Sk Dạy Toán 4 Theo Hướng Tích Cực Hóa Hoạt Động Học Tập Của HS.docx

Skkn Dạy Toán 4 Theo Hướng Tích Cực Hóa Hoạt Động Học Tập Của HS

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO PHẠM VI ẢNH HƯỞNG, HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG CỦA

SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Dạy học Toán lớp 4 theo hướng tích cực hóa hoạt động

học tập của học sinh

2 Tác giả/ đồng tác giả sáng kiến:

T

T

Họ và

tên

Nơi công tác (hoặc thường trú)

Chức vụ

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến

Điện thoại, Email

1 Ngô Thị

Mỹ Ngọc

Trường tiểu học Phù Đổng

Phó chủ tịch Công đoàn

Cử nhân Giáo dục Tiểu học

100% Ngomyngoc23

@gmail.com

3 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Không

4 Giấy chứng nhận/Quyết định công nhận sáng kiến số: 84/QĐ-PĐ

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục

6 Thời điểm sáng kiến được áp dụng lần đầu: 5/9/2022

7 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến

7.1 Khó khăn, vướng mắc trong thực tế

a Về phía học sinh:

Thế hệ học sinh ngày nay đang sống trong thời đại mà công nghệ số dần trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi người Đồng thời, mặt trái của nó chính là bọn trẻ đã và đang lệ thuộc quá nhiều vào Internet, các nền

tảng mạng xã hội để rồi "chết dần, chết mòn" đi sự tò mò, ham thích tìm hiểu những kiến thức mới và quan trọng hơn cả là tư duy độc lập trong cuộc sống

Từ đó dẫn đến những “căn bệnh” như lười suy nghĩ, lười phản biện và nguy hiểm hơn cả đó chính là không còn chút gì của thức gọi là động lực phấn đấu trong học tập

Dần dà, các em thích cái có sẵn, không cần phải làm việc, suy nghĩ, chỉ cần ngồi nghe thầy cô giáo hướng dẫn và thực hiện theo những chỉ dẫn ấy Hậu quả

sẽ ra sao? Học sinh sẽ rất thụ động trong học tập Có thầy thì làm được, không

có thầy thì chịu

Nhiều học sinh chưa nhận thức đúng vai trò của môn Toán Học sinh chưa

ý thức được nhiệm vụ của mình, chưa chịu khó, tích cực tư duy suy nghĩ tìm tòi cho mình những phương pháp học đúng để biến tri thức của thầy thành của mình Cho nên sau khi học xong bài, các em chưa nắm được lượng kiến thức thầy giảng, rất nhanh quên và kỹ năng tính toán chưa nhanh

Ví dụ: Khi học xong các cách giải toán về phân số các em làm rất lộn xộn:

cộng hai phân số cùng mẫu số cũng quy đồng rồi cộng tử số, có khi nhân phân

số các em cũng quy đồng…mặc dù khi học xong bài mới, ở lớp các em vận dụng làm bài rất tốt, nhưng khi làm luyện tập chung lại lộn xộn Tinh thần hợp tác học tập chưa cao nhiều em còn chưa tự tin, học thụ động

b Về phía giáo viên:

Vẫn còn tồn tại nhiều giáo viên chưa thực sự đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Tổ chức các hình thức dạy và học chưa phong phú và phù hợp với từng đối tượng học sinh Do vậy, chưa lôi cuốn được sự tập trung chú ý nghe giảng của học sinh Từ đó dẫn đến tình trạng dạy học chưa trọng tâm, kiến thức còn dàn trải

Nội dung mỗi bài học trước thường là cơ sở của bài học sau, việc giới thiệu bài cũng hết sức quan trọng vì nó là một sự chuyển tiếp giữa mảng kiến thức cũ

và mảng kiến thức mới Tuy nhiên vẫn còn một số giáo viên chưa đầu tư, các kiến thức liên quan đến bài giảng chưa biết sử dụng bài trước để giới thiệu dẫn dắt lôi cuốn học sinh một cách hấp dẫn vào bài mới

Ví dụ: Bài nào giáo viên cũng chỉ giới thiệu một cách khô khan (Hôm nay

chúng ta học bài: Phép cộng phân số (tiếp theo))

Khai thác nội dung kiến thức giáo viên cũng chưa làm nổi bật được khi nào bắt đầu, khi nào cao trào đỉnh điểm, khi nào kết thúc,…Cách đặt ra tình huống

có vấn đề, tự nhớ lại kiến thức cũ và vận dụng làm bài, chủ động, sáng tạo trong giờ học

Ví dụ: Bài: “ So sánh hai phân số khác mẫu số ” Giáo viên không cho học

sinh tự tìm cách làm để cho hai phân số có mẫu số bằng nhau mà yêu cầu luôn học sinh quy đồng rồi so sánh tử số của 2 phân số mới Hoặc bài: “ Diện tích hình thoi ”, giáo viên chỉ yêu cầu tính diện tích dựa vào hình chữ nhật, chứ không yêu cầu các em ghép hình rồi tự tìm cách tính dựa vào cách tính diện tích hình chữ nhật

Việc sử dụng đồ dùng dạy học không kém phần quan trọng Đồ dùng dạy học phong phú, lạ lẫm cũng thu hút học sinh chú ý vào bài giảng rất là nhiều, đặc biệt những đồ dùng dạy học càng thu hút và huy động được nhiều các giác quan của học sinh thì càng có hiệu quả Một số giáo viên chỉ vẽ hình và cho học sinh quan sát, tìm kiến thức mới trên hình: Không cho các em thao tác và như thế các em chỉ huy động được giác quan thị giác (nhìn lên bảng) và thính giác (nghe cô giảng bài) Ví dụ bài: “ So sánh hai phân số khác mẫu số ” Học sinh so sánh trên hai băng giấy sẽ dễ tiếp thu kiến thức hơn vì trực quan tác động được nhiều đến các giác quan của các em (có thêm xúc giác – tiếp xúc với băng giấy) Một số giáo viên ít dành thời gian nghiên cứu, chuẩn bị hay chuẩn bị đồ dùng dạy học phục vụ cho tiết dạy thêm phong phú (Sợ tốn thời gian) dẫn tới việc tiếp thu bài môn Toán chưa cao

c Về phía phụ huynh:

Khi trao đổi với phụ huynh, tôi thường nghe phụ huynh than phiền rằng:

“Anh/chị không thể giúp con học ở nhà vì kiến thức và cách học bây giờ thay đổi, nhiều khi con hỏi bài mình không trả lời nổi.” hoặc “Anh/chị cũng bày con học, mà sao mỗi lần bày, con cứ nói rằng, ba/mẹ bày không giống cô, ba mẹ bày sai rồi!” Chỉ có một số ít phụ huynh là có thể đồng hành cùng con học ngoài giờ

lên lớp Còn lại đa phần chỉ có thể nhắc nhở con học bài chứ chẳng thể hướng dẫn con những kiến thức con còn chưa ổn

Một khó khăn khác mà các phụ huynh gặp phải là thiếu thời gian dành cho việc giáo dục con Loại hình nghề nghiệp quyết định số lượng thời gian mà cha

mẹ dành để giáo dục con Đa phần, phụ huynh đều làm nghề tự do, thời gian hoạt động tầm từ chiều đến tối mịt, đến khi về nhà con đã ngủ rồi Vì thế, họ không có nhiều thời gian quan tâm đến việc học của con em mình

7.2 Vấn đề cần giải quyết

Dựa vào thực trạng trên, tôi đặt ra cho mình những vấn đề cần giải quyết sau:

+ Làm cách nào để khắc phục bệnh lười suy nghĩ ở học sinh?

+ Làm cách nào để khơi dậy niềm ham thích học Toán ở học sinh?

+ Làm thế nào học sinh có thể tư duy khi gặp các bài toán ở môn Toán 4? + Đổi mới phương pháp giáo dục như thế nào để thực sự mang lại hiệu quả cho học sinh?

+ Bằng cách nào có thể giúp cho phụ huynh có thể cùng học sinh ôn luyện kiến thức ngoài giờ lên lớp?

Hình thành được những vấn đề cần tìm ra câu trả lời, tôi đã tìm hiểu và xây dựng được một vài biện pháp giúp khắc phục những vướng mắc trên

8 Nội dung sáng kiến

8.1 Nội dung của sáng kiến hoặc nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm hiện tại

Trong công tác giảng dạy, vai trò của người thầy rất quan trọng, đặc biệt là môn Toán Người giáo viên chủ yếu cung cấp cho học sinh một cách đầy đủ, chính xác, có hệ thống kiến thức Ngoài ra, còn thường xuyên rèn luyện cho các

em những kĩ năng cần thiết giúp các em có phương pháp, vận dụng kiến thức đã học vào việc làm các bài tập liên hệ với thực tiễn Vì vậy, môn học này có vai trò vô cùng quan trọng trong hệ thống giáo dục phổ thông Cho nên tôi đã đề

xuất và vận dụng những phương pháp sau nhằm phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh như sau:

1 Phương pháp khắc phục chứng lười suy nghĩ ở học sinh

 Tập cho học sinh thói quen kiên nhẫn

 Giúp học sinh hệ thống lại lập luận của bản thân rõ ràng hơn

 Khuyến khích học sinh tư duy nhiều hơn kể cả sai

 Tìm hiểu vấn đề khó khăn mà học sinh đang gặp phải

 Lấy các ví dụ về tấm gương vượt khó

 Rèn luyện tư duy logic qua nhiều hình thức

2 Các phương pháp dạy học theo hướng tích cực

 Phương pháp dạy học vấn đáp kết hợp với một số phương pháp dạy học khác trong hình thành tri thức mới

 Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề, kết hợp với phương pháp dạy học khác để tổ chức hoạt động dạy học

 Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ và kết hợp với phương pháp dạy học khác để tổ chức hoạt động dạy học nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo, hợp tác của học sinh

 Giải các bài toán là cơ sở giải loại toán sắp học

 Giải các bài toán phát huy tính trực quan cụ thể trong tư duy của học sinh

 Mọi học sinh đều tham gia vào hoạt động thực hành, luyện tập theo khả năng của mình

3 Phương pháp giúp phụ huynh học sinh hỗ trợ con em học tốt môn Toán

 Thành lập nhóm trao đổi giữa phụ huynh và giáo viên

 Trao đổi trực tiếp với phụ huynh hằng ngày qua giờ đón học sinh

8.2 Các giải pháp thực hiện nội dung của sáng kiến và cách thức thực hiện giải pháp của sáng kiến

8.2.1 Các phương pháp khắc phục chứng lười suy nghĩ ở học sinh 8.2.1.1 Tập cho học sinh thói quen kiên nhẫn

Để bản thân học tập tốt hơn, trước hết người giáo viên cần phải rèn luyện cho học sinh sự kiên nhẫn và nỗ lực vì mục tiêu cuối cùng Một số trẻ thường có suy nghĩ bản thân mình là một người học kém môn toán Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến việc tiếp thu kiến thức Bởi lẽ học sinh cho rằng những người học kém toán thì sẽ không thể nào tư duy được bài khó Học sinh sẽ không bao giờ phá vỡ được giới hạn của bản thân và thử suy nghĩ một lần để tìm ra câu trả lời cho môn Toán

Việc rèn luyện tính kiên nhẫn là một quá trình dài bao gồm sự tìm hiểu những tác nhân khiến cho bản thân trở nên thiếu kiên nhẫn và tìm cách vượt qua

nó

8.2.1.2 Giúp học sinh hệ thống lại lập luận của bản thân rõ ràng hơn

Nhiều trẻ có suy nghĩ và tư duy khá tốt Thế nhưng lại không biết làm thế nào để hệ thống lại suy nghĩ theo trình tự rõ ràng Việc có được những ý tưởng tốt không phải là quá khó Nhưng làm thế nào để được mọi người đón nhận thì không phải dễ dàng

Những suy nghĩ đôi khi chỉ là lập luận rời rạc Nếu học sinh cảm thấy việc suy nghĩ của bản thân không đem lại hiệu quả và không thuyết phục được người khác thì sẽ cảm thấy chán nản và không muốn suy luận tiếp nữa

Chính vì thế, giáo viên có thể dạy học sinh cách làm thế nào để hệ thống lại lập luận theo trình tự nhất định Trước khi đưa ra quan điểm của bản thân học sinh cần phải quan tâm nhiều hơn đến việc mình đang cố gắng để chứng minh điều gì Chỉ khi nào học sinh hiểu được đề bài và lập luận dựa trên đề bài đó thì khi ấy mới là lúc học sinh đang suy nghĩ một cách logic

8.2.1.3 Khuyến khích học sinh tư duy nhiều hơn kể cả sai

Nhiều trẻ khi nhận được đề bài đều dành rất nhiều thời gian để suy nghĩ và

tư duy vấn đề Thế nhưng, đến cuối cùng thì việc suy nghĩ đó không đem lại hiệu quả sẽ dẫn đến việc học sinh cảm thấy chán nản

Thầy cô, bố mẹ là những người thường xuyên dành thời gian để ở cạnh học sinh, hỗ trợ việc học tập thế nên ngay lúc này nhận được sự khen ngợi, động

viên từ gia đình là một trong những việc làm hiệu quả nhất để giúp học sinh cố gắng nhiều hơn

Việc học sinh lập luận sai không có gì đáng trách, chỉ khi nào vì sai mà học sinh không chịu tư duy thì mới về vấn đề không đơn giản Chính vì vậy, giáo viên cần phải thật khéo léo trong khi giúp đỡ học sinh học tập để làm tăng sự hứng thú đối với môn học

8.2.1.4 Tìm hiểu vấn đề khó khăn mà học sinh đang gặp phải

Học sinh không tư duy những bài khó đôi khi không phải vì học sinh lười biếng mà thật sự là trẻ đang gặp phải khó khăn nhất định Trong trường hợp nếu học sinh cố gắng hết sức mà không có hiệu quả thì tức là thầy cô giáo cần hướng dẫn và giúp đỡ học sinh nhiều hơn

Còn nếu việc không tư duy đến từ chính sự lười biếng thì giáo viên cần phải có biện pháp để thúc đẩy được suy nghĩ của học sinh Thầy cô giáo nên tránh trường hợp suy nghĩ hộ để học sinh ỷ lại, lười suy nghĩ

Lúc này, giáo viên có thể là người bắt đầu dẫn dắt vấn đề Dựa trên những

dữ kiện mà đề bài đã cho, thầy cô hãy đặt ra câu hỏi nhỏ để học sinh có thể suy nghĩ và trả lời từng ý

8.2.1.5 Lấy các ví dụ về tấm gương vượt khó

Khi học sinh chán nản hoặc bỏ cuộc, thầy cô có thể kể những câu chuyện

về tấm gương trong cuộc sống đã từng rơi vào khó khăn và cách thức để họ vượt qua Tuy nhiên, giáo viên cần phải lưu ý một điều rằng đây là cách làm để thúc đẩy niềm tin ở trẻ chứ không phải việc so sánh, chì chiết học sinh

Câu chuyện được thầy cô kể sẽ giúp học sinh hiểu được trong cuộc sống ai cũng từng gặp phải những khó khăn lớn, nhỏ khác nhau Nếu chỉ nghĩ mình không làm được thì cả đời mình cũng không làm được Tuy nhiên, nếu cố gắng suy nghĩ để tìm hướng giải quyết và tự động viên bản thân thì chắc chắn sẽ tìm

ra hướng đi tốt nhất khi gặp những tình huống khó

8.2.1.6 Rèn luyện tư duy logic qua nhiều hình thức

Có nhiều cách để giúp học sinh rèn luyện được mạch suy nghĩ của bản thân như: đọc sách, chơi trò chơi, nghe nhạc, tranh luận, viết tay những lập luận của

bản thân… Tức là thầy cô giáo có thể hiểu được việc tư duy của học sinh không phải chỉ được sử dụng khi suy nghĩ những bài toán khó Ngay cả trong cuộc sống thường ngày học sinh cũng cần phải tư duy khá nhiều

Điều này giúp học sinh rèn luyện được khả năng suy luận của bản thân Thực tế cho thấy những đứa trẻ đã hình thành được khả năng tư duy từ trước khi

áp dụng vào việc học sẽ rất nhanh chóng

Chính vì thế bất kỳ khi nào có cơ hội, thầy cô hãy tạo điều kiện để học sinh suy nghĩ và bày tỏ quan điểm của bản thân Điều này vô cùng hữu ích cho các học sinh trong việc học tập Tư duy tốt còn giúp học sinh làm mọi việc có kế hoạch và hiệu quả hơn rất nhiều

8.2.2 Các phương pháp dạy học theo hướng tích cực

8.2.2.1 Phương pháp dạy học vấn đáp kết hợp với một số phương pháp dạy học khác trong hình thành tri thức mới

Học sinh muốn tiếp thu tri thức mới cần có sự hướng dẫn của giáo viên bằng một hệ thống câu hỏi phù hợp Giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học nhằm chuyển giao ý đồ sư phạm của thầy thành nhiệm vụ học tập của trò

Ví dụ: Trong bài “Phép nhân phân số”: Hình thành phép tính nhân của 2

phân số

3

4 và

2

5

Hình thành phép tính nhân của 2 phân số

3

4 và

2

5 cho học sinh là một vấn đề mới Nếu giáo viên chỉ giới thiệu quy tắc tính sau đó áp dụng vào luyện tập thì không phát huy được tính tích cực, tư duy, sáng tạo của học sinh Do đó, giáo viên cần suy nghĩ, chuẩn bị hệ thống câu hỏi phù hợp để hướng dẫn học sinh tiếp thu tri thức mới một cách tích cực, sáng tạo

Với bài học này, giáo viên có thể tổ chức hoạt động dạy học bằng hệ thống câu hỏi sau:

- Hãy tính

3

4 của

2

5

Đây là một tình huống mà học sinh chưa thể thực hiện được ngay Nhưng nếu học sinh chịu khó suy nghĩ, vận dụng kiến thức đã học (Cách cấu tạo phân số) hoặc giáo viên hướng dẫn thì học sinh có thể thực hiện được Ở đây, giáo

viên muốn học sinh thực hiện câu hỏi trên để dẫn đến cách tính

3

4 x

2

5

- Hãy phân tích

2

5 thành tổng của 4 phân số bằng nhau?

Ta có:

2

5 =

2×4 5×4 =

8

20 =

2

20 +

2

20 +

2

20 +

2

20

- Từ kết quả trên, hãy cho biết,

3

4 của

2

5 là bao nhiêu?

Ta có:

3

4 của

2

5 là

2

20 +

2

20 +

2

20 =

6

20

- Hãy so sánh

2×3 4×5 với kết quả

3

4 của

2

5 ? (

2×3 4×5 =

6

20 )

Kết luận: Ta nói tích của

3

4 với

2

5 =

6

20

Viết

3

2

5 =

3×2 4×5 =

6

20

Giáo viên nêu công thức tổng quát:

a

c

d =

a×c b×d và yêu cầu học sinh nêu quy tắc nhân hai phân số, sau đó tổ chức: luyện tập, củng cố

8.2.2.2 Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề, kết hợp với phương pháp dạy học khác để tổ chức hoạt động dạy học

Ví dụ: Trong bài “ Phép cộng phân số ” (tiếp theo).

Bài toán: “ Có một băng giấy màu, bạn Hà lấy

1

2 băng giấy, Bạn An lấy

1

3 băng giấy Hỏi cả 2 bạn lấy bao nhiêu phấn băng giấy màu? ” (Toán 4 trang 127)

Sau khi học xong học sinh biết cách cộng hai phân số khác mẫu số và rèn luyện kỹ năng tính toán cho học sinh

Hướng dẫn giải như sau:

+ Muốn tìm số phần băng giấy của 2 bạn Hà và An đã lấy, cần thực hiện

phép tính gì? (phép cộng:

1

2 +

1

3 )

Như vậy, việc yêu cầu học sinh tính tổng hai phân số khác mẫu số là một tình huống gợi vấn đề, là một yêu cầu nhận thức mà học sinh chưa thể giải quyết được bằng vốn kiến thức và kinh nghiệm sẵn có của mình (học sinh chỉ mới biết tính tổng hai phân số có cùng mẫu số)

Tuy nhiên nếu học sinh chịu khó suy nghĩ hoặc được giáo viên hướng dẫn tìm cách biến đổi để đưa hai phân số đã cho thành hai phân số có cùng mẫu số (Quy đồng mẫu số) thì học sinh có thể giải quyết vấn đề kết hợp với phương pháp dạy học vấn đáp để tổ chức hoạt động dạy học hình thành phép cộng 2 phân số khác mẫu số

8.2.2.3 Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ và kết hợp với phương pháp dạy học khác để tổ chức hoạt động dạy học nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo, hợp tác của học sinh

Mục tiêu, nội dung bài học yêu cầu hình thành tri thức mới cho học sinh Tri thức mới đó cần có sự kiểm nghiệm kết quả qua nhiều học sinh khác nhau, cần có sự phát hiện, đóng góp trí tuệ Tập thể học sinh cần phải đo đạc, thu thập các số liệu điều tra thống kê

Ví dụ: Bài “Diện tích hình thoi”

Yêu cầu tính diện tích hình thoi ABCD, khi biết 2 đường chéo AC = m, BD

= n (hình a)

- Để tìm công thức tính diện tích hình thoi theo độ dài 2 đường chéo, học sinh có thể thực hiện theo nhiều cách khác nhau:

* Cách 1: Cắt hình tam giác AOD và hình tam giác COD rồi ghép với hình tam giác ABC để được hình chữ nhật AMNC (hình b)