Tên đề tài: “Ngôn ngữ của giới trẻ trên các trang mạng xã hội” Quan tâm, thích thú: Cách sử dụng ngôn ngữ của giới trẻ trên các trang mạng xã hội ngôn ngữ mạng được quan tâm, và là đề tà
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
VIỆN ĐÀO TẠO BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG
CÁC PHƯƠNG PHÁP CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU TRUYỀN THÔNG
Trang 2A.PHÂN TÍCH ĐỀ TÀI
1 Tên đề tài: “Ngôn ngữ của giới trẻ trên các trang mạng xã hội”
Quan tâm, thích thú: Cách sử dụng ngôn ngữ của giới trẻ trên các trang mạng xã hội (ngôn ngữ mạng) được quan tâm, và là đề tài của rất nhiều nghiên cứu trước đây
Có tính mới mẻ, tính tiếp nối: đây vốn là một đề tài đã có nhiều nghiên cứu, chủ yếu trong ngành ngôn ngữ học và xã hội học Với sự phát triển của không gian mạng xã hội, những loại hình ngôn ngữ mạng ngày càng phổ biến và càng phức tạp hơn, bên cạnh những oiaj hình ngôn ngữ mạng thường thấy, còn xuất hiện thêm những loại hình ngôn ngữ mạng khác Mỗi loại hình có một đặc điểm riêng, và có sức ảnh hưởng tới bộ phận giới trẻ khác nhau
Có thể quan sát, tiếp cận: trong các bài nghiên cứu, trong các trang MXH với chế độ Public
Có thể thao tác được: có thể thực hiện nghiên cứu thông qua các Group, fanpage, và phỏng vấn
2 Câu hỏi nghiên cứu: Thưc trạng sử dụng ngôn ngữ mạng của giới trẻ hiện nay như thế nào?Việc sử dụng ngôn ngữ mạng có làm ảnh hưởng đến sự trong sáng của Tiếng Việt không? Và nghiên cứu này có khả thi không?
Thực trạng sử dụng ngôn ngữ mạng của giới trẻ: tần xuất ngày càng nhiều và thường phân theo độ tuổi, ở mỗi độ tuổi sẽ có tần suất sử dụng khác nhau, và sử dụng những loại hình khác nhau
Việc sử dụng ngôn ngữ mạng trên các trang mạng xã hội có gây ảnh hưởng đến sự trong sáng của Tiếng Việt: tích cực hoặc tiêu cực
Tính khả thi: Có thể tực hiện được, nghiên cứu chủ yếu thông qua tài liệu và phỏng vấn
Trang 33 Giả thiết nghiên cứu
Thực trạng sử dụng ngôn ngữ mạng của giới trẻ diễn ra dưới nhiều loại hình, và có tác động tới sự trong sáng của Tiếng Việt
4 Phân tích vấn đề, đề tài
4.1 Cơ sở lí luận
Thành tựu của các cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần lượt ra đời, trong đó không thể không kể đến sự phát triển mạnh mẽ của Internet Mạng xã hội ra đời như một bước tiến đột phá, một bước ngoặt lịch sử giúp con người giao lưu, kết nối với người thân, bạn bè; cập nhật, chia sẻ thông tin và giải trí… Tuy nhiên, sự ra đời và phát triển nhanh chóng của mạng xã hội cũng là con dao hai lưỡi trong bối cảnh những điều phản lợi ích đang hình thành ngày càng nhiều
Trước bối cảnh bùng nổ của mạng xã hội đó, giới trẻ đã tự hình thành và phát triển một loại ngôn ngữ dành riêng cho mình để sử dụng trong quá trình giao tiếp trên không gian mạng Điều này một mặt tạo ra sự sáng tạo, mới mẻ và phong phú của ngôn ngữ trong giao tiếp; mặt khác lại tạo ra ảnh hưởng không nhỏ đến hệ thống ngôn ngữ truyền thống cũng như văn hóa ngôn ngữ giao tiếp của dân tộc
Chính vì vậy, một trong những vấn đề đang được xã hội đặc biệt quan tâm đó là việc
“Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt” Vậy, để có được góc nhìn thực tế hơn về đề tài
“Ngôn ngữ mạng của giới trẻ”, chúng ta phải hiểu được “ngôn ngữ mạng” là gì? Và
“Ngôn ngữ mạng của giới trẻ” được thể hiện như thế nào?
4.2 Khái niệm “ngôn ngữ mạng”
Ngôn ngữ mạng là thể loại ngôn ngữ dùng để sử dụng trên không gian mạng Ngôn ngữ này do người dùng sáng tạo ra và sử dụng khi tham gia vào mạng xã hội để liên lạc, trao đổi, giao tiếp với nhau, mà ở đây người dùng chủ yếu chính là giới trẻ Một số nền tảng mạng xã hội thịnh hành có thể kể đến như Facebook, Instagram, Twitter, Tiktok… hay
các công cụ trò chuyện trực tuyến như Messenger, Zalo
Trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Khoa học xã hội và Nhân văn, Tập 30, Số 3
(2014) 28 - 38, trong tác phẩm nghiên cứu về “Thái độ ngôn ngữ đối với những hiện tượng biến đổi trong tiếng Việt trên mạng Internet hiện nay”, PGS.TS Trịnh Cẩm Lan có nhận định rằng ngôn ngữ mạng là kiểu thuật ngữ được sử dụng vào mục đích giao tiếp thông qua máy tính và mạng Internet Thuật ngữ này có tên gọi tiếng Anh là (Computer-mediated communication - CMC) Bàn về thuật ngữ này, nhóm tác giả Anna Priante, Michel L Ehrenhard and Tijs van den Broek, Ariana Need cũng đưa ra ý kiến của mình
về CMC thông qua bài báo “Identity and collective action via computer-mediated
communication: A review and agenda for future research” “Chúng tôi định nghĩa CMC
Trang 4là giao tiếp của con người thông qua các thiết bị điện tử bao gồm tất cả công nghệ kỹ thuật số (ví dụ: email, trang web, trang mạng xã hội và nhắn tin văn bản) kênh đó và hình thành các hành vi giao tiếp và xã hội (Herring, 2004) Xem xét dưới góc nhìn này, chúng tôi coi CMC theo định nghĩa rộng hơn của nó để giải quyết sự đa dạng của các phương tiện được sử dụng trong quá trình hành động tập thể(Lomicky và Hogg, 2010; Mercea, 2012).”
Xét về định nghĩa của ngôn ngữ mạng, GS.TS Nguyễn Văn Khang (Bộ môn Việt Nam
học, trường Đại học Thăng Long), trong công trình khoa học “Một số vấn đề về ngôn
ngữ mạng Tiếng Việt” của mình đã đưa ra quan điểm “Ngôn ngữ mạng có thể hiểu chung
là ngôn ngữ được sử dụng để giao tiếp trên mạng Một cách cụ thể hơn, ngôn ngữ mạng
là ngôn ngữ được cư dân mạng sử dụng để thích ứng với nhu cầu giao tiếp trên mạng Ngôn ngữ mạng có thể coi là một biến thể xã hội của một ngôn ngữ cụ thể, chẳng hạn, ngôn ngữ mạng tiếng Việt, ngôn ngữ mạng tiếng Anh, ngôn ngữ mạng tiếng Hán, v.v Đây là biến thể ngôn ngữ của cư dân mạng được sử dụng trên không gian ảo, được sản sinh và xuất hiện cùng với cư dân mạng Theo nghĩa rộng, ngôn ngữ sử dụng trên mạng bao gồm ngôn ngữ trong các thông tin trên mạng, ngôn ngữ trao đổi, giao lưu trên mạng như ngôn ngữ chat, ngôn ngữ trên blog, face book…” Bên cạnh đó, ông từng phát biểu
khi trả lời một bài phỏng vấn được đăng tải trên báo Hà Nội mới về đề tài này, ông cho
rằng “ngôn ngữ mạng thiên về khẩu ngữ, là ngôn ngữ nói được thể hiện dưới dạng viết
Nó không chỉ được đơn giản hóa, từ cấu trúc ngữ pháp đến từ ngữ, để bảo đảm tính nhanh gọn mà còn sử dụng các ký hiệu, biểu tượng một mặt để biểu đạt thông tin, làm cho ngôn ngữ trở nên sinh động Ngôn ngữ mạng mang tính cởi mở bởi nó là ngôn ngữ của giới trẻ với tâm lý muốn cách tân, tạo ra trào lưu mới và muốn khẳng định bản thân, bởi thế mang tính khôi hài và đôi khi có phần dung tục.”
Cùng nghiên cứu về đề tài này, PGS.TS Mai Xuân Huy cũng đưa ra quan điểm của
mình qua tác phẩm “Bàn về ngôn ngữ mạng Tiếng Việt” như sau “Ngôn ngữ mạng
(Cyber Language) hiểu một cách đơn giản, là ngôn ngữ dùng để trao đổi trên mạng Internet Tuy nhiên, trong thực tế cách hiểu về khái niệm này không thống nhất Ngôn ngữ mạng bao gồm không chỉ ngôn ngữ chat (hay trò chuyện/ tán gẫu qua mạng) mà còn
là ngôn ngữ của báo chí điện tử, ngôn ngữ trên blog cá nhân, ngôn ngữ trên facebook, trên điện thoại di động gồm nhiều kiểu loại diễn ngôn khác nhau.”
Ngoài ra, đăng tải trên Tạp chí Giáo dục, Xã hội và Khoa học hành vi, trong bài báo
“Nghiên cứu về ẩn dụ trong ngôn ngữ mạng của Trung Quốc” (2018), tác giả Duan Youguo đã đóng góp một góc nhìn đa dạng về ngôn ngữ mạng Tác giả cho rằng chúng là tất cả các biểu thức có thể tạo ra mà cư dân mạng, sử dụng để chia sẻ thông tin, giao lưu, bình luận trực tuyến thậm chí là để giả mạo một ai đó và với rất nhiều mục đích khác nhau Ngôn ngữ mạng mà họ sử dụng thường ngắn gọn, có tính sáng tạo mà có phần thô ráp về nội dung, đặc biệt là có tính biểu trưng, được số hóa về mặt hình thức Và tất nhiên, dù ở hình thức hay nội dung nào thì ngôn ngữ mạng đó đều chứa đựng thông tin
4.3 Phân loại ngôn ngữ mạng của giới trẻ hiện nay
Trang 5Hiện nay, Ngôn ngữ mạng được chia làm nhiều loại hình, trong đó nổi bật là các loại hình chính sau:
- Chèn các từ tiếng Anh (tôi không care lắm…)
- Biến đổi nguyên âm (biết=bít, buồn=bùn…)
- Viết tắt
- Dùng tiếng lóng
- Sử dụng hình ảnh, video có nội dung vui nhộn ( meme)
- Chuyển đổi Hán Việt
- Thêm/thay đổi kết cấu phụ âm
- Viết hoa bất thường
- Cố tình sai chinh tả
- …
Ngoài ra, còn rất nhiều loại hình khác, mà chúng tôi chưa thể liệt kê ra hết được những loại hình này thường sử dụng trong việc nhắn tin, và trao đổi thông tin, cũng như bày tỏ quan điểm của mình
Trang 6B PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
1 Khảo sát online:
Thông qua việc khảo sát, lập bảng hỏi online và gửi bảng mẫu tới những người có trong các group thường xuyên sử dụng ngôn ngữ mạng, chúng tôi thu thập được 110 mẫu khảo sát, và kết quả thu được như sau:
- Giới tính: có 43.6% là nam, và 55.4% là nữ
Nữ; 56.40%
Nam; 43.60%
Tỉ lệ giới tính
- Độ tuổi
+ từ 15-18 tuổi:14.7%
+Từ 18-25tuổi: 75.2%
+ từ 25-30 tuổi: 10.1%
- Nền tảng MXH thường sử dụng: chúng tôi thống kê được 4 MXH mà người dùng thường sử dụng
+ Zalo
+Tiktok
Trang 7- Các dạng ngôn ngữ thường sử dụng:
- Đối tượng sử dụng: chủ yếu sử dụng với bạn bè, đôi khi là với người bằng vai
Trang 8- Lí do : thông qua khảo sát, nguyên nhân để mọi người sử dụng ngôn ngữ mạng là
do tính thú vị và hài hước mà nó đem lại
- Ngoài không gian MXH, ngôn ngữ mạng còn được sử dụng khá nhiều trong giao tiếp hằng ngày
Trang 9⇨ Như vậy, thông qua quá trình khảo sát ý kiến onine, chúng tôi tu thập được những câu trả lời như trên, đồng thời rút ra những kết luận cơ bản:
⇨ Độ tuổi chủ yếu sử dụng loại hình ngôn ngữ này là từ 19-25, nam và nữ có tỉ lệ gần như nhau
⇨ Nền tảng sử dụng trên 4 trang MXH phổ biến nhất
⇨ Có thể được sử dụng trong đời sống hằng ngày
2 Focus Group
Bởi tình hình dịch bệnh, nên việc tụ tập rất khó diễn ra, vì thế, chúng tôi đi vò focus group trên nền tảng số, từ đó thu được một số kết quả như sau:
- Độ tuổi: trong khoảng từ 15-30
- Thời gian dành cho MXH của mỗi người là khác nhau, trong đó có thể khái quát như sau:
+ từ 15-18 tuổi: từ 6-8 tiếng/ngày
+ từ 18-25: 5-6 tiếng/ngày
+ từ 25-30: khoảng 4 tiếng 1 ngày
- Ngữ cảnh dùng nhiều nhất: khi nhắn tin riêng và khi bình luận, đôi khi có xuát hiện trong những stt nhưng số lượng không nhiều, và hạn chế
Trang 10- Việc tiếp xúc với ngôn ngữ mạng bắt đâu từ: chủ yếu ddeuf xuất phát từ cấp 2, dưới sự phát triển của các trang MXH
- Có sự khác biệt giữa độ tuổi và công việc trong quá trình sử dụn ngôn ngữ mạng: dưới 25 sử dụng nhiều hơn, và ọc sinh sinh viên sử dụng nhiều hơn người đã đi làm
- Một số nhận xét tích cực và tiêu cực của ngôn ngữ mạng chủ yếu xoay quanh vấn
đề tiện ích của nó, tức là thời gian viết nhanh hơn, và hài hước hơn
3 Phỏng vấn sâu: phỏng vấn chuyên gia
Phỏng vấn Ths Lê Quang Ngọc - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội (gặp trực tiếp)
1 Chào anh, rất vui khi anh đã nhận lời mời phỏng vấn của chúng tôi Để mọi người
có thể biết rõ hơn, anh có thể giới thiệu một chút về bản thân mình được không ạ? Chào bạn Mình là Lê quang Ngọc, là thạc sĩ chuyên nghiên cứu dư luận truyền thông
xã hội của Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Rất vui khi nhận được lời mời phỏng vấn
từ bạn
2 Trong thời đại của công nghệ và MXH như hiện nay, sự thịnh hành của các trang MXH có xu thế toàn cầu như Facebook, Ig, Zalo… đã có tác động đến việc sử dụng ngôn ngữ, và ngôn ngữ đó còn được gọi là ngôn ngữ mạng Vậy anh có đánh giá như nào về thwucj trạng sử dụng ngôn ngữ mạng hiện nay?
Hiện tại, có rất nhiều MXH, có thể kể đến MXH thông thường như facebook, IG, zalo, và gần đây có tiktok, … đây là những nền tảng giới trẻ sử dụng rất nhiều, và thời gian dành cho chúng rất lớn Tôi đã gặp nhiều bạn trẻ Cả ngày ngồi với thế giới mạng, chat với bạn bè qua mạng, lướt facebook, lướt tiktok Tôi có thể nói rawnhf, tầm lứa tuổi từ 18-20, hầu hết các bạn có thời gian sử dụng các nền tảng MXH lên tới 5-8 tiếng 1 ngày, thậm chí khi rảnh rỗi là hơn Vậy có thể thấy được tầm quan trọng
và mức độ ảnh hưởng, lôi cuốn của MXH đối với giới trẻ
Để có thể đánh giá được thực trạng sử dụng ngôn ngữ mạng như thế nào, trước hết, chúng ta cần phải biết được định nghĩa ngôn ngữ mạng Theo cá nhân tôi, thông qua quá trình quan sát và nghiên cứu qua dư luận xã hội, tôi có thể rút ra kết luận: “ Ngôn ngữ mạng là một biến thể( có nhiều loại) của ngôn ngữ hiện tại, và vì thế, ngôn ngữ chính thống nào cũng sẽ có ngôn ngữ mạng( tức là tiếng anh cũng sẽ có ngôn ngữ mạng Anh, Tiengs việt sẽ có ngôn ngữ mạng Việt, tiếng Trung cũng có ngôn ngữ mạng trung) điều này dựa vào nhận thwucs và cách sử dụng của cư dân mạng
Trang 11Loại hình ngôn ngữ này (ngôn ngữ mạng) ra đời thường bắt nguồn từ yếu tố xã hội,
và thường do cái mà giới trẻ hay gọi là trend Và thông thường, cái trend đó được tạo
ra bởi mục đích truyền thông của các nhà mạng Tôi có thể lấy ví dụ, trong thời mà nhà mạng Yahoo còn thịnh hành, thông thường sẽ là chiêm thêm tiếng anh cơ bản, và viết tắt cơ bản Tuy vậy, bây giờ khi facebook, tiktok…lên ngôi, ngôn ngữ mạng lại được chia ra rất nhiều loại khác, ngoài chiêm thêm tiếng anh, viết tắt, giới trẻ còn sử dụng tiếng lóng, hoắc sử dụng những từ mà ngay tôi cũng không hiểu, biến tấu một cách lạ kỳ (như hmu hmu, khum, hok…) Chưa là gì cả, có những đoạn stt của giới trẻ, sử dụng kí tự đặc biệt, trông như chữ cổ đại để ám chỉ kí hiệu, song lại rất thú vị, khi tối giản được thời gian viết …
Tóm lại, theo tôi thấy, việc sử dụng ngôn ngữ mạng có thể đem lại hai mặt, cả tích cực và tiêu cực:
Tích cực: đôi khi làm tiếng việt thú vị hơn, và tất nhiên là phong phú hơn Ngoài ra, việc sử dụng này giúp tiết kiệm không ít thời gian cho việc viết, đánh máy, giúp giới trẻ có thể linh động hơn À mà biết đâu, có thể, giúp giới trẻ giữ bí mật nữa chứ… Tiêu cực: việc sử dụng tràn lan, tục tĩu làm cho tiếng Việt bị méo mó, mất đi tính trong snags vốn có Không chỉ vậy, việc sử dụng tràn lan ấy, có thể dẫn đến hậu quả,
có thể sẽ đem ngôn ngữ ấy vào bài kiểm tra, bài viết, dễ gây hiểu lầm
3 Có ý kiến cho rằng: “việc sử dụng được những loại hình ngôn ngữ mạng, có thể giúp giới trẻ thể hiện được cá tính riêng Vậy ý kiến của anh như thế nào?
Như tôi đã nói ở trên, việc giới trẻ sử dụng ngôn ngữ mạng chủ yếu bắt nguồn từ những cái trend Giới trẻ là bộ phận thường tiếp nhận thông tin thụ động, bởi chưa đủ kiến thức và kĩ năng, luôn muốn khẳng định bản thân để có được sự công nhận của xã hội Thông qua sử dụng ngôn ngữ, giới trẻ bộc lộ ý kiến, và tư tưởng
Thông thường những cái trend này bắt nguồn từ những group của giới trẻ, ví dụ tôi có tham gia vào một số group như trùm trà đá, voz, hay thậm chí, tôi thấy thế hệ trẻ có page Gen gì Z trời Có rất nhiều nội dung hay, hài hước, và có nhiều trend thú vị Tuy vậy, trên một diễn đàn không được kiểm soát, dẫn đến việc mọi người thể hiện thái quá Tất nhiên, không ai cấm mọi người khẳng định phong cách, tuy vậy, nên phù hợp với hoàn cảnh, không sử dụng từ ngữ tục tĩu, thô thiển
Chúng tôi thường dùng một lý thuyết, được gọi là lý thuyết cấu trúc xã hội, mặc định
là đúng, coi là việc hiển nhiên Khi giới trẻ bị gieo rắc, chưa nhận thức đầy ddue, có
Trang 12nguy cơ cao làm cho tiếng Việt (và ngôn ngữ chính thống của các nước nói chung) dễ thay đổi, và làm biến dị ngôn ngữ
Tôi công nhận người nước ngoài có câu: “phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam” bởi tiếng Việt sử dụng tiengs long rất nhiều Tuy vậy, việc sử dụng ngôn ngữ mạng chèn vào ngôn ngữ hàng ngày, sẽ khiến Tiếng Việt chính thống có thể bị suy thoái, và khiến mọi người có thể bị lẫn, cũng như bị hoảng sợ trước ngôn ngữ giới trẻ
4 Anh có thể cho chúng tôi ý kiến về quá trình xã hội hóa cá nhân trong việc sd ngôn ngữ mạng?
Người trẻ, trẻ nhỏ giống như 1 tờ giấy trắng, bên cạnh dạy cái gì, người trẻ học cái đấy Nếu trong gia đình, bố mẹ cho trẻ nhỏ tiếp cận với MXH sớm, có thể làm lệch lạc tư duy ngôn ngữ của chúng, và khiến việc sử dụng ngôn ngữ mạng có thể xảy ra ngày trong gia đình
Xã hội cũng thế Có 1 điểm lưu ý ở đây, là trình độ học vấn sẽ ảnh hưởng đến quá trình sử dụng ngôn ngữ mạng nhé Những người có trình độ học vấn cao, và có tính cách khá trầm ổn, nghiêm túc, thì thường sử dụng ở dạng viết tắt, chữ rất ít chèn kí tự đặc biệt và ngược lại
5 Liệu rằng, trong 5-10 năm tới, khi giới trẻ sử dụng ngôn ngữ mạng như này có làm ảnh hưởng tới Từ điển tiếng việt hay không? Và sự trong sáng của tiếng Việt bị ảnh hưởng như thế nào?
Xã hội hiện nay có xã hội online và offline, và cư dân mạng là cộng đồng đông đảo Tính trend khiến thế giới liên tục đổi thay, và có thể bị đào thải nếu không kịp trend Trong tính quy phạm, để có thể làm thay đổi được một ngôn ngữ, thì phải có tỉ lệ dân
cư sử dụng loại hình ngôn ngữ mới rát cao, chiếm phần lớn, và phải sử dụng lan tràn, nhất quán Tuy vậy, việc lan truyền và sử dụng ngôn ngữ mạng ở giới trẻ, đặc biệt là ở
độ tuổi từ 15-25 hiện nay cũng có thể khiến tiếng việt thay đổi
Thay đổi ngôn ngữ phụ thuộc vào người dùng Theo tôi dự đoán, khi giới trung niên- nhóm người chỉ sử dụng ngôn ngữ chính thống mất đi … giới trẻ có thể làm cho tiếng việt thay đổi., và có sự xáo trộn (có thể phần nhỏ thôi, vì tại nhà trường vẫn dạy ngôn ngữ chính thống mà)
6 Biện pháp