng.
Thời gian nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện từ 10/2019 đến 07/2020
Thời gian thu thập số liệu từ tháng 10/2019 đến tháng 5/2020
2.4 Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là bà mẹ có con dưới 1 tuổi đã tiêm vắc xin SII tại quận Ngũ Hành Sơn
2.4.1 Tiêu chuẩn lựa chọn đối tƣợng nghiên cứu
Bà mẹ có con dưới 1tuổi (từ 2 tháng tuổi đến 1 tuổi) đã tiêm vắc xin SII tại thời điểm điều tra
Bà mẹ có tình trạng sức khỏe tâm thần bình thường, không bị câm điếc
Có khả năng nghe, đọc và tự điền các câu hỏi trong phiếu khảo sát
Bà mẹ đồng ý tham gia nghiên cứu
2.4.2 Tiêu chuẩn loại trừ đối tƣợng
Bà mẹ có con dưới 1 tuổi bị hạn chế khả năng nghe, đọc và tự điền các câu hỏi trong phiếu khảo sát
Bà mẹ có tâm thần không bình thường
Bà mẹ không hiểu tiếng Việt
Bà mẹ từ chối tham gia nghiên cứu
2.5 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
2.5.1 Cỡ mẫu Áp dụng công thức tính cỡ mẫu cho ước lượng một tỷ lệ trong nghiên cứu mô tả cắt ngang:
Trong nghiên cứu này, n đề cập đến cỡ mẫu tối thiểu cần thiết để đảm bảo tính chính xác của kết quả Phương pháp tính dựa trên ước lượng tỷ lệ các bà mẹ có con dưới 1 tuổi có kiến thức, thái độ và thực hành đúng đắn sau phản ứng tiêm vắc xin SII, với tỷ lệ p = 0,6, dựa trên nghiên cứu của Nguyễn Hữu Phước tại âm Đồng năm 2016-2017.
= 0,07: Khoảng sai lệch mong muốn giữa tỷ lệ thu được từ mẫu p và tỷ lệ quần thể
: Mức ý nghĩa thống kê Chọn = 0,05 ứng với độ tin cậy là 95%
Cỡ mẫu tối thiểu cần thiết cho nghiên cứu là 189 người, nhằm đảm bảo độ chính xác Để dự phòng sai số và nhiễu trong quá trình thu thập dữ liệu, đã bổ sung thêm 10% vào kích thước mẫu ban đầu Trong thực tế, số bà mẹ được khảo sát là 208 người, vượt mức tối thiểu đã xác định để đảm bảo độ tin cậy của nghiên cứu.
Phương pháp chọn mẫu theo cụm được sử dụng một cách thuận tiện, bao gồm 4 cụm tương ứng với 4 trạm y tế: Hòa Hải, Hòa Quý, Khuê Mỹ, và Mỹ An Trong ngày thực hiện TCMR, các bà mẹ đưa con đi tiêm vaccine tại các trạm y tế đã được ngẫu nhiên gặp gỡ để thu thập dữ liệu Dữ liệu được thu thập thông qua việc các bà mẹ tự điền phiếu khảo sát, giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan của nghiên cứu.
2.6.1 Thông tin về nhân khẩu học của đối tƣợng tham gia nghiên cứu
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Thời điểm nghiên cứu trừ năm sinh
Là biến định lượng gồm 4 giá trị
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Dân tộc của bà mẹ tham gia nghiên cứu
Là biến danh định gồm 2 giá trị
Nơi ở hiện tại của gia đình thuộc phường nào của quận Ngũ Hành Sơn
Là biến danh định gồm 4 giá trị
Trình độ học vấn cao nhất của bà mẹ
Là biến danh định gồm 4 giá trị
Công việc tạo ra thu nhập chính của bà mẹ
Là biến danh định gồm 8 giá trị
2 : Nhân viên dịch vụ/ du lịch/ thương mại
4 : Công nhân/ Thợ thủ công
Thu nhập hàng tháng của gia đình
Tình trạng kinh tế (Quyết định của thủ tướng chính phủ về chuẩn nghèo giai đoạn 2016-2020 áp dụng cho khu vực thành thị)
Hộ nghèo: thu nhập bình quân đầu người ≤ 900.000/người/tháng
Hộ cận nghèo : thu nhập bình quân đầu người từ 900.000 – 1.300.000
Hộ mức sống trung bình : thu nhập bình quân đầu người > 1.300.000
Là biến thứ tự gồm 3 giá trị
2 : Hộ có mức sống trung bình
Số con trong gia đình
Tổng số con của bà mẹ tham gia nghiên cứu
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Là biến định lượng gồm 3 giá trị
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Trẻ được tiêm vắc xin lần này là con thứ mấy trong gia đình
Là biến danh định gồm 3 giá trị
Số liều vắc xin SII (5 trong 1) đã tiêm
Tổng số liều vắc xin SII mà trẻ đã được tiêm chủng tính đến thời điểm điều tra
Là biến định lượng gồm 3 giá trị
Là biến danh định gồm 2 giá trị
2.6.2 Kiến thức của bà mẹ về phản ứng sau tiêm vắc xin SII
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Lợi ích của việc tiêm chủng
Liệt kê những lợi ích của tiêm chủng
Phòng được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Phương pháp phòng bệnh rẻ tiền
1 : Có Phòng bệnh an toàn và hiệu quả nhất
Biểu hiện phản ứng thông thường của trẻ sau tiêm vắc xin SII
Liệt kê được những biểu hiện phản ứng nhẹ, thường gặp sau khi tiêm vắc xin
Sưng đau tại chỗ tiêm
3 Đã nghe đến phản ứng nặng sau tiêm vắc xin SII
1 : Đã nghe Biểu hiện phản ứng nặng của trẻ sau tiêm vắc xin SII
1 : Có Quấy khóc kéo dài 0 : Không
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
4 Liệt kê được những dấu hiệu của phản ứng nặng có thể xảy ra sau khi tiêm vắc xin SII
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Bú ít/ Bỏ bú 0 : Không
Tím tái/ Khó thở 0 : Không
Hậu quả của phản ứng nặng
Liệt kê được những hậu quả của phản ứng nặng có thể xảy ra sau khi tiêm vắc xin
Gây hậu quả dai dẳng 0 : Không
1 : Có Ốm yếu/ Tàn tật 0 : Không
1 : Có Đe dọa tính mạng 0 : Không
Biểu hiện cần đưa trẻ đến
Liệt kê được những dấu hiệu của phản ứng nặng cần đưa trẻ đến
Quấy khóc kéo dài 0 : Không
Tím tái/ Khó thở 0 : Không
Bú ít/ Bỏ bú 0 : Không
7 Nơi trẻ được đưa đến khi xảy ra phản ứng nặng
0 : Không đưa trẻ đến CSYT
2.6.3 Thái độ của bà mẹ về phản ứng sau tiêm vắc xin SII
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Mỗi loại vắc xin đều có khả năng gây ra tác dụng không mong muốn, dù ở mức độ khác nhau Ý kiến của các bà mẹ về tác dụng phụ của vắc xin được thể hiện qua 5 cấp độ, từ hoàn toàn không gặp phải phản ứng phụ đến mức gặp các tác dụng không mong muốn nghiêm trọng Việc hiểu rõ các phản ứng phụ này giúp người dùng có thể đưa ra quyết định đúng đắn về việc tiêm chủng Các chuyên gia y tế khuyến cáo nên theo dõi sát sao các phản ứng sau tiêm để đảm bảo an toàn cho sức khỏe Với sự đa dạng trong phản ứng của các bà mẹ, việc nắm bắt các cấp độ phản ứng này là rất quan trọng để nâng cao nhận thức về lợi ích và rủi ro của vắc xin.
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
PP THU THẬP không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý ý
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Dù có những phản ứng sau khi tiêm vắc xin SII, vẫn cần thiết để trẻ được tiêm chủng nhằm phòng bệnh hiệu quả Ý kiến của các bà mẹ về sự cần thiết của việc tiêm vắc xin SII thể hiện qua 5 cấp độ, từ hoàn toàn không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý, phản ánh mức độ tin tưởng và quan ngại của phụ huynh Việc tiêm vắc xin SII vẫn là biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm Các bà mẹ nhận thấy rằng, lợi ích của việc tiêm vắc xin vượt xa những phản ứng tạm thời, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp Do đó, việc thúc đẩy tiêm phòng đúng lịch là cần thiết để đảm bảo sức khỏe cộng đồng.
Các phản ứng sau tiêm vắc xin SII có thể phòng ngừa và giảm nhẹ hiệu quả Ý kiến của bà mẹ về khả năng kiểm soát các phản ứng này được thể hiện qua thang đo gồm 5 mức độ từ hoàn toàn không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý, cho thấy sự đa dạng trong nhận thức của phụ huynh về khả năng xử lý các phản ứng phụ sau tiêm.
Vai trò của bà mẹ trong việc dự phòng và giảm nhẹ phản ứng sau tiêm vắc xin SII là rất quan trọng, góp phần vào hiệu quả của quá trình tiêm chủng Ý kiến của bà mẹ về tầm quan trọng của vai trò này được thể hiện qua 5 cấp độ từ hoàn toàn không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý, phản ánh nhận thức và thái độ của họ Điều này nhấn mạnh rằng sự tham gia tích cực của bà mẹ là yếu tố quyết định trong việc phòng ngừa và giảm nhẹ các triệu chứng phản ứng sau tiêm Việc nâng cao nhận thức của bà mẹ về vai trò quan trọng trong quá trình tiêm chủng sẽ góp phần cải thiện kết quả và an toàn cho trẻ nhỏ khi tiêm vắc xin SII.
2.6.4 Thực hành chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin SII của bà mẹ
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Thực hiện giữ sổ tiêm chủng cá nhân của trẻ
Bà mẹ có hay không giữ sổ tiêm chủng của trẻ
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi tiêm vắc xin SII
Trong lần tiêm chủng gần nhất bà mẹ nói cho CBYT biết tình trạng sức khỏe của trẻ
Sức khỏe hiện tại của trẻ
1 : Có Tiền sử bệnh tật của trẻ
1 : Có Tiền sử dị ứng thuốc/ vắc xin
Phản ứng của lần tiêm trước
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Thời gian theo dõi trẻ sau tiêm tại TYT
Khoảng thời gian ước tính bằng phút bà mẹ đã ở lại TYT sau khi trẻ được tiêm chủng lần gần nhất
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Lý do không theo dõi trẻ đủ 30 phút tại
Bà mẹ liệt kê những lý do không cho trẻ ở lại TYT 30 phút sau khi tiêm vắc xin
SII ở lần tiêm gần nhất
3 : Không biết phải ở lại 30 phút
4 : Thấy trẻ không có bất thường
Thời gian theo dõi trẻ sau tiêm chủng khi về nhà
Khoảng thời gian ước tính bằng giờ bà mẹ tự theo dõi sức khỏe của trẻ tại nhà sau khi trẻ tiêm chủng lần gần nhất
Lý do không theo dõi trẻ đủ thời gian tại nhà
Bà mẹ liệt kê những lý do không theo dõi trẻ tại nhà sau khi tiêm vắc xin SII ở lần tiêm gần nhất
1 : Không biết phải theo dõi
2 : Thấy trẻ không có bất thường
Chăm sóc khi trẻ sốt
Liệt kê các cách chăm sóc khi trẻ sốt sau tiêm
1 : Có Mặc quần áo thoáng mát
1 : Có Dùng thuốc hạ sốt
1 : Có Cho trẻ bú/ uống nước nhiều hơn
Chăm sóc khi trẻ sưng đỏ tại vị trí tiêm
Liệt kê các cách chăm sóc khi trẻ bị
Không có phản ứng tại chỗ
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
PP THU THẬP sưng đỏ tại vị trí tiêm Chườm lạnh 0 : Không
1 : Có Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát Đắp thuốc nam 0 : Không
2.6.5 Công tác truyền thông tư vấn trước và sau tiêm chủng
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN SỐ PP THU
Nguồn cung cấp thông tin về phản ứng sau tiêm cho bà mẹ
Bà mẹ trả lời về nguồn thông tin mà từ đó bà mẹ biết về phản ứng sau tiêm vắc xin
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát Đài phát thanh 0 : Không
Nhân viên tại TYT 0 : Không
Bạn bè, người thân 0 : Không
Sổ tiêm chủng cá nhân
CBYT hỏi về tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi tiêm
Bà mẹ trả lời về việc CBYT có hỏi tình trạng của trẻ trước khi tiêm chủng
Tình trạng sức khỏe hiện tại của trẻ
1 : Có Tiền sử bệnh tật của trẻ
1 : Có Tiền sử dị ứng thuốc/ vắc xin
1 : Có Phản ứng của lần tiêm trước
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN SỐ PP THU
CBYT tư vấn về biểu hiện của phản ứng sau tiêm
Bà mẹ trả lời về việc CBYT có cung cấp thông tin về các phản ứng sau tiêm chủng
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
CBYT hướng dẫn cách theo dõi, chăm sóc và xử trí khi trẻ có phản ứng sau tiêm vắc xin SII
Bà mẹ trả lời về việc CBYT có hướng dẫn về các cách theo dõi, chăm sóc, xử trí khi có phản ứng sau tiêm
Mong muốn nhận thêm thông tin của bà mẹ về phản ứng sau tiêm vắc xin SII
Dấu hiệu phản ứng sau tiêm thông thường
1 : Có Dấu hiệu phản ứng nặng sau tiêm
1 : Có Thời gian tối thiểu cần để theo dõi tại TYT
1 : Có Thời gian tối thiểu cần để theo dõi tại nhà
1 : Có Cách chăm sóc trẻ khi có phản ứng sau tiêm
6 Phương thức truyền thông được bà mẹ cho là có hiệu quả nhất
1 : Phát trên đài phát thanh
6 : Hướng dẫn trong sổ tiêm chủng
7 : Tổ chức nói chuyện trực tiếp
8 : Lồng ghép với các cuộc họp tại địa phương
2.7 Thang điểm đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành theo dõi phản ứng sau tiêm vắc xin SII của bà mẹ có con dưới 1 tuổi
2.7.1 Thang điểm đánh giá kiến thức của bà mẹ
STT NỘI DUNG Ý TRẢ LỜI THANG ĐIỂM
1 Biết lợi ích của việc tiêm chủng
Phòng được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm 1
Phương pháp phòng bệnh rẻ tiền 1
Phòng bệnh an toàn và hiệu quả nhất 1
Biết những biểu hiện phản ứng thông thường của trẻ sau tiêm vắc xin
Sưng đau tại chỗ tiêm 1
3 Đã nghe đến phản ứng nặng sau tiêm vắc xin SII Đã nghe 1
Biết những biểu hiện phản ứng nặng của trẻ sau tiêm vắc xin SII
Biết những hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe có thể xảy ra do phản ứng nặng gây nên
Gây hậu quả dai dẳng 1 Ốm yếu/ Tàn tật 1 Đe dọa tính mạng 1
6 Biết được biểu hiện cần đưa trẻ đến CSYT
7 Nơi trẻ được đưa đến khi có xảy ra phản ứng nặng
Không đưa trẻ đến CSYT 0 Đưa trẻ đến CSYT 1
Tổng điểm: 22 điểm Đánh giá: kiến thức đạt khi bà mẹ trả lời được trên 50% tổng số câu hỏi nghiên cứu đề ra
Kiến thức đạt: Tổng điểm ≥ 11 điểm
Kiến thức chưa đạt: Tổng điểm < 11 điểm
2.7.2 Thang điểm đánh giá thái độ của bà mẹ
STT NỘI DUNG Ý TRẢ LỜI THANG ĐIỂM
Mọi vắc xin khi sử dụng đều có khả năng gây ra những tác dụng không mong muốn
Mặc dù có những phản ứng sau khi tiêm vắc xin
SII nhưng vẫn nên cho trẻ tiêm chủng để phòng bệnh
Các phản ứng sau tiêm vắc xin SII có thể phòng ngừa và giảm nhẹ được
Vai trò của bà mẹ trong việc dự phòng và giảm nhẹ phản ứng sau tiêm vắc xin SII rất quan trọng
Tổng số điểm trung bình tối đa: 5,00 điểm Đánh giá: Dựa trên thang đo ikert
1.00 – 1.80 điểm: Hoàn toàn không đồng ý
2.7.3 Thang điểm đánh giá thực hành của bà mẹ
STT NỘI DUNG Ý TRẢ LỜI THANG ĐIỂM
1 Hiện tại có giữ sổ tiêm chủng của trẻ
Cung cấp thông tin sức khỏe của trẻ cho CBYT trước khi tiêm
Sức khỏe hiện tại của trẻ 1 Tiền sử bệnh tật của trẻ 1 Tiền sử dị ứng thuốc/ vắc xin 1 Phản ứng của lần tiên trước 1
3 Thời gian theo dõi sức khỏe của trẻ tại TYT Đủ 30 phút 4
4 Thời gian theo dõi sức khỏe của trẻ tại nhà Ít nhất 24 giờ 4
Tổng số điểm tối đa: 13 điểm
Thực hành đạt: Tổng điểm ≥ 9 điểm
Thực hành chưa đạt: Tổng điểm 1.300.000
Là biến thứ tự gồm 3 giá trị
2 : Hộ có mức sống trung bình
Số con trong gia đình
Tổng số con của bà mẹ tham gia nghiên cứu
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Là biến định lượng gồm 3 giá trị
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Trẻ được tiêm vắc xin lần này là con thứ mấy trong gia đình
Là biến danh định gồm 3 giá trị
Số liều vắc xin SII (5 trong 1) đã tiêm
Tổng số liều vắc xin SII mà trẻ đã được tiêm chủng tính đến thời điểm điều tra
Là biến định lượng gồm 3 giá trị
Là biến danh định gồm 2 giá trị
2.6.2 Kiến thức của bà mẹ về phản ứng sau tiêm vắc xin SII
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Lợi ích của việc tiêm chủng
Liệt kê những lợi ích của tiêm chủng
Phòng được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Phương pháp phòng bệnh rẻ tiền
1 : Có Phòng bệnh an toàn và hiệu quả nhất
Biểu hiện phản ứng thông thường của trẻ sau tiêm vắc xin SII
Liệt kê được những biểu hiện phản ứng nhẹ, thường gặp sau khi tiêm vắc xin
Sưng đau tại chỗ tiêm
3 Đã nghe đến phản ứng nặng sau tiêm vắc xin SII
1 : Đã nghe Biểu hiện phản ứng nặng của trẻ sau tiêm vắc xin SII
1 : Có Quấy khóc kéo dài 0 : Không
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
4 Liệt kê được những dấu hiệu của phản ứng nặng có thể xảy ra sau khi tiêm vắc xin SII
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Bú ít/ Bỏ bú 0 : Không
Tím tái/ Khó thở 0 : Không
Hậu quả của phản ứng nặng
Liệt kê được những hậu quả của phản ứng nặng có thể xảy ra sau khi tiêm vắc xin
Gây hậu quả dai dẳng 0 : Không
1 : Có Ốm yếu/ Tàn tật 0 : Không
1 : Có Đe dọa tính mạng 0 : Không
Biểu hiện cần đưa trẻ đến
Liệt kê được những dấu hiệu của phản ứng nặng cần đưa trẻ đến
Quấy khóc kéo dài 0 : Không
Tím tái/ Khó thở 0 : Không
Bú ít/ Bỏ bú 0 : Không
7 Nơi trẻ được đưa đến khi xảy ra phản ứng nặng
0 : Không đưa trẻ đến CSYT
2.6.3 Thái độ của bà mẹ về phản ứng sau tiêm vắc xin SII
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Mọi loại vắc xin đều tiềm ẩn khả năng gây ra tác dụng phụ không mong muốn Ý kiến của các bà mẹ về những tác dụng không mong muốn của vắc xin thể hiện qua 5 cấp độ từ hoàn toàn đồng ý đến không đồng ý Hiểu rõ những phản ứng này giúp nâng cao nhận thức và sự chuẩn bị trước khi tiêm chủng, góp phần đảm bảo an toàn cho trẻ nhỏ Việc đánh giá các phản ứng phụ dựa trên các cấp độ khác nhau giúp chúng ta có cái nhìn chính xác hơn về mức độ ảnh hưởng của vắc xin Từ đó, các bậc phụ huynh có thể đưa ra quyết định phù hợp để bảo vệ sức khỏe cho con em mình một cách hiệu quả.
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
PP THU THẬP không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý ý
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Dù có những phản ứng sau khi tiêm vắc xin SII, phụ huynh vẫn nên cho trẻ tiêm phòng để đảm bảo sức khỏe Ý kiến của bà mẹ về sự cần thiết của vắc xin SII thể hiện rõ qua 5 cấp độ, từ hoàn toàn không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý, phản ánh sự đa dạng trong quan điểm về việc tiêm chủng Tiêm vắc xin SII đóng vai trò quan trọng trong công cuộc phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng Nhiều phụ huynh nhận thấy lợi ích của việc tiêm phòng vượt trội so với những phản ứng phụ có thể xảy ra Chính vì vậy, việc khuyến khích tiêm vắc xin SII vẫn được xem là cần thiết để đảm bảo sự an toàn cho trẻ và cộng đồng.
Các phản ứng sau tiêm vắc xin SII có thể phòng ngừa và giảm nhẹ, theo ý kiến của bà mẹ, được thể hiện qua 5 cấp độ từ hoàn toàn không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý Việc chủ động phòng ngừa các phản ứng này giúp giảm thiểu tác dụng phụ và tăng độ an toàn của vắc xin SII Biểu hiện rõ ràng về khả năng kiểm soát phản ứng sau tiêm góp phần nâng cao niềm tin của người tiêm chủng Thông tin này rất hữu ích trong việc hướng dẫn các bà mẹ và người chăm sóc trẻ trong quá trình tiêm phòng.
Vai trò của bà mẹ trong việc dự phòng và giảm nhẹ phản ứng sau tiêm vắc xin SII là rất quan trọng Ý kiến của bà mẹ về tầm quan trọng này được thể hiện qua năm cấp độ từ hoàn toàn không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý, phản ánh mức độ nhận thức và thái độ của họ về vai trò của mình trong quá trình phòng ngừa và giảm nhẹ các phản ứng sau tiêm.
2.6.4 Thực hành chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin SII của bà mẹ
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Thực hiện giữ sổ tiêm chủng cá nhân của trẻ
Bà mẹ có hay không giữ sổ tiêm chủng của trẻ
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi tiêm vắc xin SII
Trong lần tiêm chủng gần nhất bà mẹ nói cho CBYT biết tình trạng sức khỏe của trẻ
Sức khỏe hiện tại của trẻ
1 : Có Tiền sử bệnh tật của trẻ
1 : Có Tiền sử dị ứng thuốc/ vắc xin
Phản ứng của lần tiêm trước
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
Thời gian theo dõi trẻ sau tiêm tại TYT
Khoảng thời gian ước tính bằng phút bà mẹ đã ở lại TYT sau khi trẻ được tiêm chủng lần gần nhất
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
Lý do không theo dõi trẻ đủ 30 phút tại
Bà mẹ liệt kê những lý do không cho trẻ ở lại TYT 30 phút sau khi tiêm vắc xin
SII ở lần tiêm gần nhất
3 : Không biết phải ở lại 30 phút
4 : Thấy trẻ không có bất thường
Thời gian theo dõi trẻ sau tiêm chủng khi về nhà
Khoảng thời gian ước tính bằng giờ bà mẹ tự theo dõi sức khỏe của trẻ tại nhà sau khi trẻ tiêm chủng lần gần nhất
Lý do không theo dõi trẻ đủ thời gian tại nhà
Bà mẹ liệt kê những lý do không theo dõi trẻ tại nhà sau khi tiêm vắc xin SII ở lần tiêm gần nhất
1 : Không biết phải theo dõi
2 : Thấy trẻ không có bất thường
Chăm sóc khi trẻ sốt
Liệt kê các cách chăm sóc khi trẻ sốt sau tiêm
1 : Có Mặc quần áo thoáng mát
1 : Có Dùng thuốc hạ sốt
1 : Có Cho trẻ bú/ uống nước nhiều hơn
Chăm sóc khi trẻ sưng đỏ tại vị trí tiêm
Liệt kê các cách chăm sóc khi trẻ bị
Không có phản ứng tại chỗ
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN
PP THU THẬP sưng đỏ tại vị trí tiêm Chườm lạnh 0 : Không
1 : Có Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát Đắp thuốc nam 0 : Không
2.6.5 Công tác truyền thông tư vấn trước và sau tiêm chủng
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN SỐ PP THU
Nguồn cung cấp thông tin về phản ứng sau tiêm cho bà mẹ
Bà mẹ trả lời về nguồn thông tin mà từ đó bà mẹ biết về phản ứng sau tiêm vắc xin
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát Đài phát thanh 0 : Không
Nhân viên tại TYT 0 : Không
Bạn bè, người thân 0 : Không
Sổ tiêm chủng cá nhân
CBYT hỏi về tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi tiêm
Bà mẹ trả lời về việc CBYT có hỏi tình trạng của trẻ trước khi tiêm chủng
Tình trạng sức khỏe hiện tại của trẻ
1 : Có Tiền sử bệnh tật của trẻ
1 : Có Tiền sử dị ứng thuốc/ vắc xin
1 : Có Phản ứng của lần tiêm trước
STT BIẾN SỐ MÃ HÓA BIẾN SỐ PP THU
CBYT tư vấn về biểu hiện của phản ứng sau tiêm
Bà mẹ trả lời về việc CBYT có cung cấp thông tin về các phản ứng sau tiêm chủng
Thu thập số liệu thông qua phiếu khảo sát
CBYT hướng dẫn cách theo dõi, chăm sóc và xử trí khi trẻ có phản ứng sau tiêm vắc xin SII
Bà mẹ trả lời về việc CBYT có hướng dẫn về các cách theo dõi, chăm sóc, xử trí khi có phản ứng sau tiêm
Mong muốn nhận thêm thông tin của bà mẹ về phản ứng sau tiêm vắc xin SII
Dấu hiệu phản ứng sau tiêm thông thường
1 : Có Dấu hiệu phản ứng nặng sau tiêm
1 : Có Thời gian tối thiểu cần để theo dõi tại TYT
1 : Có Thời gian tối thiểu cần để theo dõi tại nhà
1 : Có Cách chăm sóc trẻ khi có phản ứng sau tiêm
6 Phương thức truyền thông được bà mẹ cho là có hiệu quả nhất
1 : Phát trên đài phát thanh
6 : Hướng dẫn trong sổ tiêm chủng
7 : Tổ chức nói chuyện trực tiếp
8 : Lồng ghép với các cuộc họp tại địa phương
Thang điểm đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành theo dõi phản ứng sau tiêm vắc xin SII của bà mẹ có con dưới 1 tuổi
2.7.1 Thang điểm đánh giá kiến thức của bà mẹ
STT NỘI DUNG Ý TRẢ LỜI THANG ĐIỂM
1 Biết lợi ích của việc tiêm chủng
Phòng được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm 1
Phương pháp phòng bệnh rẻ tiền 1
Phòng bệnh an toàn và hiệu quả nhất 1
Biết những biểu hiện phản ứng thông thường của trẻ sau tiêm vắc xin
Sưng đau tại chỗ tiêm 1
3 Đã nghe đến phản ứng nặng sau tiêm vắc xin SII Đã nghe 1
Biết những biểu hiện phản ứng nặng của trẻ sau tiêm vắc xin SII
Biết những hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe có thể xảy ra do phản ứng nặng gây nên
Gây hậu quả dai dẳng 1 Ốm yếu/ Tàn tật 1 Đe dọa tính mạng 1
6 Biết được biểu hiện cần đưa trẻ đến CSYT
7 Nơi trẻ được đưa đến khi có xảy ra phản ứng nặng
Không đưa trẻ đến CSYT 0 Đưa trẻ đến CSYT 1
Tổng điểm: 22 điểm Đánh giá: kiến thức đạt khi bà mẹ trả lời được trên 50% tổng số câu hỏi nghiên cứu đề ra
Kiến thức đạt: Tổng điểm ≥ 11 điểm
Kiến thức chưa đạt: Tổng điểm < 11 điểm
2.7.2 Thang điểm đánh giá thái độ của bà mẹ
STT NỘI DUNG Ý TRẢ LỜI THANG ĐIỂM
Mọi vắc xin khi sử dụng đều có khả năng gây ra những tác dụng không mong muốn
Mặc dù có những phản ứng sau khi tiêm vắc xin
SII nhưng vẫn nên cho trẻ tiêm chủng để phòng bệnh
Các phản ứng sau tiêm vắc xin SII có thể phòng ngừa và giảm nhẹ được
Vai trò của bà mẹ trong việc dự phòng và giảm nhẹ phản ứng sau tiêm vắc xin SII rất quan trọng
Tổng số điểm trung bình tối đa: 5,00 điểm Đánh giá: Dựa trên thang đo ikert
1.00 – 1.80 điểm: Hoàn toàn không đồng ý
2.7.3 Thang điểm đánh giá thực hành của bà mẹ
STT NỘI DUNG Ý TRẢ LỜI THANG ĐIỂM
1 Hiện tại có giữ sổ tiêm chủng của trẻ
Cung cấp thông tin sức khỏe của trẻ cho CBYT trước khi tiêm
Sức khỏe hiện tại của trẻ 1 Tiền sử bệnh tật của trẻ 1 Tiền sử dị ứng thuốc/ vắc xin 1 Phản ứng của lần tiên trước 1
3 Thời gian theo dõi sức khỏe của trẻ tại TYT Đủ 30 phút 4
4 Thời gian theo dõi sức khỏe của trẻ tại nhà Ít nhất 24 giờ 4
Tổng số điểm tối đa: 13 điểm
Thực hành đạt: Tổng điểm ≥ 9 điểm
Thực hành chưa đạt: Tổng điểm 0,05, cho thấy kiến thức của bà mẹ phù hợp bất kể đặc điểm nhân khẩu học.
Có mối liên quan ý nghĩa thống kê (p < 0,05) giữa độ tuổi và kiến thức của các bà mẹ Cụ thể, 94,0% bà mẹ trong độ tuổi từ 31 – 40 có kiến thức cao hơn so với 82,6% ở độ tuổi 21 – 30 và 43,8% ở nhóm dưới 20 tuổi Những bà mẹ ở nhóm tuổi cao hơn thường có nhiều kinh nghiệm chăm sóc con, do đó kiến thức về phản ứng sau tiêm của trẻ đạt mức cao hơn so với các bà mẹ trẻ tuổi còn bỡ ngỡ trong việc nuôi dạy trẻ.
Trình độ học vấn của bà mẹ có mối liên quan rõ ràng đến kiến thức chăm sóc trẻ, với ý nghĩa thống kê p = 0,000 Trong đó, tỷ lệ bà mẹ có kiến thức chưa đạt cao nhất ở nhóm trình độ THCS là 42,4%, tiếp đó là nhóm THPT với 24,3%, và trên THPT là 33,3% Sự khác biệt này chứng tỏ học thức của bà mẹ ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận thông tin về sức khỏe và nuôi dưỡng trẻ Những bà mẹ có trình độ học vấn thấp thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn thông tin đa dạng của cuộc sống, dẫn đến thiếu kiến thức tổng quát và kiến thức về tiêm chủng, ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc trẻ nhỏ.
Có mối liên hệ rõ ràng giữa hình thức tiếp cận thông tin qua truyền hình và nhân viên y tế tại trạm với kiến thức của bà mẹ, với giá trị p lần lượt là 0,008 và 0,000, cho thấy những bà mẹ tiếp cận thông tin qua các phương tiện này có kiến thức cao hơn so với những người không được tiếp cận Trong khi đó, các hình thức truyền thông như đài phát thanh, báo chí, internet, bạn bè, tranh/áp phích, tờ rơi và sổ tiêm chủng cá nhân không có ảnh hưởng đáng kể đến kiến thức của bà mẹ, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường truyền thông qua nhân viên y tế và các phương tiện truyền thông phổ biến Đề xuất sửa đổi nội dung các tài liệu truyền thông như tranh, áp phích, tờ rơi và sổ tiêm chủng để tăng cường cung cấp thông tin về tiêm chủng, đồng thời khuyến khích cán bộ y tế giới thiệu các tài liệu ngắn gọn, dễ nhớ để hỗ trợ bà mẹ, đặc biệt là trong thời gian chờ đợi tại điểm tiêm chủng, giúp họ dễ dàng tiếp cận và nắm bắt các thông tin cần thiết về tiêm chủng.
Việc tổng số nguồn cung cấp thông tin mà một bà mẹ tiếp cận có mối liên hệ có ý nghĩa thống kê với kiến thức của bà mẹ (p = 0,027) Bà mẹ tiếp cận từ 4 nguồn trở lên đạt tỷ lệ kiến thức cao nhất, 93,2%, trong khi đó, tỷ lệ này giảm còn 86,2% khi tiếp cận 3 nguồn, 74,5% với 2 nguồn và 72,0% chỉ khi tiếp cận 1 nguồn Điều này cho thấy việc tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau giúp nâng cao kiến thức của các bà mẹ về phản ứng sau tiêm của trẻ Do đó, không thể dựa vào một nguồn thông tin duy nhất mà cần kết hợp tuyên truyền, tư vấn qua nhiều phương tiện truyền thông khác nhau để đảm bảo các bà mẹ có thể tiếp cận đầy đủ và nâng cao kiến thức chăm sóc trẻ sau tiêm.
Mối liên quan giữa việc thực hành chăm sóc trẻ sau tiêm và số liều vắc xin trẻ nhận được có ý nghĩa thống kê với p = 0,027, cho thấy rằng thái độ của bà mẹ ảnh hưởng đến số lần tiêm chủng Bà mẹ có con nhận 1 liều vắc xin thể hiện thực hành cao nhất với tỷ lệ 93,9%, trong khi đó tỷ lệ này giảm còn 78,1% đối với bà mẹ có con nhận 2 liều và chỉ còn 70,9% khi con được tiêm 3 liều vắc xin Các kết quả này cho thấy, khi trẻ nhận nhiều liều vắc xin, thực hành chăm sóc của bà mẹ trở nên ít chủ động hơn, phản ánh thái độ chủ quan cho rằng những lần tiêm trước không có vấn đề gì, dẫn đến việc lơ là trong theo dõi phản ứng sau tiêm ở các lần tiêm tiếp theo.
1 Kiến thức, thái độ và thực hành về phản ứng sau tiêm vắc xin SII (5 trong 1) của các bà mẹ có con dưới 1 tuổi tại quận Ngũ Hành Sơn – thành phố Đà Nẵng năm 2020
Kiến thức, thái độ của bà mẹ:
Nghiên cứu cho thấy 84,1% bà mẹ có kiến thức phù hợp về phản ứng sau tiêm vắc xin SII Đa số các bà mẹ nhận thức rõ lợi ích của việc tiêm chủng trong việc phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đạt tỷ lệ 84,6% Phản ứng thông thường mà bà mẹ biết đến nhiều nhất là quấy khóc nhẹ, chiếm 84,6%, trong khi sốt nhẹ là 46,2%, sưng đau tại chỗ chiếm 18,3% Các phản ứng nặng sau tiêm vắc xin SII như tím tái, khó thở, co giật và sốt cao đều được bà mẹ nhận biết với tỷ lệ trên 80% Toàn bộ các bà mẹ tham gia nghiên cứu đều đảm bảo đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xảy ra phản ứng nặng sau tiêm chủng, thể hiện ý thức cao về chăm sóc và xử lý phản ứng sau tiêm vaccine.
Nghiên cứu về thái độ của bà mẹ đối phản ứng sau tiêm chủng cho thấy số các bà mẹ có thái độ tích cực 86,1%
Thực hành của bà mẹ:
Các bà mẹ đạt tỷ lệ thực hành chăm sóc và theo dõi trẻ sau tiêm vắc xin SII đạt 77,9% Việc theo dõi trẻ 30 phút sau tiêm tại trạm y tế và trong 24 giờ sau tiêm tại nhà lần lượt chiếm 79,8% và 90,9% Nguyên nhân phổ biến khiến bà mẹ không theo dõi đủ thời gian là vì thấy trẻ không có dấu hiệu bất thường và do bận công việc Tỷ lệ giữ sổ tiêm chủng của trẻ đạt 91,8% Mặc dù bà mẹ đã cung cấp thông tin của trẻ trước khi tiêm cho cán bộ y tế, nhưng tỷ lệ này chỉ là 74,5%, và tỷ lệ cung cấp đầy đủ thông tin còn thấp hơn, chỉ 19,7%.
2 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành theo dõi phản ứng sau tiêm vắc xin SII (5 trong 1) của các bà mẹ có con dưới 1 tuổi tại quận Ngũ Hành Sơn – thành phố Đà Nẵng năm 2020
Các yếu tố như tuổi tác và trình độ học vấn của bà mẹ có ảnh hưởng đáng kể đến kiến thức của họ Cụ thể, bà mẹ trong độ tuổi 31 – 40 tuổi thường có kiến thức về phản ứng sau tiêm đạt mức cao hơn so với các nhóm tuổi khác Ngoài ra, trình độ học vấn cũng liên quan mật thiết đến kiến thức của bà mẹ; những bà mẹ có trình độ từ THPT trở lên thường có kiến thức tốt hơn so với những người có trình độ THCS.
Việc truyền thông qua hình thức truyền hình và nhân viên y tế tại trạm có mối liên hệ rõ ràng với trình độ kiến thức của bà mẹ Các bà mẹ tiếp cận kiến thức y tế qua nhiều phương tiện truyền thông khác nhau thường có kiến thức cao hơn so với những bà mẹ không tiếp cận qua các hình thức này Tổng số phương thức truyền thông mà một bà mẹ tiếp cận càng nhiều thì mức độ hiểu biết của bà mẹ về các vấn đề sức khỏe càng được nâng cao.
Kết quả trong bảng 3.13 cho thấy chưa có sự khác biệt rõ ràng về thái độ của bà mẹ đối với phản ứng sau tiêm vắc xin SII dựa trên các yếu tố như độ tuổi, nơi ở, trình độ học vấn, nghề nghiệp, giới tính của trẻ, số con và số liều vắc xin trẻ đã nhận sau lần tiêm chủng đầu tiên.
Việc theo dõi phản ứng sau tiêm của bà mẹ có mối liên quan chặt chẽ đến số liều vắc xin trẻ nhận được Bà mẹ có con nhận 1 liều vắc xin và thực hành theo dõi sau tiêm đạt tỷ lệ cao hơn so với những bà mẹ có con nhận 2 hoặc 3 liều vắc xin Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc giám sát phản ứng sau tiêm nhằm nâng cao hiệu quả tiêm chủng và đảm bảo an toàn cho trẻ.
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền qua nhiều kênh thông tin truyền thông đại chúng nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của tiêm chủng Đồng thời, giáo dục sức khỏe cho bà mẹ về kiến thức liên quan đến tiêm chủng giúp tăng cường sự hiểu biết và phối hợp thực hiện các chủ đề tiêm chủng hiệu quả Nội dung truyền thông cần ngắn gọn, dễ nhớ để đảm bảo thông điệp dễ tiếp nhận và lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.
- Thông tin về lợi ích và tầm quan trọng của việc tiêm chủng đầy đủ cho trẻ
