Năng suất sữa đàn bò con gái của 5 đực giống holstein friesian nhập từ mỹ và chị em gái của 10 đực giống tạo ra tại việt nam

Năng suất sữa đàn bò con gái của 5 đực giống holstein friesian nhập từ mỹ và chị em gái của 10 đực giống tạo ra tại việt nam

NĂNG SUẤT SỮA ĐÀN BÒ CON GÁI CỦA 5 ĐỰC GIỐNG HOLSTEIN FRIESIAN

NHẬP TỪ MỸ VÀ CHỊ EM GÁI CỦA 10 ĐỰC GIỐNG

TẠO RA TẠI VIỆT NAM Phạm Văn Giới, Trần Trung Thông, Trần Trọng Thêm, Nguyễn Văn Đức

Bộ môn Di truyền - Giống vật nuôi

Tóm tắt

Nghiên cứu này được tiến hành để đánh giá sản lượng sữa chu kỳ 305 ngày trên đàn bò cái con gái của 5 đực HF nhập về từ Mỹ giai đoạn 2003-2005 và chị em gái cùng cha của 10 đực giống HF tạo ra tại Việt Nam giai đoạn 2006-2010 991 HF bò cái trong nhóm tương đồng và nhóm con gái, chị em gái của các đực giống kể trên được thu số liệu tại 2 khu vực chăn nuôi bò HF thuần tại Mộc Châu và Tuyên Quang phục vụ cho việc thu số liệu để tính toán Proc GLM trong SAS (1999) được sử dụng trong xử lý số liệu

Kết quả cho biết bò cái HF nuôi tại mộc châu cho năng suất sữa cao hơn có ý nghĩa (5761kg/con/lứa) so với bò ở Tuyên Quang (4526kg/con/lứa) Sản lượng sữa của các nhóm con gái và chị em gái của các đực giống trong nghiên cứu đều cao hơn sản lượng sữa của nhóm tương đồng Cụ thể, nhóm con gái của các đực giống cho sản lượng sữa cao hơn nhóm tương đồng 11,25% và nhóm chị em gái của các đực giống cao hơn nhóm tương đồng 7,73% Kết quả cho biết các đực 283, 281 và 284 sinh ra các con gái có năng suất sữa cao Các bò đực non 292, 294,

293, 295, 296, 2100 và 2101 có các chị em gái của chúng có năng suất sữa tốt Các bò đực hhaapj khảu từ Mỹ và các đực non đã chọn lọc ở trên cần được sử dụng trong chương trình giống bò sữa Việt Nam

1 Đặt vấn đề

Trong mô hình chọn và nhân giống đại gia súc nói chung và bò sữa nói riêng, việc chọn tạo và sử dụng đực giống rất quan trọng chiếm tỷ lệ thành công lớn trong chương trình giống Để

có đàn con có năng suất cao, cần chọn tạo ra được các con đực tiêu chuẩn, mang tiềm năng di truyền tốt và khả năng truyền đạt cao tiềm năng năng suất cho đời sau, bên cạnh đó cần có đàn

bò cái có phẩm chất năng suất cao

Trong chọn và nhân giống bò sữa hiện nay phổ biến là phối tinh nhân tạo, vì vậy một con đực có thể sẽ có số lượng đời con rất cao so với con cái trong một đời Do vậy, nếu con đực được

sử dụng không có chất lượng giống tốt sẽ làm giảm và mất năng suất rất lớn ở đàn con và ngược lại nếu sử dụng một con đực giống có phẩm chất di truyền cao sẽ cải thiện được rất nhiều về năng suất ở đàn con tạo ra Chính vì vậy, cần thật quan tâm đến việc chọn và sử dụng các con đực để sử dụng nhân giống Hiện nay, để đánh giá chất lượng về tính trạng sản lượng sữa (SLS) của các đực giống, phương pháp đánh giá chúng qua đàn con gái là phương pháp được ưa chuộng ở nhiều quốc gia vì đạt độ chuẩn xác cao nhất, bên cạnh đó đánh giá chúng thông qua đàn chị em gái cũng được nhiều cơ sở giống ứng dụng (John Hodges, 1990)

Để thực hiện tốt các mục tiêu của đề tài và phục vụ phát triển chăn nuôi bò sữa, giai đoạn 2003-2005 nước ta đã nhập một số đực giống Holstein Friesian (HF) thuần chất lượng tốt từ Mỹ mang số hiệu 281, 282, 283, 284, 285 và 286 Các đực giống này đã được kiểm tra năng suất cá thể và sản xuất tinh dịch đông lạnh phục vụ phối giống Đến nay, các đực giống này đã được phối giống và có khá nhiều con gái đời sau ở một số cơ sở chăn nuôi bò HF thuần và HF lai, có thể đánh giá chất lượng về năng suất sữa của chúng thông qua năng suất đàn con gái để giúp

chọn lọc cho sử dụng tiếp theo Mặt khác, đề tài bò sữa giai đoạn 2006-2010 đã sử dụng một số trong số các đực giống này để tạo bê đực giống con, chọn lọc thành đực giống HF cao sản để nâng cao năng suất sữa (NSS) cho đời sau Một vấn đề đặt ra là có nên sử dụng các đực giống này để sử dụng tiếp theo hay không? Hơn nữa, trong số chúng nên sử dụng các cá thể nào để có hiệu quả tốt về năng cao NSS

Với yêu cầu của việc nâng cao chất lượng đàn bò HF thuần hiện nay tại các cơ sở nuôi

bò sữa, ứng dụng tinh dịch nội địa giá thành rẻ, chất lượng phù hợp để xây dựng chương trình chăn nuôi bò sữa có hiệu quả kinh tế cao tại Việt Nam trong tương lai gần, cần đánh giá chất lượng của các đực giống đó để chọn lọc một số cá thể có tiềm năng tốt và quan trọng là loại thải các đực giống có chất lượng không phù hợp Để có cơ sở giúp cho việc chọn lọc các con đực tốt thể hiện NSS đàn con gái và chị em gái, thông qua đó để có kế hoạch nhân giống thích hợp nhằm

cải thiện năng suất sữa đàn con của chúng ở tính trạng SLS chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá

năng suất sữa đàn bò con gái của 5 đực giống Holstein Friesian nhập từ Mỹ và chị em gái của

10 đực giống tạo ra tại Việt Nam” nhằm mục tiêu: Đánh giá được năng suất sữa của đàn bò con

gái của 5 đực giống nhập từ Mỹ và và chị em gái của 10 đực giống tạo ra tại Việt Nam để tuyển

chọn cá thể tốt cho việc tạo chọn thành bò sữa Holstein Friesian Việt Nam chất lượng cao

2 Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

2.1 Vật liệu

5 bò đực giống HF cao sản nhập từ Mỹ giai đoạn 2003–2005 gồm: 281, 282, 283, 284,

285

10 bò đực giống HF tạo ra tại Việt Nam trong giai đoạn 2006-2010 gồm các đực: 292,

293, 294, 295, 296, 2100, 2101, 2102, 2103 và 2104

Tổng số 2.941 lứa sữa của 991 bò cái được thu số liệu tại hai cơ sở Mộc Châu và Tuyên Quang của nhóm con gái và nhóm tương đồng Cơ cấu số liệu của các đực giống và các cơ sở thu

số liệu thể hiện ở các Bảng 1, Bảng 2 và Bảng 3

Bảng 1 Cơ cấu số liệu về số lứa sữa và số bò cái ở hai cơ sở

Tổng số lứa sữa trong

nhóm tương đồng

Tổng số lứa sữa

trong nhóm đề tài

Bảng 2 Cơ cấu số liệu về số lứa sữa và số bò cái ở nhóm tương đồng và của các bò đực giống

kiểm tra năng suất qua con gái

Bảng 3 Cơ cấu số liệu về số lứa sữa và số bò cái ở nhóm tương đồng và của các bò đực giống

kiểm tra năng suất qua chị em gái

Các đực giống và

nhóm tương đồng

Bố của các đực giống

Tổng số lứa sữa

Tổng bò cái

Trung bình lứa/bò cái

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

Tất cả bò HF con gái của 5 đực giống nhập từ Mỹ, chị em gái của 10 đực giống tạo ra tại

Việt Nam và nhóm tương đồng tại Mộc Châu và Tuyên Quang

2.2.2 Thời gian nghiên cứu

Từ năm 2003 đến 2009

2.2.3 Phương pháp thu số liệu

- Thu thập và tập hợp các số liệu của các bò cái tại hai cơ sở Mộc Châu và Tuyên Quang theo mẫu: Số hiệu, ngày sinh, bố, mẹ, ngày đẻ từ lứa 1 đến 7, năng suất sữa 305 ngày từ lứa 1 đến 7

2.2.4 Phương pháp Phân tích số liệu

Để so sánh năng suất sữa của bò ở hai khu vực, năng suất sữa của các lứa, năng suất sữa đàn con gái của các đực giống trong đề tài so với nhóm con gái của các đực giống khác, ước tính giá trị LSM về sản lượng sữa theo các yếu tố đó dùng Proc GLM trong SAS (1999)

- Mô hình để đánh giá NSS ở 2 khu vực, các nhóm, các lứa đẻ:

Yijkl = µ + KVi + NDj + LDk + eijkl

Trong đó:

- µ là trung bình toàn đàn

- Y là Sản lượng sữa 305 ngày của các bò cái thứ l, sinh bê ở khu vực chăn nuôi thứ i, trong nhóm đực thứ j, lứa đẻ thứ k

- KV là Ảnh hưởng cố định của khu vực (i=2: Mộc Châu và Tuyên Quang)

- ND là Ảnh hưởng cố định của nhóm thứ j (j=2: Nhóm con gái của các đực giống nghiên cứu và của các đực giống khác hay con gọi là nhóm tương đồng)

- LD là Ảnh hưởng cố định của lứa đẻ thứ k (k=4: lứa 1, lứa 2, lứa 3 và từ lứa 4 trở đi)

- e ijkl là Sai số ngẫu nhiên N(0, σ 2

e )

- Để đánh giá năng suất sữa và so sánh nhóm con gái, chị em gái của các đực giống và nhóm tương đồng dùng mô hình sau

Yij = µ + DGi +eij Trong đó:

- Y là Sản lượng sữa 305 ngày của các bò cái thứ j của nhóm thứ i

- DG là Ảnh hưởng cố định của nhóm thứ i (nhóm con gái, chị em gái của các đực giống và nhóm tương đồng: i= 2 với nhóm con gái của các đực và nhóm tương đồng i= 6 với nhóm con gái của các đực và nhóm tương đồng (281, 282, 283, 284, 285 và nhóm tương đồng) i=4 với nhóm chị em gái (Nhóm chị em gái của các đực 2102, 2103, 2104; nhóm chị em gái của các đực 292, 294; nhóm chị em gái của các đực 293, 295,

296, 2100, 2101 và nhóm tương đồng)

- e ij là Sai số ngẫu nhiên N(0, σ 2

e )

3 Kết quả nghiên cứu va thảo luận

3.1 Năng suất sữa của đàn bò nghiên cứu và đàn con gái của các đực giống

Kết quả nghiên cứu thể hiện ở Bảng 4 cho thấy NSS bò ở Mộc Châu đạt trung bình 5761kg/con/lứa, cao hơn có ý nghĩa (P<0,05) so với bò ở Tuyên Quang (4526 kg/con/lứa) NSS của bò ở Mộc Châu trong nghiên cứu này cao hơn so với kết quả nghiên cứu của chúng tôi năm

2008 (5128,84kg/con/lứa); cao hơn kết quả của Nguyễn Hữu Lương và cs (2009) nghiên cứu trên 4 lứa sữa đầu (từ 4867kg đến 5377kg) Sự khác nhau này là do đối tượng và thời gian thu thập số liệu không trùng nhau, trong nghiên cứu này số liệu thu đến năm 2009, hơn nữa số liệu thu đến 7 lứa sữa

Mặt khác, kết quả trong nghiên cứu này cho thấy NSS của đàn bò con gái của các đực giống tạo ra tại Việt Nam từ đề tài đạt trung bình 5418kg/con/lứa, cao hơn có ý nghĩa (P<0,05)

so với nhóm bò cái tương đồng là con gái và thân thuộc của các đực giống khác (4870 kg/con/lứa) Sự sai khác về NSS đó đạt 548 kg và chênh lệch ở mức xấp xỉ 11,25% Kết quả này

cho biết các bò đực giống của nhóm đề tài có chất lượng tốt, đảm bảo được yêu cầu sản xuất thực tiễn chăn nuôi bò HF hiện nay

Bảng 4 còn cho biết NSS của đàn bò này cũng thay đổi khá rõ rệt qua các lứa đẻ, cụ thể lứa đẻ 1 đạt 5073kg và bị giảm xuống ở lứa đẻ 2 (5064kg) và tăng lên đạt đỉnh cao nhất ở lứa 3 (5325kg) và giảm xuống ở lứa 4 (5113kg) Sự giảm về NSS ở lứa 2 so với lứa 1 trong nghiên cứu này được giải thích là tại Tuyên Quang nhiều bò cái bị năng suất thấp ở lứa 2 so với lứa 1 do nhiều bò sinh lứa 2 vào giai đoạn 2005-2007 là giai đoạn chăn nuôi bò sữa ở Tuyên Quang gặp nhiều khó khăn, làm ảnh hưởng tiêu cực tới năng suất của chúng

Bảng 4 Năng suất sữa của đàn bò con gái và nhóm tương đồng tại Mộc Châu và

Tuyên Quang

Tuyên Quang 2.251 4526b 24,2 1098 7716.5 Con gái của nhóm

đực nghiên cứu và

nhóm tương đồng

Nhóm tương đồng 2371 4870a 22,37 1098 10814

Chú thích: Trong cùng một chỉ tiêu, nếu các giá trị LSM có các chữ nhỏ ghi ở góc trên giống nhau thì giữa chúng sự khác nhau không có ý nghĩa thống kê (P>0,05)

3.2 Năng suất sữa của nhóm các con gái của 5 đực giống nhập nội

Bảng 5 cho biết trong số 5 con đực giống từ 281 đến 285, năng suất của các đàn con gái của các đực giống này biến động từ giá trị thấp nhất ở con gái của đực giống số 282 (4046kg/con/lứa) đến cao nhất ở năng suất của con gái của đực giống số 283 (5743 kg) tất cả các con đực này có năng suất sữa của đàn con gái đều cao hơn nhóm tương đồng (Trừ đực 282, do số liệu thu được quá ít, chỉ có 3 lứa) Sự sai khác về năng suất giữa các đực và nhóm tương đồng thể hiện có ý nghĩa thống kê rõ rệt (P<0,05) Kết quả này cho biết dùng các đực giống này để phối giống năng suất sữa đàn bò sẽ được cải thiện đáng kể Ngoài ra, để chọn ra các đực có chất lượng tốt thông qua đàn con, ta có thể chọn các đực giống có năng suất sữa đàn con gái cao đó là các đực giống 283 (5743kg/con/lứa), 281 (5047kg/con/lứa) và 284 (4947kg/con/lứa)

Bảng 5 Năng suất sữa của đàn bò con gái của 5 đực giống nhập từ Mỹ tại Mộc Châu và Tuyên

Quang

Chú thích: Trong cùng một chỉ tiêu, nếu các giá trị LSM có các chữ nhỏ ghi ở góc trên giống nhau thì giữa chúng sự khác nhau không có ý nghĩa thống kê (P>0,05)

Bảng 6 So sánh kết quả đánh giá của bò đực tại Mỹ và kết quả đánh giá qua năng suất đàn con

gái của chúng tại Mộc Châu và Tuyên Quang

Kết quả đánh giá của Mỹ Kết quả kiểm tra năng suất sữa đàn con gái của đề tài

Số hiệu Chỉ số

PTPI Xếp cấp Số hiệu NSS đàn con gái

Nếu so sánh với dữ liệu của các con đực giống này khi nhập, kết quả có phần giống nhau

về thứ tự xếp cấp của bò đực 283, còn các đực giống khác bị thay đổi vị trí, chi tiết thể hiện ở Bảng 6 Theo kết quả đánh giá của Mỹ, tất cả các bò đực đêu có chỉ số PTPI đạt giá trị dương, thấp nhất là bò số 281 đạt +1017 và cao nhất ở đực giống số 283 đạt +1364 Với kết quả đánh giá tại Việt Nam của đề tài chỉ có đực 282 có năng suất con gái thấp hơn năng suất nhóm tương đồng

3.3 Năng suất sữa của 10 đực giống tạo ra tại Việt Nam

Kết quả thể hiện ở Bảng 7 cho thấy trong số các chị em gái của các đực giống tạo ra tại Việt Nam, năng suất của nhóm chị em gái của các đực giống này đạt trung bình 4947kg/con/lứa, giá trị này cao hơn có ý nghĩa thống kê (P<0,05) so với năng suất sữa của nhóm tương đồng (4592kg/con/lứa) Như vậy, năng suất của nhóm chị em gái của các đực giống được chọn tạo cao

hơn năng suất của nhóm tương đồng là 355 kg, cao hơn xấp xỉ 7,73%, mức chênh lệch này cho thấy các đực giống được chọn tạo có chất lượng khá tốt và đáp ứng phù hợp với yêu cầu của đực giống HF cho các khu vực chăn nuôi bò HF thuần của nước ta

Bên cạnh đó, trong nhóm các đực giống này, để chọn được một số đực giống có chất lượng cao hơn nữa thông qua năng suất chị em gái để chọn ra được một số con đủ tiêu chuẩn xây dựng đàn hạt nhân chất lượng cao Trong Bảng 7 cũng cho biết trong số các chị em gái của các đực giống kiểm tra, có hai nhóm chị em gái của hai nhóm đực giống đạt 5744kg/con/lứa và 4873kg/con/lứa, cả hai nhóm này đều cao hơn có ý nghĩa thống kế (P<0,05) so với nhóm tương đồng (4592kg/con/lứa) Riêng có 1 nhóm chị em gái của các đực giống 2102, 2013 và 2104 đạt 4047kg/con/lứa thấp hơn nhóm tương đồng nhưng sự sai khác giữa chúng không có ý nghĩa thống kê (P>0,05)

Kết quả trong bảng cho biết các đực giống 292, 294 có tiềm năng năng suất sữa tốt, chúng thích hợp để chọn sản xuất tinh dịch và theo dõi qua đời sau để chọn thành đực giống cao sản về năng suất sữa, các đực giống 293, 295, 296, 2100, 2101 cũng có năng suất của đàn chị em gái cao và có thể chọn một số trong số chúng có thành tích tốt về năng suất cá thể để theo dõi qua đời sau để chọn làm giống cho đàn nhân giống mở rộng trong sản xuất

Bảng 7 Năng suất sữa của đàn bò chị em gái của 10 đực giống tạo ra tại Việt Nam và nhóm

tương đồng tại Mộc Châu và Tuyên Quang

Nhóm chị em gái của 10 đực giống 344 4947b 58,63 3263.5 11718

Nhóm chị em

gái của 10 đực

giống

2102, 2103, 2104 3 4047ac 625.82 3660 4362

293, 295, 296, 2100, 2101 309 4873a 61.66 3263.5 8171

Chú thích: Trong cùng một chỉ tiêu, nếu các giá trị LSM có các chữ nhỏ ghi ở góc trên giống nhau thì giữa chúng sự khác nhau không có ý nghĩa thống kê (P>0,05)

4 Kết luận và đề nghị

4.1 Kết luận

- 5 đực giống nhập khẩu từ Mỹ và 10 đực giống tạo ra tại Việt Nam có chất lượng tốt về tính trạng SLS trên đàn bò con gái và chị em gái của chúng Các đực giống nhập khẩu từ Mỹ có năng suất đàn con gái cao hơn so với đàn con của các đực giống khác là 11,25%, năng suất sữa đàn chị em gái của các đực giống tạo ra tại Việt Nam cao hơn nhóm tương đồng là 7,73%

- Đàn con gái của đực giống 283, 281 và 284 có SLS cao, đàn chị em gái của đực giống

292, 294, 293, 295, 296, 2100, 2101 có NSS cao Chúng cần được sử dụng và đánh giá tiếp tục

để sử dụng có hiệu quả cho chương trình giống bò sữa trong thời gian tới

4.2 Đề nghị

- Tiếp tục nghiên cứu trên quy mô mở rộng hơn để đánh giá và chọn lọc thêm các đực giống HF khác nuôi tại Việt Nam có NSS đàn bò con gái và chị em gái cao

- Cần triển khai tính giá trị giống của các đực giống ứng dụng phối tinh trên đàn bò HF của Việt Nam để góp phần chọn lọc chính xác các cá thể có tiềm năng di truyền về sản lượng sữa cao

- Tiếp tục theo dõi qua đời sau của các đực giống có kết quả tốt về chị em gái để chọn lọc chính xác chất lượng chúng

- Phát triển phương pháp ước tính giá trị giống tổng hợp nhiều tính trạng trên bò sữa để chọn được đàn bò sữa có hiệu quả kinh tế cao

Tài liệu tham khảo

1 Phạm Văn Giới (2008) Nghiên cứu đặc điểm di truyền và giá trị giống về sản lượng sữa của bò Holstein

Friesian nuôi ở Mộc Châu và Tuyên Quang, Luận án tiến sỹ Nông nghiệp, Viện chăn Nuôi, Hà Nội

2 John Hodges (1990) Genetic improvement of Livestock in developing countries using the open nucleus

breeding system Animal Breeding and Genetic Resources, FAO, Rome, Italy Animal Science Papers and Reports 6

3 Nguyễn Hữu Lương, Phạm Hải Nam, Trần Sơn Hà, Nguyễn Hùng Sơn và Nguyễn Văn Đức (2009) “Tuổi

đẻ, khoảng cách giữa 2 lứa đẻ và sản lượng sữa của bò Holstein Friesian (HF) nhập nội từ Cu Ba, Mỹ, Úc nuôi tại Mộc Châu” Báo cáo khoa học năm 2008 của Viện Chăn Nuôi, Phần Di truyền – Giống vật nuôi tháng 10 năm 2009 Trang 9-14