TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Khái niệm kiến trúc cảnh quan
Kiến trúc cảnh quan là môn khoa học tổng hợp liên quan đến nhiều lĩnh vực như quy hoạch không gian, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc công trình, điêu khắc và hội họa Mục tiêu chính của kiến trúc cảnh quan là tổ chức môi trường nghỉ ngơi và giải trí, cải thiện hệ sinh thái, bảo vệ môi trường và tổ chức các không gian nghệ thuật kiến trúc để nâng cao chất lượng cuộc sống.
Kiến trúc cảnh quan gồm thành phần tự nhiên như địa hình, mặt nước, cây xanh, động vật, không trung và thành phần nhân tạo như kiến trúc công trình, giao thông, thiết bị kỹ thuật, tranh tượng trang trí Mối quan hệ tỷ lệ và sự tương hỗ giữa hai thành phần này luôn thay đổi theo thời gian, giúp cảnh quan kiến trúc luôn vận động, phát triển và phản ánh sự biến đổi không ngừng của môi trường.
Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan
Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan là hoạt động nhằm tạo dựng, tổ hợp và liên kết các không gian chức năng, đảm bảo sự cân bằng và hài hòa giữa các yếu tố tự nhiên và nhân tạo Thiên nhiên đóng vai trò nền tảng cốt lõi trong kiến trúc cảnh quan, góp phần tạo nên một môi trường hài hòa và bền vững (Lưu Trọng Hải, 2006).
Những nhân tố chính ảnh hưởng đến tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan bao gồm:
- Các thành phần của kiến trúc cảnh quan: với thành phần tự nhiên và thành phần nhân tạo
- Các yêu cầu của không gian kiến trúc cảnh quan: yêu cầu sử dụng, yêu cầu thẩm mỹ, yêu cầu bền vững, yêu cầu kinh tế
Quy luật tổ chức không gian:
Bố cục cảnh quan có vai trò quan trọng trong việc thể hiện giá trị thẩm mỹ của không gian kiến trúc cảnh quan, qua đó con người cảm nhận bằng các giác quan, chủ yếu là thị giác Trong cảm nhận thị giác, ba yếu tố ảnh hưởng lớn đến hiệu quả cảm nhận và là nền tảng cho bố cục cảnh quan gồm điểm nhìn, tầm nhìn, và góc nhìn Các yếu tố này giúp tạo ra sự hài hòa và thu hút cho không gian cảnh quan, nâng cao trải nghiệm thị giác của người xem.
Trong kiến trúc cảnh quan, tạo hình không gian dựa trên ba yếu tố cơ bản gồm mặt nền, mặt trần và mặt đứng ngăn cách không gian Các yếu tố này quyết định phân loại không gian thành các loại chính: không gian đóng, không gian mở và không gian nửa đóng nửa mở Việc thiết kế hình dạng phù hợp, quy mô và tính chất hợp lý với chức năng sử dụng cùng yêu cầu thẩm mỹ là yếu tố then chốt trong tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan.
Các quy luật bố cục cơ bản gồm có quy luật về đường trục bố cục, giúp tạo sự cân đối và hướng nhìn rõ ràng trong thiết kế Quy luật bố cục đối xứng và không đối xứng mang lại sự hài hòa hoặc động lực phù hợp cho từng tác phẩm Quy luật tỷ lệ không gian đảm bảo sự cân xứng giữa các yếu tố, tăng tính thẩm mỹ cho bố cục Sự đồng nhất và tương tự giúp duy trì sự thống nhất trong thiết kế, tạo cảm giác hài hòa Quy luật tương phản làm nổi bật các yếu tố quan trọng và tạo điểm nhấn Quy luật sáng tối giúp tạo chiều sâu và độ nổi bật cho hình ảnh, trong khi quy luật về màu sắc hỗ trợ truyền đạt cảm xúc và thông điệp rõ ràng.
Tình hình nghiên cứu thiết kế sân vườn trên thế giới và Việt Nam
2.3.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước
Hình 2.1 Sân vườn kiểu Nhật
Thiết kế sân vườn theo phong cách Nhật Bản
Vườn Nhật là kiểu vườn cảnh truyền thống của Nhật Bản, nổi bật với sự sắp xếp ngăn nắp của các vật thể thiên nhiên thu nhỏ do bàn tay con người tạo ra Các yếu tố như tảng đá được tạo hình giống như núi, đất được đắp thành những quả đồi, và cây cối được uốn dạng cổ thụ góp phần tạo nên vẻ đẹp hài hòa, tượng trưng cho thiên nhiên thu nhỏ trong khu vườn.
Những khu vườn truyền thống của Nhật được chia thành 5 loại khác nhau:
Vườn hồ và đồi có nguồn gốc từ Trung Quốc, được ưa chuộng tại Nhật Bản và Trung Quốc bởi tầng lớp quý tộc nhàn rỗi Thiết kế này mô phỏng biển cả qua những ao nước và các hòn đảo qua những ngọn đồi, tạo nên không gian thư thái Các yếu tố chủ đạo gồm đèn lồng, cây xanh, cầu nhỏ và ao nước, được bố trí tỉ mỉ trong những khu vườn nhỏ gọn, mang lại vẻ đẹp hài hòa và trang nhã.
Vườn khô là hình thức nghệ thuật quan trọng trong phát triển vườn cảnh Nhật Bản, bắt đầu từ rất sớm và trở thành phổ biến khi Thiền Tông du nhập vào cuối thế kỷ thứ VI Những khu vườn này có thiết kế đơn giản, hiện đại, thường nằm trong không gian nhỏ, thể hiện phong cảnh thiên nhiên theo cách trừu tượng bằng đá, sỏi và cát để mô phỏng núi non, hải đảo và sông hồ Kiểu vườn khô này phản ánh triết lý của Thiền Tông, hướng tới việc truyền tải những ý nghĩa sâu sắc và tinh thần thiền định.
Thứ ba, vườn trà là không gian tạo nên không khí thân mật và thư giãn lý tưởng Vườn trà đạo được thiết kế đặc biệt để tổ chức các nghi lễ uống trà truyền thống, mang đến trải nghiệm tinh tế và sâu sắc cho du khách Khu vườn còn có phòng trà dành riêng cho các nghi lễ trà ritual, cùng với bể nước bằng đá được sử dụng cho việc tẩy uế trước khi tham gia vào nghi lễ, đảm bảo sự trong sạch và trang nghiêm của không gian thưởng trà.
Vườn tản bộ là kiểu vườn thiết kế để du khách có thể đi bộ và thưởng ngoạn phong cảnh thiên nhiên thư giãn Khu vườn này cần có diện tích đủ lớn để tạo ra các con đường mòn liên kết, giúp du khách dễ dàng di chuyển từ khu vực này sang khu vực khác Việc xây dựng vườn tản bộ góp phần đem lại trải nghiệm thư giãn và tận hưởng không khí trong lành.
Hình 2.6 Vườn nhỏ trong sân
Thứ năm là kiểu vườn nhỏ trong sân, tạo cảm giác như đang ở ngoài trời nhưng thực chất vẫn nằm trong nhà Loại vườn này nổi bật với các yếu tố mang tính trang trí nhiều hơn là chức năng sử dụng, giúp không gian sân vườn trở nên đẹp mắt và lôi cuốn.
Hình 2.7 Sân vườn kiểu Trung Quốc Thiết kế sân vườn theo phong cách Trung Quốc
Bước vào vườn cảnh Trung Quốc, bạn sẽ bị thu hút bởi nét đặc trưng của văn hóa phương Đông, thể hiện qua sự tinh tế, khúc chiết và yên bình của thiết kế So với các kiểu vườn phương Tây, vườn Trung Quốc tạo cảm giác nhỏ nhắn và nhân văn hơn, mỗi cành cây, hòn đá đều toát lên ý nghĩa nhân văn sâu sắc Nét đẹp của vườn cảnh Trung Quốc chính là sự đan quyện hài hòa giữa văn hóa và nghệ thuật, chú trọng xây dựng nội hàm và mối liên hệ giữa ngọn núi, dòng nước, cây cỏ, kiến trúc và không gian, tạo thành một môi trường vừa vật chất vừa tinh thần Người sáng tạo vườn qua tính tượng trưng và phép so sánh, nhằm hướng tới cảnh giới thi ca, hội họa, lấy cảm hứng từ danh lam thắng cảnh để xây dựng mô hình cảnh quan sân vườn thu nhỏ đầy nghệ thuật.
Theo Lê Đàm Ngọc Tú (2008), nghệ thuật vườn cảnh Trung Quốc bắt nguồn từ hội họa phong cảnh và được xem như “Bức tranh phong cảnh 3 chiều”, phản ánh sự sáng tạo nghệ thuật hơn là sự bắt chước thiên nhiên Vườn cảnh Trung Quốc là tác phẩm của trí tưởng tượng, tái hiện một thiên nhiên lý tưởng, tinh tế và chắt lọc những tinh hoa hơn thiên nhiên thật Các vườn Trung Quốc được xây dựng dựa trên những phong cảnh đẹp theo chủ nghĩa hiện thực, phản ánh đặc trưng của nền sáng tác phong cảnh theo chủ nghĩa tượng trưng.
Nguyên lý bố cục của vườn Trung Quốc dựa trên việc lấy thiên nhiên đa dạng của đất nước làm nền tảng sáng tạo, tạo ra những cảnh quan thay đổi phù hợp cho việc đi dạo và thưởng ngoạn Các lối đi dạo thường có mái che để phù hợp với các mùa trong năm, trong khi nghệ thuật tạo cảnh sử dụng các thủ pháp gây cảm giác biến đổi như xen kẽ đồi núi, thung lũng, đồng cỏ, dòng nước chảy mạnh cùng mặt nước lặng, rừng thông xanh thẫm xen rừng lá sáng màu Thủ pháp còn tận dụng hiệu quả âm thanh tự nhiên như tiếng gió, chim hót, suối chảy róc rách hay thác đổ để nâng cao trải nghiệm cảm giác Ngoài ra, việc mở rộng không gian qua các kỹ thuật như dùng cận cảnh để tạo chiều sâu, phản chiếu mặt nước, lát đường từ thô đến mịn, phối cảnh từ nóng đến lạnh, vòi phun nước cao rồi thấp dần cũng góp phần tạo nên ảo giác về không gian vừa thực vừa hư, xa gần lẫn lộn, mang đậm nét đặc trưng của nghệ thuật sân vườn Trung Quốc.
Thiết kế sân vườn theo phong cách châu Âu
Phong cách thiết kế sân vườn biệt thự Châu Âu thường hướng đến sự khoáng đạt, giúp làm nổi bật vẻ đẹp của kiến trúc biệt thự Sân vườn bên trong thường sử dụng cây thấp và hàng rào thấp nhằm tạo sự mở rộng và dễ quan sát từ bên ngoài Thiết kế này không chỉ tôn lên nét tinh tế của kiến trúc châu Âu mà còn mang đến không gian xanh mướt, hài hòa, thu hút mọi ánh nhìn.
Sân vườn biệt thự Châu Âu nổi bật với hệ thống cây xanh được cắt tỉa theo hình khối học thuật, góp phần nâng cao tính thẩm mỹ và tạo nên không gian sống sang trọng.Thiết kế cây cảnh đều được chăm chút tỉ mỉ, mang lại vẻ đẹp hài hòa, đẳng cấp phù hợp với phong cách kiến trúc châu Âu Sân vườn này không chỉ tạo điểm nhấn thẩm mỹ mà còn thể hiện sự sáng tạo trong bố trí cảnh quan, giúp gia chủ tận hưởng không gian xanh mát, thư thái.
Sân vườn Châu Âu nói chung mang nét đặc trưng và chịu ảnh hưởng sâu sắc phong cách thiết kế sân vườn của các nước La Mã, Ý, Pháp, Anh
Sân vườn biệt thự La Mã nổi bật với thiết kế đối xứng qua trục chính, trung tâm thường là mặt nước có vòi phun, tạo điểm nhấn thẩm mỹ cho không gian Các kiểu dáng thiết kế của vườn biệt thự La Mã khá đa dạng, bao gồm ba loại hình cơ bản: vườn biệt thự nông thôn, vườn biệt thự ngoại đô và vườn biệt thự đô thị, phù hợp với nhiều phong cách sống và địa hình khác nhau (Nguyễn Thị Thanh Thủy, 1996) Thiết kế sân vườn biệt thự La Mã không chỉ mang tính biểu tượng mà còn giúp tạo không gian sống hài hòa, sang trọng và chức năng phù hợp với từng loại hình nhà biệt thự.
Vườn Châu Âu xuất hiện khi các lâu đài cổ ở Châu Âu được trang trí bởi những vườn hoa và bãi cỏ xanh mướt, mang đậm nét lịch sử lâu đời và đa dạng phong cách từ cổ điển đến hiện đại Với hình thái phong phú và vẻ đẹp trang nhã, Vườn Châu Âu nhanh chóng trở thành một trong những phong cách thiết kế sân vườn phổ biến, được ứng dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Thiết kế sân vườn theo phong cách Châu Âu có hai loại chính là phong cách cổ điển và phong cách hiện đại, mang đến sự đối lập rõ nét Phong cách cổ điển thể hiện vẻ đẹp sang trọng, lịch lãm với các yếu tố truyền thống, trong khi phong cách hiện đại nổi bật với sự tối giản, sáng tạo và đương đại Việc lựa chọn giữa hai phong cách này giúp tạo nên không gian sân vườn phù hợp với phong cách kiến trúc và sở thích của gia chủ Quy trình thiết kế cần cân nhắc yếu tố thẩm mỹ và chức năng để mang lại không gian xanh thoáng đãng, phù hợp cho các hoạt động thư giãn và sinh hoạt hàng ngày.
Thiết kế sân vườn phong cách Châu Âu cổ điển
Hình 2.8 Sân vườn theo phong cách Châu Âu cổ điển
Những khu vườn cổ điển không yêu cầu diện tích lớn để trở thành một không gian đẹp và hài hòa Không nhất thiết phải là vườn rộng lớn mới gọi là vườn, mà còn có thể là một tiểu cảnh ban công hoặc sân nhỏ, mang đậm nét cổ điển và tinh tế.
11 công, tiểu cảnh cầu thang hoặc hàng rào nhỏ xinh với chậu hoa rực rỡ sắc màu cũng được gọi là khu vườn
Nguyên tắc thiết kế trong bố cục cảnh quan sân vườn
2.4.1 Các yếu tố cấu thành
Những đối tượng cơ bản của thiết kế có thể nhận biết bao gồm 10 thực thể riêng biệt (Grant W Reid, 2000)
Bảy đối tượng thị giác cơ bản: điểm, đường, mặt, khối, phương, màu sắc và bề mặt
Các yếu tố phi thị giác có thể kích thích sự tò mò và hứng thú của người xem bằng cách kích hoạt các cảm giác như nghe và ngửi Ví dụ, khi đi trong công viên, tiếng nước chảy và mùi hoa thơm tạo ra hình ảnh sinh động, khiến người ta muốn khám phá hơn Khi tiến lại gần con suối nhỏ, cảm giác tay chạm vào những hòn sỏi mát lạnh và trơn láng càng làm tăng trải nghiệm và sự hấp dẫn, giúp tạo nên một hình ảnh rõ nét trong tưởng tượng.
1 Âm thanh - nhận thức thính giác: có ảnh hưởng sâu sắc đến con đường nhận thức không gian, âm thanh có thể náo nhiệt hoặc yên ả, tự nhiên hay do con người tạo ra, du dương hay ầm ĩ…
2 Mùi - nhận thức khứu giác: trong thiết kế sân vườn, mùi hương, tinh dầu của hoa, lá thường kích thích khứu giác, nhưng tồn tại một “ngưỡng” rộng cả mùi thơm lẫn khó ngửi
3 Xúc giác - nhận thức xúc giác và cảm giác: bằng sự tiếp xúc qua da, chúng ta tiếp nhận được nhiều cảm giác: nóng và lạnh, trơn và nhám, sắc và cùn, mềm và cứng, ẩm và khô…
2.4.2 Cơ sở của bố cục cảnh quan Điểm nhìn: là vị trí đứng nhìn Nếu nhìn cùng chiều ánh sáng thì chi tiết vật thể được nhìn sẽ nổi rõ, ngược lại thì vật thể bị lu mờ, chỉ còn đường bao vật thể
Tầm nhìn là khoảng cách từ điểm nhìn đến vật thể, liên quan chặt chẽ đến đặc tính quang học của mắt, kích thước và chất liệu bề mặt của vật thể Đặc tính quang học của mắt cho phép nhìn rõ trong góc hình nón là khoảng 28º (D/2L), còn khi nhìn trong không gian rộng hơn như nhà có bầu trời và cây cỏ xung quanh, góc nhìn giảm xuống dưới 18º (D/3L) Góc của trường nhìn hay góc nhìn là phạm vi trong đó các tia sáng từ đối tượng tạo thành hình ảnh rõ nét; trên mặt phẳng nằm ngang, góc này khoảng 30º, còn trên mặt phẳng thẳng đứng là khoảng 22º Ngoài phạm vi này, hình ảnh trở nên không rõ nét, và góc nhìn càng lớn thì hình càng kém rõ Thực tế, người ta lấy góc nhìn rõ như nhau cho mặt phẳng nằm ngang và thẳng đứng là 28º, tạo thành cái gọi là nón nhìn rõ (có đáy tròn) Để quan sát đối tượng toàn diện và rõ nét, đường bao của nó không được vượt quá giới hạn của góc nhìn rõ.
Góc nhìn là hướng nhìn vật thể, ảnh hưởng trực tiếp đến cách thể hiện hình dạng và viễn cảnh trong bố cục Mỗi vật thể có thể được nhìn từ nhiều hướng khác nhau, tạo ra sự đa dạng trong cách thể hiện và cảm nhận về hình dạng của nó Việc lựa chọn góc nhìn phù hợp giúp tăng tính thẩm mỹ và truyền tải ý nghĩa của tác phẩm một cách hiệu quả Do đó, góc nhìn đóng vai trò quan trọng trong thiết kế và nghệ thuật, giúp tác phẩm trở nên sinh động và hấp dẫn hơn.
2.4.3 Quy tắc sắp xếp trong bố cục
Theo Grant W Reid (2000), những quy tắc chủ đạo trong bố cục cảnh quan là:
Sự thống nhất trong thiết kế là quá trình hợp thành các đối tượng đơn lẻ thành một tổng thể, giúp dễ dàng bao quát và nhận thức toàn bộ các bộ phận cấu thành Các kỹ thuật thống nhất, như lặp lại đường nét, hình khối, bề mặt hoặc màu sắc, tạo ra hiệu quả cao khi được áp dụng cùng với nhóm đối tượng đồng dạng để tạo thành những cụm chặt chẽ, từ đó nâng cao tính thẩm mỹ và tính nhất quán của thiết kế.
Sự thu hút là cảm giác hiếu kỳ, sự bị hấp dẫn hoặc lôi cuốn, thường xuất phát từ những yếu tố như hình dạng, kích cỡ, bề mặt và màu sắc đa dạng Những yếu tố này tạo ra sự khác biệt gây chú ý, đồng thời sự đổi hướng, chuyển động, âm thanh hoặc ánh sáng cũng góp phần tăng cường khả năng thu hút và khiến đối tượng trở nên hấp dẫn hơn trong mắt người xem.
Điểm nhấn và sự đóng khung là những kỹ thuật quan trọng giúp tạo sự nổi bật trong bố cục, dựa vào yếu tố ngoại cảnh để thu hút ánh nhìn Điểm nhấn xuất hiện khi các đối tượng xung quanh được sắp xếp theo phong cách hấp dẫn, hướng tia nhìn vào một phần cụ thể của khung cảnh Tuy nhiên, cần đảm bảo rằng vùng điểm nhấn chính duy trì sự chú ý một cách hợp lý để tạo ra hiệu quả thị giác cao nhất.
Sự cân bằng trong thiết kế cảnh quan thể hiện cảm giác ổn định, thanh bình và an toàn, thường được khai thác từ các điểm nhìn tĩnh như từ ban công, lối vào hoặc không gian nghỉ ngơi Có hai loại cân bằng chính: cân bằng đúng quy tắc với đặc điểm đối xứng, hình học và dựa trên sự nhắc lại các đối tượng đồng dạng dọc theo các trục trung tâm, mang lại cảm giác dự đoán và ổn định Ngược lại, cân bằng phi quy tắc không đối xứng, linh hoạt và tự nhiên, tạo ra cảm giác động, lạ và sinh động trong không gian thiết kế.
Tỷ lệ và sự cân đối trong thiết kế nhằm mục đích so sánh tương đối chiều cao, độ dài, diện tích, khối tích và khối lượng của các đối tượng Chúng ta sử dụng kích cỡ cơ thể người để ước lượng, trong đó tỷ lệ “nhỏ” nhấn mạnh vào việc thu nhỏ hoặc có kích thước gần bằng hoặc nhỏ hơn cơ thể con người Ngược lại, tỷ lệ “lớn” đề cập đến các không gian hoặc vật thể có kích thước lớn bao trùm, tạo cảm giác hùng vĩ và gây ấn tượng mạnh mẽ, kích thích cảm giác sửng sốt và kinh ngạc.
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
- Khu biệt thự của một hộ gia đình tại thành phố Hoà Bình
Hình 3.1: Phần mềm Autocad Hình 3.2: Phần mềm Sketchup
Hình 3.3: Thước Hình 3.4: Bút tẩy
- Thước, bút, sổ ghi chép
- Máy tính, máy ảnh, điện thoại
- Các phần mềm thiết kế
- Sách, tài liệu tham khảo.
Địa điểm và thời gian nghiên cứu
Địa điểm: Khu biệt thự của một hộ gia đình tại thành phố Hoà Bình
Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 01 năm 2022 đến tháng 08 năm 2022
Phương pháp nghiên cứu
Khảo sát sơ bộ hiện trạng:
- Cơ sở hạ tầng và các công trình bổ trợ
3.3.2 Thu thập thông tin liên quan
- Điều kiện thời tiết, khí hậu
- Chụp ảnh hiện trạng khu vực nghiên cứu
- Lên bản vẽ hiện trạng khu vực
- Nghiên cứu tổng quan về sân vườn trên Thế giới
- Nghiên cứu tổng quan về sân vườn Việt Nam
- Nghiên cứu về các phần mềm thiết kế
- Phân tích, đánh giá hiện trạng khu vực thiết kế
- Tìm hiểu, đánh giá nhu cầu của gia chủ
- Đưa ra ý tưởng, phương án và hồ sơ thiết kế
- Bản vẽ mặt bằng tổng thể sân vườn
- Bản vẽ mặt bằng bố trí cây sân vườn
- Bản vẽ mặt bằng bố trí đường đèn
- Bản dự trù kinh phí cho vật liệu, danh mục cây xanh, vật liệu trang trí, hạng mục đèn
3.4.1 Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
Tổng hợp tài liệu có sẵn thông qua việc thu thập các thông tin, tài liệu liên quan đến khu vực thiết kế từ sách, báo, internet và các cơ quan quản lý nhằm xây dựng nguồn dữ liệu đáng tin cậy và đa dạng Việc này giúp đảm bảo độ chính xác, toàn diện trong quá trình nghiên cứu và phát triển dự án thiết kế Thu thập tài liệu từ các nguồn uy tín góp phần nâng cao chất lượng nội dung, hỗ trợ quá trình sáng tạo và ra quyết định chính xác hơn trong lĩnh vực thiết kế.
- Tham khảo tài liệu liên quan về điều kiện tự nhiên khu đất (khí hậu, hướng gió, hướng nắng )
- Các loại hình sân vườn, phong cách thiết kế sân vườn chủ yếu trên thế giới
- Nghiên cứu về lịch sử các kiểu sân vườn Việt Nam và các lưu ý khi thiết kế kiến trúc, không gian cây xanh
- Tài liệu về lịch sử hình thành và phát triển khu vực
- Thu thập các thông tin về điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội có liên quan đến khu vực thiết kế
- Tham khảo tài liệu về các loài cây được trồng và hạn chế trồng ở địa phương
3.4.2 Phương pháp khảo sát thực địa
- Khảo sát điều kiện tự nhiên bằng cách chụp ảnh công trình từ nhiều hướng
- Phân tích nắng, gió, hệ thống thoát nước
- Khảo sát địa hình bằng phương pháp quan sát dựa trên thông tin dự án
- Khảo sát giao thông và vị trí khu đất bằng cách quan sát và tham khảo bản đồ
- Khảo sát công trình liên quan xung quanh khu đất thiết kế
- Tham khảo ý kiến gia chủ
- Tổng hợp thông tin và phân tích, đánh giá hiện trạng
“SWOT” là viết tắt của những cụm từ sau:
Để đối mặt với các thách thức hiện tại, việc áp dụng phương pháp SWOT giúp đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của dự án Nhờ đó, chúng ta có thể xác định rõ những khó khăn đang tồn tại và đề xuất các giải pháp thiết kế phù hợp với từng khu vực cảnh quan Việc này giúp tối ưu hóa các cơ hội phát triển và giảm thiểu các rủi ro, nâng cao hiệu quả của công trình.
Chúng tôi tổng hợp và phân tích các số liệu, dữ liệu điều tra hiện trạng cùng bản đồ để đánh giá chính xác tình hình thực tế của khu vực nghiên cứu Đồng thời, bài viết tập trung vào việc tổng hợp các nguyên tắc và cơ sở lý luận để thiết kế không gian kiến trúc cảnh quan sân vườn, đảm bảo phù hợp với đặc điểm tự nhiên và yêu cầu thẩm mỹ Dựa trên những phân tích này, chúng tôi đề xuất các giải pháp cải tạo không gian kiến trúc cảnh quan nhằm nâng cao giá trị thẩm mỹ, chức năng và bền vững của khu vực.
Sử dụng phương pháp vẽ tay và vẽ máy bằng các phần mềm đồ họa để hoàn thiện hồ sơ bao gồm:
- Autocad: Thể hiện các bản vẽ hiện trạng, công năng từ bản vẽ tay khi điều tra, vẽ hồ sơ thiết kế 2D
- Sketchup: Thể hiện các bản vẽ phối cảnh trên dạng 3D
- Lumion: Render từ file Sketchup để thể hiện vật liệu, hình dạng 3D một cách chân thực nhất
- Photoshop: Chỉnh sửa hình ảnh
- Microsoft Word, Microsoft Excel: Thể hiện báo cáo, số liệu, thống kế các loại cây trồng, vật liệu sử dụng trong thiết kế và các bản dự toán
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
Phân tích hiện trạng khu vực nghiên cứu
4.1.1 Điều kiện tự nhiên - khí hậu
Hình 4.1 Vị trí khu biệt thự trên bản đồ
Hòa Bình là tỉnh miền núi nằm trong vùng Tây Bắc, giáp vùng đồng bằng sông Hồng Nơi đây cách Hà Nội 73 km theo trục Quốc lộ 6 từ Hà Nội đến Hòa Bình, thuận tiện cho việc di chuyển và phát triển du lịch.
Sơn La có diện tích khoảng 4.578,1 km², nằm ở vị trí chiến lược phía Tây Bắc Việt Nam Tỉnh giáp với các tỉnh Phú Thọ phía Bắc, Hà Nam và Ninh Bình phía Nam, cùng với thành phố phía đông và đông bắc, thuận tiện cho việc giao thương và phát triển kinh tế Với diện tích lớn, Sơn La sở hữu nhiều cảnh quan tự nhiên đa dạng và tiềm năng du lịch phong phú.
Hà Nội, phía tây, tây bắc, tây nam giáp với các tỉnh Sơn La và Thanh Hóa
Thành phố Hòa Bình là trung tâm văn hóa chính trị của tỉnh, tập trung các trường đào tạo về chính trị, văn hoá và khoa học, cùng với bệnh viện đa khoa hiện đại Các huyện trong tỉnh cũng đã phát triển các trường phổ thông trung học và hệ thống y tế phục vụ nhân dân Mạng lưới giao thông xã, huyện được chú trọng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại và giao lưu văn hóa của cộng đồng.
24 Địa hình, địa mạo, thổ nhưỡng
Khu nhà biệt thự nằm tại trung tâm thành phố Hòa Bình, có địa hình bằng phẳng và giao thông thuận tiện, phù hợp để phát triển các dự án nhà ở cao cấp Vị trí có độ cao trung bình từ 100-200m và độ dốc nhẹ từ 20-25°, là đặc điểm của các dải núi thấp ít bị chia cắt, tạo thuận lợi cho xây dựng và quy hoạch Đất thuộc nhóm feralit, phù hợp trồng cây lâm nghiệp lâu năm, cây ăn quả nhờ đặc tính chua, thoáng khí và thoát nước tốt, đồng thời nghèo bazo nhưng nhiều oxit, sắt và nhôm, phù hợp với các loại cây trồng đặc thù.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa
Nhiệt độ trung bình hàng năm trên 23°C Độ ẩm trung bình 60%, cao nhất tới 90% vào tháng 8 và tháng 9, thấp nhất là 75% vào tháng 11 và tháng 12
Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm với thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều và nhiệt độ trung bình khoảng 24°C Tháng 6 và tháng 7 thường có nhiệt độ cao nhất đạt 38-39°C và lượng mưa trung bình từ 1.700-1.800 mm, chiếm hơn 90% tổng lượng mưa cả năm.
Mùa khô kéo dài từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 năm sau, đặc trưng bởi thời tiết lạnh, ít mưa và nhiệt độ trung bình từ 15-16°C Tháng 1 và tháng 12 ghi nhận nhiệt độ thấp nhất khoảng 5°C, trong đó vùng núi cao có thể đạt tới 2°C Lượng mưa trong mùa khô chỉ từ 100-200 mm, chiếm khoảng 10% tổng lượng mưa cả năm.
4.1.2 Hiện trạng khu vực nghiên cứu
Khu đất có tổng diện tích 290m², trong đó diện tích nhà và gara là 220m² và 70m² còn lại dành cho thiết kế sân vườn Gia chủ đã xây dựng biệt thự trên khu đất cao hơn mặt đường, bao quanh bằng tường chắn, và đã đập thông mảnh đất bên cạnh để mở rộng gara ô tô cùng với sân vườn mới được cải tạo Khu vực từ gara oto vào nhà sẽ được lắp đặt mái kính, tạo không gian tiện nghi, thoáng đãng Xung quanh biệt thự là các hộ gia đình khác, góp phần hình thành không khí sinh sống yên bình, đẳng cấp.
Việc đo đạc chính xác và lên ý tưởng thiết kế phù hợp giúp tạo ra dự án thống nhất và hài hòa Cần đảm bảo sự đồng bộ giữa các khu vực thông qua hệ thống cấu trúc và bố cục vườn hợp lý Việc duy trì ý tưởng xuyên suốt trong toàn bộ thiết kế góp phần nâng cao tính thẩm mỹ và tính tiện nghi của không gian.
Hình 4.2 Hiện trạng khu đất
Hình 4.3 Một số hình ảnh hiện trạng khu vực
Hình 4.4 Hiện trạng hướng nắng, hướng gió
Hướng nắng: Buổi sáng nhận được ánh nắng chói từ phía Đông, buổi trưa bị nắng xiên khoai, buổi chiều tránh được ánh nắng gắt từ phía Tây
Khu biệt thự chịu ảnh hưởng của các loại gió như gió Tây, Tây Nam, Đông Nam và Đông Bắc, ảnh hưởng rõ ràng đến không gian sinh hoạt Gió Tây khô nóng thổi về phía sau của ngôi nhà, khiến khu vực này phải đối mặt với nhiệt độ cao và ánh nắng gay gắt vào buổi chiều Trong mùa đông, gió Đông Bắc thổi qua bên phải, mang lại không khí lạnh và khô ráo cho không gian sống Ngôi nhà còn nhận hướng gió Đông Nam, mang đến luồng gió mát mẻ, dễ chịu cho mặt tiền, giúp điều hòa không khí tự nhiên và nâng cao sự thoải mái cho cư dân.
Điểm nhìn cấp 1, được ký hiệu bằng hình vuông đỏ, là vị trí có hướng nhìn đẹp nhất và tối ưu nhất so với các điểm xung quanh Trong khi đó, điểm nhìn cấp 2, biểu thị bằng hình tròn đỏ, cung cấp tầm nhìn bao quát về ba hướng chính, giúp đảm bảo khả năng quan sát toàn diện từ các vị trí khác nhau Phân tích hướng nhìn là yếu tố quan trọng để lựa chọn vị trí tốt nhất phù hợp với mục đích sử dụng không gian.
4 hướng, nhưng cũng là những tầm nhìn có cảnh quan đẹp Điểm nhìn cấp 3: kí hiệu là hình tam giác đỏ, có tầm nhìn về 1,2 hướng
Thoát nước mặt Địa hình khu vực thiết kế tương đối bằng phẳng, thoát nước mặt tốt, có các rãnh thoát nước xung quanh nhà
Cơ sở hạ tầng đang đi vào giai đoạn hoàn thiện
Hệ thống giao thông quanh nhà có các rãnh thoát nước, thuận tiện cho việc thoát nước mưa
Diện tích khu đất không quá lớn, không bị ngập úng khi mưa to.
Ý tưởng và phương án thiết kế
4.1.3 Phân tích SWOT Điểm mạnh: Khu vực thiết kế có địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ Đây là khu vườn mới hoàn toàn gia chủ mới cải tạo lại nên thuận tiện cho việc đo đạc và lên ý tưởng thiết kế Vườn nằm ở hướng Đông Nam, do đó nóng nắng chủ yếu buổi sáng, buổi chiều nắng hướng Tây nên phía trước khá mát Với phong cách thiết kế thoáng và đề cao yếu tố thiên nhiên tự nhiên thì đây lại là một lợi thế để tận dụng được hết toàn bộ ánh sáng sáng trong ngày mà không cần sử dụng nhiều ánh sáng nhân tạo trong nhà, mang đến cho gia chủ cảm giác thoải mái hòa cùng thiên nhiên Cộng với việc đón nhận những làn gió tự nhiên, tạo thêm những nguồn sinh khí mát mẻ để không gian trở nên thoáng đãng hơn Điểm yếu: Gara tách rời làm phân tách không gian, đòi hỏi phải thiết kế giúp không gian liền mạch, liên kết với nhau Phối kết và bố trí cây đòi hỏi phải có những nét riêng biệt và độc đáo mang lại vẻ đẹp tự nhiên cho ngôi nhà.Phải lựa chọn các loại cây trồng có điều kiện phát triển phù hợp với khu vực và kiến trúc thiết kế vừa đảm bảo tính thẩm mĩ, vừa có chi phí bảo dưỡng hợp lí đáp ứng được nhu cầu của gia chủ
Thiết kế sân vườn biệt thự thành công không chỉ tạo ra không gian xanh giúp điều hòa không khí và mang lại môi trường sống trong lành, mà còn góp phần tạo nên cảnh quan hài hòa và đặc sắc Kết quả này giúp nâng cao vẻ đẹp và phong cách riêng biệt của toàn bộ biệt thự, đồng thời đáp ứng tối đa nhu cầu và sở thích của gia chủ.
Sau khi hoàn thành công trình, thách thức lớn là xây dựng các giải pháp duy tu cảnh quan hiệu quả để đảm bảo cây cối sinh trưởng tốt nhất Việc duy trì nét đẹp tự nhiên và ý tưởng thiết kế ban đầu của dự án là yếu tố quan trọng, giúp giữ gìn vẻ đẹp lâu dài và bền vững của công trình Chính sách chăm sóc cây xanh đúng cách sẽ góp phần nâng cao giá trị thẩm mỹ và giữ gìn cảnh quan xanh sạch đẹp cho không gian sống và làm việc.
4.2 Ý tưởng và phương án thiết kế
4.2.1 Yêu cầu của gia chủ
Gia chủ mong muốn có một không gian thoáng đãng, yên tĩnh có đủ khoảng trống để tập trung làm việc, nghỉ ngơi
Gia chủ mong muốn sân vườn mang phong cách hiện đại với các loại cây xanh dễ trồng, dễ chăm sóc, tạo hình không quá cầu kỳ
Gia chủ mong muốn có một vườn rau ngay tại sân nhà
Kết hợp với các yếu tố như đá,… để làm toát lên vẻ tự nhiên, mềm mại gần gũi với thiên nhiên
4.2.2 Thuyết minh phương án thiết kế
Hình 4.6 Hình ảnh bản vẽ phân khu chức năng
Biệt thự được phân chia thành 4 phân khu chức năng chính gồm: khu vườn rau, khu vườn trước nhà, khu sân gạch và công trình, cùng hàng cây dọc lối đi Trong đó, khu vườn rau đáp ứng nhu cầu trồng rau sạch của gia đình, đảm bảo an toàn thực phẩm và tiện ích Khu vườn trước nhà tạo điểm nhấn bằng sự đa dạng các loại cây cảnh, góp phần tăng vẻ đẹp tổng thể và phong thủy cho ngôi nhà Khu sân gạch nằm ở vị trí ra vào chính, phục vụ nhu cầu di chuyển của ô tô và tạo không gian sạch sẽ, gọn gàng.
Hình 4.7 Mặt bằng khu vườn trước nhà
Hình 4.8 Phối cảnh khu vườn trước nhà
Chúng tôi trồng cây trúc quân tử tại vị trí bờ tường gần cổng để tạo hàng rào chắn đẹp mắt và tự nhiên Cây trúc quân tử có thân nhỏ, mảnh mai, mọc thẳng đứng thành bụi lớn, thường được trồng dày để tạo thành hàng rào kiên cố Với tốc độ sinh trưởng trung bình và khả năng chịu ánh sáng cao, loại cây này phù hợp để trồng ngoài trời, mang lại vẻ đẹp thanh lịch cho không gian nhà bạn.
Cây trúc quân tử biểu tượng cho người quân tử, mang ý nghĩa mang lại may mắn, hạnh phúc và sự thịnh vượng trong công việc, giúp gia chủ tránh điều không may trong cuộc sống Nó còn tượng trưng cho trí tuệ thông minh, giúp mọi công việc trở nên bền vững hơn và giảm khó khăn trước nghịch cảnh Ngoài ra, cây còn có tác dụng thanh lọc không khí, loại bỏ khí độc hại, điều hòa nhiệt độ và tạo không gian xanh tươi mát, phù hợp trồng ở nơi mát mẻ để phát huy tối đa công dụng.
Hình 4.9 Trồng trúc quân tử làm hàng rào
Tiểu cảnh đồi tùng là sự kết hợp tinh tế giữa cây tùng la hán bonsai, các quả đồi đất nhân tạo, cỏ nhung Nhật và đá thiên nhiên, tạo nên không gian mang vẻ đẹp kỳ lạ như đứng giữa núi rừng Trước đây, đồi tùng chỉ xuất hiện trong sân vườn của vua chúa, tầng lớp quý tộc và địa chủ giàu có, phản ánh giá trị cao quý và đẳng cấp Cây tùng la hán, sống bền bỉ hàng trăm năm, được người Nhật xem là linh khí, có tác dụng trừ tà và cản gió độc, mang lại bình an cho gia đình Các dáng cây tùng đa dạng được bài trí khéo léo, làm nổi bật vẻ đẹp tự nhiên và ý nghĩa phong thủy của tiểu cảnh.
Tiểu cảnh được thiết kế hài hòa, hợp lý giúp tổng thể trở nên bắt mắt và thể hiện sự uy thế của ngôi nhà Đồng thời, các chi tiết trong tiểu cảnh còn phản ánh cá tính mạnh mẽ, phong cách riêng của gia chủ, tạo nên không gian sống ấn tượng và đầy sức sống.
Hình 4.10 Phối cảnh tiểu cảnh đồi tùng
Lối đi riêng trong khu vườn được thiết kế để bảo vệ cây cảnh khỏi sự giẫm đạp, giúp việc chăm sóc và cắt tỉa cây trở nên thuận tiện hơn, từ đó giữ cho cây luôn tươi tốt và gọn gàng Việc sử dụng các loại gạch lát hoặc đá lát lối đi có độ bền cao, chống trơn trượt hiệu quả, đảm bảo an toàn khi di chuyển trong vườn Lối đi còn tạo ra một cầu nối sinh khí, thu hút năng lượng tích cực vào nhà, góp phần nâng cao sức khỏe các thành viên và mang lại may mắn, tài lộc cũng như thành đạt cho gia chủ.
Hình 4.11 Phối cảnh lối đi
Khu vực nghỉ ngoài trời với bộ bàn ghế đặt giữa lối đi tạo thành không gian lý tưởng để gia chủ thư giãn, trò chuyện và thưởng thức trà cùng gia đình hoặc bạn bè Đây còn là một điểm nhìn hoàn hảo, mang lại tầm nhìn toàn cảnh về không gian xung quanh khu vườn, giúp tận hưởng vẻ đẹp tự nhiên một cách trọn vẹn.
Hình 4.12 Khu vực nghỉ ngoài trời
Vị trí tường nhà được bố trí bồn cây trồng viền trang trí giúp khu vực ngoại thất trở nên sinh động và thu hút ánh nhìn Việc sử dụng cây dương xỉ để trồng viền không chỉ tăng tính thẩm mỹ mà còn tạo điểm nhấn trang trọng cho cảnh quan Những điểm nhấn này góp phần làm cho khuôn viên ngoài trời trở nên vững trãi, hấp dẫn và nổi bật hơn trong tổng thể thiết kế ngoại thất.
Hình 4.13 Cây dương xỉ trồng viền
Cây dương xỉ có sức sống mạnh mẽ và dễ chăm sóc, vẫn xanh tốt dù không cần nhiều công chăm sóc hàng ngày Trong phong thủy, cây dương xỉ tượng trưng cho sức khỏe dồi dào, năng lượng may mắn và sự thịnh vượng cho gia chủ và cả không gian sống Ngoài ra, cây còn có khả năng thanh lọc không khí, loại bỏ các chất độc hại, mang lại không gian trong lành, sạch sẽ Cây thích hợp trồng trong bóng râm hoặc dưới ánh nắng mặt trời khi được cung cấp đủ nước, thích nghi tốt với môi trường ẩm ướt và hạn chế Chính vì vậy, cây dương xỉ phù hợp để trồng làm thảm xanh, nền, tường cây hoặc dọc lối đi để tạo điểm nhấn tự nhiên, mang lại sinh khí cho không gian sống.
Giải pháp vật liệu: các loại vật liệu được sử dụng bao gồm: vật liệu lát đường, đá cuội tự nhiên đặt ở đồi cảnh
Bảng 4.1 Vật liệu sử dụng tại khu vườn trước nhà Đá lát lối đi Kích thước: 25x50 Màu sắc: xám trắng Đá cuội tự nhiên đặt ở đồi cảnh
Hình 4.14 Mặt bằng khu vườn rau
Hình 4.15 Phối cảnh khu vườn rau
Việc bố trí hai chậu hoa ngay cạnh khu vực nghỉ ngơi ngoài trời làm tăng vẻ đẹp và sự sinh động cho không gian sống Hương thơm từ các loại hoa giúp tạo cảm giác dễ chịu, thư thái cho gia chủ và làm mới không khí quanh nhà Đặt hoa gần khu vực nghỉ ngơi còn giúp kích hoạt các giác quan, giảm căng thẳng và đem lại cảm giác gần gũi với thiên nhiên Điều này không những nâng cao không gian sống mà còn để lại ấn tượng tích cực cho khách đến chơi nhà.
Cây hoa nhài Nhật với mùi hương nhẹ nhàng, quyến rũ mang lại cảm giác thư thái dễ chịu cho người thưởng thức Hoa có hai màu chủ đạo là trắng và tím nhạt, bắt đầu nở màu trắng rồi chuyển dần sang màu tím nhạt, mang vẻ đẹp tinh tế và thu hút Cây cho hoa quanh năm, phù hợp để trang trí sân vườn nhờ đặc điểm dễ chăm sóc; chỉ cần giữ ẩm đất và tỉa cành khi cây mọc dài quá mức Trồng hoa nhài Nhật đơn giản, không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc phức tạp, là lựa chọn lý tưởng cho khu vực sân vườn của bạn.
Lối đi sử dụng đá sỏi lát sân vườn là giải pháp trang trí hiệu quả giúp mở rộng không gian nhỏ, hẹp và làm đẹp cho không gian sống Theo phong thủy ngũ hành, sỏi mang lại vẻ đẹp mỹ quan, đồng thời mang lại sự hưng thịnh, thịnh vượng và đầy đủ từ thổ hành cho gia đình Đá thớt được sử dụng để định hướng lối đi và tạo điểm nhấn thu hút, với cốt đá 100% tự nhiên, độ cứng cao, bền màu lâu dài và khả năng chịu lực, chống thấm vượt trội Bề mặt đá thớt thô nhám, có độ ma sát cao, đảm bảo an toàn cho người sử dụng, đồng thời dễ dàng vệ sinh và bảo trì, giúp duy trì vẻ đẹp và độ bền của công trình theo thời gian.
Hình 4.17 Phối cảnh lối đi
