xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện tiên phước tỉnh quảng nam giai đoạn 2011-2013

Mặc dù trong những năm qua, kinh tế của huyện có những chuyểnbiến tích cực là tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp – xây dựng, thương mại – dịch vụ, giảm tỷ trọng ngành nông – lâm – thủy

TRÖÔØNG ÑÁI HÓC KINH TEÂ KHOA KINH TEÂ - PHAÙT TRIEƠN

- -CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

ĐẠI HỌC

XU HƯỚNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

Ở HUYỆN TIÍN PHƯỚC TỈNH QUẢNG NAM

GIAI ĐOẠN 2011 - 2013

NGUYEÊN DUY PHÖÔÙC

Khóa học: 2010 - 2014

TRÖÔØNG ÑÁI HÓC KINH TEÂ KHOA KINH TEÂ - PHAÙT TRIEƠN

- -CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

ĐẠI HỌC

XU HƯỚNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

Ở HUYỆN TIÍN PHƯỚC TỈNH QUẢNG NAM

GIAI ĐOẠN 2011 - 2013

Sinh viín thực hiện: Giâo viín hướng dẫn:

NGUYỄN DUY PHƯỚC Ths: LÍ SỸ HÙNG

Khóa học: 2010 - 2014

Huế ngoài sự nỗ lực của bản thân, sự dạy dỗ tận tình của quý thày cô, cơ quan thực tập, sự động viên giúp đỡ của bạn bè va người thân, tôi đã hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp của mình.

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sau sắc tới Thầy giáo Ths Lê Sỹ Hùng đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực tập.

Xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo đã hướng dẫn và truyền thụ kiến thức khoa học chuyên ngành KTNN trong suốt năm tháng sinh viên.

Qua đây tôi cũng xin gủi tới các cô, chú, anh, chị trong Phòng nông nghiệp và

Ủy ban nhân dân huyện Tiên Phước lời cảm ơn sâu sắc vì đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi thu thập số liệu ngoại nghiệp cũng như các tài liệu nghiên cứu liên quan tới chuyên đề này.

Cản ơn gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp này.

Lần đầu tiên thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cũng như hạn chế về mặt thời gian, mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng và tâm huyết với công việc nhưng chắc chắn không tránh khỏi những sai sót Rất mong được ý kiến đóng góp và động viên của Thầy, Cô và những người quan tâm để đè tài này được hoàn chỉnh hơn Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG .v

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU vi

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 3

1.1 Lý luận chung về chuyển dịch cơ cấu kinh tế 3

1.1.1 Quan niệm về cơ cấu kinh tế 3

1.1.2 Khái niệm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế 4

1.1.3 Các tiêu chí đánh giá chuyển dịch cơ cấu kinh tế 5

1.2 Các nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế 7

1.2.1 Cơ chế, chính sách 7

1.2.2 Các nguồn lực vật chất cho quá trình chuyển dịch 7

1.2.3 Nhân tố thị trường 9

1.2.4 Văn hóa, phong tục, tập quán 9

Chương 2 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở HUYỆN TIÊN PHƯỚC GIAI ĐOẠN 2011-2013 10

2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 10

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 10

2.1.1.1 Vị trí địa lý, địa hình 10

2.1.1.2 Khí hậu, thuỷ văn 10

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 11

2.1.2.1 Dân số và lao động 11

2.1.2.2 Hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật 11

2.1.2.3 Tình hình phát triển kinh tế-xã hội trong những năm qua 12

2.1.3 Thuận lợi và khó khăn trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế 13

2.1.3.1 Về thuận lợi 13

2.1.3.2 Về khó khăn 14

2.2 Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước giai đoạn 2011-2013 14

2.2.1 Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước giai đoạn 2011-2013 14

2.2.1.1 Về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 14

2.2.1.2 Cơ cấu GTSX ngành Nông- Lâm – Thủy sản huyện Tiên Phước 19

2.2.1.3 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu GTSX ngành nông nghiệp thuần túy 21

2.2.1.4 Về chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế 24

2.2.2 Hiệu quả kinh tế - xã hội 25

2.2.3 Những vấn đề còn tồn tại 26

2.2.4 Nguyên nhân 27

2.2.5 Đánh giá chung 28

2.2.6 Các chủ tiêu của kế hoạch 2014 của huyện 28

Chương 3 NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở HUYỆN TIÊN PHƯỚC TRONG THỜI GIAN TỚI 30

3.1 Quan điểm, phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước trong thời gian tới 30

3.1.1 Quan điểm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện tiên phước 30

3.1.2 Phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước 30

3.2 Những giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước trong thời gian tới 31

3.2.1 Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp- nông thôn ở nước ta31 3.2.2 Tiếp tục đổi mới và hoàn thiện cơ chế chính sách, thực hiện công tác quy hoạch, kế hoạch để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế 32

3.2.3 Hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội 33

3.2.4 Củng cố quan hệ sản xuất, phát triển các thành phần kinh tế 34

3.2.5 Huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn đầu tư 35

3.2.6 Phát triển hài hòa các vùng kinh tế 36

3.2.7 Tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế - xã hội, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, đẩy mạnh cải cách hành chính 36

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 37

1 Kết luận 37

2 Kiến nghị 37

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng : Tình hình dân số huyện Tiên Phước giai đoạn 2011-2013 11Bảng: Tình hình phát triển kinh tế huyện tiên phước trong giai đoạn 2011-2013 12Bảng: Giá trị sản xuất phân theo ngành kinh tế ở huyện Tiên Phước thời kỳ 2011 –

2013 (theo giá cố định 1994) 15Bảng : Cơ cấu GTSX ngành nông-lâm thủy sản giai đoại 2011-2013 19Bảng : Cơ cấu GTSX ngành nông nghiệp thuần túy năm ( 2011- 2013) 22Bảng: Giá trị sản xuất phân theo thành phần kinh tế ở huyện Tiên Phước giai đoạn2011-2013 (theo giá 1994) 24

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU

Tiên Phước là một huyện trung du phía tây của tỉnh Quảng Nam Diện tích tựnhiên của Tiên Phước là 45.322 ha (2001) Thị trấn Tiên Kỳ nằm ở vị trí trung tâm củahuyện nằm trên tỉnh lộ ĐT 616, là cầu nối giữa thành phố tỉnh lỵ Tam Kỳ và huyệnBắc Trà My, là huyện thuần nông nên cơ cấu GDP các ngành nông – lâm – thủy sảnchiếm tỷ trọng lớn Mặc dù trong những năm qua, kinh tế của huyện có những chuyểnbiến tích cực là tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp – xây dựng, thương mại – dịch

vụ, giảm tỷ trọng ngành nông – lâm – thủy sản nhưng nhìn chung sự phát triển kinh tếcòn chưa cao

Vì vậy, để đạt được mục tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nướccông nghiệp theo hướng hiện đại thì việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế đóng vai trò rấtquan trọng cần được nghiên cứu, đặc biệt trong điều kiện nước ta đang tiến hành CNH,HĐH Xuất phát từ những vấn đề trên, nhằm giúp kinh tế huyện Tiên Phước tìm ranhững giải pháp , bước đi đúng trong những năm tới đạt hiệu quả cao, tận dụng hết

được thế mạnh cuả vùng, tôi đã chọn đề tài:

“Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước tỉnh Quảng Namgiai đoạn 2011-2013 ” để nghiên cứu làm đề tài chuyên đề tốt nghiệp

CCKT ở huyện Tiên Phước trong thời kỳ 2011-2013 đang chuyển dịch đúnghướng Trong cơ cấu ngành kinh tế đang chuyển dịch theo hướng tăng dần tỷ trọng củangành công nghiệp-xây dựng và ngành thương mại-dịch vụ, đồng thời giảm dần tỷtrọng của ngành nông-lâm-thủy sản

Để có những thành công trên huyện cũng đã có những chính sách hợp lý về pháttriển kinh tế xã hội, thu hút đầu tư, góp phần đem lại hiệu quả cao về kinh tế và xãhội.Về cơ cấu thành phần kinh tế, trong những năm qua đang có xu hướng tăng nhanh

tỷ trọng của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh mà đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhânngày càng thể hiện được vai trò và tầm quan trọng của mình trong quá trình chuyểndịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH góp phần thúc đẩy

Bên cạnh những thành tựu đạt được thì nền kinh tế huyện còn tồn tại nhiều hạnchế và bộc lộ những thiếu sót Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra còn chậm,

tỷ trọng ngành nông nghiệp còn cao Đồng thời cơ chế quản lý chưa đồng bộ nên hoạt

động kinh tế còn nhiều bất cập Tuy vậy, Đảng bộ và nhân dân huyện Tiên Phước đang

nỗ lực hết mình để khắc phục những tồn tại, thiếu sót và khai thác tốt tiềm năng sẵn cócủa huyện nhằm xây dựng nền kinh tế huyện ngày càng phát triển

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay đòi hỏi ViệtNam phải có những bước đi mang tính đột phá trong quá trình công nghiệp hóa, hiệnđại hóa (CNH, HĐH) đất nước để tận dụng những cơ hội, vượt qua những thách thứckhi bước vào sân chơi toàn cầu WTO Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một nội dung cơbản của quá trình CNH nhất là trong nông nghiệp, nông thôn

Tiên Phước năm ở phía tây của tỉnh quảng Nam, là một huyện trung du nên khí

hậu trong vùng tương đối khắc nghiệt, nhiều hạn hán, thiên tai Phần lớn diện tíchtrong vùng là đất nông nghiệp nhưng kém màu mỡ và tỷ lệ đất thịt rất thấp Đây là mộtvùng kinh tế nghèo của tỉnh Quảng Nam, nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong nềnkinh tế trên 50% giá trị sản xuất của cơ cấu ngành Nhằm đáp ứng yêu cầu cơ bảntrong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất cần có sự chuyển dịch đúng hướng về

cơ cấu ngành, huyện Tiên Phước cũng đã có những giải pháp trong bước chuyển biếntích cực trong cơ cấu ngành, giảm tỷ trọng ngành nông-lâm-thủy sản tăng tỷ trọngngành công nghiệp xây dựng và dịch vụ trong những năm gần đây

Hơn 26 năm qua trong tiến trình đổi mới, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọngvấn đề chuyển dịch cơ cấu, xem đó là một trong những yêu cầu cơ bản trong đường lốiphát triển kinh tế của đất nước, nhờ đó mà cơ cấu kinh tế (CCKT) được hình thànhngày càng hợp lý, chuyển dịch đúng hướng và đạt được thành tựu nhất định Tuynhiên, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước ta diễn ra còn chậm, chưa đápứng được nhu cầu đề ra, chưa khai thác được tối đa các nguồn lực có lợi thế của đấtnước Vì vậy, để đạt được mục tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nướccông nghiệp theo hướng hiện đại thì việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế đóng vai trò rấtquan trọng cần được nghiên cứu, đặc biệt trong điều kiện nước ta đang tiến hành CNH,HĐH Xuất phát từ những vấn đề trên, nhằm giúp kinh tế huyện Tiên Phước tìm ranhững giải pháp , bước đi đúng trong những năm tới đạt hiệu quả cao, tận dụng hết

được thế mạnh cuả vùng, tôi đã chọn đề tài:

“Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước tỉnh Quảng Nam

giai đoạn 2011-2013 ” để nghiên cứu làm đề tài chuyên đề tốt nghiệp.

2 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

* Mục đích của đề tài

Đánh giá tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Tiên Phước, tỉnh QuảngNam, làm cơ sở để rút ra những mặt tích cực và hạn chế Từ đó đưa ra những giảipháp, định hướng nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện một cách hợp

lý, đạt mục tiêu đề ra

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp huyện Tiên Phước giaiđoạn 2011 – 2013

- Phân tích nguyên nhân và những vấn đề mới đặt ra trong quá trình chuyển dịch

cơ cấu kinh tế của huyện

Đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện đạt hiệu quả

* Nhiệm vụ của đề tài

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tếPhân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước giai đoạn2011-2013 Nghiên cứu và đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh hơn nữaquá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước giai đoạn 2011-2013

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên

Phước giai đoạn 2011-2013 tỉnh Quảng Nam

* Phạm vi nghiên cứu:

- Không gian: địa bàn huyện Tiên Phước tỉnh Quảng Nam

- Thời gian: giai đoạn 2011-2013

4 Phương pháp nghiên cứu

Để làm rõ đối tượng nghiên cứu, trong đề tài này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

lịch sử để xem xét, phân tích vấn đề một cách khoa học, khách quan

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH

CƠ CẤU KINH TẾ

1.1 Lý luận chung về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.1.1 Quan niệm về cơ cấu kinh tế

Để phân tích khái niệm “cơ cấu kinh tế”, trước hết cần làm rõ khái niệm “cơcấu” Theo quan điểm triết học duy vật biện chứng, cơ cấu hay kết cấu là một kháiniệm dùng để chỉ cấu trúc bên trong của một hệ thống, biểu hiện sự thống nhất của cácmối quan hệ qua lại vững chắc giữa các bộ phận của nó

Từ khái niệm “cơ cấu” vận dụng vào đối tượng là nền kinh tế quốc dân của mộtquốc gia, ta có thuật ngữ “cơ cấu kinh tế”, cho đến nay đã có nhiều tác giả đề cập đếnkhái niệm “cơ cấu kinh tế” do đó thuật ngữ này có nhiều cách tiếp cận khác nhau:Karl Marx cho rằng: “Trong sự sản xuất xã hội ra đời sống của mình, con người

có những quan hệ nhất định, tất yếu, không tùy thuộc vào ý muốn của họ, tức là nhữngquan hệ sản xuất, những quan hệ này phù hợp với trình độ phát triển nhất định của lựclượng sản xuất vật chất của họ Toàn bộ những quan hệ sản xuất ấy cũng hợp thànhCCKT xã hội”

Giáo trình kinh tế chính trị Mác-Lênin viết: “Cơ cấu của nền kinh tế quốc dân làcấu tạo hay cấu trúc của nền kinh tế bao gồm các ngành kinh tế, các vùng kinh tế, cácthành phần kinh tế…và mối quan hệ hữu cơ giữa chúng”

Tóm lại, tuy có nhiều quan niệm khác nhau song có thể hiểu CCKT trên các khíacạnh:

Xét về tổng thể: CCKT bao gồm các bộ phận hợp thành, với những tỷ lệ, vị trínhất định và có mối quan hệ biện chứng, thúc đẩy nhau cùng tồn tại và phát triển trongnền kinh tế

Xét về mặt vật chất - kỹ thuật: CCKT bao gồm nhiều ngành và lĩnh vực, nhiềuvùng, nhiều thành phần kinh tế với quy mô, tỷ trọng, trình độ kỹ thuật – công nghệ,…nhất định

Xét về tính lịch sử - cụ thể: CCKT mang tính lịch sử - cụ thể Trong mỗi giaiđoạn phát triển của nền kinh tế, tất yếu có CCKT tương ứng CCKT luôn bị lạc hậu

tương đối cùng với quá trình phát triển của nền văn minh nhân loại

Như vậy, trong bất kỳ nền kinh tế nào, CCKT cũng bao gồm các loại: cơ cấungành kinh tế (như công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ…); cơ cấu vùng kinh tế (cácvùng kinh tế theo lãnh thổ) và cơ cấu thành phần kinh tế (các thành phần kinh tế theohình thức sỡ hữu), trong đó cơ cấu ngành kinh tế là bộ phận có tầm quan trọng đặcbiệt, là bộ xương của CCKT

1.1.2 Khái niệm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Khái niệm “chuyển dịch cơ cấu kinh tế”: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự biến

đổi CCKT từ trạng thái này sang trạng thái khác trong một thời kỳ nhất định trên cơ sởphù hợp với điều kiện khách quan và chủ quan, bảo đảm cho nền kinh tế phát triển Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo H Chenery là: “Thay đổi cơ cấu bao gồm sựtích lũy vốn vật chất và con người và sự thay đổi về nhu cầu, sản xuất, buôn bán, việclàm Ngoài ra, còn có sự thay đổi về các quá trình KT-XH (kinh tế-xã hội) kèm theonhư ĐTH( đô thị hóa), thay đổi dân số, thay đổi về phân phối thu nhập”

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi thành phần và quan hệ tỉ lệ giữa các

mặt, các yếu tố, các bộ phận cấu thành cuả một hệ thống kinh tế từ trạng thái này sangtrạng thái khác phù hợp với những yêu cấu của nền kinh tế xã hội Thực chất củachuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự biến đổi lao động xã hội theo những hướng nhất định

Có cách tiếp cận khác cho rằng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình thay đổi

các quan hệ tỷ lệ về lượng và mối quan hệ tương tác giữa các bộ phận cấu thành củanền kinh tế

Như vậy, có thể nói chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình cải biến KT-XH từlạc hậu; tự cấp tự túc lên nền kinh tế phát triển cao, hợp lý, được trang bị cơ sở vậtchất và kỹ thuật hiện đại Từ đó, tạo ra năng suất lao động cao, hiệu quả cao, nhịp độtăng trưởng nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế bao gồm chuyển dịch cơ cấu kinh tếtheo ngành, theo vùng lãnh thổ, theo thành phần kinh tế và trong đó quan trọng hơn cả

là chuyển dịch kinh tế theo ngành

Thực chất của chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự biến đổi, vận động, phát triểngiữa các ngành kinh tế Ngành có tốc độ phát triển cao hơn tốc độ phát triển chung củanền kinh tế sẽ tăng tỷ trọng và ngược lại, ngành có tốc độ thấp hơn sẽ giảm tỷ trọng

Nếu tất cả các ngành có cùng một tốc độ tăng trưởng thì tỷ trọng các ngành sẻ khôngđổi, nghĩa là sẽ không có sự chuyển dịch cơ cấu ngành

1.1.3 Các tiêu chí đánh giá chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Khi đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cần chú ý cả những quan hệ tỷ

lệ về mặt lượng cũng như phân tích sự thay đổi về chất (theo quan điểm lượng đổi chấtđổi) của các mối tương quan ấy vì CCKT phản ánh cả về số lượng lẫn về chất mốiquan hệ tỷ lệ giữa các bộ phận hợp thành của nền kinh tế Hơn nữa trong quá trìnhphân tích, đánh giá, không thể không chú ý tới những đặc điểm riêng của mỗi loạiCCKT Đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, những tiêu chí cơ bản đánh giá

sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế vĩ mô bao gồm:

Cơ cấu GDP( Tổng sản phẩm quốc nội)

Mặc dù có những hạn chế nhất định, nhưng hiện nay chỉ tiêu GDP là một trongnhững thước đo khái quát nhất, phổ biến nhất để đo lường, đánh giá về tốc độ tăngtrưởng, trạng thái và xu hướng chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế

Trong đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu GDP giữa các ngànhkinh tế là một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất phản ánh xu hướng vận động vàmức độ thành công của CNH Tỷ lệ phần trăm GDP của các ngành cấp I (khu vựcnông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ) là một trong những tiêu chí đầu tiên thườngđược dùng để đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành của nền kinh tế

Ở góc độ cơ cấu ngành kinh tế và cơ cấu các thành phần kinh tế, một chỉ số kinh

tế khác cũng thường được sử dụng là cơ cấu GNP Sự khác biệt giữa cơ cấu GDP và

cơ cấu GNP chỉ là ở chổ, chỉ tiêu GNP chỉ phần giá trị tăng thêm hàng năm được sảnxuất ra thuộc sở hữu của một nền kinh tế, còn GDP thì ở trong nền kinh tế đó Tuynhiên, sự ưa dùng cơ cấu GDP đối với những nền kinh tế đang phát triển, đang CNHkhông phải bởi nhìn chung quy mô GDP ở đây thường lớn hơn GNP, mà điều quantrọng là ở chỗ quy mô GDP phản ánh rõ hơn những khía cạnh khác nhau của môitrường kinh doanh và đặc biệt là cùng với cơ cấu GDP, cơ cấu lao động của nền kinh

tế cũng được phản ánh rõ ràng hơn

Cơ cấu lao động đang làm việc trong nền kinh tế

Một chỉ tiêu rất quan trọng nữa dùng để đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu kinh tếtrong quá trình CNH, HĐH là cơ cấu lao động đang làm việc trong nền kinh tế đượcphân bố như thế nào vào các lĩnh vực sản xuất khác nhau Các nhà kinh tế học đánhgiá rất cao chỉ tiêu cơ cấu lực lượng lao động đang làm việc trong nền kinh tế, vì ở góc

độ phân tích kinh tế vĩ mô, cơ cấu lao động xã hội mới là chỉ tiêu phản ánh sát thựcnhất mức độ thành công về mặt KT-XH của quá trình CNH, HĐH

Cơ cấu lao động đang làm việc trong nền kinh tế không chỉ phản ánh xác thựchơn mức độ chuyển biến sang xã hội công nghiệp của một đất nước, mà nó còn ít bịảnh hưởng bởi các nhân tố ngoại lai hơn Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu laođộng thậm chí còn được một số nhà kinh tế xem như chỉ tiêu quyết định nhất để đánhgiá mức độ thành công của quá trình CNH trong nghiên cứu so sánh giữa các nền kinh tế

Cơ cấu hàng xuất khẩu

Trong điều kiện của một nền kinh tế đang CNH, cơ cấu các mặt hàng xuất khẩucũng được xem như một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá mức độ thành côngcủa quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

Thực tế cho thấy rằng, các nước đã trải qua quá trình CNH để trở thành một nướccông nghiệp phát triển đều cơ bản trải qua một mô hình chung trong cơ cấu sản xuất và

cơ cấu hàng xuất khẩu là: từ chổ chủ yếu sản xuất và xuất khẩu hàng sơ chế sang cácmặt hàng công nghiệp chế biến, lúc đầu là các loại sản phẩm của công nghiệp chế biến

sử dụng nhiều lao động, kỹ thuật thấp như lắp ráp, sản phẩm dệt may,… chuyển dầnsang các loại sản phẩm sử dụng nhiều công nghệ kỹ thuật cao như sản phẩm cơ khí chếtạo, hóa chất, điện tử,… Chính vì vậy, sự chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu, từnhững mặt hàng sơ chế sang những loại sản phẩm chế biến dựa trên cơ sở công nghệ -

kỹ thuật cao luôn được xem như một trong những thước đo rất quan trọng đánh giámức độ thành công của quá trình CNH, HĐH Hơn nữa, đối với nhiều nước chậm pháttriển, do những chỉ số tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia nhiều khi thấp hơn tiêu chuẩn kỹthuật quốc tế nên cơ cấu sản phẩm xuất khẩu sẽ là một tiêu chí tốt để bổ sung đánh giákết quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

Tóm lại, khi phân tích và đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của một

nền kinh tế, ta thường sử dụng các chỉ tiêu chủ yếu gồm cơ cấu GDP, cơ cấu lao độngđang làm việc trong nền kinh tế và cơ cấu hàng xuất khẩu để xem xét Mức độ chi tiết,

cụ thể và các khía cạnh tiếp cận của những phân tích này trước hết phụ thuộc vào yêucầu mục tiêu cần đánh giá, vào nguồn tài liệu sẵn có và nhiều yếu tố khác Ngoài ra, cóthể tập hợp rất nhiều các tiêu chí có ý nghĩa bổ trợ khác, mỗi tiêu chí đều hàm chứamột ý nghĩa kinh tế nhất định trong phân tích quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế củathời kỳ CNH, HĐH Vì vậy, tùy theo mục đích, yêu cầu mà có thể lựa chọn, quyếtđịnh việc phân tích các tiêu chí cho phù hợp

1.2 Các nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.2.1 Cơ chế, chính sách

Nhân tố thuộc về cơ chế, chính sách có tác động quan trọng đến quá trình chuyểndịch cơ cấu kinh tế, trước hết là các chính sách kinh tế của nhà nước tác động đến cácyếu tố cung cầu và qua đó tác động đến CCKT Tuy nhiên, với tư cách là một loại

nhân tố độc lập, cơ chế chính sách thực sự có tác động rất mạnh đến xu hướng vận

động tổng quát của sự hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, kể cả cơ cấu ngành,

cơ cấu thành phần và cơ cấu vùng lãnh thổ của nền kinh tế Có thể chứng minh sự tácđộng của cơ chế chính sách đối với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế qua một vài ví dụnhư một thời gian dài trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, xu hướng hình thànhCCKT tổng quát của Việt Nam và những nước xã hội chủ nghĩa thời kỳ đó là “ưu tiênphát triển công nghiệp nặng”

Qua những ví dụ đó, ta thấy rất rõ ràng về tác động của nhân tố cơ chế chínhsách với sự chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế

1.2.2 Các nguồn lực vật chất cho quá trình chuyển dịch

+ Vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên

Vị trí địa lý có ý nghĩa quan trọng, là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn tớiviệc hình thành CCKT Nếu ở vị trí thuận lợi, một nước hay một vùng có khả năng rấttốt để mở rộng thị trường, tiếp nhận các nguồn lực từ bên ngoài thúc đẩy nhanh quátrình chuyển dịch cơ cấu kinh tế Ngược lại, nếu vị trí địa lý bất lợi, thì việc thu hút cácnguồn lực bên ngoài, phát huy các nguồn lực bên trong gặp nhiều khó khăn

Tài nguyên thiên nhiên bao gồm: đất đai, rừng, nguồn nước, khoáng sản,… có

ảnh hưởng đến việc hình thành và biến đổi CCKT Sự phân bổ và khai thác tài nguyênthiên nhiên có tác dụng rất quan trọng đối với sự phát triển các ngành kinh tế Vớitrình độ khoa học – công nghệ hiện đại, con người đã sử dụng ngày càng nhiều nguồntài nguyên thiên nhiên để phục vụ sản xuất

+ Nguồn lực con người

Nguồn lực con người được coi là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết địnhđối với quá trình sản xuất, ở những thời điểm nhất định, việc phân bổ nguồn lực nàynhư thế nào có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc hình thành CCKT

+ Kết cấu hạ tầng

Kết cấu hạ tầng có vai trò duy trì các hoạt động sản xuất kinh doanh hoạt độngđều đặn và liên tục trong guồng máy kinh tế của mỗi quốc gia, mỗi vùng lãnh thổ.Đồng thời làm động lực thúc đẩy phát triển kinh tế đạt nhịp độ tăng trưởng cao, tạođộng lực để mỗi quốc gia, mỗi vùng khai thác tối đa các nguồn tài nguyên thiên nhiêntham gia vào các hoạt động kinh tế do đó thúc đẩy các ngành kinh tế phát triển, rútngắn khoảng cách và tạo nên sự phát triển đồng đều giữa các vùng Như vậy, việc pháttriển kết cấu hạ tầng góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Nếu không có chiến lược phát triển đúng đắn, đây sẽ là nhân tố tạo nên cản trở,kìm hãm năng suất lao động xã hội cũng như sự phát triển kinh tế

+ Khoa học – công nghệ

Vai trò của khoa học – công nghệ tác động mạnh mẽ đến sản xuất, thúc đẩy lựclượng sản xuất phát triển Sự phát triển lực lượng sản xuất làm biến đổi quan hệ sảnxuất, qua đó làm thay đổi CCKT của từng ngành, từng vùng, từng địa phương và cảnước Tác động tiến bộ của khoa học – công nghệ có ảnh hưởng nhiều mặt đến cơ cấucủa nền kinh tế

Ở nước ta, khoa học công nghệ thúc đẩy sự ra đời và phát triển một số ngành như

dầu khí, đầu tư làm thay đổi quy mô, tốc độ phát triển của các ngành chế biến dịch vụ.Việc ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại vào sản xuất có tác dụng mạnh mẽ thúcđẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao chất lượng hiệu quả các ngành Vì vậy,khoa học công nghệ còn có tác dụng nâng cao chất lượng cơ cấu nền kinh tế.

1.2.3 Nhân tố thị trường

Hoạt động kinh tế của con người luôn luôn phải đặt lợi ích lên trên hết và đó làđộng lực thực sự của sự phát triển Trong nền kinh tế thị trường người sản xuất phảixuất phát từ thị trường để biết cần sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Và sản xuất nhưthế nào? Bên cạnh đó, thông qua thị trường để giá thành bao nhiêu, chất lượng, sốlượng ra sao để quyết định kế hoạch sản xuất, quy trình công nghệ,… chính đây lànhân tố cốt lõi, là động lực của sự hình thành và biến đổi trong CCKT của mỗi địaphương, quốc gia

Mặt khác, thị trường là sự phản ánh trực tiếp nhu cầu của xã hội Bởi lẽ, nhữngnhu cầu của con người cũng như cơ cấu và kết quả của những hoạt động của đó Nhucầu là một yếu tố mang tính chủ quan, nhưng khi được phản ánh thông qua thị trườngthì nó trở thành đòi hỏi khách quan Vì thế, yếu tố thị trường là yếu tố khách quan, nótác động rất mạnh tới CCKT của mỗi quốc gia và nhu cầu của xã hội

1.2.4 Văn hóa, phong tục, tập quán

Trong các vấn đề KT-XH, phong tục tập quán đóng vai trò hết sức quan trọng, có

tác động thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển KT-XH Những phong tục, tập quán tíchcực, hay những thuần phong, mỹ tục được cộng đồng hưởng ứng, thừa nhận và thựchiện có vai trò thúc đẩy phát triển KT-XH; ngược lại, những phong tục, tập quán tiêucực hay những phong tục, tập quán lạc hậu, những hủ tục, không được cộng đồng thừanhận và thực hiện có vai trò kìm hãm sự phát triển KT-XH

Tóm lại, có thể thấy rằng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế chịu tác động của

nhiều nhân tố Trong điều kiện hiện nay, dưới tác động của quá trình toàn cầu hóa, thịtrường hóa và tiến bộ khoa học công nghệ diễn ra nhanh chóng, bản thân những nhân

tố tác động đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng không ngừng biến đổi và hàm chứanhững nội dung kinh tế không hoàn toàn giống nhau

Chương 2 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

Ở HUYỆN TIÊN PHƯỚC GIAI ĐOẠN 2011-2013

2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý, địa hình

Tiên Phước là một huyện trung du phía tây của tỉnh Quảng Nam Về hành chính,huyện gồm 15 xã và thị trấn Phía tây giáp huyện Bắc Trà My, phía đông giáp huyệnPhú Ninh, phía nam giáp huyện Núi Thành, phía bắc giáp huyện Hiệp Đức Diện tích

tự nhiên của Tiên Phước là 45.322 ha (2001) Thị trấn Tiên Kỳ nằm ở vị trí trung tâmcủa huyện nằm trên tỉnh lộ ĐT 616, là cầu nối giữa thành phố tỉnh lỵ Tam Kỳ và

Bắc và kinh tuyến từ 1080 4’ 46” đến 1080 27’ 56” kinh đông

2.1.1.2 Khí hậu, thuỷ văn

Tiên Phước là một huyện trung du nên khí hậu trong vùng tương đối khắc nghiệt,nhiều hạn hán, thiên tai Phần lớn diện tích trong vùng là đất nông nghiệp nhưng kém màu

mỡ và tỷ lệ đất thịt rất thấp Đây là một vùng kinh tế nghèo của tỉnh Quảng Nam Do đặcđiểm cấu tạo địa hình nên sông Tiên – con sông chảy quanh địa bàn huyện được mệnhdanh là “con sông chảy ngược”, không xuôi về biển Đông mà ngược về hướng tây-nam,

đổ ra sông Thu Bồn Khí hậu của Tiên Phước mang đặc trưng của vùng khí hậu nhiệt đới

- gió mùa, lại có đặc điểm chuyển tiếp giữa miền núi và đồng bằng nên mùa mưa thườngđến sớm hơn vùng đồng bằng, các tháng 7, 8, 9 thường có những trận mưa giông, mưanúi Ngược lại, kết thúc khí hậu ẩm lạnh chậm hơn so với vùng đồng bằng, vào tháng

Tháng có nhiệt độ cao nhất vào tháng 5, tháng 6 Lượng mưa trung bình năm 2.200 2.600 mm, số ngày mưa trong năm 120-140 ngày Lượng bốc hơi trung bình năm 800-1.000 mm, tháng bốc hơi cao nhất tháng 6 đến tháng 8, tháng bốc hơi ít nhất tháng 12

Độ ẩm bình quân năm 84,4%, độ ẩm thấp nhất 61,6% Gió mùa thịnh hành về mùaĐông theo hướng Tây Bắc - Bắc Gió thịnh hành về mùa Hạ theo hướng Tây Nam - Nam.Sương mù thường xuất hiện từ tháng 10 đến tháng 12 hàng năm

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội.

2.1.2.1 Dân số và lao động

Bảng : Tình hình dân số huyện Tiên Phước giai đoạn 2011-2013

2013\2011 1.Tổng dân số Thành thị 5.641 6.057 416

Nông thôn 74.590 74.270 -320

(Nguồn: Niên giám thống kê huyện Tiên Phước )

Dân số Tiên Phước 80.327 người năm 2013(16.258 hộ), phân bố trên địa bàn 14

xã và 1 thị trấn, trong đó có 124 khẩu đồng bào dân tộc thiểu số (KOR) sống ở 02 xã

đều Tốc độ tăng dân số thấp, thấp hơn mức bình quân của tỉnh Tổng số lao độngtoàn huyện 34.030 người, chiếm 45% dân số, cơ cấu lao động tập trung chủ yếu vào

sản xuất Nông nghiệp Qua bản số liệu trên, từ năm 2011 đến 2013 dân số của huyện

tăng nhẹ, tỷ lệ tăng tự nhiên còn thấp Đại đa số dân cư tập trung ở vùng nông thôn,bên cạnh đó dân số có xu hướng tăng nhẹ ở khu vực thành thị bên cạnh đó khu vựcnông thôn lại giảm xuống năm 2013 so với 2011 giảm 320 người

rõ nét

Về mạng lưới điện, nước: hệ thống lưới điện cao hạ thế các xã được nâng cấp cảitạo Lưới điện quốc gia đã về đến 100% số xã, tỷ lệ số hộ dùng điện đạt 99,9%

2.1.2.3 Tình hình phát triển kinh tế-xã hội trong những năm qua

Trong những năm qua, kinh tế huyện tiên phước tăng trưởng liên liên tục với tốc

độ cao, CCKT chuyển dịch theo hướng CNH, HĐH, trong quá trình phát triển đã hìnhthành những nhân tố mới trên một số ngành, lĩnh vực nhất là trong công nghiệp, dịch

vụ và phát triển đô thị

Bảng: Tình hình phát triển kinh tế huyện tiên phước

trong giai đoạn 2011-2013 T

Năm 2011

Năm 2012

Năm 2013

chưa tính doanh nghiệp có vốn

đầu tư nước ngoài)

Triệuđồng

336.67

1

582.466

+ Về cơ cấu ngành kinh tế: Qua bản số liệu trên, ta thấy nông nghiệp vẫn làngành chủ lực và chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế, hơn 50% giá trị sản xuất.Dịch vụ chiếm tỷ trọng ít nhất Tuy vậy trong giai đoạn này,tỷ trọng ngành nông lâmthủy sản lại có xu hướng giảm đồng thời công nghiệp xây dựng và dịch vụ lại tăng.Đây cũng là xu hướng chuyển dịch kinh tế của huyện đề ra cho những năm tới

+Thu-chi ngân sách: Thu ngân sách tăng nhanh giai đoạn 2011-2013 tuy vâytình trạng thâm hụt ngân sách vẫn diễn ra Công tác quản lý thu, tăng thu và chống thấtthu được triển khai thực hiện đúng theo chỉ đạo của Chính phủ và UBND tỉnh Việctriển khai thu các loại phí, quỹ được thực hiện kịp thời, đúng chế độ quy định

+Thu nhập bình quân đầu người: Tiên Phước tuy là huyện trung du nhưng thunhập người dân đạt mức trung bình, cụ thể qua các năm đều trên 1000UDS và có xuhướng tăng theo từng năm

2.1.3 Thuận lợi và khó khăn trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế

2.1.3.1 Về thuận lợi

Huyện Tiên Phước có vị trí địa lý tương đối thuận lợi, nằm ở vị trí giao thoa giữacác huyện tạo điều kiện và phát triển các mối quan hệ giao lưu kinh tế, văn hóa-xã hộivới các huyện khác trong tỉnh và trong khu vực góp phần đẩy mạnh quá trình chuyểndịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

Tiên Phước là một huyện nằm ở khu vực kinh tế phía Tây, có đường Nam QuảngNam đi qua, gần thành phố tỉnh lỵ Tam Kỳ và Khu kinh tế mở Chu Lai, rất thuận lợicho việc phát triển Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ"

- Điều kiện tự nhiên của huyện cũng cho phép phát triển một nền nông nghiệptoàn diện bao gồm: trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản Mặt khác có nhiều thuận lợi để khaithác tiềm năng đất đai, tài nguyên và trí lực trong quá trình phát triển kinh tế

- Kết cấu hạ tầng trên địa bàn huyện ngày càng được đầu tư xây dựng tạo điềukiện thuận lợi để phát triển các ngành, các vùng cũng như các thành phần kinh tế gópphần phát triển KT-XH của huyện

2.1.3.2 Về khó khăn

- Do nằm trong dải đất hẹp miền Trung nên chịu tác động mạnh của thời tiết khắcnghiệt, mùa hè gió Tây - Nam khô nóng Mùa mưa thường tập trung vào một số tháng

nên lượng mưa lớn, thường bị bão, lốc xoáy, lũ quét gây ra xói mòn nghiêm trọng gâybất lợi cho việc phát triển nông nghiệp nói riêng và các ngành kinh tế khác nói chung.

- Chi phí các yếu tố sản xuất đầu vào trong nông nghiệp cao trong khi vốn củangười dân ít làm cho họ không có khả năng mở rộng sản xuất, khó chuyển đổi ngànhnghề sản xuất kinh doanh dẫn đến thiếu việc làm

- Mặc dù nguồn lao động dồi dào nhưng số lao động chưa qua đào tạo còn nhiều,trình độ sản xuất của một bộ phận dân cư còn bị hạn chế làm ảnh hưởng đến quá trìnhsản xuất của người dân và cả nền kinh tế trên địa bàn thị xã

- Hệ thống kết cấu hạ tầng được quan tâm phát triển tuy nhiên vẫn còn thiếu về

số lượng và yếu kém về chất lượng, thiếu tính đồng bộ, chưa đáp ứng được nhu cầutăng trưởng của nền kinh tế Điều này gây khó khăn cho những vùng có địa hình bịchia cắt, có độ dốc lớn và xa trục đường chính Hệ thống giao thông nội đồng, thủy lợimới chỉ tập trung cho phát triển cây lúa ở vùng đồng bằng, trong khi đó diện tích cáccây trồng cho hiệu quả cao như dó trầm, quế, tiêu, bòn bon, bưởi, thanh trà,…chủ yếuphụ thuộc vào lượng nước trời để phát triển, điều này gây trở ngại lớn đến sự chuyểndịch cơ cấu kinh tế, phát triển của vùng

2.2 Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước giai đoạn 2011-2013

2.2.1 Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Tiên Phước giai đoạn 2011-2013

2.2.1.1 Về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Trong những năm qua, tình hình kinh tế thế giới diễn biến phức tạp, kinh tế trongnước gặp nhiều khó khăn; mặc dù phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức nhưngtình hình KT-XH của cả nước nói chung và huyện Tiên Phước nói riêng đã đạt được nhữngthành tích đáng ghi nhận thể hiện sự đúng đắn trong chủ trương, đường lối và chính sáchcủa Đảng và Nhà nước ta trên con đường thực hiện sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

Mặc dù là huyện miền núi nhưng Tiên Phước sở hữu nhiều tiềm năng thế mạnh

về phát triển kinh tế và thời gian qua, lợi thế này đã được huyện chủ động khai tháchiệu quả, góp phần quan trọng cho sự phát triển KT - XH địa phương Theo đó môitrường đầu tư của huyện đã được cải thiện tích cực, nguồn lực huy động cho đầu tưphát triển tăng khá; cơ cấu kinh tế nông nghiệp chuyển dịch theo hướng đa dạng, sản