Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc phải gắn liền với thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, độc lập dân tộc bao giờ cũng gắn với tự do, dân chủ, ấm no hạnh phú
Trang 1Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội
Hà Nội, ngày 7 tháng 7 năm 2023
1
Trang 2MỤC LỤC
Mở đầu
1 Vấn đề độc lập dân tộc 4
a Độc lập, tự do là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của tất cả dân tộc 4
b Độc lập dân tộc phải gắn liền với tự do, cơm no, áo ấm và hạnh phúc của nhân dân 6
c. Độc lập dân tộc phải là nền độc lập thật sự, hoàn toàn và triệt để 7
d Độc lập dân tộc gắn liền với thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ 8
2 Về cách mạng giải phóng dân tộc 9
a Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản 9
b Cách mạng giải phóng dân tộc, trong điều kiện của Việt Nam, muốn thắng lợi phải do đảng cộng sản lãnh đạo 12
c. Cách mạng giải phóng dân tộc phải dựa trên lực lượng đại đoàn kết toàn dân tộc, lấy liên minh công – nông làm nền tảng 12
d Cách mạng giải phóng dân tộc cần được chủ động, sáng tạo, có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc 13
e Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành bằng phương pháp bạo lực cách mạng 15
1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội 17
a Quan niệm của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội 17
b Tiến lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan 17
c. Một số đặc trưng cơ bản của xã hội chủ nghĩa 18
2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 19
a Mục tiêu chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 19
b Động lực của chủ nghĩa xã hội 20
3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 21
a Tính chất, đặc điểm và nhiệm vụ của thời kỳ quá độ 21
b Một số nguyên tắc xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ 22
1 Độc lập dân tộc là cơ sở, tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xã hội 23
2 Chủ nghĩa xã hội là điều kiện để đảm bảo độc lập dân tộc vững chắc 24
3 Điều kiện để đảm bảo độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội 24
định 25
2 Phát huy sức mạnh dân chủ xã hội chủ nghĩa 25
3 Củng cố, kiện toàn, phát huy sức mạnh và hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống chính trị 26
4 Đấu tranh chống những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ 26
2
Trang 3TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ CHỦ NGHĨA
XÃHỘI
MỞ ĐẦU
Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội thể hiện ở ba nội dung lớn,
đó là:
Thứ nhất, về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với tiến lên chủ nghĩa xã hội
Theo Hồ Chí Minh độc lập dân tộc là mục tiêu trực tiếp, trước hết, là cơ sở tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xã hội Theo Người, con đường cách mạng Việt Nam có hai giai đoạn: Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và cách mạng xã hội chủ nghĩa Cách mạng dân tộc dân chủ có hai nhiệm vụ chiến lược
cơ bản, trong đó giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu, nhiệm vụ dân chủ được thực hiện tiến trìnhtừng bước và phục tùng nhiệm vụ giải phóng dân tộc Vì thế, ở giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ thì độc lập dân tộc là mục tiêu trực tiếp, trước mắt, cấp bách
Độc lập dân tộc là khát vọng mang tính phổ biến với toàn nhân loại Với dân tộc Việt Nam, đó còn là một giá trị thiêng liêng, được bảo vệ và giữ gìn bởi máu xương, sức lực của biết bao thế hệ người ViệtNam Với Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc bao hàm trong đó cả nội dung dân tộc và dân chủ Đó là nền độc lập thật sự, độc lập hoàn toàn, chứ không phải là thứ độc lập giả hiệu, độc lập nửa vời, độc lập hình thức Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc phải gắn liền với thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, độc lập dân tộc bao giờ cũng gắn với tự do, dân chủ, ấm no hạnh phúccủa nhân dân lao động
Khi nhấn mạnh mục tiêu độc lập dân tộc, Hồ Chí Minh không bao giờ coi đó là mục tiêu cuối cùng của cách mạng Việt Nam Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giành độc lập để đi tới xã hội cộng sản; độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội Độc lập dân tộc là mục tiêu cốt yếu, trực tiếp của cách mạng dân tộc dân chủ, là mục tiêu trước hết của quá trình cách mạng Việt Nam do Đảng Cộng sản lãnh đạo, đồng thời là điều kiện hàng đầu, quyết định để cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân chuyển sang giai đoạn kế tiếp - cách mạng xã hội chủ nghĩa Do vậy, cách mạng dân tộc dân chủ càng triệt đểthì những điều kiện tiến lên chủ nghĩa xã hội càng được tạo ra đầy đủ Độc lập dân tộc tạo tiền đề, điều kiện để nhân dân lao động tự quyết định con đường đi tới chủ nghĩa xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản
Với Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội là con đường củng cố vững chắc độc lập dân tộc, giải phóng dân tộc một cách hoàn toàn triệt để Độc lập dân tộc bao giờ cũng gắn liền với đời sống ấm no, hạnh phúc của quần chúng nhân dân, những người đã trực tiếp làm nên thắng lợi của cách mạng dân tộc dân chủ
Để đảm bảo vững chắc độc lập dân tộc, để không rơi vào lệ thuộc, đói nghèo lạc hậu, chặng đường tiếp theo chỉ có thể là đi lên chủ nghĩa xã hội Người khẳng định "Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng triệt để các dân tộc bị áp bức khỏi ách nô lệ; chỉ có cách mạng xã hội chủ nghĩa mới bảo đảm cho một nền độc lập thật sự, chân chính" [1]
Thứ hai, những điều kiện bảo đảm cho độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trong quá trình cách mạng Việt Nam
Hồ Chí Minh khẳng định, xác lập, tăng cường vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng Cộng sản làđiều kiện cơ bản để độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Không có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản thì cách mạng Việt Nam không thể vận động theo cách mạng vô sản và chắc chắn sự nghiệpđộc lập dân tộc sẽ đi theo vết xe đổ của các phong trào cứu nước trước đó
Hồ Chí Minh chỉ rõ vai trò lãnh đạo cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam mang tính khách quan
Để hoàn thành sứ mệnh của mình, Đảng phải trong sạch, vững mạnh và thường xuyên chỉnh đốn để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, đủ trí tuệ, đủ bản lĩnh vượt qua những thử thách gay gắt nhất, phải thực hiện xây dựng Đảng về các mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức, trong đó công tác cán
bộ bao giờ cũng là vấn đề cốt tử Đảng phải xây dựng, củng cố và tăng cường khối liên minh giai cấp công nhân, nông dân và trí thức làm nền tảng khối đại đoàn kết dân tộc Người xác định công - nông
là gốc, là chủ lực của cách mạng, các giai tầng, cá nhân yêu nước là bầu bạn của cách mạng Khi đất nước bước vào xây dựng chủ nghĩa xã hội, Người đòi hỏi công - nông - trí thức đoàn kết lại Tất cả được tập hợp trong Mặt trận dân tộc thống nhất Mặt trận được xây dựng theo tư tưởng Hồ Chí Minh
có hạt nhân cốt lõi là liên minh công - nông và trí thức để đoàn kết toàn dân thành một khối Hạt nhân
3
Trang 4và toàn dân là mối quan hệ biện chứng được Hồ Chí Minh quan tâm đúng mức cả hai, không coi nhẹ hoặc thiên lệch bên nào Mặt trận đó được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Hồ Chí Minh chỉ rõ cách mạng Việt Nam là một bộ phận và có liên hệ chặt chẽ với cách mạng thế giới Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Người có nhiều chủ trương, đường lối và biện pháp phù hợp để tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các lực lượng cách mạng, hoà bình dân chủ trên thếgiới
Như vậy, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan Tính tất yếu đó chỉ được hiện thực hoá khi gắn liền với những điều kiện bảo đảm, trong đó yếu tố quan trọng nhất là xác lập và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Thứ ba, sự thể hiện trên thực tế tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội
Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội ra đời và phát triển ở thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi thế giới Tư tưởng đó hình thành ở Hồ Chí Minh từ đầu những năm 20 và đến mùa xuân năm 1930 với sự kiện Người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam thì con đường cách mạng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội đã thành ngọn
cờ dẫn dắt giai cấp công nhân và toàn thể dân tộc Việt Nam liên tục giành những thắng lợi lịch sử suốt hơn 90 năm qua
1.Vấn đề độc lập dân tộc
a.Độc lập, tự do là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của tất cả dân tộc
Đối với người dân mất nước, khát vọng lớn nhất của các dân tộc thuộc địa là độc lập cho
Tổ quốc, tự do cho nhân dân Đó là lẽ sống, nguồn cổ vũ to lớn đối với các dân tộc bị áp bức trên thế giới trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc
- Cách tiếp cận từ quyền con người
Trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã tìm hiểu, tiếp thu những nhân tố
về quyền con người được nêu trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của Mỹ, Tuyên ngôn Nhân quyền
và Dân quyền của cách mạng Pháp năm 1791 như quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự
do và quyền mưu cầu hạnh phúc “Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được” Từ quyền con người, Hồ Chí Minh đã khái quát lên chân lý bất diệt về quyền cơ bản của các dân tộc: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung
sướng và quyền tự do”1
1
4
Trang 5- Độc lập, tự do là khát vọng lớn nhất của các dân tộc thuộc địa Vì vậy, khi chưa có độc lập thì phải quyết tâm đấu tranh để giành độc lập dân tộc.
+ Năm 1919, nhân cơ hội các nước đồng minh thắng trận trong chiến tranh thế giới thứ nhất họp ở Hội nghị Vécxây (Pháp) mà ở đó Tổng thống Mỹ V Wilson đã kêu gọi trao quyền tự quyết cho các dân tộc trên thế giới, thay mặt nhóm những người yêu nước Việt Nam tại Pháp, Hồ
Chí Minh đã gửi tới Hội nghị bản Yêu sách của nhân dân An Nam, với hai nội dung chính là đòi
quyền bình đẳng về mặt pháp lý và đòi các quyền tự do dân chủ cho nhân dân Việt Nam
+ Trong Chánh cương vắn tắt của Đảng năm 1930, Hồ Chí Minh xác định mục tiêu chính
trị của Đảng là:
“ a) Đánh đổ đế quốc Pháp và bọn phong kiến
+ Tháng 5/1941, Người chủ trì Hội nghị trung ương 8 Đảng, viết thư Kính cáo đồng bào:
“Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy Chúng ta phải đoàn kết lại đánh đổbọn đế quốc và bọn Việt gian đặng cứu giống nòi ra khỏi nước sôi lửa nóng”2
+ Năm 1945, tình hình Chiến tranh thế giới thứ hai chuyển biến mau lẹ, có lợi cho cách mạng,trong nước nhân dân ta sống trong nỗi thống khổ, lầm than, vấn đề giành được độc lập dân tộc được đặt ra cấp bách hơn bao giờ hết Trong bối cảnh đó, Hồ Chí Minh đã nêu lên quyết tâm phảiđứng lên đấu tranh, giành bằng được độc lập dân tộc, Người nói: “Dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”3
- Khi đã giành độc lập, tự do, phải kiên quyết giữ vững quyền độc lập, tự do
ấy
+ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, trong bản Tuyên ngôn độc
lập, Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa,
trịnh trọng tuyên bố với thế giới và toàn thể quốc dân đồng bào rằng: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”1
+ Ý chí và quyết tâm trên còn được thể hiện trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ Trong thư gửi Liên hợp quốc năm 1946, một lần nữa Hồ Chí Minh khẳng định: “Nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hòa bình Nhưng nhân dân chúng tôi cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: Toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất
nước”2 Khi thực dân Pháp xâm lược lần thứ hai, trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày
19 – 12 – 1946, Người ra lời hiệu triệu, thể hiện quyết tâm bằng được nền độc lập dân tộc – giá trị
5
Trang 6thiêng liêng mà nhân dân Việt Nam mới giành được: “Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”3.
Năm 1966, khi quân viễn chinh Mỹ và chư hầu ồ ạt vào miền Nam và gây chiến tranh phá hoại ở miền Bắc, Hồ Chí Minh tiếp tục kêu gọi toàn dân Việt Nam kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trong đó đã nêu lên một chân lý thời đại, một tuyên ngôn bất hủ của các dân tộc khát khao
nền độc lập, tự do trên thế giới: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” 4 Với tư tưởng trên của Hồ
Chí Minh, nhân dân Việt Nam đã anh dũng chiến đấu, đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược, buộc chúng phải ký kết Hiệp định Paris, cam kết tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam, rút quân Mỹ về nước
b.Độc lập dân tộc phải gắn liền với tự do, cơm no, áo ấm và hạnh phúc của nhân dân
6
Trang 7Theo Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc phải gắn với tự do, hạnh phúc của nhân dân Người đánh giá cao học thuyết “tam dân" của Tôn Trung Sơn: dân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinhhạnh phúc.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước nhà được độc lập, Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định độc lập phải gắn với tự do Người nói: “Nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có ý nghĩa gì”1 Dân chúng chỉ cảm nhận được những giá trị thực sự của độc lập, tự do khi họ được ăn no, mặc ấm, được học hành để phát triển, có hiểu biết
để thực hành dân chủ, quyền và nghĩa vụ của người công dân
Ngoài ra, theo Hồ Chí Minh, độc lập cũng phải gắn với cơm no, áo ấm và hạnh phúc của nhân dân Ngay sau khi cách mạng Tháng Tám năm 1945 trong hoàn cảnh nhân dân đói, rét, mù chữ, Hồ Chí Minh yêu cầu Chính phủ phải:
“Làm cho dân có ăn Làm
cho dân có mặc Làm cho
dân có chỗ ở
Làm cho dân có học hành”2
Tóm lại, trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh luôn coi độc
lập gắn liền với tự do, cơm no, áo ấm cho nhân dân, như Người đã từng bộc bạch đầy tâm huyết:
“Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”3 Đó là một sự ham muốn đầy tính nhân văn và thấm đượm tình thương yêu dân tộc và đó cũng là mục tiêu tối thượng trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh
c.Độc lập dân tộc phải là nền độc lập thật sự, hoàn toàn và triệt để
4
7
Trang 8Theo Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc phải là độc lập thật sự, hoàn toàn và triệt để trên tất cả các lĩnh vực Người nhấn mạnh: độc lập mà người dân không có quyền tự quyết về ngoại giao, không có quân đội riêng, không có nền tài chính riêng , thì độc lập chẳng có ý nghĩa gì Trên tinh thần đó và trong hoàn cảnh đất nước ta sau Cách mạng Tháng Tám còn gặp nhiều khó khăn, nhất là nạn thù trong giặc ngoài bao vây, để bảo vệ nền độc lập thực sự mới giành được, Người đã
thay mặt Chính phủ ký với đại diện Chính phủ Pháp Hiệp định sơ bộ ngày 6 – 3 – 1946, theo đó:
“Chính phủ Pháp công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một quốc gia tự do có Chính phủ của mình, Nghị viện của mình, quân đội của mình, tài chính của mình”1 Đây là thắng lợi bước đầu của một sách lược ngoại giao hết sức khôn khéo, mềm dẻo, linh hoạt nhưng có nguyên tắc, một phương pháp biết thắng từng bước của Hồ Chí Minh và là một minh chứng cho tính đúngđắn của tư tưởng Hồ Chí Minh
d.Độc lập dân tộc gắn liền với thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ
Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, dân tộc ta luôn đứng trước âm mưu chia cắtđất nước của kẻ thù Thực dân Pháp khi xâm lược nước ta đã chia nước ta thành ba kỳ, mỗi kỳ có chế độ cai trị riêng Sau cách mạng Tháng Tám, miền Bắc nước ta thì bị quân Tưởng Giới Thạch chiếm đóng, miền Nam bị thực dân Pháp xâm lược, một lần thực dân Pháp lại bày ra cái gọi là
“Nam kỳ tự trị” hòng chia cắt nước ta một lần nữa Trong hoàn cảnh đó, trong bức Thư gửi đồng
bào Nam Bộ (1946), Hồ Chí Minh khẳng định: “Đồng bào Nam Bộ là dân nước Việt Nam Sông
có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không bao giờ thay đổi!”2
Sau khi Hiệp định Giơnevơ năm 1954 được ký kết, đất nước Việt Nam tạm thời bị chia cắt làm hai miền, Hồ Chí Minh tiếp tục kiên trì đấu tranh chống lại âm mưu chia cắt đất nước để thống nhất
Tổ quốc với một quyết tâm, ý chí sắt đá, không gì lay chuyển: “Kiên quyết bảo vệ nền độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một, không ai được xâm phạm đến quyền thiêng liêng ấy của nhân dân ta”1.
8
Trang 10Đến cuối đời, trong Di chúc, Người vẫn đặt niềm tin tuyệt đối vào sự thắng lợi của cách
mạng, sự thống nhất nước nhà: “Dù khó khăn gian khổ đến mấy, nhân dân ta nhất định sẽ hoàn toàn thắng lợi Đế quốc Mỹ nhất định phải cút khỏi nước ta Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất Đồng bào Nam Bắc nhất định sẽ sum họp một nhà”2 Thực hiện tư tưởng trên của Hồ Chí Minh, nhân dân Việt Nam đã tiến hành giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975 và độc lập dân tộc từ đó gắn liền với toàn vẹn lãnh thổ
2.Về cách mạng giải phóng dân tộc
a. Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản
- Rút kinh nghiệm từ sự thất bại của các phong trào yêu nước
Từ khi thực dân Pháp xâm lược lược ta, hàng loạt những phong trào yêu nước đã nổ ra theo những khuynh hướng khác nhau Trong đó, có các phong trào yêu nước theo ý thức hệ phong kiến mà tiêu biểu nhất là phong trào Cần Vương (1886- 1896) do vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết phát động Hưởng ứng Chiếu Cần Vương, các cuộc khởi nghĩa của nhân dân ta đã diễn ra sôi nổi nhưng tất cả các cuộc khởi nghĩa trên đều thất bại Điều đó chứng tỏ sự bất lực của hệ tư tưởng phong kiến và khuynh hướng thiết lập nhà nước phong kiến trong việc giải quyết nhiệm vụ giành độc lập dân tộc do lịch sử đặt ra
Đầu thế kỷ XX, trước ảnh hưởng của các cuộc vận động cải cách, của cách mạng dân chủ
tư sản ở Trung Quốc và tấm gương Duy Tân Nhật Bản, ở nước ta xuất hiện các phong trào yêu
nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản với sự dẫn
6
10
Trang 11dắt của các sĩ phu yêu nước có tinh thần cải cách Phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng (1905-1909) Phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh phát động năm 1906 đến năm
1908 thì kết thúc Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục do Lương Văn Can, Nguyễn Quyền và một
số nhân sĩ khác phát động từ tháng 3-1907 đến tháng 11- 1907 Phong trào chống đi phu, chống
sưu thuế ở Trung kỳ năm 1908 Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản nói
trên đều thất bại Nguyên nhân sâu xa là giai cấp tư sản Việt Nam còn non yếu Nguyên nhân trực tiếp là các tổ chức và người lãnh đạo của các phong trào đó chưa có đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn Tinh thần yêu nước vẫn âm ỉ sục sôi trong lòng nhân dân Song, cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước diễn ra sâu sắc Xuất hiện câu hỏi từ thực tiễn đó đặt ra là: Cứu nước bằng con đường nào mới có thể đi đến thắng lợi?
Từ những bài học thực tiễn của các phong trào yêu nước Việt Nam là cơ sở quan trọng để
Hồ Chí Minh hình thành một tư duy cách mạng mới là tìm kiếm con đường cứu nước, giải phóng dân tộc mới khác với con đường cứu nước của các vị tiền bối Người đã nói: “Tôi muốn đi ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác Sau khi xem xét học làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta”1
- Cách mạng tư sản là không triệt để
Trong những năm tháng bôn ba ở nước ngoài, Hồ Chí Minh đã có dịp khảo sát các cuộc cáchmạng điển hình trên thế giới
Nghiên cứu về cách mạng Mỹ năm 1776, Người đi đến kết luận: “Mỹ tuy rằng cách mệnh thành công đã hơn 150 năm nay, nhưng công nông vẫn cứ cực khổ, vẫn cứ lo tính cách mệnh lần thứ hai, ấy là vì cách mệnh Mỹ là cách mệnh tư bản, mà cách mệnh tư bản chưa phải là cách mệnh đến nơi”2
Nghiên cứu cuộc cách mạng Pháp năm 1789, Người thấy rằng: “Cách mệnh Pháp cũng nhưcách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến
7
11
Trang 12nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa Cách mệnh đã bốn lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới thoát khỏi vòng áp bức”1 Vì vậy, Người không chọn con đường cách mạng Việt Nam đi theo cách mạng tư sản vì cho rằng cách mạng tư sản “không đến nơi”, “không triệt để”.
- Cách mạng giải phóng dân tộc muốn giành thắng lợi triệt để phải đi theo con đường cách mạng vô sản
+ Cách mạng Tháng Mười Nga thành công (năm 1917) đã ảnh hưởng sâu sắc tới Hồ Chí Minh trong việc lựa chọn con đường cứu nước, giải phóng dân tộc Khi nghiên cứu thành quả cách mạng tháng Mười Nga do V.I.Lênin lãnh đạo, Hồ Chí Minh rút ra kết luận quan trọng:
“Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dốinhư đế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoang bên An Nam… Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin”2
+ Năm 1920, sau khi đọc bản Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và
vấn đề thuộc địa của Lênin, Hồ Chí Minh tìm thấy ở đó con đường cứu nước, giải phóng dân tộc:
con đường cách mạng vô sản, như sau này Người khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dântộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”3 Đây là con đường cách mạng triệt để nhất phù hợp với yêu cầu của cách mạng Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại Con đường cách mạng đó được Hồ Chí Minh thể hiện trên những nội dung sau:
Giải phóng dân tộc gắn với giải phóng giai cấp, trong đó giải phóng dân tộc là trước hết, trên hết.
Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Trong Chánh cương vắn tắt của Đảng năm
1930, Hồ Chí Minh đã ghi rõ phương hướng chiến lược cách mạng
8
12
Trang 13Việt Nam: làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản.
b. Cách mạng giải phóng dân tộc, trong điều kiện của Việt Nam, muốn thắng lợi phải do đảng cộng sản lãnh đạo
-Sự cần thiết phải có sự lãnh đạo của Đảng
Với điều kiện của Việt Nam, trong tác phẩm Đường cách mệnh năm 1927, Hồ Chí Minh
đặt vấn đề: cách mệnh trước hết phải có cái gì? Người khẳng định: “Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, aicũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàukhông có bàn chỉ nam”1
- Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam
Đảng Cộng sản Việt Nam là “Đảng của giai cấp vô sản”, đồng thời là “Đảng của dân tộc
Việt Nam” đấu tranh vì độc lập, tự do cho dân tộc Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội II của
Đảng (1951), Người viết rằng chính vì Đảng Lao động Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân
và nhân dân lao động, cho nên nó phải là Đảng của dân tộc Việt Nam Đây là một luận điểm quan trọng của Hồ Chí Minh có ý nghĩa bổ sung, phát triển lý luận mácxít về đảng cộng sản
c.Cách mạng giải phóng dân tộc phải dựa trên lực lượng đại đoàn kết toàn dân tộc, lấy liên minh công – nông làm nền tảng
- Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc: toàn dân
+ Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, quần chúng nhân dân là người sáng tạo ra lịch
sử Đó là nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác – Lênin Kế thừa
9
13
Trang 14quan điểm trên của chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh cũng khẳng định: “Cách mệnh là việc chung của dân chúng, chứ không phải là việc của một hai người”1.
+ Năm 1930, trong Sách lược vắn tắt của Đảng, Hồ Chí Minh xác định lực lượng cách
mạng của Đảng bao gồm toàn dân: đảng phải thu phục đại bộ phận giai cấp công nhân, tập hợp đại bộ phận dân cày nghèo làm thổ địa cách mạng, liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông…
để lôi kéo họ về phía vô sản giai cấp; còn đối với phú nông, trung, tiểu địa chủ và tư bản Việt Nam mà chưa rõ phản cách mạng thì phải lợi dụng, ít ra cũng làm cho họ trung lập Vì Người lý giải rằng, dân tộc cách mệnh thì chưa phân giai cấp, nghĩa là sĩ, nông, công, thương đều nhất trí chống lại cường quyền Vậy nên phải tập hợp và đoàn kết toàn dân thì cách mạng mới thành công
- Công nông là chủ cách mệnh, là gốc cách mệnh
Người phân tích: “Vì bị áp bức mà sinh ra cách mệnh, cho nên ai mà bị áp bức càng nặng thì lòng cách mệnh càng bền, chí cách mệnh càng quyết Khi trước tư bản bị phong kiến áp bức cho nên nó cách mệnh Bây giờ tư bản lại đi áp bức công nông, cho nên công nông là người chủ cách mệnh 1 Là vì công nông bị áp bức nặng hơn, 2 Là vì công nông là đông nhất cho nên sức mạnh hơn hết, 3 Là vì công nông là tay không chân rồi, nếu thua thì chỉ mất một cái kiếp khổ, nếu được thì được cả thế giới, cho nên họ gan góc Vì những cớ ấy, nên công nông là gốc cách mệnh”2
d. Cách mạng giải phóng dân tộc cần được chủ động, sáng tạo, có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc
- Đại hội VI Quốc tế cộng sản năm 1928 đã thông qua Những luận cương về phong trào cách
mạng trong các nước thuộc địa và nửa thuộc địa, trong đó cho rằng: chỉ có thể thực hiện hoàn
toàn công cuộc giải phóng các nước thuộc địa khi giai cấp vô sản giành được thắng lợi ở các nước tư bản tiên tiến Quan điểm này đã
10
14