Cảm hứng quê hương trong thơ nguyễn du (tt luận văn)

Từ tình cảm sâu nặng ấy mà thơ Nguyễn Duy luôn đau đáu hướng về quê hương, về những mảnh đời quê gần trong nỗi nhớ mà xa xôi với khoảng cách không gian và thời gian.. Thực tế đó cho th

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1.Trong nền Văn học Việt Nam, cảm hứng quê hương đất nước là

một nguồn mạch không bao giờ vơi cạn Nguồn cảm hứng này dạt dào bởi

sự tác động sâu sắc của hoàn cảnh lịch sử, xã hội Khi đất nước có giặc ngoại xâm, nhiều thế hệ người Việt Nam ra trận thể hiện quyết tâm bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, cũng chính là bảo vệ quê hương mình Tình yêu quê hương, đất nước là tình cảm luôn thường trực, thiêng liêng, bao trùm cả cuộc đời con người Dù ta sống ở bất cứ nơi nào thì quê hương vẫn luôn vĩnh cửu và sâu lắng trong trái tim Vì thế, quê hương luôn khơi nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà thơ

1.2 Trong đời thơ, Nguyễn Duy luôn tự nhận mình là người con của đồng ruộng với thái độ bằng lòng như đón nhận một cơ duyên, một định mệnh Mang mảnh hồn quê nên nhà thơ hay nói về nỗi nhọc nhằn

“hay nói về gian khổ” Từ tình cảm sâu nặng ấy mà thơ Nguyễn Duy

luôn đau đáu hướng về quê hương, về những mảnh đời quê gần trong nỗi nhớ mà xa xôi với khoảng cách không gian và thời gian Mảnh đời quê nào cũng nghèo đói, nhỏ bé, giản dị mà lớn lao Họ đã trở thành hình tượng nghệ thuật, trở thành đối tượng để nhà thơ trải lòng, tâm tình, suy

tư, bộc lộ cái tôi của riêng mình Cái tôi ấy đúng như lời quả quyết “ta hát những lời của ta” Thật sự, miền quê “đi đứng nói cười” trong bản chất của một thi sĩ “thảo dân” thôi thúc Nguyễn Duy cất công đãi cát tìm vàng trong kho ngôn từ dân gian Nhà thơ thỏa sức bộc lộ nhu cầu khám phá, khả năng thể nghiệm làm mới một thể loại thơ truyền thồng Ông xứng đáng với vị thế của nhà thơ viết nhiều nhất, hay nhất về chốn quê nhà trong hình thức sáng tạo của nhiều thể thơ, trong đó có thể lục bát đương đại

1.3 Nguyễn Duy là nhà thơ sáng tác ở cả hai giai đoạn năm 1975 và

sau 1975 Hành trình làm thơ của Nguyễn Duy được khởi nguồn từ khi ông còn là học sinh Nhưng đến năm 1973, ông mới ghi được dấu ấn bằng chùm

thơ đạt giải nhất của cuộc thi thơ tuần báo Văn nghệ Hơi ấm ổ rơm, Bầu trời vuông, Tre ViệtNam Từ mốc thời gian quan trọng ấy, Nguyễn Duy đã xuất

bản nhiều tập thơ đặc sắc, đã thu hút được sự quan tâm của độc giả yêu thơ

như Cát trắng (1973), Ánh trăng(1984) Sau thời chiến, Nguyễn Duy bắt đầu một hành trình sáng tác mới khao khát khám phá Qua các tập thơ Mẹ và em (1987), Đãi cát tìm vàng (1987), Đường xa (1989), Quà tặng (1990), Về (1994), Vợ ơi (1995) ông đã chứng tỏ một sức viết dồi dào Thực tế đó cho

thấy những bài thơ được khởi nguồn từ cảm hứng quê hương đã trở thành những thi phẩm thành công nhất trong suốt mấy chục năm cầm bút của Nguyễn Duy Xuất phát điểm cũng là nơi neo đậu của hồn thơ ông luôn là quê hương

Từ những cơ sở trên, chúng tôi chọn Cảm hứng quê hương trong thơ Nguyễn Duy làm đề tài nghiên cứu Chúng tôi cho rằng, nghiên cứu

thơ Nguyễn Duy rất cần thiết đề cập đến cảm hứng quê hương trên cơ sở tiếp thu, kế thừa những công trình của những người đi trước để góp thêm cái nhìn về cảm hứng thơ đặc sắc trong sự nghiệp sáng tác của nhà thơ

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Nghiên cứu, đánh giá về thơ Nguyễn Duy

Đã có những bài viết về thi phẩm đặc sắc trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Duy Trịnh Thanh Sơn bình về Đò Lèn, Đặng Hiển xúc động

với Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa Lê Trí Viễn bày tỏ ý kiến về Tre Việt Nam.Vũ Quần Phương đã cảm nhận về nỗi nhớ ruộng đồng của Nguyễn Duy qua Hơi ấm ổ rơm Hầu hết, các tác giả đều hướng đến cái gốc của

cảm xúc, hứng khởi làm nên nét riêng của thơ Nguyễn Duy Tất cả đều xuất phát từ tình cảm thương yêu, xót xa, tự hào của nhà thơ với người nhà quê, với nơi nguồn cội

Bên cạnh đó, thơ Nguyễn Duy nói chung đã thu hút được sự quan tâm của nhà phê bình văn học có uy tín Hoài Thanh khẳng định thơ

Nguyễn Duy đậm đà hồn quê qua bài viết Đọc một số bài thơ của Nguyễn Duy Bên cạnh đó, Nguyễn Quang Sáng nhận thấy đề tài muôn

thủa của Nguyễn Duy là tình yêu, con người và đất nước, quê hương trong bài viết Đi tìm tiềm lực trong thơ Nguyễn Duy Với bài Nguyễn Duy - Người thương mến đến tận cùng chân thật, Vũ Văn Sỹ đã có

những nhận xét về những xúc cảm thương mến về những điều thân thuộc vốn đã tồn tại trong tiềm thức Nguyễn Duy Còn Nguyễn Thị Thanh Đạm

trong chuyên luận Đặc điểm mỹ thơ Nguyễn Duy đã đề cập đến con

người quê và quê hương trong thơ Nguyễn Duy Chu Văn Sơn đã phát

hiện ra nhiều mới mẻ của hồn thơ Nguyễn Duy trong bài viết Nguyễn Duy - thi sĩ thảo dân, đặc biệt nhấn mạnh Nguyễn Duy là thi sĩ thảo dân ngay trong

quan niệm nhân sinh và nghệ thuật

2.2 Những nghiên cứu liên quan cảm hứng quê hương trong thơ Nguyễn Duy

Nguyễn Duy trải nghiệm cuộc sống sâu sắc nên cảm hứng trong thơ ông rất phong phú Nguyến Đức Thọ đã nhấn mạnh đến một khía cạnh hình

tượng người vợ Với bài bình trong tập Ánh trăng, Lê Quang Hưng nhận

xét về những suy tư trong thơ Nguyễn Duy thường xuất phát từ nơi

nguồn cội nên mọi sự vật đều đậm chất dân tộc

Bên cạnh đó, có nhiều luận văn thạc sĩ chọn thơ Nguyễn Duy làm đề

tài nghiên cứu Nguyễn Thị Thu Hiền với đề tài Cái tôi nội cảm tìm về cội nguồn trong thơ trữ tình Nguyễn Duy, Dương Tú Anh với đề tài Phong cách thơ Nguyễn Duy Luận văn đã khái quát về điệu hồn dân tộc và vẻ đẹp riêng

trong thơ Nguyễn Duy

Qua những công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã đề cập đến những cảm hứng thơ phong phú trong suốt mấy chục năm sáng tác của Nguyễn Duy như: cảm hứng sử thi, cảm hứng thế sự, đời tư Xuất phát từ cảm hứng ấy, nhà thơ đã xây dựng được những hình tượng nghệ thuật rất đặc sắc và cất công tìm tòi những hình thức nghệ thuật phù hợp Vì vậy, các tác giả nghiên cứu về thơ Nguyễn Duy đã thống nhất khẳng định vị trí và những đóng góp quan trọng của Nguyễn Duy trong nền thơ ca hiện đại Việt Nam

Từ nhiều bài nghiên cứu, ta cũng nhận thấy, cảm hứng quê hương luôn là một nguồn mạch bền bỉ, xuyên suốt đời thơ Nguyễn Duy Cảm hứng miền quê luôn thường trực chi phối sự lựa chọn đề tài và hình thức sáng tác Tầm quan trọng của cảm hứng quê hương với sức sống của hồn thơ Nguyễn Duy đã được ghi nhận Nhưng thực tế cảm hứng quê hương chưa được nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống Tuy nhiên, những nhận xét xác đáng từ những bài nghiên cứu trên chính là những gợi ý quý

báu để chúng tôi lựa chọn và đề tài Cảm hứng quê hương trong thơ Nguyễn Duy Thực hiện đề tài trên, chúng tôi sẽ đi sâu tìm hiểu những

phương diện biểu hiện từ một cảm hứng thơ chủ đạo trong đời thơ Nguyễn Duy Từ đó, góp phần làm sáng tỏ hơn nữa những đóng góp của ông trong tiến trình vận động của thơ ca Việt Nam

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài đi sâu vào tìm hiểu những phương diện biểu hiện của cảm

hứng quê hương trong thơ Nguyễn Duy

5 Phương pháp nghiên cứu

5.2 Phương pháp so sánh lịch sử

Phương pháp này được sử dụng trong luận văn nhằm đặt vấn đề nghiên cứu trong chiều đồng đại, nghịch đại để khẳng định nét đặc sắc

của hồn thơ Nguyễn Duy trong mối tương quan với tác giả khác

5.3 Phương pháp khảo sát, phân loại, thống kê

Bằng khảo sát, phân loại qua những con số cụ thể, luận văn sẽ tìm được những yếu tố nội dung cũng như nghệ thuật tiêu biểu làm cơ sở

vững chắc tạo nên tính thuyết phục cho những kết luận

6 Đóng góp của luận văn

Tìm hiểu cảm hứng quê hương - nguồn cảm hứng xuyên suốt trong suốt hành trình sáng tạo của Nguyễn Duy nhằm khẳng định tình cảm chủ đạo và những trăn trở của ông đối với nơi mình sinh ra và lớn lên Thông đề tài nghiên cứu này để khẳng định vị thế của Nguyễn Duy trong hành trình phát triển của thơ Việt Nam từ giai đoạn kháng chiến chống Mỹ đến thời kỳ đổi mới

Có thể vận dụng kết quả của luận văn vào việc nghiên cứu học tập thơ Nguyễn Duy ở trường phổ thông

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục mài liệu tham khảo,

luận văn được khai triển trong 3 chương

Chương 1: Cảm hứng quê hương trong thơ ca Việt Nam và hành trình sáng tác của Nguyễn Duy

Chương 2: Cảm hứng quê hương trong thơ Nguyễn Duy, nhìn từ thế giới hình tượng

Chương 3: Cảm hứng quê hương trong thơ Nguyễn Duy, nhìn từ phương diện hình thức nghệ thuật

Chương 1 CẢM HỨNG QUÊ HƯƠNG TRONG THƠ CA VIỆT NAM VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN DUY

1.1 Cảm hứng quê hương trong thơ ca Việt Nam

1.1.1 Cảm hứng và cảm hứng sáng tạo trong thơ

Cảm hứng là trạng thái tình cảm mãnh liệt bắt nguồn từ trái tim nhà thơ trước đối tượng mà họ quan tâm miêu tả Có khi cảm hứng đến với nhà thơ bất chợt trong trạng thái hưng phấn cao độ khi rung động trước đối tượng mà họ phản ánh

Về thực chất, cảm hứng là kết quả của quá trình thâm nhập đời sống, thể nghiệm đề tài và tư tưởng của tác giả Để có cảm hứng đòi hỏi nhà thơ phải nhiệt huyết với đời, phải đón nhận “tiếng vang động” của đời Chế Lan Viên đã khẳng định: “Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép” Song cảm hứng vẫn nguyên vẹn là cảm hứng nếu người nghệ sĩ không tự thôi thúc nhu cầu sáng tạo Và hơn hết họ phải vận dụng năng lực vốn có để tái hiện đối tượng mà họ vừa được chiếm lĩnh

Nghiên cứu cảm hứng đã cho chúng ta một cái nhìn đầy đủ về đối tượng mà người nghệ sĩ quan tâm, cũng như toàn bộ suy tư của người nghệ

sĩ ấy trước đối tượng đó Từ cảm hứng đến cảm hứng sáng tạo người nghệ sĩ bắt đầu một hành trình lao động nghệ thuật đầy hứng khởi và nghiêm túc

1.1.2 Cảm hứng quê hương trong thơ ca Việt Nam

1.1.2.1 Mối quan hệ giữa quê hương và thơ ca

Quê hương là đối tượng được quan tâm đặc biệt của thơ ca, đồng thời là nguồn cảm hứng bất tận của sáng tạo nghệ thuật Thơ là một thể loại trữ tình, da diết và lắng đọng nhất Viết về quê hương dưới hình thức thơ, người nghệ sĩ luôn tìm được điểm tựa về tinh thần, hướng về những tình cảm thiêng liêng và chân thật trong dòng chảy của cuộc sống đầy bộn bề, lo toan

Lịch sử thơ ca đã ghi nhận những nhà thơ lớn luôn hướng ngòi bút biểu hiện cảm hứng quê hương, bên cạnh những cảm hứng phong phú

khác Trong ý thức sáng tạo hòa với tâm hồn đa cảm, họ đã tạo nên những cảm nhận riêng về mảnh đất mình sinh ra, gắn bó Đó là trường hợp Lí Bạch, Đổ Phủ, Puskin, Xéc gây Exênhin

Như vậy, quê hương và thơ ca có mối quan hệ gắn bó Quê hương

là chất liệu và cũng là mạch nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn Còn thơ ca với vai trò là hình thức biểu hiện đã làm mới thêm, gợi ấn tượng sâu sắc về những điệu hồn riêng và những sáng tạo độc đáo Với mối quan hệ ấy, quê hương và thơ ca song hành thực hiện một sứ mệnh thiêng liêng: nâng đỡ tâm hồn con người, bồi đắp những phẩm chất tốt đẹp ở con người

1.1.2.2 Sơ lược về cảm hứng quê hương trong thơ ca Việt Nam

Quê hương luôn hiện hữu thiêng liêng trong tâm hồn mỗi con người Vì ai sinh ra, sống trên cõi đời chẳng có một miền quê Từ hiện thực ấy, quê hương đã đi vào thơ ca tự nhiên, phổ biến Cảm hứng quê hương của mỗi nhà thơ đều có những nét riêng Bởi lẽ, cảm hứng ấy không chỉ bị chi phối bởi hoàn cảnh sống, cá tính sáng tạo mà còn ảnh hưởng từ những nguyên tắc thẩm mỹ của thời đại

Ra đời trước văn học viết, văn học dân gian là những sáng tác của người bình dân trong xã hội, trong đó ca dao là một thể loại đặc sắc Người bình dân nặng nghĩa tình sử dụng ca dao để giãi bày những xúc cảm da diết về “nơi chôn nhau cắt rốn” Quê hương gắn với những hình ảnh thân thuộc từ đời sống đến tiềm thức Đó là mái đình, giếng nước, gốc đa, cánh đồng, lũy tre Hình tượng quê hương bật lên ý nghĩa về

nguồn cội, về sức trường tồn vĩnh hằng thiêng liêng

Với nhà thơ trung đại, cảm hứng quê hương có một sức hút mãnh liệt Chính cảm hứng ấy thôi thúc họ vượt qua tính quy phạm viết nên những bài thơ rất thuần Việt Từ thế kỷ XV, trong suy tư của Nhà nho, quê hương luôn là nơi xuất phát của những tình cảm cao đẹp và là nơi

tìm về để tĩnh tại tâm hồn

Đến đầu thế kỷ XX, nền văn học nước ta đón nhận thêm những luồng văn hóa mới từ phía trời Tây Cảm hứng quê hương trong thơ ca được thể hiện với những cách tân sâu sắc Tình cảm mãnh liệt về nguồn cội ở Tố Hữu, Nguyễn Bính đã thoát hẳn ra những ràng buộc của thi pháp trung đại Quê hương hiện lên qua hình ảnh, ngôn ngữ gợi cảm, đời

thường và thể thơ hiện đại

Thời kỳ từ năm 1945 -1975, cảm hứng quê hương càng trở nên đậm nét bởi tác động của cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại kéo dài ba mươi năm Cảm hứng quê hươngtrong thơ Hoàng Cầm, Tế Hanh dồn nén với những xúc cảm yêu thương, đau xót, tự hào

Trong sự vận động của nền văn học cách mạng, hành trình sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Duy là hành trình đi qua nhiều miền Tổ quốc Cảm hứng quê hương ở ngòi bút của Nguyễn Duy được mở rộng về biên

độ Quê hương được đặt trong mối quan hệ với Tổ quốc Mà mối quan hệ rộng lớn bao trùm này xuất phát từ quan hệ làng và nước Sự thu hẹp hay

mở rộng ranh giới của quê hương là phụ thuộc vào điểm nhìn của nhà thơ, và sự vận động chuyển hóa cảm xúc của nhà thơ Khi Nguyễn Duy

đi ra Hà Nội, vào Đà Lạt, Huế đến tận mũi Cà Mau, từng miền quê lắng trong lòng thi sĩ, thân thuộc như quê hương Thời gian nhà thơ ở phía trời

Âu, xa Tổ quốc vạn dặm, Tổ quốc đã bao hàm quê hương Nhìn từ xa…Tổ quốc thăm thẳm trời quê hương “Dù ở đâu Tổ quốc cũng trong lòng/Cột biên giới cắm từ thương đến nhớ” Dù có đến với mảnh đất nào

để thỏa mãn khao khát tìm kiếm thì ông vẫn không nguôi nhớ về xứ Thanh - quê hương thứ nhất vĩnh cửu Qua thời chiến tranh, quê hương đánh thức niềm trăn trở, suy tư, bởi những xáo trộn, bộn bề của cuộc sống đời thường Bằng sức sáng tạo bền bỉ, Nguyễn Duy đã góp vào làng thơ Việt một phong cách thơ ấn tượng, một tư tưởng thật sâu sắc và một

mỹ quan mới về quê hương

1.2 Cảm hứng quê hương trong hành trình sáng tác của Nguyễn Duy

1.2.1 Thơ Nguyễn Duy trước 1975 giầu xúc cảm với quê hương

Nguyễn Duy làm thơ rất sớm nhưng đến mãi những năm 70 của thế kỷ XX, Nguyễn Duy gây được ấn tượng mạnh mẽ qua chùm thơ đạt

giải nhất do tuần báo Văn nghệ tổ chức 1972-1973: Tre Việt nam, Bầu trời vuông, Hơi ấm ổ rơm Thời điểm này ta nhận thấy ở Nguyễn Duy là

hồn thơ da diết trong cảm xúc với làng quê

Cát trắng là tập thơ đầu tay ghi dấu ấn sâu sắc, được sáng tác khi

Nguyễn Duy đã trở thành một người lính chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ Tập thơ chủ yếu khắc họa chân dung người lính Tuy vậy, vẫn những bài viết về nỗi nhớ quê hương, những người thân yêu như một cõi

riêng tư: Khúc dân ca, Xó bếp, Hơi ấm ổ rơm

Trước 1975, ta nhận thấy tiếng thơ của Nguyễn Duy hòa vào âm hưởng trầm hùng của thời đại, mang cảm hứng sử thi rõ nét Thơ Nguyễn Duy còn là tiếng nói của cái tôi giàu tình cảm với quê hương nên rất mực trữ tình Ngòi bút của nhà thơ hướng ra thế giới bên ngoài theo chặng đường hành quân qua những miền đất lạ Và tâm tưởng ông cũng lặng lẽ

tìm đường trở về nơi nguồn cội (Dòng sông Mẹ, Tuổi thơ) Có thể nói,

giai đoạn thơ này tạo nền tảng để nhà thơ tìm tòi vượt lên chính mình

1.2.2 Thơ Nguyễn Duy sau 1975 khao khát tìm về với nguồn cội

Sau năm 1975 thơ Nguyễn Duy hòa chung vào sự vận động, đổi mới, thơ ca Việt Nam Sự nghiệp thơ ca của ông, một lần nữa bước qua

thử thách Tập thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy, có đề tài phong phú, đạt

giải A của hội nhà văn Việt Nam Ông đã trải nghiệm thật sâu sắc để làm hiện hình được vẻ đẹp riêng của nhiều miền đất khác nhau

Sau 1986 - sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI là mốc thời gian đặc biệt quan trọng đối với đất nước và đối với sự nghiệp sáng tác của

Nguyễn Duy Với bút lực dồi dào, nhiều tập thơ được xuất bản: Mẹ và

em (1987), Đãi cát tìm vàng (1987), Đường xa (1998),Quà tặng (1990),

Sáu và tám (1994),Về (1994), Tình tang (1995), Vợ ơi (1995), Bụi (1997) Trong số những tập thơ ấy thì tuyển tập Mẹ và em chứa đựng hầu

hết các bài thơ được xem là toàn bích trong đời cầm bút của ông Đó là

những bài thơ viết nên từ cảm hứng quê hương như: Đò Lèn, Cầu Bố, Tuổi thơ, Xó bếp, Dòng sông Mẹ, Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa Quê hương

đồng hiện trong hình ảnh những con người nhẫn nại, cần cù, tình nghĩa

chính là điểm tựa của những giá trị bền vững

Nhìn chung, sau năm 1975, ngòi bút Nguyễn Duy được thể hiện nguồn cảm hứng rất phong phú Nhưng cảm hứng quê hương luôn là một mạch chảy ngầm dồi dào và mãnh liệt Nguồn cảm hứng ấy đã được Nguyễn Duy thể hiện bằng những nội dung phong phú và hình thức nghệ thuật đặc sắc

Chương 2 CẢM HỨNG QUÊ HƯƠNG TRONG THƠ

NGUYỄN DUY, NHÌN TỪ THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG

2.1 Cảnh quê trong thơ Nguyễn Duy

2.1.1 Cảnh sắc thiên nhiên

Trong thơ Nguyễn Duy, ta bắt gặp vẻ đẹp đơn sơ từ những hình ảnh thiên nhiên quen thuộc Đó là hình ảnh dòng sông trữ tình mà chở

bao cuộc đời lam lũ (Dòng sông Mẹ) Bên cạnh sông Mã là dòng sông

cội nguồn, còn có sự hiện hữu của những dòng sông khác mà nhà thơ bắt gặp trên hành trình đi xa đến mọi miền Tổ quốc Từ điểm nhìn mở rộng biên độ quê hương, những dòng sông của miền đất khác nhau chảy qua đời thơ Nguyễn Duy đều thấp thoáng dáng vẻ của dòng sông quê hương

(Sông Cấm, Sông Thao) Cảnh thiên nhiên của quê hương còn có hình

ảnh đồng ruộng Đồng lúa vào mùa gặt rộn ràng, mang vẻ đẹp trữ tình

của thiên nhiên, hiện diện thành quả lao động của con người (Tiếng hát mùa gặt) Nhưng cánh đồng cũng hiện lên thật ám ảnh Cánh đồng ấy mặm mòi vì hứng bao mồ hôi nước mắt (Muối trắng) Bên cạnh cánh

đồng, dòng sông, cây tre cũng là hiện thân của thiên nhiên tạo vật đáng nhớ của làng quê Tre cũng mang điệu hồn quê, hồn dân tộc, tre có ý nghĩa

biểu tượng cho con người việt Nam với những phẩm chất đáng tự hào (Tre Việt Nam) Trong khu vườn quê, Nguyễn Duy còn bộc lộ niềm tha thiết với

tất cả hình ảnh thiên nhiên thuộc về quê mình, kể cả cây cỏ nhỏ bé, thoảng

qua (Cỏ dại) Nhà thơ cũng dành bao nhiêu là yêu mến cho loài hoa rất riêng của đồng ruộng (Hoa lúa, Hoa gạo)

Những con vật quen thuộc trong tiềm thức của người nhà quê cũng là

thi liệu để Nguyễn Duy thể hiện hồn quê mộc mạc…Trong số những con vật

đồng quê: trâu bò đủng đỉnh, con sáo sậu, con chào mào, tiếng kêu của chim cuốc gợi nên âm điệu bình dị Cánh cò lặp đi lặp lại với tần xuất cao gợi hồn quê da diết nhất Thi sĩ cảm nhận tinh tế bằng khứu giác và tâm hồn mùi vị của

quê Ấy là mùi ruộng đồng, hòa trộn bùn đất, mùi rơm rạ

Đối với Nguyễn Duy, cảm hứng quê hương gắn liền với cảm hứng đất nước trên chặng đường chiến đấu gian khổ Nên tình yêu đối với một miền quê đã trở thành tình yêu với mọi miền quê Nguyễn Duy khám phá

cái hồn riêng của thiên nhiên ở dọc miền Tổ quốc Hà Nội, mảnh đất kinh

kỳ ngàn năm văn hiến, cổ kính, diễm lệ (Một góc chiều Hà Nội) Huế là thơ mộng với dòng chảy Sông Hương (Nhớ bạn).Đà Lạt, huyền ảo trên cao nguyên Cà Mau vẫn còn nguyên cái vẻ hoang sơ, Xuồng đầy, Lời ru

từ mũi Cà Mau, Mùa nước nổi…lắng sâu hồn đất, hồn người trong niềm

tự hào tha thiết

Vẻ đẹp quê hương vốn được hiện lên từ cảnh thiên nhiên bình dị Điều đặc biệt, thiên nhiên mang vẻ đẹp bình dị mà luôn chứa đựng giá trị

tinh thần đặc sắc Rất riêng ở hồn thơ “trót sinh ra ở miền quê nghèo”, là

thiên nhiên còn in vết nhọc nhằn Dù là cảnh sắc quê hương Thanh Hóa hay cảnh sắc những miền quê khác nhau thì đều hiện hữu cho tâm hồn thuần Việt của thi sĩ

2.1.2 Địa danh quê hương

Địa danh nơi gọi về nguồn cội, gốc tích trở nên thiêng liêng và sâu lắng Và điều đáng bàn hơn cả là địa danh của quê hương trong thơ Nguyễn Duy in dấu bao nhiêu kỷ niệm đẹp cũng như bao nhiêu nỗi nhọc

nhằn ( Đò Lèn) Địa danh Lam Sơn lừng lẫy trong lịch sử với nỗi hoài

niệm về người xưa - việc cũ Địa danh chung, địa danh có tính chất toàn của cảnh bức tranh quê được Nguyễn Duy gọi bằng ngôn từ dân dã mà nhiều thương mến: làng ta Sự thật, làng ta luôn phải đối diện với cái nghèo, cái khổ Trong vẻ mộc mạc của những địa danh, bình dị của thiên

nhiên chốn quê cũng đã gói trọn nỗi lòng trăn trở của nhà thơ

2.2 Cảnh sinh hoạt chốn thôn quê

2.2.1 Cảnh lao động ngày mùa

Cảnh lao động của người dân quê sau lũy tre làng được Nguyễn Duy

tái hiện sinh động Đó trước tiên là cảnh lao động ngày mùa, biểu hiện cho

sức sống, cho tinh thần lạc quan của người dân nghèo Trong thơ, có cảnh lao động vất vả của người nông dân Tĩnh Gia trên cánh đồng muối trắng

(Tiếng hát mùa gặt, Muối trắng) Nhà thơ hóa thân vào đồng ruộng thấu hiểu nỗi xót xa của mọi người nông dân khi mất mùa, lụt lội (Dân ơi)

Quê hương xứ Thanh cũng hòa nhịp trong khói lửa chiến tranh Người dân quê hang hái tham gia kháng chiến Nguyễn Duy đã tái hiện