Bài 4 ôn tập những trải nghiệm trong đời

-Về tính cách của Dế Choắt: hiền lành, cam phận, lễ phép tôn trọng mọi người - Cảm nhận về bài học mà Dế Choắt dành cho Dế Mèn: + Dế Choắt đã thiệt mạng một cách oan uổng, cái chết của D

BÀI 4:

Ngày soạn

Ngày dạy:

ÔN TẬP NHỮNG TRẢI NGHIỆM TRONG ĐỜI

- Năng lực chung: Tự chủ và tự học; giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Năng lực chuyên môn: Năng lực ngôn ngữ (đọc – viết – nói và nghe); năng lực văn

học

3 Phẩm chất:

- Có thái độ nhân ái, khoan dung với người khác.

- Biết trân trọng những giá trị của cuộc sống

- Luôn có ý thức rèn luyện bản thân để có lối sống khiêm tốn, giản dị, tích cực

- Có ý thức ôn tập nghiêm túc.

B PHƯƠNG TIỆN VÀ HỌC LIỆU

1.Học liệu:

- Tham khảo SGV, SGK Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo

- Tài liệu ôn tập bài học

- Các phiếu học tập

2 Thiết bị và phương tiện:

- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến bài học

- Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, lành mạnh

- Sử dụng máy chiếu/tivi kết nối wifi

C.PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC

- Phương pháp: Thảo luận nhóm,động não, dạy học giải quyết vấn đề, thuyết trình,

đàm thoại gợi mở, dạy học hợp tác

- Kĩ thuật: Sơ đồ tư duy, phòng tranh, chia nhóm, đặt câu hỏi, khăn trải bàn,

D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ

BUỔI 1:

Hoạt động 1 : Khởi động

a Mục tiêu: Kết nối – tạo hứng thú cho học sinh, chuẩn bị tâm thế bước vào giờ ôn tập

kiến thức

b Nội dung hoạt động: HS hoàn thành Phiếu học tập

c Sản phẩm: Câu trả lời đúng của HS.

d Tổ chức thực hiện hoạt động:

B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

a Mục tiêu: Kết nối – tạo hứng thú cho học sinh, chuẩn bị tâm thế bước vào giờ ôn tập

kiến thức

b Nội dung hoạt động: HS hoàn thành Phiếu học tập

c Sản phẩm: Câu trả lời đúng của HS.

d Tổ chức thực hiện hoạt động:

Báo cáo sản phẩm học tập

Yêu cầu:

B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Bài tập 1: Nêu cảm nhận của em về một chi tiết câu văn/hình ảnh mà em ấn tượng nhất

trong các văn bản có trong bài học: Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài); Giọt sương đêm (Trần Đức Tiến); Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc Thuần).

Bài tập 2: Lập bảng thống kê theo mẫu:

Tên văn bản Đặc sắc nội dung Đặc sắc nghệ thuật

Bài học đường đời đầu tiên

GV gọi một số HS lên bảng /đứng tại chỗ báo cáo sản phẩm học tập

B3: Báo cáo, thảo luận sản phẩm học tập:

B4: Đánh giá, nhận xét

- GV nhận xét, đánh giá

- GV giới thiệu nội dung ôn tập bài 4:

Đọc – hiểu văn bản Đọc hiểu văn bản:

+Văn bản 1: Bài học đường đời đầu tiên (Tô

Hoài)

+ Văn bản 2: Giọt sương đêm (Trần Đức Tiến)

Đọc kết nối chủ điểm :

Văn bản 3 : Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc

Thuần)

Thực hành Tiếng Việt: Mở rộng thành phần chính củacâu bằng cụm từ

Thực hành đọc hiểu:

+ Văn bản 4: Cô gió mất tên (Xuân Quỳnh).

Viết Viết: Kể lại một trải nghiệm của bản thân

Nói và nghe Nói và nghe: Kể lại một trải nghiệm của bản thân

Hoạt động 2: Ôn tập kiến thức cơ bản

a.Mục tiêu: Giúp HS ôn tập, nắm chắc các đơn vị kiến thức của bài học 4 Những trải

nghiệm trong đời.

b Nội dung hoạt động: Vận dụng các phương pháp đàm thoại gợi mở, hoạt động nhóm

để ôn tập

c Sản phẩm: Câu trả lời cá nhân hoặc sản phẩm nhóm.

d Tổ chức thực hiện hoạt động.

B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV hướng dẫn HS ôn lại các đơn vị kiến thức cơ bản bằng phương pháp hỏi đáp, đàm thoại gợi mở; hoạt động nhóm,

- HS lần lượt trả lời nhanh các câu hỏi của GV các đơn vị kiến thức cơ bản của bài học 4

 KIẾN THỨC CHUNG VỀ TRUYỆN ĐỒNG THOẠI

Câu hỏi: Em hãy nêu những hiểu biết về thể loại truyện đồng thoại Em cần lưu ý những gì khi đọc hiểu một văn bản truyện đồng thoại?

Trả lời

1 Khái niệm

Truyện đồng thoại: là truyện viết cho trẻ em (thiếu nhi), có nhân vật thường là loài vật

hoặc đồ vật được nhân cách hóa Các nhân vật này vừa mang những đặc tính vốn có củaloài vật hoặc đồ vật vừa thể hiện đặc điểm của con người

Đa phần trẻ em đều rất thích đọc truyện đồng thoại

- Truyện đồng thoại rất gần gũi với truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn và có giá trị giáo dục sâu sắc

- Trong truyện đồng thoại, sự kết hợp giữa hiện thực và tưởng tượng ngôn ngữ và hình ảnh sinh động…tạo nên sức hấp dẫn kì diệu đối với trẻ em

4 Những lưu ý khi đọc một văn bản truyện đồng thoại

- Nhận biết được loài vật được tác giả nhân hoá trong truyện

- Chỉ ra những đặc điểm của nhân vật trong truyện vừa có đặc điểm của loài vật, vừa có tính cách như con người

 ÔN TẬP VĂN BẢN ĐỌC HIỂU

*GV hướng dẫn HS chốt các đơn vị kiến thức cơ bản của các văn bản đọc hiểu:

 Văn bản 1: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN (Tô Hoài)

I. TÁC GIẢ TÔ HOÀI

- Nhà văn Tô Hoài (tên khai sinh là Nguyễn Sen), sinh ngày 27 tháng 9 năm 1920tại thị trấn Nghĩa Đô, Từ Liêm, Hà Nội; quê quán: thị trấn Kim Bài, huyệnThanh Oai, tỉnh Hà Tây.

- Là nhà văn lớn, sáng tác nhiều thể loại (truyện ngắn, truyện dài, hồi kí, tự truyện)

Số lượng tác phẩm đạt kỉ lục trong nền văn học Việt Nam hiện đại Trong đó cónhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi

- Tác phẩm tiêu biểu viết cho thiếu nhi: Võ sĩ Bọ Ngựa, Dê và Lợn, Đôi ri đá,

Chuyện nỏ thần, Dế Mèn phiêu lưu kí

II VĂN BẢN: ĐOẠN TRÍCH “BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN”

1 Xuất xứ và thể loại

- Xuất xứ: Đoạn trích thuộc chương I của tiểu thuyết “Dế mèn phiêu lưu ký” (1941)

- Thể loại: truyện đồng thoại

2 Nhân vật:

+ Nhân vật chính: Dế Mèn (mọi chi tiết, hình ảnh, sự việc đều hiện qua suy nghĩ, hành động của nhân vật chính, chủ yếu viết về nhân vật Dế Mèn, các nhân vật khác có vai tròlàm nổi bật nhân vật Dế Mèn)

+ Nhân vật phụ: chị Cốc, Dế Choắt

3 Ngôi kể: Ngôi kể thứ nhất, nhân vật xưng : “tôi” để kể mọi việc Việc tác giả sử

dụng ngôi kể thứ nhất, cho Dế Mèn tự kể lại câu chuyện của mình đã khiến câu chuyện trở nên chân thực, khách quan, nhân vật có thể bộc lộ rõ nhất tâm trạng, cảm xúc của mình khi trải qua

4 Tóm tắt đoạn trích:

Chàng thanh niên Dế Mèn cường tráng, khỏe mạnh nhưng kiêu căng tự phụ về vẻđẹp và sức mạnh của mình, hay xem thường và bắt nạt mọi người Một lần, Mèn bàytrò trêu chọc Cốc để khoe khoang trước anh hàng xóm Dế Choắt, dẫn đến cái chết

thảm thương của người bạn xấu số ấy Cái chết của Choắt làm Mèn vô cùng hối hận,

ăn năn về thói hung hăng bậy bạ của mình

- Giới thiệu tác giả Tô Hoài và tập truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí”.

- Giới thiệu đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên”, khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật

1.2 Giải quyết vấn đề:

B1: Khái quát về văn bản: xuất xứ, nhân vật, tóm tắt, bố cục, khái quát giá trị của

văn bản,…

B2: Phân tích nội dung – nghệ thuật của văn bản theo luận điểm:

1.2.1 Nhân vật Dế Mèn.

a Bức chân dung tự họa của Dế Mèn.

Những chi tiết thể hiện ngoại hình, hành động, ngôn ngữ và tâm trạng của nhân vật

Dế Mèn:

- Ngoại hình Dế Mèn: Đôi càng mẫm bóng, vuốt cứng, nhọn hoắt, cánh dài, răng đennhánh, râu dài uốn cong, hùng dũng

- Hành động của Dế Mèn:

+ Nhai ngoàm ngoạm.

+ Co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ;

+ Đi đứng oai vệ;

+ Quát mấy chị Cào Cào ngụ ngoài đầu bờ; thỉnh thoảng, ngứa chân đá một cái, ghẹo anh Gọng Vó lấm láp vừa ngơ ngác dưới đầm lên.

- Ngôn ngữ của Dế Mèn: gọi Dế Choắt là “chú mày” với giọng điệu khinh khỉnh

- Tâm trạng của Dế Mèn: hãnh hiện, tự hào cho là mình đẹp, cường tráng và giỏi

=> Qua những chi tiết trên cho thấy Dế Mèn là một chàng thanh niên trẻ trung, yêuđời, tự tin nhưng vì tự tin quá mức về vẻ bề ngoài và sức mạnh của mình dẫn đến kiêucăng, tự phụ, hống hách, cậy sức bắt nạt kẻ yếu

=> Nghệ thuật:

+ Kể chuyện kết hợp miêu tả;

+ So sánh, tính từ gợi hình gợi tả (mẫm bóng, nhọn hoắt, bóng mỡ, đen nhánh )

+ Từ ngữ chính xác, sắc cạnh với nhiều động từ (đạp, nhai )

+ Giọng văn sôi nổi

b Diễn biến câu chuyện Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết thương tâm của

Dế Choắt

* Dế Choắt trong cái nhìn của Dế Mèn.

- Cái tên cũng do Dế Mèn đặt (giễu cợt)

- Cách xưng hô: “chú mày”- “ta”

- Ngoại hình:

+ Như gã nghiện thuốc phiện

+ Cánh ngắn ngủn, râu một mẩu, mặt mũi ngẩn ngơ

+ Hôi như cú mèo

- Nhận xét về tính cách, sinh hoạt của Dế Choắt:

+ Dại dột, có lớn mà không có khôn

+ Ăn ở bẩn thỉu, lôi thôi

- Lời từ chối của Dế Mèn khi Dé Choắt mong muốn được giúp đỡ: (đào hang sâu, cóđường sang hang của Dế Mèn phòng lúc hoạn nạn), Dế Mèn thẳng thừng từ chối,thậm chí còn miệt thị Dế Choắt: hôi hám…

→Dế Choắt trong mắt của Dế Mèn: Xấu xí, yếu ớt, lười nhác, bẩn thỉu

- Thái độ của Dế Mèn: Coi thường, khinh khi, nhìn bạn với cái nhìn trịch thượng

→ Ích kỉ, hẹp hòi, ngạo mạn, lạnh lùng trước hoàn cảnh khốn khó của đồng loại

* Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt.

- Diễn biến hành động và tâm lí của Dế Mèn:

+ Lúc đầu thì huênh hoang trước Dế Choắt

+ Hát véo von, xấc xược… với chị Cốc

+ Sau đó chui tọt vào hang vắt chân chữ ngũ, nằm khểnh yên trí đắc ý

+ Khi Dế choắt bị Cốc mổ thì nằm im thin thít, khi Cốc bay đi rồi mới dám mon men

bò ra khỏi hang

→Hèn nhát, tham sống sợ chết, bỏ mặc bạn bè, không dám nhận lỗi

- Đó không dũng cảm mà là sự liều lĩnh, ngông cuồng thiếu suy nghĩ: vì nó sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng cho Dế Choắt

- Dế Mèn bỏ mặc bạn bẻ trong cơn nguy hiểm…hèn nhát, không dám nhận lỗi

c Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.

- Hậu quả: Gây ra cái chết thảm thương cho Dế Choắt (Kẻ phải trực tiếp chịu hậu quả của trò đùa này là Dế Choắt)

- Với Dế Mèn:

+ Mất bạn láng giềng

+ Bị Dế Choắt dạy cho bài học nhớ đời

+ Suốt đời phải ân hận vì lỗi lầm của mình gây ra

- Tâm trạng của Dế Mèn:

+ Dế Mèn thể hiện ân hận, hối lỗi

+ Nâng đầu Dế Choắt vừa thương, vừa ăn năn hối hận

+ Chôn xác Dế Choắt vào bụi cỏ um tùm

 Nhận xét:

- Nghệ thuật

+ Miêu tả tâm lí nhân vật sinh động, hợp lí

+ Việc tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất, cho Dế Mèn tự kể lại câu chuyện của mình

đã khiến câu chuyện trở nên chân thực, khách quan, nhân vật có thể bộc lộ rõ nhất tâm trạng, cảm xúc của mình khi trải qua

- Đặc điểm nhân vật Dế Mèn: vẻ đẹp ngoại hình của chàng dế mới lớn nhưng tính nết

còn kiêu căng, xốc nổi, sau một lần ngỗ nghịch dại dột đáng ân hận suốt đời đã rút ra bài học đầu tiên cho chính mình

1.2.2 Nhân vật Dế Choắt

- Về ngoại hình của Dế Choắt: Chú dế này có dáng người gầy gò, dày lêu nghêu “như

một gã nghiện thuốc phiện”, “ngắn củn đến giữa lưng”, hở cả mạng sườn “như người cởi trần mặc áo gi-lê”.

- Về sức khỏe và cuộc sống của Dế Choắt:

+ Dế Choắt quả vừa gầy lại ốm yếu, chậm phát triển, lại thêm vẻ xấu xí của đôi càng

“bè bè, nặng nề”, râu ria ngắn cũn, cụt còn có một mẩu, dưới con mắt của Dế Mèn,

Dế Choắt lúc nào cũng ngẩn ngẩn ngơ ngơ

+ Hang của Dế Choắt không được sâu như những chú dế khác

-Về tính cách của Dế Choắt: hiền lành, cam phận, lễ phép tôn trọng mọi người

- Cảm nhận về bài học mà Dế Choắt dành cho Dế Mèn:

+ Dế Choắt đã thiệt mạng một cách oan uổng, cái chết của Dế Choắt đã giúp cho DếMèn nhận ra được bài học nhớ đời

+ Dế Choắt có tấm lòng vị tha, nhân hậu

là nguyên nhân để Dế Mèn thay đổi suy nghĩ để sống tốt hơn

1.3 Đánh giá khái quát

2 Định hướng phân tích

Nhắc đến Tô Hoài là nhắc đến một nhà văn có những đóng góp to lớn cho văn học Việt Nam Tác phẩm “Dế Mèn phiêu lưu kí” là một truyện đồng thoại đặc sắc khẳng định vị trí của nhà văn trong lòng bạn đọc trong và ngoài nước, tác phẩm được dịch ra

hơn 40 thứ tiếng khác nhau Bằng cách quan sát, cái nhìn tinh tế về loài vật, kết hợp với

những nhận xét thông minh, hóm hỉnh, nhà văn đã lôi cuốn các em vào thế giới loài vật

bé nhỏ gần gũi, hấp dẫn và kì thú Đọc văn bản “Bài học đường đời đầu tiên”, trích

chương I của tác phẩm, chúng ta được đến với một Dế Mèn với vẻ ngoài cường tráng, khỏe mạnh nhưng tính tình còn kiêu căng, xốc nổi; một Dế Choắt ốm yếu nhưng hiền lành, vị tha, nhân hậu Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn mang ý nghĩ vô cùng sâusắc!

Văn bản “Bài học đường đời đầu tiên” là đoạn trích ở đầu tác phẩm “Dế Mèn phiêu lưu kí” của nhà văn Tô Hoài Đoạn trích khắc họa nổi bật nhân vật Dế Mèn với vẻ đẹp ngoại hình của chàng dế mới lớn nhưng tính nết còn kiêu căng, xốc nổi, sau một lần ngỗnghịch dại dột đáng ân hận suốt đời đã rút ra bài học đầu tiên cho chính mình

Ngay đầu đoạn trích, hình ảnh Dế Mèn hiện lên vô cùng sống động qua bức chân dung tự họa của mình Nhà văn Tô Hoài với đôi mắt quan sắt tỉ mỉ, tinh tế, từ ngữ

chính xác, giọng văn sôi nổi, những chi tiết thể hiện ngoại hình, hành động, ngôn ngữ

và tâm trạng của nhân vật Dế Mèn được hiện lên rõ nét Chân dung Dế Mèn rất sống

động: “đôi càng mẫm bóng, vuốt cứng, nhọn hoắt, cánh dài, răng đen nhánh, râu dài

uốn cong” tất cả toát lên vẻ “ rất đỗi hùng dũng” Với những tính từ gợi hình gợi tả

“mẫm bóng, nhọn hoắt, bóng mỡ, đen nhánh ”, Tô Hoài đã tái hiện chân chung của

một chàng dế thanh niên thật đẹp, vẻ đẹp cường tráng, khỏe mạnh

Cùng với vẻ đẹp ngoại hình, chàng Dế Mèn còn tự miêu tả hành động của mình

đầy tự hào: “nhai ngoàm ngoạm”, ““đi đứng oai vệ”, “quát mấy chị Cào Cào ngụ

ngoài đầu bờ; thỉnh thoảng, ngứa chân đá một cái, ghẹo anh Gọng Vó lấm láp vừa ngơ ngác dưới đầm lên” Tác giả dùng một loạt từ láy “phanh phách, ngoàm ngoạp, dún dẩy” cùng với hình ảnh so sánh “co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ y như

có nhát dao vừa lia qua” Nhân vật Dế Mèn được hiện lên cụ thể, sinh động, nhấn mạnh

vẻ đẹp cường tráng, mạnh mẽ, đầy sức sống của tuổi trẻ ở Dế Mèn Qua đó, Dế Mènbộc lộ niềm tự hào về chính mình

Từ cách Dế Mèn nhìn nhận về vẻ bề ngoài, hành động của mình, nhà văn đã khắc họatâm trạng, tính cách của Dế Mèn Đó là tâm lí hãnh hiện, tự hào, luôn cho là mình đẹp,cường tráng và giỏi giang nhất của chàng dế mới lớn Sự ảo tưởng ngông cuồng của Dế

Mèn lại càng được đẩy lên cao khi bản thân tự cho mình là “một tay ghê gớm, có thể

sắp đứng đầu thiên hạ rồi” Tuy Dế Mèn là một chàng thanh niên trẻ trung, yêu đời, tự

tin nhưng vì tự tin quá mức về vẻ bề ngoài và sức mạnh của mình dẫn đến kiêu căng, tựphụ, hống hách, cậy sức bắt nạt kẻ yếu

Câu chuyện với những diễn biến bất ngờ, kịch tính, Tô Hoài đã khắc họa sinh động

những biến đổi tâm lí của Dế Mèn Văn bản kể lại một trải nghiệm đau lòng của Dế

Mèn Đó là việc Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết thương tâm của Dế Choắt.

Sự việc bắt đầu từ thái độ của Dế Mèn với Dế Choắt và bà con hàng xóm: Coi

thường, khinh khi, nhìn bạn với cái nhìn trịch thượng Sự việc trêu chị Cốc dẫn đến cáichết cho Dế Choắt đã cho thấy Dế Mèn ích kỉ, hẹp hòi, ngạo mạn, lạnh lùng trước hoàncảnh khốn khó của đồng loại Điều đó thể hiện qua cách Dế Mèn gọi bạn bằng cái tên

giễu cợt “Dế Choắt”; xưng hô trịch thượng: “chú mày”- “ta” Đặc biệt cách Dế Mèn nhìn về Dế Choắt đầy chế nhạo về ngoại hình của Dế Choắt “như gã nghiện thuốc

phiện”, “cánh ngắn ngủn, râu một mẩu, mặt mũi ngẩn ngơ”, “hôi như cú mèo” Dế

Mèn còn chê bai tính cách, sinh hoạt của Dế Choắt thì “dại dột”, “có lớn mà không có

khôn”, “ăn ở bẩn thỉu, lôi thôi” Rồi khi Dế Choắt ngỏ lời mong muốn được giúp đỡ thì

Dế Mèn thẳng thừng từ chối, thậm chí còn miệt thị Dế Choắt: hôi hám…Thật đáng buồn khi thấy Dế Mèn nhìn Dế Choắt, người bạn yếu đuối, tội nghiệp không phải bằng con

mắt đồng cảm mà trái lại là cái nhìn chê bai, coi thường người khác Với Dế Mèn, DếChoắt xấu xí, yếu ớt, lười nhác, bẩn thỉu Với ngôn ngữ kể chuyện kết hợp miêu tả, Tô

Hoài làm nổi bật điểm hạn chế trong tính cách của Dế Mèn Đó là thói ích kỉ, hẹp hòi, ngạo mạn, lạnh lùng trước hoàn cảnh khốn khó của đồng loại.

Theo lời kể của Dế Mèn, người đọc chứng kiến trải nghiệm đau lòng Hành độngnông nổi của Dế Mèn: trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt Nhà văn tái hiện tinh

tế diễn biến hành động và tâm lí của Dế Mèn Lúc đầu thì huênh hoang trước Dế

Choắt; hát véo von, xấc xược… với chị Cốc; sau đó “chui tọt vào hang vắt chân chữngũ, nằm khểnh” yên trí đắc ý Khi Dế Choắt bị Cốc mổ thì nằm im thin thít, khi Cốcbay đi rồi mới dám mon men bò ra khỏi hang Dế Mèn là kẻ hèn nhát, tham sống sợchết, bỏ mặc bạn bè, không dám nhận lỗi Đó không dũng cảm mà là sự liều lĩnh, ngôngcuồng thiếu suy nghĩ Vì nó sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng cho Dế Choắt Dế Mèn

thậm chí còn bỏ mặc bạn bẻ trong cơn nguy hiểm Dế Mèn thật hèn nhát, không dámnhận lỗi

Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gây ra cái chết thảm thương cho Dế

Choắt, Dế Mèn phải trực tiếp gánh hậu quả mất bạn láng giềng và được Dế Choắt dạycho bài học nhớ đời, suốt đời phải ân hận vì lỗi lầm của mình gây ra Tâm trạng của DếMèn được nhà văn khắc họa qua nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sinh động, hợp lí

Dế Mèn thể hiện ân hận, hối lỗi “nâng đầu Dế Choắt vừa thương, vừa ăn năn hối hận”,

“chôn xác Dế Choắt vào bụi cỏ um tùm” Sự thay đổi đó bất ngờ song hợp lý bởi cái

chết của Dế Choắt đã tác động mạnh mẽ tới suy nghĩ của Dế Mèn, vì Dế Mèn sốc nổisong không ác ý Ở đây, Dế Mèn có sự biến đổi tâm lý: từ thái độ kiêu ngạo, hống háchsang ăn năn, hối hận Sự hối hận của Dế mèn là cần thiết vì kẻ biết lỗi sẽ tránh được lỗi Mỗi người sẽ có những suy ngẫm sau câu chuyện của Dế Mèn Dế Mèn có đángđược tha thứ hay không? Chúng ta cũng có thể tha thứ vì tình cảm của Dế Mèn rất chânthành Cuối truyện là hình ảnh Dế Mèn cay đắng vì lỗi lầm của mình, xót thương DếChoắt, mong Dế Choắt sống lại, nghĩ đến việc thay đổi cách sống của mình Bài họcđường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra sau cái chết của Dế Choắt: Thói ngông cuồng củamình, trêu đùa, khinh thường người khác, thoả mãn niềm vui cho mình đã gây ra hậuquả khôn lường, phải ân hận suốt đời Bài học này còn có ý nghĩa cho mọi người, nhất

là tuổi mới lớn Đó là cách ứng xử, sống khiêm tốn, biết tôn trọng người khác, phải biếtsống giàu tình thân ái, chan hòa

Như vậy, nhân vật Dế Mèn đã được nhà văn khắc họa thật gần gũi, sinh động Việctác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất, cho Dế Mèn tự kể lại câu chuyện của mình đã khiếncâu chuyện trở nên chân thực, khách quan, nhân vật có thể bộc lộ rõ nhất tâm trạng, cảmxúc của mình khi trải qua Từ đó, Dế Mèn để lại ấn tượng vẻ đẹp ngoại hình của chàng

dế mới lớn nhưng tính nết còn kiêu căng, xốc nổi, sau một lần ngỗ nghịch dại dột đáng

ân hận suốt đời đã rút ra bài học đầu tiên cho chính mình

Bên cạnh nhân vật Dế Mèn, văn bản còn xuất hiện nhiều nhân vật khác Mỗi nhân vậtmang một vẻ đẹp riêng biệt như các chị cào cào với khuôn mặt trái xoan, chị Cốc đanh

đá, gớm giếc Nhưng xúc động nhất phải kể đến nhân vật Dế Choắt Đối lập với Dế

Mèn, về ngoại hình của Dế Choắt dáng người gầy gò, dày lêu nghêu “như một gã

nghiện thuốc phiện”, mặc dù đã tới tuổi thanh niên nhưng cánh vẫn chưa dài, “ngắn củn đến giữa lưng”, hở cả mạng sườn “như người cởi trần mặc áo gi-lê” Ngoại hình ấy

phản ánh sức khỏe và cuộc sống của Dế Choắt Dế Choắt quả vừa gầy lại ốm yếu, chậm phát triển, lại đôi càng “bè bè, nặng nề”, râu ria ngắn cũn, cụt còn có một mẩu.

Dưới con mắt của Dế Mèn, Dế Choắt lúc nào cũng ngẩn ngẩn ngơ ngơ Hang của DếChoắt không được sâu như những chú dế khác, chính bởi chú ốm yếu quá, sao có sứckhỏe để đào được một cái hang sâu.

Nhưng, đối lập với vẻ bề ngoài, tâm hồn Dế Choắt lại trong sáng, sâu sắc, và đầy caothượng Dù cho Dế Mèn có chê bai, trách cứ hay rủa cho vui miệng thì Dế Choắt cũngđành chịu, chỉ đành than thở sức mình hèn kém Quả thật ta thấy chú Dế Choắt nàyđáng thương và tội nghiệp làm sao!

Người đọc xúc động nghẹn lòng trước cái chết đau đớn và bất ngờ của Dế Choắt

Và mỗi người bỗng thấm thía trước bài học mà Dế Choắt dành cho Dế Mèn Trong lúcthoi thóp hơi thở cuối cùng, Dế Choắt không hề trách móc Dế Mèn, ngược lại chỉ chấpnhận sự ốm yếu của mình, đưa ra lời khuyên cho Dế Mèn, để Dế Mèn tránh được hậuquả về sau Dế Choắt có tấm lòng vị tha, nhân hậu

Sự xuất hiện của nhân vật Dế Choắt là vô cùng đặc sắc Tô Hoài đã tạo tìnhhuống cho câu chuyện, diễn tả tinh tế tâm lí nhân vật Dế Mèn Từ một chú dế hunghăng, kiêu căng, không coi ai ra gì, Dế Mèn đã nhận ra được bài học thấm thía sau cáichết của Dế Choắt Sự xuất hiện của Dế Choắt vừa làm rõ bản tính của Dế Mèn, lại vừagiúp cho Dế Mèn nhận ra được thói xấu của mình, Dế Choắt cũng chính là nguyên nhân

để Dế Mèn thay đổi suy nghĩ để sống tốt hơn

Văn bản “Bài học đường đời đầu tiên” là một đoạn trích đặc sắc tiêu biểu của

thể loại truyện đồng thoại Nhà văn Tô Hoài đã thành công với cách xây dựng thế giới

con vật nhỏ bé theo lối nhân hóa, với óc quan sát tinh tế, giọng văn hấp dẫn, kể chuyệnkết hợp với miêu tả sống động Tác giả xây dựng hình tượng nhân vật Dế Mèn gần gũivới trẻ thơ, miêu tả loài vật chính xác, sinh động; lựa chọn ngôi kể, lời văn giàu hìnhảnh, cảm xúc, sử dụng nhiều phép tu từ đặc sắc Văn bản ấn tượng với vẻ đẹp cườngtráng của Dế Mèn Dế Mèn kiêu căng, xốc nổi gây ra cái chết của Dế Choắt Dế Mènhối hận và rút ra bài học cho mình Văn bản giúp mỗi chúng ta tự rút ra cho mình nhữngbài học ý nghĩa, giàu tình nhân văn Bài học về lối sống thân ái, chan hòa; yêu thươnggiúp đỡ bạn bè; cách ứng xử lễ độ, khiêm nhường; sự tự chủ; ăn năn hối lỗi trước cử chỉsai lầm

IV LUYỆN ĐỀ

*TRẮC NGHIỆM:

Câu 1: Đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên được trích từ tác phẩm nào?

A Đất rừng phương Nam.

B Dế Mèn phiêu lưu kí

C Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng

D Những năm tháng cuộc đời

Câu 2: Đoạn trích nằm ở phần nào của tác phẩm?

B Chị Cốc.

C Dế Choắt

D Tác giả

Câu 6: Tác giả đã khắc họa vẻ ngoài của Dế Mèn như thế nào?

A Ốm yếu, gầy gò và xanh xao

B Khỏe mạnh, cường tráng và đẹp đẽ

C Mập mạp, xấu xí và thô kệch

D Thân hình bình thường như bao con dế khác

Câu 7: Tính cách của Dế Mèn trong đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên như thế nào?

A Hiền lành, tốt bụng và thích giúp đỡ người khác

B Khiêm tốn, đối xử hòa nhã với tất cả các con vật chung quanh,

C Hung hăng, kiêu ngạo, xem thường các con vật khác

D Hiền lành và ngại va chạm với mọi người. 

Câu 8: Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra được qua cái chết của Dế Choắt là

gì?

A Không nên trêu ghẹo những con vật khác, nhất là họ hàng nhà Cốc

B Nếu có ai nhờ mình giúp đỡ thì phải nhiệt tâm thực hiện, nếu không có ngày mìnhcần thì sẽ không có ai giúp đỡ

C Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũngmang vạ vào thân

*THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU:

*GV hướng dẫn HS thực hành các đề đọc hiểu về văn bản: ““Bài học đường đời đầu

tiên” (trích Dế Mèn phiêu lưu kí của Tô Hoài)

 ĐỀ ĐỌC HIỂU SỐ 1:

Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi:

“ Thỉnh thoảng, muốn thử sự lợi hại của những chiếc vuốt, tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ Những ngọn cỏ gẫy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua Đôi cánh tôi, trước kia ngắn hủn hoẳn bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi.Mỗi khi tôi vũ lên, đã nghe thấy tiếng phành phạch giòn giã Lúc tôi đi bách bộ thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn Đầu tôi to ra

và nổi từng tảng, rất bướng Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc Sợi râu tôi dài và uốn cong một vẻ rất đỗi hùng dũng Tôi lấy làm hãnh diện với bà con về cặp râu ấy lắm Cứ chốc tôi lại trịnh trọng và khoan thai đưa cả hai chân lên vuốt râu”

(Dế Mèn phiêu lưu kí, Tô Hoài)

Câu 1: Xác định các phương thức biểu đạt có trong đoạn văn trên?

Câu 2: Tìm trong đoạn văn 5 danh từ, 5 động từ để khắc họa nhân vật?

Câu 3: Chỉ ra ngôi kể và tác dụng của được sử dụng ở đoạn văn ?

Câu 4: Tự tin là cần thiết, nhưng tự cao tự đại sẽ gây hại Em có đồng ý với ý kiến đó

không? Vì sao?

Gợi ý làm bài Câu 1: Các phương thức biểu đạt có trong đoạn văn trên: tự sự, miêu tả, biểu cảm Câu 2: trong đoạn văn 5 danh từ, 5 động từ để khắc họa nhân vật là:

- 5 danh từ : vuốt, đôi cánh, cái đầu, hàm răng, sợi râu

- 5 động từ: đạp, vũ (múa), đi (bách bộ), nhai, vuốt

Câu 3:

- Ngôi kể của được sử dụng ở đoạn văn là: Ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng “Tôi”

- Tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất của đoạn văn:

+ Tác giả để Dế Mèn tự kể về nét đẹp ngoại hình của mình khiến câu chuyện trở nênchân thực, khách quan, nhân vật có thể bộc lộ rõ nhất tâm trạng, cảm xúc Từ đó cho

thấy Dế Mèn luôn tự hào về mình với vẻ đẹp khỏe mạnh, cường tráng của tuối mới lớn;nhưng kiêu căng, tự tin quá mức.

+ Việc lựa chọn phù hợp với thể loại truyện đồng thoại

Câu 4: Tự tin là cần thiết, nhưng tự cao tự đại sẽ gây hại cho mình và người khác Em

đồng ý với ý kiến đó

Vì:

+ Tự tin giúp mỗi người khẳng định điểm mạnh của mình, luôn thấy vui vẻ, yêu đời + Không nên quá tự tin trở thành tự cao tự đại là gây hại vì người ta dễ mắc sai lầm, dễsinh thói ngạo mạn, coi thường người khác, làm hạn chế khả năng học hỏi của bản thân

 ĐỀ ĐỌC HIỂU SỐ 2:

Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi:

“Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này:

- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh:

Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũngmang vạ vào mình đấy

Thế rồi Dế Choắt tắt thở Tôi thương lắm Vừa thương vừa ăn năn tội mình Giá tôikhông trêu chị Cốc thì đâu đến nỗi Choắt việc gì Cả tôi nữa, nếu không nhanh chân vàohang thì tôi cũng chết toi rồi

Tôi đem xác Dế Choắt đến chôn vào một vùng cỏ bùm tum Tôi đắp thành nấm mộ to.Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên”

(Dế Mèn phiêu lưu kí, Tô Hoài)

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn văn trên?

Câu 2 Trước khi tắt thở, Dế Choắt đã khuyên Dế Mèn điều gì? Qua đó, em nhận thấy

Dế Choắt có phẩm chất đáng quý nào?

Câu 3 Bài học đầu tiên mà Dế Mèn rút ra cho bản thân mình là bài học nào?

Câu 4.Từ trải nghiệm và bài học của Dế Mèn, nếu em cũng mắc phải lỗi lầm, bản thân

em cần có thái độ ra sao trước lỗi lầm mình?

Gợi ý:

Câu 1 Phương thức biểu đạt chính của đoạn văn trên là tự sự.

Câu 2 Trước khi tắt thở, Dế Choắt đã khuyên Dế Mèn: Ở đời mà có thói hung hăng bậy

bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy

Qua đó, em nhận thấy Dế Choắt có phẩm chất đáng quý: hiền lành, hiểu biết, vị tha,nhân hậu, cao thượng

Câu 3

- Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra sau cái chết của Dế Choắt: Thóingông cuồng của mình, trêu đùa, khinh thường người khác, thoả mãn niềm vuicho mình đã gây ra hậu quả khôn lường, phải ân hận suốt đời

Câu 4.Từ trải nghiệm và bài học của Dế Mèn, nếu em cũng mắc phải lỗi lầm, bản thân

em cần có thái độ :

- Thẳng thắn nhận khuyết điểm, và cố gắng sửa chữa khuyết điểm, hoàn thiện nhâncách lối sống

- Biết ân hận, có thái độ thành khẩn để xin lỗi.

- Luôn sống khiêm tốn, học cách cư xử đúng mực, chan hòa với mọi người.

BUỔI 2:

 Văn bản 2: GIỌT SƯƠNG ĐÊM (Trần Đức Tiến)

I TÁC GIẢ TRẦN ĐỨC TIẾN

- Sinh năm 1953, quê quán ở làng Cao Đà, xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

- Ông là Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu từ năm 1998 đến 2007

- Trần Đức Tiến viết nhiều tác phẩm dành cho thiếu nhi với văn phong tinh tế, hồn nhiên bởi nhà văn viết truyện với tâm thế của một đứa trẻ

Một số sáng tác cho thiếu nhi: Vương quốc vắng nụ cười (tập truyện thiếu nhi, 1993);

Dế mùa thu (tập truyện thiếu nhi, 1997); Xóm Bờ Giậu (tập truyện thiếu nhi 2018 - tái bản năm 2020); …

II VĂN BẢN: “GIỌT SƯƠNG ĐÊM”

1 Xuất xứ: Trích trong tập truyện Xóm Bờ Giậu.

2 Thể loại, ngôi kể, nhân vật

- Thể loại: truyện đồng thoại

trúng cổ làm Bọ Dừa tỉnh ngủ, không thể chợp mắt vì nhớ quê Sáng hôm sau, sau khi

kể cho Thằn Lằn nghe về một đêm mất ngủ của mình, Bọ Dừa khoác ba lô hành lí lên vai, chào tạm biệt Thằn Lằn để về quê.Thằn Lằn đến nhà cụ giáo Cóc kể cho cụ nghe câu chuyện vị khách Bò Dừa mất ngủ

4 Bố cục văn bản: Chia làm 3 đoạn:

- Đoạn 1 (Từ đầu đến “làm nghề buôn”): Người khách trọ xin ngủ nhờ

- Đoạn 2 (Tiếp theo đến “Thằn Lằn gật gù”): Cuộc trò chuyện giữa Thằn Lằn và cụ giáoCóc

- Đoạn 3 (Đoạn còn lại): Giọt sương đêm đã khiến Bọ Dừa thức tỉnh và trở về quê

5 Đặc sắc về nội dung và nghệ thuật:

*Nghệ thuật:

Truyện đồng thoại nhân cách hóa các loài vật kết hợp các biện pháp tu từ so sánh, liệt

kê, điệp từ

- Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, đặc sắc

- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình

*Nội dung:

- Qua câu chuyện của những loài vật và đặc biệt là Bọ Dừa, tác giả vừa khắc họa thành công những đặc trưng của loài vật vừa thể hiện lời nhắc nhở con người đừng vì cuộc sống xô bồ mà quên mất quê hương mình.

III ĐỊNH HƯỚNG PHÂN TÍCH VĂN BẢN

1 Dàn ý:

1.1 Nêu vấn đề:

- Giới thiệu tác giả Trần Đức Tiến và tập truyện “Xóm Bờ Giậu”

- Giới thiệu văn bản SGK, khái quát nội dung và nghệ thuật của văn bản

- Thời gian: Trời chạng vạng tối

- Lời nói của Bọ Dừa nói với Thằn Lằn:

+ Xin chào Bác làm ơn chỉ giùm tôi một chỗ trọ trong xóm.

+ Tôi chỉ cần một chỗ trọ xoàng xĩnh.

+ Tôi ngủ tạm dưới vòm trúc kia cũng ổn.

Nhận xét:

- Lời nói khiêm tốn, nhã nhặn

- Là nhà buôn nhưng không cần chỗ nghỉ ngơi cao sang

→Bọ Dừa là người giản dị, khiêm tốn.

b Sự tác động của giọt sương đêm đến quyết định của Bọ Dừa

- Cảnh đêm sương: Bọ Dừa cảm nhận từng sự chuyển động trong đêm

+ Trời nhiều mây

+ Sương rơi lần trong tiếng thở dài của gió

+ Lá cây xào xạc

+ Côn trùng trong lòng đất rỉ rả mãi điệu buồn

 Tắc Kè khuya khoắt gọi cửa

 Nghe thấy cả tiếng Ốc Sên nhẹ nhàng trườn qua chiếc lá rụng

- Quyết định trở về quê hương của Bọ Dừa:

+ Nguyên nhân: Một giọt sương rơi trúng cổ ông khách rớt xuống khiến Bọ Dừa rùngmình, tỉnh hẳn

+ Cả đêm đó Bọ Dừa chẳng chợp mắt được nhưng lại rất hài lòng → Cảm thấy biết

ơn vì điều đó

+ Giọt sương khiến Bọ Dừa sực nhớ quê nhà Bao nhiêu năm biền biệt đi xa, mải làm

ăn mà Bọ Dừa quên mất quê hương

+ Quyết định trở về quê hương

→ Nghệ thuật: Nhân hóa

→ Giọt sương đó trong trẻo như sự thức tỉnh đối với Bọ Dừa, khiến Bọ Dừa trở vềvới bản thể, nhớ về quê hương

➩ Ý nghĩa của câu chuyện: Tác phẩm nhắc nhở con người đừng vì cuộc sống làm ăn

xô bồ mà quên đi quê hương của mình

1.2.2 Các nhân vật khác

a Nhân vật Thằn Lằn.

- Thằn Lằn rất gần gũi, chân tình và chu đáo:

+ Thừa nhận sự nghèo khó của xóm mình – xóm Bờ Giậu: Chỗ nghỉ xoàng xĩnh cũngkhông có chứ đừng nói khách sạn với nhà nghỉ

+ Mời ông khách (Bọ Dừa) vào nhà mình nghỉ dù nhà Thằn Lằn chỉ là một cái bìnhtrật trội

+ Chạy đến báo cáo với trưởng thôn là cụ giáo Cóc về sự việc vừa xảy ra → Rất tôntrọng người có vai vế trong xóm

+ Đồng cảm với tâm trạng của Bọ Dừa: nhìn theo ngơ ngẩn khi Bọ Dừa ra đi

b Nhân vật cụ giáo Cóc

- Là vị trưởng thôn rất am hiểu về thế giới xung quanh

Khi giải thích cho Thằn Lằn nghe, cụ Cóc đã liệt kê rất nhiều tên tuổi của họ cánh

cứng: Bọ Dừa, Bọ Ngà, Cánh Cam, Xiến Tóc….Anh sống trên cây Anh đào hang

dưới đất Anh lặn xuống nước sâu Anh béo tốt nhẵn nhụi Anh gầy còm mảnh mai, Anh trọc đầu không râu Anh ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo Anh hiền lành nhút nhát Anh ngổ ngáo mọc sừng.

- Là người có nội tâm sâu sắc

Cụ hiểu rằng giọt sương đêm có ý nghĩa thức tỉnh nổi nhớ quê trong sâu thẳm tâm hồn

Bọ Dừa cũng như tất cả mọi loài Câu nói ngắn gọn của cụ “Có khi người ta thứctrắng đêm chỉ vì một giọt sương” có ý nghĩa sâu sắc: vì một giọt sương đã khiếnngười ta thức trắng đêm, vì một kỉ niệm trong quá khứ ùa về khiến Bọ Dừa sực tỉnh,giật mình, suy nghĩ về những điều đã bỏ quên từ lâu, đó chính là nỗi nhớ quê nhà

I.3 Đánh giá khái quát

*Nghệ thuật:

Truyện đồng thoại nhân cách hóa các loài vật kết hợp các biện pháp tu từ so sánh, liệt

kê, điệp từ

- Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, đặc sắc

- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình

*Nội dung:

- Qua câu chuyện của những loài vật và đặc biệt là Bọ Dừa, tác giả vừa khắc họa thànhcông những đặc trưng của loài vật vừa thể hiện lời nhắc nhở con người đừng vì cuộcsống xô bồ mà quên mất quê hương mình.

T p truy n đ ng tho i “Xóm B Gi u” là m t trong nh ng tác ph m tiêu bi u c aập tính của các loài vật ồn nhiên như ại của nhà văn gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc bởi tài quan ời đọc bởi tài quan ập tính của các loài vật ột nhà văn có rất nhiều sáng ững đặc điểm về ngoại hình, tập tính của các loài vật ẩm tiêu biểu của ểm về ngoại hình, tập tính của các loài vật ủa nhà văn gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc bởi tài quan

Tr n Đ c Ti n v i 25 truy n đ ng tho i vi t v các nhân v t chính là loài v t, ần Đức Tiến là nói đến một nhà văn có rất nhiều sáng ức Tiến là nói đến một nhà văn có rất nhiều sáng ới văn phong tinh tế mà hồn nhiên như ồn nhiên như ại của nhà văn gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc bởi tài quan ều sáng ập tính của các loài vật ập tính của các loài vật

đ v t có suy nghĩ, tình c m, hành đ ng s ng đ ng, ng nghĩnh mà sâu s c Văn ồn nhiên như ập tính của các loài vật ảng ột nhà văn có rất nhiều sáng ống động, ngộ nghĩnh mà sâu sắc Văn ột nhà văn có rất nhiều sáng ột nhà văn có rất nhiều sáng

b n “ảng Gi t s ọt sương đêm ương đêm ng đêm” trích trong t p truy n “Xóm B Gi u” Văn b n xoay ập tính của các loài vật ời đọc bởi tài quan ập tính của các loài vật ảng

quanh m t tr i nghi m c a nhân v t mang tên B D a t i xóm B Gi u, đ t đó ột nhà văn có rất nhiều sáng ảng ủa nhà văn gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc bởi tài quan ập tính của các loài vật ọc bởi tài quan ừa tại xóm Bờ Giậu, để từ đó ại của nhà văn gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc bởi tài quan ời đọc bởi tài quan ập tính của các loài vật ểm về ngoại hình, tập tính của các loài vật ừa tại xóm Bờ Giậu, để từ đó đem đ n cho ngư ời đọc bởi tài quan ọc bởi tài quan i đ c nh ng suy nghĩ sâu xa v tình yêu quê hững đặc điểm về ngoại hình, tập tính của các loài vật ều sáng ư ơng ng

Văn bản “Giọt sương đêm” kể về cuộc ghé thăm của Bọ Dừa vốn là một lái buôn từmột nơi khác đến xóm Bờ Giậu khi trời đã chạng vạng tối để tìm một chỗ trọ nghỉ quađêm Bọ Dừa đã được cư dân ở xóm Bờ Giậu đón tiếp chân tình Một đêm ngủ lại xóm

Bờ Giậu – một xóm nhỏ heo hút, rất đỗi bình dị, được ngủ ngoài trời dưới vòm trúc,được lắng nghe bao âm thanh quen thuộc gợi lại kí ức ấu thơ đã đem đến cho Bọ Dừamột trải nghiệm sâu sắc, để rồi Bọ Dừa không đi tiếp, cũng không ở lại xóm Bờ Giậu

mà quyết định về thăm quê hương Vậy đêm hôm đó ở lại xóm Bờ Giậu xảy ra điều gìkhiến Bọ Dừa thay đổi quyết định ban đầu của mình? Ta sẽ cùng tìm hiểu

Trước hết, đọc văn bản, nhân vật Bọ Dừa hiện lên gây ấn tượng với người đọc bởi cách ứng xử lịch sự, khiêm tốn và tấm lòng với quê hương Bọ Dừa đến trọ

xóm Bờ Giậu khi trời đã chạng vạng tối đề hỏi tìm một chỗ trọ trong xóm Bọ Dừa hiệnlên qua miêu tả của nhà văn với cái bụng căng tròn, nhiều ngấn, râu ngắn Vị khách thậntrọng đáp xuống ngọn măng trúc ngoài cùng xóm Bờ Giậu, dùng lời nói lịch sự, nhã

nhặn để hỏi Thằn Lằn – cư dân xóm Bờ Giậu: “Xin chào Bác làm ơn chỉ giùm tôi một chỗ trọ trong xóm”, “Tôi chỉ cần một chỗ trọ xoàng xĩnh” Tuy là nhà buôn nhưng Bọ

Dừa tỏ ra là người giản dị, khiêm tốn, không đòi hỏi chỗ nghỉ ngơi cao sang Trước lờimời hiếu khách của Thằn Lằn vào nhà của Thằn Lằn – chiếc bình gốm vỡ lăn lóc dướichân giậu, vị khách Bọ Dừa giật mình sợ hãi bởi luôn ám ảnh với những căn nhà chật

hẹp, tối tăm, khó thở sau mấy lần bị bọn trẻ con bắt có làm đồ chơi Cuối cùng, sau một

hồi nói chuyện với Thằn Lằn, Bọ Dừa quyết định nghỉ tạm ở một nơi đơn giản: "Thôi, tôi ngủ tạm dưới vòm trúc kia cũng ổn.".

Vậy là đêm hôm đó, Bọ Dừa được đắm chìm trong quang cảnh về đêm tại một xóm nhỏ đầy yên bình, giản dị nhưng không kém phần sống động nơi làng quê.

Xóm Bờ Giậu gần gũi thân thuộc, mang trong mình hình bóng của bao làng quê yêudấu Bằng thủ pháp nhân hoá đặc trưng của truyện đồng thoại kết hợp với phép liệt kê,nhà văn đã quyện vào thiên nhiên để dẫn dắt người đọc phiêu lưu, khám phá cuộc sống

về đêm của những loài vật xóm Bờ Giậu Không gian về đêm yên tĩnh đến mức Bọ Dừa

cảm nhận rõ từng sự chuyển động trong đêm của thế giới xung quanh: tiếng lá cây xàoxạc, tiếng côn trùng rỉ rả trong lòng đất, Tắc Kè khuya khoắt gọi cửa, nghe thấy cả tiếng

Ốc Sên nhẹ nhàng trườn qua chiếc lá rụng và cả tiếng sương rơi lộp bộp lần trong tiếng

thở dài của gió Đặc biệt có “một giọt sương đã rơi xuống trúng cổ” khiến Bọ Dừa sực

nhớ quê nhà Những âm thanh, hình ảnh đó đã gợi nhắc về hình ảnh quê hương mà baolâu nay Bọ Dừa đã bỏ quên Hình ảnh giọt sương trong trẻo trong đêm đã thức tỉnh BọDừa, khiến Bọ Dừa trở về với chính mình, khiến vị khách nhận ra những điều quý giátrong cuộc sống mà mải chạy theo sự xô bồ ngày thường đã quên lãng đi Có lẽ đã rấtlâu rồi, Bọ Dừa mới lắng lòng để nghe bằng trái tim những âm thanh cuộc sống giản dị,thân thuộc mà trong lành đến thế, để rồi những âm thanh, hình ảnh nơi quê người gọiông về miền nhớ quê hương tuổi thơ Vì thế mà sáng hôm sau Bọ Dừa nói với Thằn Lằnthấy hài lòng về đêm qua mặc dù cả đêm thức trắng Để rồi sau một đêm thao thứckhông ngủ vì nhớ quê, ngay sáng hôm sau vị khách cùng hành lí sấp ngửa bay về quê.Phải chăng cái hài lòng của Bọ Dừa chính là cảm xúc tìm được lại chính mình, thấymay mắn vì nhận ra mình vẫn chưa quên đi quá khứ, quên đi quê hương

Viết về trải nghiệm của Bọ Dừa nơi xóm Bờ Giậu cùng với vô vàn những nhân vật làcác loài vật đáng yêu, sống động nhưng tác giả không đẩy câu chuyện rời xa nhịp sống hiện đại của con người Từ trải nghiệm của nhân vật Bọ Dừa sau một đêm nghỉ trọ lại

xóm Bờ Giậu để nhận ra nỗi nhớ quê hương, từ đó quyết định trở về thăm quê, nhà văn gửi gắm đến người đọc thông điệp có ỹ nghĩa sâu xa với chung mọi người: đôi khi

vì cuộc sống bận rộn khiến chúng ta quên đi những điều thân thuộc, gần gũi, quên đi quê hương của mình Vì vậy hãy biết trân trọng những giá trị của cuộc sống

Ngoài nhân vật Bọ Dừa, người đọc cũng rất ấn tượng với những nhân vật khác trong văn bản, đó là những cư dân của xóm Bờ Giậu: Thằn Lằn và cụ giáo Cóc.

Trước tiên, nhân vật Thằn Lằn xuất hiện ngay đầu văn bản, được miêu tả sống bên trong

“chiếc bình gốm vỡ lăn lóc dưới chân giậu”, “cặp mắt nhỏ sắc, thụt đầu vào rồi nhanh chóng tuồn ra cửa sau” Nhân vật Thằn Lằn gây ấn tượng bởi sự hiếu khách, thân thiện

và chu đáo khi hỏi han, tự nguyện cho vị khách Bọ Dừa ở nhờ (dù nhà mình chỉ là cáibình chật hẹp), nhanh nhẹn chạy đi báo tin cho trưởng thôn và ái ngại trước việc vịkhách Bọ Dừa không ngủ được Cuối văn bản, khi Bọ Dừa khoác ba lô hành lí lên

đường trở về thăm quê, “Thằn Lằn nhìn theo ngơ ngẩn hồi lâu” như đồng cảm với tâm

trạng nhớ quê của vị khách Còn nhân vật ông giáo Cóc – vị trưởng thôn đáng kính hiệnlên gây ấn tượng với người đọc bởi sự am hiểu về thế giới xung quanh Chẳng vậy màThằn Lằn rất kính nể cụ, có việc gì trong xóm là chạy tới báo cáo cụ Khi giải thích cho

Thằn Lằn nghe, cụ Cóc đã liệt kê rất nhiều tên tuổi của họ cánh cứng: “Bọ Dừa, Bọ Ngà, Cánh Cam, Xiến Tóc….Anh sống trên cây Anh đào hang dưới đất Anh lặn xuống nước sâu Anh béo tốt nhẵn nhụi Anh gầy còm mảnh mai, Anh trọc đầu không râu Anh ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo Anh hiền lành nhút nhát Anh ngổ ngáo mọc sừng.”

Nhờ có sự hiểu biết thông thái, cụ giáo Cóc có thể nhận ra ngay Bọ Dừa chỉ từ hìnhdáng được Thằn lằn cung cấp Ở cụ còn có sự thâm trầm, từng trải của một người già

Cụ hiểu rằng giọt sương đêm có ý nghĩa thức tỉnh nổi nhớ quê trong sâu thẳm tâm hồn

Bọ Dừa cũng như tất cả mọi loài Câu nói ngắn gọn của cụ “Có khi người ta thức trắng đêm chỉ vì một giọt sương” có ý nghĩa sâu sắc vì một giọt sương trong ngần đã gọi về

những kỉ niệm trong quá khứ để khiến con người ta phải thao thức, trằn trọc suy nghĩ vềnhững điều đã bỏ quên từ lâu, đó chính là nỗi nhớ quê nhà Là những câu chuyện đậmđặc chất hư cấu, nhà văn Trần Đức Tiến đã nhẹ nhàng thả thông điệp chính vào phầnkết mở của văn bản Ở kết thúc văn bản, câu chuyện ngỡ là về cuộc sống tự nhiên củacác loài vật khép lại để mở ra bất tận câu chuyện cuộc đời

Nhà văn Trần Đức Tiến luôn tâm niệm: “Có hai điều tôi luôn luôn nghĩ tới mỗi khi ngồi viết cho các em: Viết thế nào cho các em thích đọc và có những tác phẩm văn học được đọc từ lúc còn nhỏ sẽ đi theo người ta suốt đời.” Với văn bản “Giọt sương

đêm”, người đọc phần nào thấy được nhà văn đã thực sự quên tuổi để viết, ông viết với tâm thế hồn nhiên của một đứa trẻ, tạo nên những trang văn trong trẻo mà vẫn ý vị sâu sắc Văn bản lôi cuốn người đọc bằng nghệ thuật nhân hoá tài tình của tác giả kết hợp các biện pháp tu từ so sánh, liệt kê, điệp từ; ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình Thông qua các hình tượng nhân vật như Bọ Dừa, Thằn Lằn, cụ giáo Cóc, nhà văn Trần Đức Tiến mang đến cho các độc giả nhí bài học ý nghĩa về tình yêu quê hương, đạo lí

“Uống nước nhớ nguồn” cùng lời nhắc nhở chân thành đừng vì cuộc sống xô bồ mà

quên mất quê hương mình Không chỉ có vậy, văn bản “Giọt sương đêm” còn bồi đắp cho các độc giả nhí tình yêu với thiên nhiên, trân trọng những vẻ đẹp bình dị

dù là nhỏ bé quanh ta như: một vòm trúc, tiếng côn trùng, tiếng sương rơi, Bởi

thế giới này tươi đẹp hơn nhờ tình yêu thương và yêu thương là đó cũng là điều chúng

ta phải học suốt cuộc đời

Đọc “Giọt sương đêm” (Trần Đức Tiến), độc giả sẽ phần nào hiểu được tâm nguyện của một tác giả luôn mong muốn dành tặng cho tâm hồn trong sáng của con trẻ những tác phẩm văn chương đích thực Mỗi người hãy tự cảm nhận được ý nghĩa thông điệp mà truyện hướng tới

IV LUYỆN ĐỀ ĐỌC HIỂU

*GV hướng dẫn HS thực hành đề các đề đọc hiểu về văn bản “Giọt sương đêm” (TrầnĐức Tiến):

Đề bài 01: Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

“Đêm ấy ông khách - đích thị Bọ Dừa, cụ giáo thông thái chả bao giờ nói sai – ngủlại dưới vòm lá trúc thật Với ông, ngủ ngoài trời là chuyện bình thường Nhưng đêm naytrời nhiều mây Lá cây xào xạc Côn trùng trong lòng đất rỉ rả mãi một điệu buồn Ai nhưTắc Kè khuya khoắt đang gọi cửa Đêm ở Bờ Giậu thanh vắng đến nỗi nghe rõ cả tiếng

Ốc Sên đi làm về, nhẹ nhàng vén tà áo trườn qua chiếc lá rụng Nửa đêm, xíu chút nữa

Bọ Dừa thiếp đi thì sương bắt đầu rơi Lẫn trong tiếng thở dài của gió là tiếng rơi lộp độpcủa sương Thật bất ngờ, một giọt sương nhằm trúng cổ ông khách rớt xuống Bọ Dừarùng mình, tỉnh hẳn”

(SGK Ngữ văn 6, Chân trời sáng tạo, tập 1 - trang 92).

Câu 1 Xác định ngôi kể của đoạn trích

Câu 2 Theo đoạn trích, vì sao Bọ Dừa tỉnh ngủ trong đêm?

Câu 3 Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ nổi bật được sử dụng trong đoạn trích Câu 4 Nhớ lại và miêu tả một âm thanh hoặc hình ảnh mà em thấy ấn tượng nhất về

cuộc sống về đêm nơi em sinh sống mà em đã từng lắng nghe hoặc chứng kiến Lí giải lí

Theo đoạn trích, Bọ Dừa tỉnh ngủ trong đêm vì bị một giọt sương rơi xuống trúng cổ.

Câu 3:

- Biện pháp nhân hoá: Côn trùng – rỉ rả điệu buồn; Tắc Kè gọi cửa; Ốc Sên đi làm về,

vén tà áo ; gió thở dài; giọt sương nhằm trúng cổ ông khách rớt xuống; Bọ Dừa tỉnhngủ

- Biện pháp liệt kê: Liệt kê hàng loạt các hình ảnh, âm thanh cuộc sống nơi xóm BờGiậu khi đêm đến

(HS chỉ nêu 1 trong 02 biện pháp vẫn cho điểm tối đa)

- Tác dụng của các biện pháp tu từ:

+ Làm cho lời văn sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn, gợi hình, gợi cảm

+ Nhấn mạnh những hình ảnh, âm thanh sinh động của cuộc sống về đêm nơi xóm BờGiậu, nhấn mạnh vẻ đẹp thanh bình mà sống động nơi đây

+ Cho thấy tình yêu thiên nhiên, tài quan sát tỉ mỉ, tinh tế của người viết

Câu 4:

- HS có thể nêu một trong những hình ảnh/âm thanh mà bản thân thấy ấn tượng về

cuộc sống về đêm nơi mình sinh sống Có thể như: âm thanh tiếng rao của những ngườibán hàng rong; âm thanh tiếng chổi và tiếng xe đẩy rác của những cô chú lao công quétdọn đường phố; ; âm thanh tiếng mưa, tiếng côn trùng, tiếng gió thổi,…

- Lí do ấn tượng: Những âm thanh gần gũi, làm cho bản thân thêm yêu quý những

người lao động chân chính; thấy yêu vẻ đẹp cuộc sống hơn,…

Đề bài 02: Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

“Rồi ông kể lại cho Thằn Lằn nghe Chuyện mây, chuyện gió, chuyện Ốc Sên,chuyện Tắc Kè,… May nhờ có giọt sương lạnh toát rơi bộp xuống cổ, ông mới sực nhớquê nhà Không ngờ cái xóm nhỏ heo hút này lại giống cái xóm của ông thời thơ ấu đếnthế Bao nhiêu năm biền biệt đi xa, mải làm ăn, ông quên khuấy đi mất”

(SGK Ngữ văn 6, Chân trời sáng tạo, tập 1 - trang 92).

Câu 1 Xác định các phương thức biểu đạt của đoạn trích

Câu 2 Theo em, vì sao giọt sương lại làm cho Bọ Dừa quyết định về quê?

Câu 3 Chỉ ra và nêu tác dụng của trạng ngữ có trong đoạn trích

Câu 4 Rút ra thông điệp ý nghĩa nhất với em qua đoạn trích trên Lí giải thông điệp Gợi ý trả lời

Câu 1: Các phương thức biểu đạt : tự sự, miêu tả, biểu cảm.

Câu 2: Giọt sương làm Bọ Dừa quyết định về quê vì khi giọt sương lạnh toát rơi bộp

xuống cổ, ông sực nhớ quê nhà, bao nhiêu năm biền biệt đi xa, mải làm ăn, ông quênkhuấy đi mất

Câu 3:

- Trạng ngữ: “May nhờ có giọt sương lạnh toát rơi bộp xuống cổ” trong câu “May nhờ

có giọt sương lạnh toát rơi bộp xuống cổ, ông mới sực nhớ quê nhà”

 Bổ sung thông tin về nguyên nhân diễn ra sự việc

- Trạng ngữ: “Bao nhiêu năm biền biệt đi xa, mải làm ăn” trong câu “Bao nhiêu nămbiền biệt đi xa, mải làm ăn, ông quên khuấy đi mất”

 Bổ sung thông tin về thời gian diễn ra sự việc

Câu 4: Thông điệp ý nghĩa với bản thân: Trong cuộc sống, đừng vì bận rộn mà quên đi

những điều thân thuộc, gần gũi, quên mất quê hương mình Hãy biết trân trọng nhữnggiá trị của cuộc sống

Vì những điều xung quanh ta tuy gần gũi, quen thuộc nhưng đôi lúc ta không trân trọng,mải chạy theo những giá trị vật chất hào nhoáng Quê hương với những điều bình dị, gầngũi đã nuôi dưỡng tâm hồn ta từ thơ ấu, do đó cần phải trân trọng và biết ơn, luôn hướng

về

Ôn tập đọc kết nối chủ điềm:

VỪA NHẮM MẮT VỪA MỞ CỬA SỔ (Nguyễn Ngọc Thuần)

I TÁC GIẢ NGUYỄN NGỌC THUẦN

- Sinh năm 1972 quê ở Tân Thiện- Hàm Tân – Bình Thuận

- Là một nhà văn trẻ đầy triển vọng ở thể loại văn xuôi đương đại, là thành viên của Hộinhà văn Việt Nam

- Tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần được sáng tác bằng cái nhìn hồn nhiên và ngạc

nhiên của trẻ thơ, bằng những nắm bắt tinh tế, những phát hiện ngộ nghĩnh nhưng có sức gợi lớn Qua ngòi bút của Nguyễn Ngọc Thuần, thế giới quen thuộc bỗng hiện lên mới mẻ, tinh khôi nhý mới sinh thành

- Những trang viết cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần trong trẻo, thân thương, tươi sáng, ấm áp và đầy chất thơ.

I. VĂN BẢN “VỪA NHẮM MẮT VỪA MỞ CỬA SỔ”

1 Xuất xứ: Đoạn trích rút từ tập truyện: Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, xuất bản 2004.

2 Thể loại: truyện vừa

3 Phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả, biểu cảm.

4 Tóm tắt văn bản

Hàng ngày, người cha dẫn con ra vườn hoa với nhiều loại hoa và hai cha con cùng nhau tưới hoa Người cha đố con về tên các loài hoa, nhắm mắt ngửi hoa mà nói đúng tên hoa và cùng nhau chơi các trò trốn tìm Người con dần quen và hiểu rõ từng loài hoa trong vườn đến mức nhắm mắt, đống của sổ mà vẫn cảm nhận hương hoa đang lan tỏa như thế nào

5 Đặc sắc nội dung và nghệ thuật

- Thông qua những trải nghiệm của môt cậu bé với người bố của mình, văn bản đã mở

ra cho người đọc, đặc biệt là trẻ thơ một thế giới trong trẻo với những khám phá đầy bấtngờ

- Qua đó, nhà văn gửi gắm những thông điệp có ý nghĩa chung với mọi người:

+ Cần trân trọng, biết ơn tình cảm, tấm lòng của người khác dành cho mình

+ Hãy cảm nhận thế giới xung quanh ta bằng cả tâm hồn và tình yêu thương, ta sẽ phát hiện được những vẻ đẹp, những giá trị từ những điều bình dị nhất

III ĐỊNH HƯỚNG PHÂN TÍCH VĂN BẢN

1 Dàn ý:

1.1 Nêu vấn đề:

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Ngọc Thuần và truyện “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”.

- Giới thiệu văn bản SGK, khái quát giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật…

1.2 Giải quyết vấn đề

B1 Khái quát về văn bản

B2 Phân tích nội dung và nghệ thuật của văn bản

1.2.1 Những trải nghiệm của nhân vật “tôi” cùng bố

- Những trải nghiệm gắn với khu vườn:

+ Trò chơi nhắm mắt, sờ và đoán tên những bông hoa trong vườn.

+ Trò chơi trốn tìm, nhắm mắt để đoán khoảng cách

+ Cùng bố tiếp tục khám phá vẻ đẹp của khu vườn qua trò chơi nhắm mắt, ngửihương rồi đoán tên hoa

+ Nhân vật “tôi” chia sẻ bí mật với mọi người: “những bông hoa chính là người đưađường.”

- Câu chuyện về ý nghĩa của món quà

1.2.2 Bài học rút ra sau những trải nghiệm

- Trân trọng, yêu thương thế giới tự nhiên thân thuộc, gần gũi với chính mình (“nhữngbông hoa chính là người đưa đường”)

- Trân trọng, biết ơn những món quà người khác ban tặng cho mình, dù là món quàlớn hay nhỏ

1.3 Đánh giá vấn đề

* Nghệ thuật:

- Ngôi kể thứ nhất

- Kết hợp tự sự, miêu tả, biểu cảm.

- Ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, gần gũi, giàu cảm xúc

* Nội dung:

- Thông qua những trải nghiệm của môt cậu bé với người bố của mình, văn bản đã mở

ra cho người đọc, đặc biệt là trẻ thơ một thế giới trong trẻo với những khám phá đầybất ngờ

- Qua đó, nhà văn gửi gắm những thông điệp có ý nghĩa chung với mọi người:

+ Cần trân trọng, biết ơn tình cảm, tấm lòng của người khác dành cho mình

+ Cần mở rộng lòng mình, cảm nhận cuộc sống bằng cả tâm hồn và tình yêu thương,khi đó ta sẽ phát hiện được những vẻ đẹp, những giá trị từ những điều bình dị nhất

nhi “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” là sáng tác truyện thiếu nhi tiêu biểu của nhà văn

Nguyễn Ngọc Thuần ghi lại tuổi thơ của một cậu bé lên 10 với những mảnh ký ức ngây

ngô về gia đình, hàng xóm và những triết lý mà cậu tự đúc rút Văn bản Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ ở sách giáo khoa Ngữ văn 6 là đoạn trích tiêu biểu trong cuốn

truyện cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần, ghi lại những cảm nhận và cách nhìncủa cậu bé về thế giới xung quanh mình làm cho mỗi người lớn phải suy ngẫm

Văn bản Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ được kể theo ngôi thứ nhất, là câu

chuyện của một cậu bé kể lại những trải nghiệm của bản thân về khu vườn rộng lớn của nhà mình, ở nơi đó, cậu đã được bố hướng dẫn khám phá ra bao điều thú vị, muôn màu của cuộc sống Được nhìn và kể qua lăng kính tâm hồn của một cậu bé sống ở nông thôn nên những bài học rút ra từ truyện thật trong trẻo, khiến người lớn cũng phải chữnglại ngẫm ngợi Men theo lời kể của nhân vật “tôi”- một cậu bé đáng yêu, chúng ta sẽ biết được nhiều điều bí mật thú vị, từ những bài học và những suy nghĩ “ông cụ non” trong cái đầu mười tuổi của cậu

Mở đầu văn bản, nhân vật “tôi” kể lại những trải nghiệm thú vị cùng bố

Cậu kể về khu vườn rất rộng của nhà mình, nơi đây bố cậu đã dạy cậu những điều tuyệt vời nhất Tại mảnh vườn, người bố trồng rất nhiều loại hoa, rồi mỗi buổi chiều nhân vật

“tôi” lại được bố dẫn ra vườn hoa để tưới nước Cậu được bố làm cho đồ dùng tưới cây

từ chiếc thùng sơn hỏng rất vừa tay, còn có cả vòi sen gò từ hộp lon nữa Ra vườn, bố bảo cậu nhắm mắt, rồi hướng dẫn cậu chạm vào từng bông hoa và đoán tên Lúc đầu cậu toàn đoán sai, bố nói không sao cả, dần dần con sẽ đoán đúng, mà thật vậy, từng ngày rồi từng ngày, cậu đã đoán đúng tên từng bông hoa trong vườn Rồi hai bố con cùng nhau chơi trò chơi trốn tìm, đoán đò vật một cách vui vẻ Bố lại bày cậu tập đoán khoảng cách đến bông hoa, cậu thích chí mỗi khi đoán đúng, cậu đoán chính xác

khoảng cách đến nỗi chú Hùng hàng xóm phải thốt lên “Thật không thể tin nổi, cháu có con mắt thần” “Con mắt thần” đã thành điều bí mật của hai bố con Còn khu vườn trở

thành điều bí mật của cậu Bố lại nghĩ ra trò chơi khác, bày cho cậu đoán hoa bằng cảm nhận từ mũi, cho đến khi cậu nhận diện được tất cả mùi hương của các loại hoa trong

vườn, lần này “con mắt thần” nằm ngay mũi cậu Cứ thế, từ khu vườn nhà, cậu học

cách cảm nhận cuộc sống quanh mình, một khu vườn rộng lớn hơn, bí mật hơn, hương sắc cũng đa dạng hơn

Không chỉ bày những trò chơi thú vị giúp nhân vật “tôi” khám phá những đoá hoa trong vườn, người bố còn khéo léo dạy cho con trai về cách quý trọng những món quà trong cuộc sống Khi nhân vật “tôi” thắc mắc hỏi bố rằng tại sao bố

không thích ăn ổi mà vẫn đón nhận những trái ổi thằng Tý tặng một cách trân trọng,

người bố đáp: “Một món quà bao giờ cũng đẹp Khi ta nhận hay cho một món quà, ta

cũng đẹp lây vì món quà đó” Người bố trân trọng, nâng niu món quà của cu Tý vì Tý

luôn dành những trái ổi ngon nhất để dành tặng người bố, vì vậy dù không thích ăn ổi thì người bố vẫn ăn vì Tý Qua đó, bố muốn người con hiểu được rằng mỗi món quà đềuchất chứa tình cảm, tấm lòng của người cho nên món quà dù lớn hay nhỏ đều đẹp và có

ý nghĩa; cách chúng ta nhận và trân trọng món quà của người tặng cũng thể hiện nét đẹpcủa chính mình Không chỉ cậu bé mà người đọc chúng ta đều rút ra bài học từ những lời dạy con của người bố: cần trân trọng, biết ơn tình cảm, tấm lòng của người khác dành cho mình Qua lời dạy của bố, cậu bé nhận ra một điều giản dị mà đáng quý rằng tất cả mọi thứ của cuộc sống đều là những món quà đẹp dành đến cho ta: một cái hôn,

một giấc ngủ, một khu vườn,…“Tôi đi nhẹ ra vườn Tôi hiểu, khu vườn là món quà bất

tận của tôi Mỗi bông hoa là một món quà nhỏ, một vườn hoa là một món quà lớn, tôi nhắm mắt chạm tay rồi gọi tên từng món quà Tôi chạm phải bố Tôi la lên: “A! Món quà của tui đây rồi Ôi! Cái món quà này bự quá!” Ở cuối văn bản, nhân vật “tôi” còn

chia sẻ với chúng ta một “điều bí mật” đó là “những bông hoa chính là người đưa

đường” “Những bông hoa” là biểu tượng cho những điều thân thuộc, gần gũi với

chính mình, chúng đều có tiếng nói riêng Khi nhắm mắt lại và cảm nhận bằng mọi thứ

bằng mọi giác quan, bạn sẽ thấy con đường đi của riêng mình Qua đó, “điều bí mật”

mà nhân vật “tôi” muốn chia sẻ với người đọc đó là thái độ trân trọng, yêu thương thế giới tự nhiên, cảm nhận thế giới bằng cả trái tim mình

Qua những trang viết, người đọc còn thấy được tình cảm cha con thật đẹp đẽ Nhân vật “tôi” thật may mắn “ vì được lớn lên, được nuôi dưỡng bởi làng quê bình dị, bởi một người bố giàu lòng nhân ái, tinh tế trong cảm nhận và sẻ chia Người bố đã dành rất nhiều thời gian để tạo ra những trò chơi thật đáng yêu, thú vị để giúp con trai cảm nhận và hiểu được những điều giản dị quanh mình: từ hình dáng, màu sắc mà nhận biết được sự đa dạng của những loài hoa trong vườn; từ lắng nghe chăm chú bằng cả tráitim để biết được khoảng cách với người khác dù cho có nhắm mắt lại; biết trân trọng món quà mà khác tặng,… Qua những bài học đó, cậu bé học được cách biết yêu thương,lắng nghe và thấu hiểu từ thiên nhiên, biết trân trọng mọi thứ xung quanh mình Đáp lại tình cảm mà bố dành cho mình, câu bé luôn tỏ ra vô cùng hứng thú với những trò chơi thú vị mà bố bày ra Cách cảm nhận của cậu bé về thế giới cũng dần thay đổi: ban đầu, cậu bé không thể đoán được tên loài hoa, dần dần đã thuộc tên và rồi khi nhắm mắt lại, ngửi mùi hoa cũng có thể đoán đúng tên Như vậy, người con đã cảm nhận thế giới tự nhiên bằng nhiều giác quan và khi càng hiểu, người con ấy càng trân trọng và thêm yêu mến thiên nhiên quanh mình Đó là cách cảm nhận sâu sắc bằng cả tâm hồn và tình yêu thương để phát hiện được những vẻ đẹp, những giá trị từ những điều bình dị nhất Việc cảm nhận cuộc sống, cảm nhận yêu thương, không chỉ đơn thuần là ngắm nhìn bằng đôimắt nữa, mà hãy để nó tuyệt vời hơn bởi những cảm nhận từ nhiều giác quan, từ mũi để ngửi những nhành hoa, từ tai để nghe tiếng động, với đôi mắt nhắm nhưng với tâm hồn rộng mở

Bằng ngôi kể thứ nhất, ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, giản dị, giàu cảm xúc, lốiviết trong sáng nhẹ nhàng cùng những câu thoại ngô nghê trong sáng, lại rất dí dỏm và

ấm áp, văn bản “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” đã mở ra một bức tranh đồng quê dung

dị, trong trẻo, sống động, đầy chất thơ Tuy là những trang viết từ một cậu bé nhưng ẩnchứa trong đó rất nhiều bài học ý nghĩa về cuộc đời.Tác giả Nguyễn Ngọc Thuần đãmang lại cho tuổi thơ một món quà quý báu, và cho cả những người đã bước qua tuổithơ một khoảng vườn suy ngẫm: hãy nhắm mắt và mở lòng -mở cánh cửa của chínhmình- hãy nhìn cuộc sống bằng tất cả các giác quan để cảm nhận, để thấu hiểu, để yêuthương, để quan tâm và để nhớ

Đọc văn bản “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”, người đọc thấy lòng mình dễ chịu

vô cùng Những điều trong vắt trong truyện đã để thương, để nhớ nơi trái tim người

đọc Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, hay chính là nhắm đôi mắt để mở rộng tấm lòng.Cuộc sống này cần nhiều cho đi hơn nữa, nó sẽ càng đẹp khi bạn biết yêu thương.

III LUYỆN ĐỀ ĐỌC HIỂU

* GV hướng dẫn HS thực hành các đề đọc hiểu văn bản đọc kết nối chủ điểm: “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” (Nguyễn Ngọc Thuần):

Đề bài 01:

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

“Thằng Tý hay đem cho bố tôi những trái ổi Nó trèo cây giỏi lắm, nhà nó có một vườn

ổi Những trái ổi to được nó lựa chọn để dành cho bố đều có bịch ni lông bọc lại đàng hoàng Những trái ổi như thế bao giờ cũng vừa to vừa mềm, cắn vào rất đã Bố tôi ít khi nào ăn ổi, nhưng vì nó, bố ăn:

(Trích Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ - Nguyễn Ngọc Thuần)

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên.

Câu 2 Nhân vật Tý trong đoạn trích đã đem cho bố của nhân vật “tôi” những quả ổi

như thế nào? Điều đó cho thấy tình cảm gì của Tý?

Câu 3 Em hiểu như thế nào về câu nói: “Một món quà bao giờ cũng đẹp Khi ta nhận

hay cho một món quà, ta cũng đẹp lây vì món quà đó”?

Câu 4 Qua đoạn trích, em hãy rút ra bài học về cách ứng xử trong cuộc sống và lí giải.

Gợi ý trả lời

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ: Tự sự

Câu 2 :

- Nhân vật Tý trong đoạn trích đã đem cho bố của nhân vật “tôi” những quả ổi to đều có bịch ni lông bọc lại đàng hoàng Những trái ổi vừa to vừa mềm, cắn vào rất đã.

- Qua món quà giản dị mà Tý dành tặng bố của nhân vật “tôi”, có thể thấy Tý là chú bé đáng yêu, biết quan tâm yêu thương người khác, biết trân trọng nâng niu những món quà mà đem tặng người khác

Câu 3 : Câu nói của nhân vật bố có thể hiểu: món quà chính là tình cảm, tấm lòng của

người tặng đã gửi gắm vào đó nên món quà dù lớn hay nhỏ đều đẹp Cách chúng ta nhận, trân trọng món quà của người tặng cũng thể hiện nét đẹp của chính mình

Câu 4 : HS rút ra bài học của bản thân Có thể nêu:

- Khi tặng ai món quà gì, ta cần đặt tâm huyết vào món quà Dù món quà không cógiá trị vật chất cao nhưng nếu ta tặng bằng cả tấm lòng thì món quà đó vẫn là món quà có ý nghĩa thực sự

- Cần trân trọng, biết ơn tình cảm, tấm lòng của người khác dành cho mình, dù thích hay không thích món quà, chúng ta cũng không nên từ chối hay khước từ người tặng bởi đó là tình cảm, tâm huyết mà họ đã dành cho chúng ta

Đề bài 02:

Đọc đoạn trích:

“Những bông hoa thơm hơn và khi nhắm mắt, bạn vẫn nhìn thấy nó Không chỉ vậy,bạn còn thấy nguyên cả khu vườn Bạn có thể nhìn thấy bông hồng ngay trong đêm tối Đêm bạn nằm, đắp chăn kín người nhưng bạn vẫn có thể đi dạo Bạn sẽ không bao giờ lạc trong bất cứ một khu vườn, bởi vì, những bông hoa sẽ chỉ lối cho bạn, một lối đi an toàn và thơm ngát

Và lúc đó, bạn sẽ tiếc lắm nếu thế giới này vắng đi những bông hoa Bạn sẽ tự hỏi, tại sao trong khu vườn không có người dẫn lối? Người ta sẽ ngạc nhiên hỏi lại, người dẫn lối nào? Bạn sẽ từ từ nói, đó là NHỮNG BÔNG HOA…

Những bông hoa chính là người đưa đường!

(Trích Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ - Nguyễn Ngọc Thuần)

Thực hiện các yêu cầu sau

Câu 1 Chép lại câu văn có chứa thành phần chính mở rộng bằng cụm từ Gạch

chân dưới thành phần chính được mở rộng đó

Câu 2 Em hiểu như thế nào về câu văn: “Những bông hoa chính là người đưa

đường!”?

Câu 3 Nhận xét gì về thái độ của tác giả đối với thế giới tự nhiên.

Câu 4 Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, nhiều bạn nhỏ chỉ vùi đầu vào màn hình

máy tính hoặc điện thoại, chìm đắm trong thế giới ảo, ít ra ngoài để khám phá cuộc sốnghiện thực xung quanh Em có lời khuyên gì cho các bạn nhỏ này?

Câu 4: HS đưa ra lời khuyên theo suy nghĩ bản thân.

Có thể nêu:

- Cần buông điện thoại xuống, tắt máy tính đi để có nhiều thời gian dành cho việc khám phá những vẻ đẹp bình dị của cuộc sống quanh mình

- Ta không nên quá lệ thuộc vào những thiết bị thông minh, thế giới ảo trên các mạng

xã hội mà quên đi cuộc sống thật Cần tỉnh táo nhận ra đâu mới là những giá trị đích thực của cuộc sống

- …

Ôn tập đọc mở rộng thể loại: CÔ GIÓ MẤT TÊN (Xuân Quỳnh)

I TÁC GIẢ XUÂN QUỲNH

- Xuân Quỳnh (1942–1988), Tên đầy đủ: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh

- Quê quán: Làng La Khê - Hà Đông, nay thuộc Hà Nội

- Xuân Quỳnh là một nhà thơ trẻ tiêu biểu thời kì kháng chiến chống Mỹ cứu nước

- Xuân Quỳnh có rất nhiều sáng tác hay viết cho thiếu nhi: Mùa xuân trên cánh đồng (truyện thiếu nhi, 1981); Bầu trời trong quả trứng (thơ văn thiếu nhi, 1982); Chú gấu trong vòng đu quay (tập truyện)

- Cốt truyện: Mang yếu tố hư cấu, tưởng tượng; sự việc theo trật tự thời gian.

- Nhân vật: là các loài vật, đồ vật đã được nhân hoá: trong văn bản này các nhân vật

là cô Gió, hoa tầm xuân, chị Hũ, bạn ngô, bác lau sậy, chú Ong vàng có lời nói, cử

chỉ như con người

- Nội dung phản ánh:

+ Thể hiện đặc điểm sinh hoạt của sự vật như các chi tiết: cô Gió vừa vội vã bay đi,

cô dừng lại một vài giây rồi từ từ thổi hơi mát vao giường bà…

+ Qua những đặc điểm sinh hoạt của sự vật cũng thể hiện đặc điểm tính cách của conngười đó là sự quan tâm, chăm sóc dành cho mọi người

4 Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

* Nghệ thuật:

Truyện đồng thoại với lối nhân cách hóa các sự vật trong cuộc sống kết hợp các biệnpháp tu từ điệp, liệt kê

* Nội dung:

Câu chuyện Cô gió mất tên kể về cuộc hành trình đi làm việc tốt giúp đời của cô Gió và

quá trình tìm lại tên của chính cô Qua câu chuyện, chúng ta có thể rút ra được bài học

về cách làm việc tốt Những việc tốt mà chúng ta làm, dù có được nhìn thấy hay khôngthì cũng sẽ khiến cho bản thân vui vẻ, nhẹ nhàng hơn và nhận được sự yêu quý từ mọingười

III ĐỊNH HƯỚNG PHÂN TÍCH

1 Dàn ý:

1.1 Nêu vấn đề:

- Giới thiệu tác giả Xuân Quỳnh và tuyển tập Những câu chuyện hay viết cho thiếu

nhi.

- Giới thiệu truyện đồng thoại Cô Gió mất tên, khái quát giá trị nội dung và giá trị

nghệ thuật…

1.2 Giải quyết vấn đề

B1 Khái quát về văn bản

B2 Phân tích nội dung và nghệ thuật của văn bản

1.2.1 Cô Gió giúp đỡ mọi người

a Giới thiệu về cô Gió.

- Tên: Gió

- Dáng hình, màu sắc: Không có

- Công việc: Đi lang thang khắp đó đây, lúc nhanh lúc chậm tùy thời tiết giúp đỡ mọingười

*Tình cảm của mọi người

- Ai cũng yêu quý cô Gió

- Cô vừa xuất hiện đâu ai cũng biết

b.Chuyện cô Gió giúp đỡ bạn Đào

* Hoàn cảnh của bạn Đào

+ Bố mẹ đi vắng, chỉ có hai bà cháu ở nhà

+ Trời nóng hầm hập Bà Đào bị ốm, em phải ngồi quạt cho bà

- Tình bà cháu thương nhau:

+ Bà dù nóng nhưng vẫn thương cháu "Thôi, con đi nghỉ đi, bà không nóng lắm đâu.".+ Đào biết bà nóng nên mải thương bà, đâu có để ý lưng áo mình cũng đẫm mồ hôi

"Cháu không mỏi tay đâu, bà cứ để cháu quạt."

* Cô Gió giúp đỡ bạn Đào

- Cô từ chối cuộc vui để vội đi giúp đỡ bạn Đào "Lát nữa nhé! Tôi còn vội đi giúp đỡ