Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn hoa hiên và ảnh hưởng của giá thể đến sinh trưởng của cây hoa hiên kwanso nuôi cấy mô

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài được thực hiện với mục đích: Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn Hiên lai khả năng nảy mầm của một số THL và nghiên cứu giá thể phù hợp cho sự

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

HIÊN KWANSO NUÔI CẤY MÔ

Người hướng dẫn : PGS.TS PHẠM THỊ MINH PHƯỢNG

Bộ môn : RAU HOA QUẢ & CẢNH QUAN

Người thực hiện : ĐẶNG THỊ HUẾ

Mã SV : 613060

Hà Nội - 2022 

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi Số liệu và kết quả nghiên cứu trong đề tài này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công

bố hoặc sử dụng trong bất kì công trình nào khác

Tác giả đề tài

Đặng Thị Huế

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu Học Viện cùng các thầy, cô giáo Đặc biệt là các thầy, cô giáo và các giảng viên trong khoa Nông Học- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam, đã tận tình giúp đỡ, giảng dạy và truyền đạt cho tôi nguồn kiến thức rất bổ ích trong quá trình học tập và rèn luyện tại Học Viện

Để hoàn thành đề tài này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Phạm Thị Minh Phượng – người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới sự giúp đỡ và chỉ bảo của các thầy cô giáo Bộ môn Rau Hoa Quả và Cảnh Quan Các thầy cô đã luôn có những sự nhắc nhở và chỉ bảo rất tận tình để giúp tôi hoàn thành đề tài

Tôi xin cảm ơn tới các anh chị cựu sinh viên và các bạn sinh viên của ngành Công nghệ Rau Hoa Quả và Cảnh quan đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, những người bạn, đặc biệt các bạn sinh viên của lớp K61RHQMC đã quan tâm và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian vừa qua

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vii

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP viii

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Giới thiệu về cây hoa hiên 4

2.1.1 Nguồn gốc 4

2.1.2 Phân Loại 4

2.2 Đặc điểm thực vật học của hoa hiên 6

2.3 Đặc điểm sinh trưởng 10

2.4 Yêu cầu ngoại cảnh 11

2.5 Giá trị sử dụng 12

2.5.1 Giá trị trong trang trí cảnh quan 12

2.5.2 Giá trị ẩm thực 13

2.5.3 Giá trị y học 13

2.5.4 Giá trị sử dụng khác 14

2.6 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 15

2.6.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ một số loài trong chi Hemerocallis trên thế giới và tại Việt Nam 15

2.7 Tình Hình nghiên cứu hoa Hiên lai trên thế giới và tại Việt Nam 19

2.7.1 Tình hình nghiên cứu hoa hiên lai trên thế giới 19

2.7.2 Tình hình nghiên cứu hoa hiên ở Việt Nam 20

2.7.3 Một số kết quả nghiên cứu về giá thể trồng hoa Hiên và các loại hoa chậu trên thế giới và tại Việt Nam 23

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 25

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 25

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu 26

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 26

3.3 Nội dung nghiên cứu 26

3.3.1 Đánh giá đặc điểm nông sinh học của một số dong hoa Hiên lai tại Hà Nội 26

3.3.2 Đánh giá khả năng nhân giống của một số THL hoa Hiên năm 2021 26

3.4 Phương pháp nghiên cứu 27

3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 27

3.4.2 Các chỉ tiêu theo dõi 29

4.1 Đặc điểm nông sinh học của dòng hoa hiên lai năm 2022 31

4.1.1 Biến động chiều cao cây của các dòng hoa hiên lai năm 2022 31

4.1.2 Một số đặc điểm về lá của một số dòng hoa Hiên lai 2022 35

4.2 Khả năng nhân giống của một số dòng hoa Hiên năm 2021 44

4.2.2 Khả năng nhân giống một số THL hoa Hiên bằng phương pháp gieo hạt 44

4.2.2 Chất lượng cây con của các THL hoa Hiên nhập nội 2021 47

4.3 Nghiên cứu ảnh hưởng của giả thể đến sinh trưởng của cây Kwanso invitro 49

4.3.1 Ảnh hưởng của giá thể tới khả năng sống của cây hoa Hiên invitro khi ra ngôi 49

4.3.2 Ảnh hưởng của giá thể đến khả năng sinh trưởng của cây hoa Hiên invitro vườn ươm 52

PHẦN V KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 56

5.1 Kết luận 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Giá bán một số giống hoa hiên được ưa chuộng ở Mỹ 16

Bảng 3.1 Ký hiệu các dòng lai hoa Hiên 3 năm tuổi 25

Bảng 3.2 Ký hiệu các THL hoa Hiên năm 2021 25

Bảng 4.1 Biến động tăng trưởng chiều cao cây của các dòng hoa hiên lai năm 2021 31

Bảng 4.2 Biến động số lá trên cây của các dòng hoa Hiên lainăm 2021-2022 35

Bảng 4.3 Biến động kích thước lá của các dòng hoa hiên lai năm 2021 39

Bảng 4.9 Tỷ lệ nảy mầm và tỷ lệ sống của một số THL 2021 46

Bảng 4.10 Thời gian qua các giai đoạn trên vườn ươm của một số THL hoa hiên năm 2021 46

Bảng 4.11 Chiều cao cây con của các THL hoa Hiên 48

Bảng 4.12 Chiều dài và chiều rộng lá cây con của các THL hoa Hiên 48

Bảng 4.13 Tỷ lệ cây sống và đạt tiêu chuẩn ra ngôi 51

Bảng 4.14 Chiều cao cây và số lá/cây của các cây Kwanso in vitro 52

Bảng 4.15 Chiều dài lá và chiều rộng lá của các cây Kwanso in vitro 54

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ

Hình 2.1 Chi Hemerocallis phân bố trên khắp thế giới 6

Hình 2.2 Các bộ phận của cây hoa Hiên 6

Hình 2.3 Thân và lá cây hoa Hiên 7

Hình 2.4 Hoa và ngồng hoa Hiên 8

Hình 2.5 Qủa và hạt hoa Hiên 10

Hình 2.4: Bệnh gỉ sắt ở cây hoa Hiên 12

Hình 2.5 Hoa Hiên và giá bán tại các nhà vườn của Mỹ và Hà Lan 17

Biểu đồ 4.1 Biến động chiều cao cây của các dòng hoa Hiên lai 33

Biểu đồ 4.2 Biểu đồ biến động số lá trên cây của các dòng hoa hiên laiNăm 2021 - 2022 37

Biểu đồ 4.3a Biến động chiều dài lá của các dòng hoa Hiên lai năm 2021 42

Biểu đồ 4.3b Biến động chiều rộng lá của các dòng hoa Hiên lai năm 2021 42

Hình 4.1 Hạt hoa Hiên nảy mầm ở một số THL 2021 45

Hình 4.2 Cây hoa Hiên Kwanso invitro đủ tiêu chuẩn để ra ngôi 50

Hình 4.3 Cây hoa Hiên khi mới (trái) và sau khi ra ngôi (phải) 30 ngày 50

Hình 4.4 Sự khác biệt rõ rệt về chiều cao cây của các công thức 52

Hình 4.6 Các cây Kwanso in vitro của 4 công thức được so sánh với 53

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đề tài được thực hiện với mục đích: Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn Hiên lai khả năng nảy mầm của một số THL và nghiên cứu giá thể phù hợp cho sự sinh trưởng của cây hoa Hiên Kwanso nuôi cấy mô Nội dung nghiên cứu: Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn hoa Hiên lai và đánh giá khả năng nảy mầm, sinh trưởng của một số THL Kết quả nghiên cứu cho thấy chiều cao cây ở thời điểm cây cao nhất dao động từ 49,13cm - 86,93cm Số lá/thân từ 4-21lá Chiều dài lá dao động từ 28,5cm-85,1cm Chiều rộng lá dao động từ 1,2cm-2,9cm Từ các kết quả nghiên cứu lựa chọn 52 dòng lai trong trang trí cảnh quan: 29/52 dòng lai có chiều cao từ 50cm-70cm dùng làm cây trồng bụi, trồng chậu; 22/52 dòng lai có chiều cao cây ≥70cm sử dụng làm hàng rào và trang trí dải phân cách; 1/52 dòng lai có chiều cao ≤ 50cm dùng che phủ bề mặt hoặc trang trí tạo viền Cây con sau khi chẻ thân có tỷ lệ sống từ 50%-100% Chiều cao cây ở thời điểm cây lớn nhất 22,6cm-32,3cm Số lá/thân 5,6 lá-7,5 lá Chiều dài lá 10,2cm-13,9cm Chiều rộng lá 0,7-0,95cm 10/28 THL gieo hạt nảy mầm với tổng số hạt nảy mầm là 43/377 hạt, số cây sống là 39 (90,7%) Thời gian từ khi gieo đến khi nảy mầm của các THL là từ 4-76 ngày, thời gian kết thúc nảy mầm là từ 11-77 ngày, thời gian xuất hiện lá thật là từ 10-84 ngày Chiều cao cây con của các THL dao động từ 8,1cm - 18,74cm; chiều dài lá từ 2,1cm-8,9cm; Chiều rộng lá từ 0,4cm-0,66cm Sử dụng công thức phối trộn giá thể Klasmann : đất : trấu hun (tỉ

lệ 2:1:1) để ra ngôi cây Kwanso in vitro phù hợp nhất để cây sinh trưởng, phát triển tốt (tỷ lệ sống, chiều cao cây, số lá, kích thước lá,…) giống cây Kwanso invitro phân đoạn ra ngôi trong vườn ươm

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Với tình hình phát triển của thế giới cuộc sống con người ngày càng được nâng cao Bên cạnh những nhu cầu thiết yếu về vật chất, con người càng quan tâm nhiều hơn đến giá trị tinh thần Vì vậy, hoa cây cảnh đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của chúng ta Ở Việt Nam hoa cây cảnh không chỉ được trang trí trong những dịp lễ tết, hội hè mà đã trở thành thú vui thường thức của người dân Chính vì thế trên thị trường, xuất hiện rất nhiều loại hoa với nhiều mẫu mã và màu sắc khác nhau Một trong những loại hoa có tiềm năng phát triển nhất hiện nay đó chính là hoa hiên

Hoa hiên (Hemerocallis sp.) còn có tên gọi khác là hoàng hoa, huyên thảo,

rau huyên hay kim châm thái, là loài thực vật có hoa, thuộc họ Hemerocallidacaeae có nguồn gốc bản địa Châu Á Loài cây này được biết với những công dụng là một dược liệu chữa bệnh như vàng da, an thai, bổ máu, Ngoài ra hoa hiên còn chứa nhiều chất có lợi cho sứa khỏe như protein, chất béo, chứa nguồn vitamin A, vitamin C dồi dào… Trong thời điểm dịch bệnh Covid như hiện nay thì việc sử dụng những dược liệu phẩm tự nhiên để tăng sức đề kháng cho cơ thể rất được coi trọng Ngoài ra hoa hiên còn được sử dụng làm nguyên liệu thực phẩm rất thơm ngon và bổ dưỡng

Ở nhiều nước trên thế giới hoa hiên được biết đến với công dụng làm đẹp cảnh quan công viên, trường học, văn phòng, hay các dải hoa ở đường phân cách… Đặc biệt hoa hiên có thời gian cho hoa dài, đa dạng về màu sắc cũng như chủng loại Như vậy, hoa hiên vừa có thể sử dụng trang trí trong thời gian dài, không gây tốn kém như một số loại hoa thời vụ khác vì phải thay đổi thường xuyên, mặt khác lại có thể xen kẽ các giống với nhau để kéo dài thời gian trang trí cho cảnh quan, giúp cho cảnh quan luôn tươi mới Loài cây này thường ra hoa

vào mùa hè, thời gian ra hoa được duy trì từ 3-4 tháng (từ tháng 4 tới tháng 6) cho thấy độ bền cảnh quan khá dài so với những loài cây khác Bởi vậy hoa hiên chính

là lựa chọn tối ưu cho cảnh quan ở Hà Nội cũng như một số vùng do điều kiện khan hiếm hoa trang trí mùa hè và đỡ tốn kém chi phí trong việc thay mới thường xuyên

Ở Việt Nam hoa hiên được trồng chủ yếu tại những nơi có khí hậu ẩm mát như Đà Lạt (Lâm Đồng), Tam Đảo (Vĩnh Phúc) hay Sapa (Lào Cai), tuy nhiên các giống hoa hiên ở Việt Nam vẫn không nhiều Từ năm 2014, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã thành công trong việc lai tạo giống mới với màu hoa kích thước khác nhau làm phong phú thêm nguồn nguyên liệu để ứng dụng trong ngành cảnh quan Để có thể phát triển được các giống có triển vọng thì việc chọn giống, đánh giá khả năng sinh trưởng điều rất cần thiết Song song với công tác giống việc lựa chọn giá thể để trồng cây là điều rất cần quan tâm, nhất là trên cây hiên

nuôi cấy invitro Chính vì vậy tôi đã thực hiện đề tài “Đánh giá khả năng sinh

trưởng của tập đoàn hoa hiên và ảnh hưởng của giá thể đến sinh trưởng của cây hoa hiên Kwanso nuôi cấy mô”

1.2 Mục đích và yêu cầu

1.2.1 Mục đích

Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn Hiên lai từ đó tạo vật liệu khởi đầu và đề xuất hướng phát triển cho các dòng lai có triển vọng Bên cạnh đó, xác định được giá thể phù hợp nhất cho sự sinh trưởng của cây hoa Hiên Kwanso nuôi cấy mô

1.2.2 Yêu cầu

- Xác định được đặc điểm nông sinh học (chiều cao cây, số lá, kích thước

lá, số thân/khóm) của các dòng Hiên lai có triển vọng năm 2021

- Đánh giá được khả năng sinh trưởng (tỷ lệ sống, chiều cao cây, số lá, kích

thước lá) của một số dòng Hiên lai được nhân giống bằng phương pháp chẻ thân

- Đánh giá được khả năng nảy mầm (tỷ lệ nảy mầm, tỷ lệ cây sống) của một

số THL năm 2021

- Đánh giá được khả năng sinh trưởng (tỷ lệ cây sống, chiều cao cây, kích

thước lá, số lá) của cây hoa Hiên Kwanso invitro trên các nền giá thể khác nhau

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu về cây hoa hiên

2.1.1 Nguồn gốc

Hoa Hiên (tên tiếng Anh là Daylily) có danh pháp khoa học là Hemerocallis

sp thuộc họ Hemerocallidaceae Ở Việt Nam, hoa Hiên được gọi với rất nhiều cái tên khác như: Huyên thảo, Vong ưu, Nghi nam, Lê lô, Lộc thông,… là loài thực vật bản địa châu Á (Nguyễn Thị Đỏ, 2007) Hoa Hiên có niên đại vào năm 2697 TCN với cái tên Huyên Thảo theo truyền miệng dân gian Trung Hoa Sau này,

nhà nghiên cứu Hu đã tìm thấy những bản ghi chép đầu tiên về Hemerocallis fulva

trong các tư liệu từ thời nhà Chu có niên đại từ 355-122 TCN được sử dụng làm thực phẩm và thuốc (dẫn theo Phạm Thị Cẩm Tú, 2021) Khoảng năm 300 TCN thông qua con đường buôn bán, hoa Hiên được các thương nhân tơ lụa và gia vị đưa đến Châu Âu Năm 25 TCN Chi hoa hiên được biết đến ở Hy Lạp, La Mã, Ai Cập và Châu Phi (dẫn theo Lê Thành Đạt, 2018) Năm 1620, hai giống hoa Hiên

là Hemerocallis flava và Hemerocallis fulva đã được trồng tại Anh (Stout 1934)

Năm 1753, hệ thống tên gọi tiêu chuẩn cho hoa Hiên sử dụng tới nay đã được công bố bới Linneaus Đến năm 1890, hoa Hiên được trồng tại Mỹ Năm 1946,

Hiệp hội Hemerocallis Hoa Kỳ, Inc (viết tắt là AHS) – cơ quan đăng ký chính

thức của hoa Hiên được thành lập nhằm khuyến khích, đẩy mạnh sự phát triển của

chi Hemerocallis và phục vụ lợi ích của cộng đồng (Lương Thị Thùy Linh, 2020)

Ở Việt Nam, từ lâu hoa Hiên chủ yếu được biết đến, sử dụng làm thực phẩm

và dược liệu Hiện nay, chúng được trồng làm cảnh ở một số vùng có khí hậu mát

mẻ quanh năm như Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Sa Pa (Lào Cai) và Đà Lạt (Lâm Đồng) Các giống hoa hiên Việt Nam còn khá đơn điệu, mẫu giống chưa có màu sắc đa dạng chủ yếu là màu vàng chanh và vàng cam Số lượng giống hoa Hiên ở Việt Nam còn hạn chế và hoa Hiên được nhân giống bằng cách phân tách thân con trong khóm vào vào mùa xuân hoặc mùa thu (dẫn theo Vũ Thị Hạnh, 2018)

2.1.2 Phân Loại

A.B Stout (1932) là người tiến hành các nghiên cứu phân loại đầu tiên về hoa Hiên Sau đó vào năm 1968, kế thừa các bản thảo của Stout (1932) Shiu-Ying-

Hu công bố 23 loài hoa Hiên chia vào 3 nhóm, đến năm 1969 ông công nhận thêm

2 loài nữa Năm 1985, Dahgren và cộng sự nhận thấy những sự khác biệt lớn về

hình dạng hạt và hệ thống rễ cây nên đã tách chi hoa hiên (Hemerocallis) khỏi họ Hành (Liliaceae) Từ đó, Hemerocallis đã trở thành một chi riêng biệt thuộc họ

hoa Hiên (Hemerocallidacea) (dẫn theo Phạm Thị Cẩm Tú, 2021) Năm 1992,

Erhardt đã phân loại chi Hemerocallis thành 5 nhóm chính gồm có: fulva, citrina,

middendorfli, nana và multiflora (dẫn theo Nguyễn Văn Hân, 2020)

Nguyễn Thị Đỏ (2007) cho rằng họ hoa Hiên có 13 chi, khoảng 50 loài, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới, á nhiệt đới và ôn đới Trong đó chi

Hemerocallis có 15 loài, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và ôn đới châu Á, chỉ

có 1 loài ở châu Âu Hoa hiên tại Việt Nam được trồng phổ biến với 2 màu là

Hemerocallis fulva L là hoa hiên vàng da cam và Hemerocallis lilioasphodelus

L là hoa hiên vàng nhạt (Phạm Hoàng Hộ, 1993; Nguyễn Thị Đỏ, 2007) Năm

2015, Phạm Thị Minh Phượng đã tiến hành đánh giá một số mẫu giống hoa hiên thu thập ở Việt Nam và công bố kết quả tương tự, ngoài ra nghiên cứu xác định

sự xuất hiện của hoa hiên Kwanso cánh kép (H fulva Kwanso)

Hình 2.1 Chi Hemerocallis phân bố trên khắp thế giới

(Nguồn: Olalie Daylily Garden)

2.2 Đặc điểm thực vật học của hoa hiên

(Nguồn: Orange Daylily – eol.org)

Hình 2.2 Các bộ phận của cây hoa Hiên

Rễ: Rễ hoa Hiên thuộc loại rễ củ, sống lưu niên; có màu vàng xám hoặc xám nâu nhạt (Ted L Petit and Dorothy J Callaway, 2008) Hoa Hiên là cây chịu hạn tốt bởi vì rễ của chúng có 2 thành phần: rễ dự trữ có khả năng chứa lượng nước lớn và rễ sợi có khả năng ăn sâu xuống phía dưới để khai thác nước trong đất tối đa (dẫn theo Lê Thành Đạt, 2018)

Thân: Hoa hiên không có thân trên mặt đất Thân hoa hiên là thân giả do các bẹ lá xếp tạo thành Thân rễ là phân gốc của cây, chính là phần lõi màu trắng nằm giữa lá và rễ Thân rễ ngắn chứa các mô phân sinh đỉnh; lá, ngồng hoa và rễ phát sinh từ thân rễ ngắn này (Nguyễn Thị Đỏ 2007)

(Ảnh chụp tại nhà lưới số 1-Khoa Nông Học-HVNNVN)

Hình 2.3 Thân và lá cây hoa Hiên

Lá: Lá hoa Hiên không chia thành phiến, cuống và những phần cơ bản (Voth etal, 1986) Lá dạng dài, thon giống như cỏ, thuôn nhọn ở đỉnh, gân lá trung tâm nổi rõ ở mặt dưới, gốc có bẹ to ốp vào nhau; lá có thể đứng thẳng, hoặc cong hướng ra ngoài Mép lá nguyên, hoặc lượn sóng, hình mũi mác; mọc tập trung ở phần gốc, xếp thành hai dãy trong cùng một mặt phẳng xòe ra thành hai hàng đối nhau giống như rẻ quạt (Nguyễn Thị Đỏ, 2007)

Hoa: Là hoa lưỡng tính, có mùi thơm hoặc không, cuống hoa ngắn Bao hoa 6 mảnh, phần dưới dính nhau thành hình phễu, phần trên có 6 thùy, xếp 2 lớp bên trong cánh to hơn lớp ngoài cánh, khi hoa nở cánh hoa cong ra ngoài Hoa có

6 nhị đính ở ống bao hoa, chi nhị dài không bằng nhau và bao phấn đính ở lưng hoặc phần gốc, 2 ô, tung phấn bang khe dọc Nhụy hoa dạng sợi, mảnh, dài hơn nhị (Nguyễn Thị Đỏ,2007) Thời gian nở hoa tuỳ thuộc các giống/ loài có thể bắt đầu từ tháng tư đến tháng bảy, thậm chí có thể kéo dài đến tháng mười hai (Gulia S.K et al., 2009)

Ngồng hoa: thường mọc thẳng hoặc hơi cong do sức nặng của hoa Cụm hoa có thể xuất hiện ở đỉnh sinh trưởng hoặc nách lá Cây hoa hiên thường cho 1-

3 ngồng hoa trên thân trong năm Do mỗi hoa chỉ nở trong một ngày nên số lượng

hoa/ ngồng hoa có ảnh hưởng lớn đến việc kéo dài thời gian ra hoa của ngồng Hầu hết các giống hoa Hiên nở hoa trong 24 tuần (dẫn theo Phàn Lìu Mẩy, 2021)

(nguồn: easytogrowbulbs.com)

Hình 2.4 Hoa và ngồng hoa Hiên

Hoa: Hoa Hiên là hoa lưỡng tính, có mùi thơm hoặc không, cuống hoa ngắn Bông hoa Hiên có 6 cánh, phần dưới dính nhau, chia thành 2 lớp: lớp bên trong cánh hoa to hơn lớp cánh đài bên ngoài Hoa Hiên có 6 sợi chỉ nhị, bao phấn đính ở lưng hoặc ở gần gốc, mở bằng khe dọc (Nguyễn Thị Đỏ, 2007)

Hình dạng hoa: Năm 2012, Có 5 hình dạng hoa đã được American Hemerocallis Society công nhận cho mục đích trưng bày, triển lãm: đơn, kép, “mạng nhện”, không chính thức và Polymerous (bông hoa với số lượng các bộ phận nhiều hơn bình thường) (dẫn theo Phạm Thị Cẩm Tú, 2021) Khi quan sát trực diện hoặc

từ phía bên cạnh Thông qua trực diện, ta có thể thấy được bốn hình dạng hoa Hiên

cơ bản là: hình trong, hình tam giác, hình sao và hình dạng không chính thức Hoa tròn có cánh phẳng, rộng, chồng chéo lên nhau Hoa hình tam giác có cánh hoa tương đối hẹp, tạo thành 1 hình tam giác Hoa hình sao có cánh hoa hẹp hơn so với hình tam giác, cánh hoa dài, hẹp và không chồng chéo lên nhau Những bông hoa đặc biệt hơn, không theo một trong ba dạng trên được gọi là dạng hoa không chính thức (dẫn theo Lương Thị Thùy Linh, 2020) Nếu quan sát từ phía bên cạnh bên ta có thể mô

tả bởi 3 dạng: Dạng phẳng – các cánh hoa tạp thành một mặt phẳng hoàn toàn (trừ

phần họng hoa); Dạng cong – cánh hoa cong uốn ngược về phía họng hoa; Dạng

“Trumpet” - trông giống như một bông Lily (Erhardt, 1992; Bodie Pennisis, 2004; Petit, T.L and Callaway, D.J, 2008)

Màu sắc hoa: trong tự nhiên, hoa Hiên có hoa màu vàng hoặc màu da cam, đôi khi có màu đỏ hoặc nâu Ngày nay, nhiều giống lai có màu sắc khác xa màu sắc hoa Hiên tự nhiên Gần như mọi màu sắc được thể hiện trên hoa, có thể có cả màu xanh lá cây, màu nâu và màu đen Mặc dù màu trắng đã xuất hiện trong một

số giống mới nhưng các nhà chọn tạo giống vẫn không ngừng tìm kiếm bông hoa

có màu trắng tinh khiết hơn Những màu khó tạo ra được đánh giá cao sau khi tìm

và là trọng tâm của chương trình nhân giống (Petit, T.L and Callaway, D.J, 2008)

Hương thơm: Hầu hết các giống hoa Hiên có mùi thơm nhẹ, dễ chịu Các giống mới này không mang mùi đậm như các loài hoa khác như hoa hồng hoặc hoa lily Các nhà lai tạo giống đang cố gắng để tạo ra giống hoa Hiên có mùi hương đậm qua việc lai các cây có hương thơm nhất với hi vọng tăng cường mùi hương (Petit, T.L and Callaway, D.J, 2008)

Kích thước hoa: Dựa vào kích thước mà hoa Hiên được phân loại thành các nhóm sau: rất nhỏ (nhỏ hơn 7,5 cm), nhỏ (7,5 – 11 cm) và lớn (hơn 11 cm) Hoa

có kích thước nhỏ thường là những hoa có hình loa kèn, có thể tìm thấy ở các loài

H minor, H lilioasphodelus, H darrowiana, H nana, H multiflora Hoa có kích

thước to thường gặp ở aurantiaca và H citrina (dẫn theo Lê Thành Đạt, 2018)

Quả và hạt: Khi thụ phấn, ống phấn phát triển nhanh chóng đến bầu nhụy trong khoảng 5-8 giờ, sau đó tiếp tục tăng trưởng Sự thụ tinh sẽ xảy ra trong khoảng 36-48 giờ sau thụ phấn Sau khi thụ tinh, quá trình hình thành quả diễn ra nhanh chóng Quả hoa hiên có dạng nang; chia làm 3-4 ô gồm 6-8 mảnh vỏ đóng

mở theo cặp Hạt nhỏ, bóng, màu đen, có hình tròn hoặc hình bầu dục thuôn dài (elip) (Nguyễn Thị Đỏ, 2007)

(Ảnh chụp tại nhà lưới số 1-Khoa Nông Học-HVNNVN)

Hình 2.5 Qủa và hạt hoa Hiên

Mùa hoa Hiên ở Hà Nội bắt đầu từ tháng 4, nhóm hoa Hiên vàng nở hoa vào cuối tháng 4 – 6, nhóm hoa Hiên cam nở hoa đầu tháng 4 – đầu tháng 5 Nhóm hoa vàng có mùi thơm, đường kính hoa trung bình 12,7 cm, dạng hoa loa kèn cánh đơn (6 cánh), ngồng hoa thấp hơn 100 cm Nhóm hoa cam không có mùi thơm, dạng hoa uốn ngược cánh đơn hoặc kép (14 cánh), đường kính hoa trung bình 11,3cm, ngồng hoa cao hơn 100 cm Thời gian trang trí của hoa Hiên vàng kéo dài đến 2 tháng còn hoa Hiên cam chỉ 3 – 4 tuần (dẫn theo Phàn Lìu Mẩy, 2020)

2.3 Đặc điểm sinh trưởng

Dựa vào đặc điểm sinh trưởng có thể chia hoa Hiên thành các nhóm là ngủ nghỉ, bán thường xanh và thường xanh

- Nhóm ngủ nghỉ thường sinh trưởng vào mùa xuân và ngủ nghỉ vào mùa đông Vào mùa đông lá chuyển vàng và chết Hoạt động ngủ nghỉ của hoa Hiên

có thể xảy ra trong điều kiện ngày ngắn hoặc nhiệt độ thấp Trước khi lá chết, mầm ngủ nhỏ được hình thành trong cổ rễ của cây Trong mầm nhỏ, các lá đã được bảo vệ để tránh khỏi nhiệt độ thấp và sự mất nước trong suốt mùa đông Cây tiếp tục sinh trưởng vào mùa xuân khi nhiệt độ ngày đủ ấm cho sự sinh trưởng (dẫn theo Lê Thành Đạt, 2018)

- Nhóm thường xanh phát triển trong suốt cả năm, lá non liên tục mọc ra, lá già ở ngoài sẽ khô và chết đi, bộ lá vẫn duy trì màu xanh trong suốt mùa đông với điều kiện thời tiết ấm áp Tuy nhiên trong điều kiện nhiệt độ quá thấp (nhiệt độ đóng băng), lá có thể bị chết và cây ngừng sinh trưởng (dẫn theo Nguyễn Tài Việt Hoa, 2019)

- Nhóm bán thường xanh phụ thuộc nhiều hơn vào thời tiết, hoạt động sinh trưởng thường được quyết định bởi điều kiện môi trường hiện tại Những giống thuộc loại hình sinh trưởng này có thể là thường xanh ở khí hậu ôn hòa nhưng có thể ngủ nghỉ ở những vùng có điều kiện thời tiết khắc nghiệt hơn Nhiều giống lai hiện đại trong lớp này, là kết quả lai giữa loại hình thường xanh và loại hình ngủ nghỉ (dẫn theo Phạm Thị Cẩm Tú, 2020)

2.4 Yêu cầu ngoại cảnh

- Ánh sáng: hoa Hiên sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện 6-8h chiếu sáng một ngày, các giống hoa Hiên tối màu (đỏ và tím) cần cường độ ánh sáng trung bình (có che bóng), trong khi các giống hoa sáng màu (màu vàng, màu hồng hay màu trắng) cần cường độ ánh sáng mạnh để có màu sắc đẹp nhất Hoa Hiên trồng trong nhà kính ánh sáng yếu, cây sẽ sinh trưởng kém, lá mỏng, ít và ra hoa kém Trong thời gian ra hoa, cường độ ánh sáng mạnh sẽ làm hoa nhanh phai màu, nhanh héo và rụng (Mary H Meyer, 2009)

- Nước và độ ẩm: Hoa Hiên chịu được khô hạn tốt do cấu tạo của bộ rễ củ

có khả năng dự trữ nước, bộ rễ sợi lan rộng để lấy nước, tuy nhiên mà số lượng hoa và chất lượng hoa sẽ giảm khi cây bị khô hạn kéo dài trong thời kì phát triển ngồng hoa (dẫn theo Hà Hải Sơn, 2021)

- Đất: yêu cầu đất trồng hoa Hiên phải tơi xốp, không chứa mầm bệnh và thoát nước tốt, tránh bị ngập úng, pH nên duy trong khoảng 6 0 – 6 5 (Gulia et

al, 2009)

- Bón phân: Hoa Hiên cần nhiều P và K hơn N trong ba nguyên tố đa lượng Các phân tích cho thấy tỉ lệ 5-10-15 trong giai đoạn cây sinh trưởng và tỉ lệ 6-12-

12 trong giai đoạn phát triển ngồng và hoa là phù hợp Liều lượng bón là 100g/m2 (Gulia et al, 2009)

- Sâu bệnh hại: cây hoa Hiên thường bị một số loại sâu và bệnh hại chính như: rệp, sâu xám, ốc sên, bệnh rỉ sắt, đốm lá, thối thân,… trong đó bệnh rỉ sắt là loại bệnh phổ biến nhất Bệnh này là do nấm Puccinia Hemerocallidis gây ra, triệu chứng thường thấy là các chấm nhỏ li ti trên lá có dạng bột dễ dàng bám tay (Byrne

và Kril, 2011)

(Ảnh chụp tại nhà lưới số 1-Khoa Nông Học-HVNNVN)

Hình 2.4: Bệnh gỉ sắt ở cây hoa Hiên 2.5 Giá trị sử dụng

2.5.1 Giá trị trong trang trí cảnh quan

Trên thế giới, hoa hiên từ lâu đã được ứng dụng trong trang trí cảnh quan (Dunwell, 2000) Do hoa Hiên là loài hoa dễ trồng, dễ chăm sóc, ít sâu bệnh Ngoài ra, hoa Hiên có sự đa dạng về hình dáng, màu sắc, đặc biệt là chúng nở hoa vào mùa hè (thời điểm khan hiếm các loại hoa trang trí) và thời gian nở hoa kéo dài 2 – 3 tháng nên hoa Hiên có giá trị rất lớn trong trang trí cảnh quan (dẫn theo Lương Thi Thùy Linh, 2020) Chiều cao cây và chiều cao ngồng đa dạng (trong khoảng 0,2 – 1 m) phù hợp với nhiều yêu cầu trong trang trí cảnh quan như trồng hàng rào, trồng thảm, làm cây trồng tiểu cảnh Việc trồng xen kẽ giữa các giống Hiên có kích thước, màu sắc khác nhau tạo ra một thảm hoa tươi mát, mới lạ, có

độ bền cao và tiết kiệm được nhiều chi phí do thay mới các loại cây trồng trong thảm (dẫn theo Nguyễn Văn Hân, 2020) Hoa hiên có một số chức năng trong việc nâng cao tác dụng cảnh quan tổng thể, có thể là sự lựa chọn để trồng thảm dưới hàng rào hoặc những địa hình có cấu trúc bậc thang làm giảm các kiến trúc thô cứng, kết hợp sáng tạo hoa hiên với những bức tượng làm cảnh quan trở nên sinh động, không còn đơn điệu, có thể xen kẽ các giống hoa hiên với nhau hoặc kết hợp với những loại cây khác để tạo sự tương phản của các dạng thực vật và màu sắc theo mùa Ngoài việc dùng làm trang trí cảnh quan thì hoa hiên còn được trồng trên các vùng đất dốc, ven các đường cao tốc để giảm xói mòn, rửa trôi bởi chúng sinh trưởng và phát triển nhanh (Duwell, 2000)

2.5.2 Giá trị ẩm thực

Trước khi được phát triển và đa đạng về chủng loại giống hoa hiên để phục

vụ cho mục đích trang trí cảnh quan ngày nay thì từ xa xưa người Trung Quốc và Nhật Bản cổ đại đã sử dụng hoa hiên như một loại rau Hoa hiên có thể sử dụng

cả rễ, lá, và hoa như thực phẩm và làm dược liệu Nụ hoa hiên chứa nhiều protein

và vitamin C hơn đậu xanh và Măng tây, vitamin A tương đương với măng tây Hầu hết các bộ phận của cây đều có thể ăn được (ví dụ: chồi non được sử dụng như một loại rau ở Trung Quốc, trong khi hoa và nụ là món ngon trong bữa ăn của một số quốc gia ở Đông Nam Á Hoa hiên được chế biến bằng nhiều cách khác nhau và có thể kết hợp cùng nhiều loại nguyên liệu, tạo nhiều món ăn đa dạng, chẳng hạn như chế biến cùng thịt gà, súp từ hoa hiên, hầm với thịt, chiên hoặc hấp (Gulia, Singh, & Griesbach, 2009) Ngoài ra, để tận dụng tối đa nguồn hoa hiên,

nụ hoa hiên được sấy khô và đem bán ở khắp các thị trường Châu Á, một số nước Châu Âu và Mỹ - chúng được sử dụng như một chất làm tăng hương vị cho món

ăn, đặc biệt là các món chay

2.5.3 Giá trị y học

Song song với giá trị thực phẩm, từ rất lâu trước đây hoa Hiên còn được Đông y coi là một vị thuốc quý Dân gian hay dùng lá và hoa nấu canh để ăn, dùng

rễ và nụ để làm thuốc Hoa Hiên vị ngọt tính mát có tác dụng thanh nhiệt cho cơ thể rất tốt, chữa vàng da do rượu, tiểu tiện ra sỏi, chảy máu cam, sưng đau khớp xương, vú sưng đau,…Theo “Thập Tam gia giảng” của Tuệ Tĩnh, phụ nữ bị động thai có thể chữa bằng cách ăn đều đặn canh hoa hiên hàng ngày Lá cây hoa hiên tươi có tác dụng cầm máu Ngoài ra kết hợp với nhiều loại dược liệu khác để chữa các chứng mất ngủ, kinh nguyệt không đều, tắc tia sữa, bốc hỏa ở phụ nữ mãn kinh,…(Nguyễn Đình Hùng, 2015)

Năm 1964, Ngô Thế Phương ( Bộ môn sinh lý) và Dương Hữu Lợi ( Bộ môn dược lý) trường đại học y khoa Hà Nội đã dựa vào kinh nghiệm nhân dân, nghiên cứu cơ chế tác dụng của hoa hiên trên súc vật thì thấy rằng dùng nước sắc hoa hiên thời gian Quick giảm rõ rệt, nghĩa là tăng tỉ lệ protrombin toàn phần, cũng như vitamin K, nước sắc hoa hiên có tác dụng chống lại tác dụng của dicumarin, làm tiểu cầu và hồng cầu tăng nhưng số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu không thay đổi , tăng trương lực của tử cung và thành ruột cô lập, tác dụng ngoại vi rõ rệt hơn là tác dụng trung ương ( Đỗ Tất Lợi, 2000)

Theo các nhà nghiên cứu Ấn Độ, hoa hiên tươi của Trung Quốc có 85% nước; 1,66% protein; 0,4% chất béo; 10,44% Nito tự do; 1,23% chất xơ; 0,78% tro Hoa hiên chứa nhiều Vitamin A và Vitamin C Ngoài ra còn có cholin, adenin

và một số chất khác như asparagin, colchicin, azulen và men cholinesteraza (dẫn theo Hà Hải Sơn, 2021)

Ngoài ra nước sắc lá cây hoa hiên có tác dụng rút ngắn thời gian chảy máu

và đông máu, tăng trương lực cơ trơn, tăng lượng tiểu cầu, hồng cầu nhưng bạch cầu không thay đổi Nước sắc hoa hiên còn có tác dụng an thần trị suy nhược thần kinh, mất ngủ, bứt rứt, mệt mỏi, phù thũng (Bùi Trường, 2014)

2.5.4 Giá trị sử dụng khác

Ở các quốc gia Châu Âu và Mỹ, người ta sử dụng các giống hoa Hiên có màu sắc đặc biệt này như một loại màu nhuộm tự nhiên Đầu tiên bông hoa Hiên sau khi nở sẽ được thu hoạch và phơi khô Sau đó, chúng có thể được đun sôi với

nước hoặc ngâm với nước mưa trong 2 ngày để chiết thuốc nhuộm (dẫn theo Nguyễn Tài Việt Hoa, 2019) Kết quả thu được từ việc sử dụng loại màu nhuộm

tự nhiên này cho thấy, các bông hoa màu đỏ sẽ cho màu hồng cam và những bông hoa màu tím sẽ cho màu tím

Ở Việt Nam trước năm 2014, hoa Hiên chủ yếu được biết đến và sử dụng như một vị thuốc đông y Sau này, bộ môn Rau hoa quả và cảnh quan – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã nghiên cứu và lai tạo giữa các loài hoa Hiên bản địa và các loài hoa Hiên nhập nội bước đầu thành công tạo ra những tổ hợp lai có màu sắc sặc sỡ, kích thước đa dạng, thích nghi tốt với khí hậu Việt Nam để đưa hoa Hiên ứng dụng vào ngành cảnh quan (năm 2014) Đến nay, việc lai tạo thành công

đã mang lại các giống hoa Hiên có màu sắc đa dạng hơn, đặc biệt là các giống hoa

có màu đỏ đậm và tím

2.6 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.6.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ một số loài trong chi Hemerocallis trên thế giới và tại Việt Nam

Hoa Hiên được biết đến với những đặc điểm ưu trội của một loài hoa đẹp, tính ứng dụng cao như đa dạng về hình dáng, kích thước, màu sắc và thời gian nở hoa kéo dài Năm 2002, giá trị thương mại của hoa hiên trên thị trường Mỹ ước tính là 571 triệu đô la – khoảng hơn 8,7 tỷ lúc bấy giờ (dẫn theo số liệu USDA, 2003) Đây cũng là lý do hoa hiên trở thành một trong những loại hoa trồng thảm được nghiên cứu nhiều nhất trên thế giới Năm 2009 theo Mary H Meyer, đã có gần 75.000 giống được đăng ký tại AHS (American Hemerocallis Society) – cơ quan đăng ký chính thức của hoa hiên Phần lớn các giống mới được phát triển ở khu vực phía Nam nước Mỹ

Hoa hiên được mua – bán từ các nguồn thương mại và đấu giá Ngoài các vườn ươm cá nhân của người trồng hoa, có hơn 330 vườn trưng bày của AHS trên khắp nước Mỹ và các vùng Canada cho phép người mua ghé thăm và lựa chọn những giống hoa phát triển tốt tại địa phương Các địa phương sẽ tổ chức bán đấu

giá hoa hiên trong cuộc họp hoặc qua thư, đặc biệt còn có một cuộc đấu giá tại mỗi Hội nghị Quốc gia của AHS Nhiều giống mới đã được phát triển và giới thiệu hàng năm, những giống mới nhất có giá 100$/cây - 300$/cây (từ 2,2 triệu - 6,6 triệu đồng) Các giống hoa phổ biến hơn thường có giá từ 4$/cây - 16$/cây (91 nghìn đến 365 nghìn đồng) Các giống tứ bội thường khan hiếm nên mức giá rất cao lên tới khoảng 500$ (11 triệu đồng) (AHS, 2012)

Bảng 2.1 Giá bán một số giống hoa hiên được ưa chuộng ở Mỹ

USD ($) VNĐ (Đồng)

2 Daylily Handwriting on the Wall $34,99 799,487

3 Deep Impact Reblooming Daylily $28,99 662,393

5 Disco Music Reblooming Daylily $23,99 548,148

9 Celebration of Angels Daylily $13,99 319,658

10 South Seas Reblooming Daylily $14,99 342,507

12 Fragrant Returns Reblooming Daylily $11.99 273,960

13 Dwarf Reblooming Daylily Mixture $11,60 265,048

16 Daylily Spacecoast Sea Shells $8,95 204,499

18 Hemerocallis (Daylily) Matrousjka $4,23 96,651

19 Looney Tunes Reblooming Daylily $3,99 91,168

(Nguồn: dutchbulbs.com, easytogrowbulbs.com, breck.com)

(Nguồn: dutchbulbs.com, easytogrowbulbs.com)

Hình 2.5 Hoa Hiên và giá bán tại các nhà vườn của Mỹ và Hà Lan

Các giống hoa hiên được ưa chuộng tại Mỹ có mức giá đa dạng tùy vào mức độ hiếm có và đặc biệt của giống hoa đó Bảng 2.1 là giá bán năm 2022 của một số giống hoa phổ biến giao động từ 4$-38$ cho một cây (91 nghìn – 890 nghìn đồng), những giống hoa Hiên có màu sắc hoa đẹp với các tính trạng đặc biệt như số cánh nhiều, mắt hoa và viền hoa đậm màu,…sẽ có giá cao hơn so với những giống hoa Hiên đơn sắc Thậm chí cá biệt có nhiều giống mới có giá 150-

200 USD/thân Mức giá tầm trung từ 10$ - 12$ có thể mua một cây hoa hiên ở dạng cánh đơn, màu sắc hoa đậm và thấp nhất là 4$ với cây hoa hiên ở dạng cánh đơn mang màu sắc phổ biến (hồng, vàng nhạt, vàng cam) Trung bình cần từ 3-5 cây hoa hiên để trồng thành một khóm hoa đẹp, với mức giá trên một chậu hoa

hiên sẽ có giá thấp nhất là 12$ (270.000 VNĐ) cho thấy hoa hiên mang lại giá trị kinh tế cao

Tại Việt Nam các giống hoa Hiên được mua bán phổ biến là giống hoa Hiên vàng chanh và giống hoa Hiên vàng cam, giá bán (1 thân) của các giống Hiên này trên các trang mạng (shopee, Lazada) dao động từ 10 nghìn/cây – 35 nghìn/cây

Vì các giống cây này là các giống hoa Hiên bản địa, có thân, lá và hoa nhỏ, màu hoa đơn sắc nên chúng có giá trị thấp hơn so với các giống hoa Hiên nhập nội với màu sắc đa dạng hơn có giá khoảng 100.000-150.000đ/thân

Sản phẩm hoa hiên và nụ hoa hiên sấy khô cũng rất phổ biến, được ưa chuộng và có giá trị cao Trên thị trường Châu Âu hoa Hiên thường bán các sản phẩm nụ hoa hoa hiên khô được bao gói với trọng lượng 100gram, 200gram, 4 ounce (tương đương 113,4 gram), thời gian bảo quản từ 6-18 tháng Hiện nay, các sản phẩm này hầu hết đều có nguồn gốc từ Trung Quốc và đóng gói tại Mỹ (dẫn theo Nguyễn tài Việt Hoa) Ở Việt Nam, một số doanh ngiệp cũng đã và đang phát triển sản xuất cũng như bán các sản phẩm trên, đa phần các doanh nghiệp này tại Đà Lạt Giá bán hoa hiên khô của chuỗi của hàng Vinmart là 370.000 VNĐ/kg

Trong trang trí cảnh quan, hoa Hiên được chú ý bởi thời gian nở hoa của chúng là vào mùa hè – mùa khan hiếm các chủng loại hoa trang trí khác và nổi bật lên ưu điểm của chúng so với những loại hoa khác như đa dạng màu sắc, hình dạng, kích thước, thời gian ra hoa kéo dài, số lượng hoa/ngồng nhiều (từ 6-12 hoặc hơn) (Nguyễn Thị Đỏ, 2007; Phạm Thị Minh Phượng, 2015)

Ở Hà Nội trong vài năm trở lại đây đã triển khai sử dụng hoa hiên trong trang trí cảnh quan trồng trên các dải phân cách lớn hoặc trồng thành thảm hoa trang trí nhưng diện tích ở cả hai khu đô thị còn khá khiêm tốn Một trong những

lý do làm cho việc sử dụng hoa hiên trong trang trí còn hạn chế là vì nguồn giống hoa hiên ở nước ta còn ít, số loài còn hạn hẹp Mặt khác màu sắc hoa chưa đa dạng, giống phổ biến chỉ có loại màu vàng cơ bản (Trần Thị Thơm, 2014)

2.7 Tình Hình nghiên cứu hoa Hiên lai trên thế giới và tại Việt Nam

2.7.1 Tình hình nghiên cứu hoa hiên lai trên thế giới

Nhân giống hoa hiên được thực hiện chủ yếu theo 2 phương pháp phổ biến phương pháp tách nhánh và nuôi cấy mô tế bào Ngoài ra phương pháp chẻ thân (Erhardt, 1992) và keiki (chồi được tạo ra trên ngồng hoa) cũng được sử dụng Phương pháp tách nhánh thường được sử dụng do đơn giản, dễ thực hiện, ít tốn kém (Dunwell, 1998), tuy nhiên phương pháp này lại cho hệ số nhân giống thấp, thông thường một năm số nhánh mới tạo ra từ một thân dao động từ 0-10 tùy thuộc từng giống loài (Apps, 1995) Với phương pháp chẻ thân và keiki có ưu điểm là cho hệ số nhân giống cao, thời gian nở hoa sớm hơn so với phương pháp nhân giống khác (chỉ 12 tháng) (Dunwell, 1998)

Để nhân giống hoa hiên với hệ số nhân giống lớn, đáp ứng nhu cầu sử dụng hoa hiên trong trang trí cảnh quan ngày càng tăng người ta tiến hành nuôi cấy mô

tế bào (dẫn theo Vũ Thị Hạnh, 2018)

Ngoài những phương pháp nhân giống trên, hoa hiên còn có thể được nhân giống hữu tính từ hạt Số lượng hạt có thể lên tới vài trăm hạt quả tùy các giống khác nhau nhó giống H Lemon (Ted và John, 2008)

Năm 2020, Kanyand Matand cùng cộng sự đã sử dụng thidiazuron và mô thân cây hoa hiên làm mẫu cấy chính thí nghiệm in vitro đã thành công trong việc tạo ra nhiều chồi gấp nhiều lần so với các quy trình nhân giống hoa hiên hiện tại

Khi nghiên cứu về màu sắc hoa Hiên, các nhà nghiên cứu thấy rằng màu sắc hoa là kết quả của 3 sắc tố: chlorophyll, carotenoids và flavonoids Flavonoids

có thể được chia thành copigments (không màu) và anthocyanins (màu) Chlorophyll là nằm trong chioroplasts trong tế bào chất của tế bào, carotenoids được chứa trong chromoplasts, trong khi flavonoid và hetalains nằm trong không bào của tế bào Màu vàng và cam là do các sắc tố carotenoid, trong khi màu xanh được cho là do anthocyanins, chlorophyll là quy định màu xanh lá cây Mỗi loại sắc tố là kết quả của một trình tự khác nhau của các phản ứng sinh hoá Việc sản

xuất của mỗi sắc tố độc lập với các sắc tố khác Hầu hết màu sắc hoa hiên được quy định từ nhiều nguồn sắc tố (Griesbach và Batdorf, 1995)

Lai tạo hoa hiên trở nên phổ biến từ đầu thế kỷ XX và phát triển đến nay Năm

1929, giống lai đầu tiên của Arlow Burdette Stout là “Mikado” được công bố Cho đến nay, có gần 75.000 giống được đăng kí tại American Hemerocallis Society

Trong tự nhiên, hầu hết cây hoa hiên có bộ nhiễm sắc thể nhị bội và một số loài có bộ nhiễm sắc thể tam bội (2n=33) mà không tìm thấy hoa hiên có bộ nhiễm sắc thể tứ bội Các nhà tạo giống luôn muốn tạo ra cây tứ bội bởi hoa to, màu sắc

đa dạng, số lượng hoa nhiều và thân cây to hơn các cây nhị bội và tam bội Cho đến năm 1937, Colchicine được phát hiện có khả năng gây đột biến đa bội và được

sử dụng rộng rãi trong tạo cây hoa hiên tứ bội suốt những năm 1940 Năm 1947,

“Brilliant Glow” là giống hoa hiên tứ bội đầu tiên được tạo ra bởi Robert Schreiner tại Đại học Minnesota bằng cách xử lý hoa hiên nhị bội “Cresida” bằng colchicine (dẫn theo Hoàng Phương Đông, 2017)

Năm 2009 Zhinwo Li và cộng sự đã thành công trong việc tạo ra cây hoa hiên tam bội bằng cách lai tạo giống nhị bội và giống tứ bội với nhau trong môi trường nhân tạo gồm MS có bổ sung saccarose ở mức 3% 37 cây lai sau khi kiểm tra có kiểu gen tam bội được nhân giống invitro và sau đó được trồng để đánh giá hiệu quả Các kiểu gen triploid mới được phát triển có thể mở ra nhiều hơn nữa những chân trời mới cho việc lai tạo những giống đa bội (dẫn theo Nguyễn Tài Việt Hoa, 2019)

Năm 2020, Shea A Keene cùng cộng sự đã sử dụng phương pháp sắc ký khí – quang phổ khối (GS-MS) nghiên cứu, đánh giá cấu hình hương thơm của

147 kiểu gen hoa Hiên Kết quả xác định được 18 hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, terpenoit ưu việt và sự biến đổi của chúng giữa các kiểu gen Tác giả cho rằng đặc điểm hương thơm nên được quan tâm trong các nghiên cứu lai tạo để nâng cao kiểu hình cảm quan của các giống hoa Hiên mới

2.7.2 Tình hình nghiên cứu hoa hiên ở Việt Nam

Từ năm 2014, bộ môn Rau Hoa Quả, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tiến hành thu thập và nghiên cứu tập đoàn hoa Hiên trong điều kiện

Hà Nội

Nguyễn Thị Tố Giang (2014) đã xây dựng được quy trình nhân giống vô tính hoa Hiên bằng phương pháp chẻ thân bằng cách sử dụng giá thể giâm mảnh củ được phối trộn gồm: đất + cát + trâu hun + xơ dừa (tỉ lệ 1:1:1 theo thể tích), chẻ thân hoa Hiên làm bốn mảnh và xử lý hom giâm bằng atonik 20 gam/lít trong 10 đến 12 giây Thời vụ thực hiện vào tháng 4 ở Hà Nội

Năm 2015, Tạ Thị Phương Thảo đánh giá đặc điểm nông sinh học của tập đoàn hoa Hiên lai và nghiên cứu biện pháp kĩ thuật ra ngôi cây hoa Hiên vàng cam in-vitro tại Gia Lâm-Hà Nội Các giống có màu sắc đa dạng, màu sắc chủ yếu

có 3 màu vàng, da cam, đỏ Thời vụ thích hợp nhất để ra ngôi cây hoa hiên vào tháng 3 Toàn bộ các giống nhập nội đều có đặc điểm khác lạ, hấp dẫn, đặc biệt là màu sắc hoa đa dạng có thể sử dụng làm vật liệu lai tạo giống mới

Theo Phạm Thị Minh Phượng (2015), hoa hiên chưa phát huy được hết giá trị trong trang trí cảnh quan do ở Việt Nam chủng loại hoa còn kém đa dạng Các tài liệu và nghiên cứu chuyên sâu về hoa hiên còn rất nhiều hạn chế và chủ yếu dừng lại ở việc nghiên cứu dược tính của cây hoa hiên sử dụng trong y học Phạm Thị Minh Phượng và Trịnh Thị Hằng (2015) đã nghiên cứu 16 giống hoa hiên nhập nội từ Mỹ và Nhật Bản Kết quả đã cho thấy tất các các giống hoa hiên nhập nội đều sinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện tại Gia Lâm – Hà Nội Kích thước hoa, số cánh hoa, màu sắc cánh, mắt và viền hoa đa dạng sẽ là nguồn vật liệu khởi đầu có giá trị cho công tác lai tạo

Năm 2016, Phạm Thị Minh Phượng đã nghiên cứu và phát triển nguồn gen cây hoa hiên phù hợp phục vụ trong trang trí cảnh quan Kết quả đã lựa chọn được

12 giống hoa nhập nội có hình dáng, màu sắc, kích thước hoa khác biệt với các giống hoa hiên ở Việt Nam và có thể sinh trưởng phát triển tốt để sử dụng trong trang trí cảnh quan mùa hè tại Hà Nội

Nguyễn Thị Lâm Hải cùng Phạm Thị Minh Phượng và Trịnh Thị Mai Dung (2015) đã nghiên cứu nhân giống in vitro cây hoa Hiên (Hemerocallis fulva) Kết quả nghiên cứu cho thấy: MS + 1 mg/L BA + 1 mg/L -NAA là môi trường thích hợp nhất để nuôi cấy khởi động chồi hoa hiên Môi trường thích hợp để nhân nhanh chồi cây hoa hiên là môi trường MS + 1 mg/L BA + 1 mg/L IBA Môi trường tối ưu để tạo rễ cho chồi cây hoa hiên in vitro là MS + 0,5 mg/L -NAA

Ra ngôi cây hoa hiên trên đất phù sa ẩm đạt hiệu quả cao nhất

Theo Hoàng Phương Đông (2017) các mẫu giống hoa hiên Việt Nam có màu sắc đơn điệu, chưa đa dạng do vậy có thể sử dụng làm mẹ trong lai tạo giống mới Tuy nhiên, khả năng đậu quả của các giống nhập nội là tương đối thấp

Năm 2018, Lê Thành Đạt đánh giá đặc điểm sinh trưởng và phát triển một

số tổ hợp lai hoa hiên lai tạo năm 2016 Kết quả cho thấy các tổ hợp lai nở tập trung vào cuối tháng 3 đến cuối tháng 6 và có màu hoa nằm trong ba nhóm chủ yếu là tím, đỏ, vàng-cam Trịnh Thị Thu Hoài (2016) và Lê Thành Đạt (2018) đều cho rằng khả năng đậu quả của các giống nhập nội là tương đối thấp và thời điểm thích hợp để thụ phấn cho cây là từ 7h-8h sáng

Cùng năm, Vũ Thị Hạnh (2018) đánh giá đặc điểm nông sinh học của tập đoàn hoa Hiên nhập nội và khả năng nảy mầm của một số tổ hợp lai đã nhận định

tỷ lệ nảy mầm của các tổ hợp lai không đồng đều, sự chênh lệch giữa số cây sống

và số cây nảy mầm là do nhiệt độ thời điểm gieo hạt thấp và nếu áp dụng phương pháp tạo hạt để nhân giống với số lượng lớn thì mất rất nhiều thời gian

Năm 2019, Nguyễn Tài Việt Hoa đã đánh giá đặc điểm sinh trưởng và phát triển của tập đòa hoa hiên và tiến hành lai tạo hoa hiên năm 2019 Kết quả chọn

ra được 29 dòng lai triển vọng với đường kính từ 8,5-13,9 cm, màu sắc hoa đa dạng (vàng, cam, hồng, đỏ, tím), có màu mắt và viền hoa, cây sinh trưởng và phát triển tốt không bị sâu bệnh kết quả lai tạo đạt tỷ lệ đậu quả là 21,8%

Năm 2020, Lương Thị Thùy Linh lựa chọn 17 dòng hoa hiên lai ứng dụng trong trang trí cảnh quan Các dòng có chiều cao từ 60cm - 90cm thích hợp trồng

làm điểm nhấn, các dòng để trồng thảm, trồng bụi và phối kết có chiều cao từ 50cm

30-Năm 2021, Nguyễn Văn Hân khẳng định tầm ảnh hưởng quan trọng của phân bón đối với sự phát triển của hoa Hiên Sử dụng phân chuồng bón lót với lượng phân giao động từ 1-1,5kg/m2 là hợp lý nhất Bón thúc cho hoa Hiên lượng phân NPK đầu trâu 13-13-13+TE từ 20-25g/m2 khi cây từ 1-3 tháng tuổi, sau đó tăng dần lượng phân lên 30-40g khi cây từ 4 tháng tuổi trở lên

Phạm Thị Cẩm Tú (2021) hơn 1000 phép lai hoa Hiên thu được 82 quả lai (tỷ

lệ đậu quả 4,8%) Đồng thời, xác thời gian từ khi lai đến khi thu quả chín là 24-51 ngày

2.7.3 Một số kết quả nghiên cứu về giá thể trồng hoa Hiên và các loại hoa chậu trên thế giới và tại Việt Nam

Trên thế giới, hoa Hiên chủ yếu dược sử dụng để trồng viền trong trang trí cảnh quan, nên các nghiên cứu về giá thể còn hạn chế

James C Locke và James E Altland (2012) đã nghiên cứu sử dụng giá thể

vỏ hạt lúa mì và phân ngựa ủ hoai làm giá thể Cây hoa hiên Stella de Oro phân nhánh, sinh trưởng tốt trên giá thể thí nghiệm và đối chứng (giá thể thương mại mùn mục) Sự khác nhau về tính chất vật lý của hai loại giá thể trồng hiên rất ít

Năm 2014, M Sc đã xác định ảnh hưởng của việc bón phân đến màu sắc hoa và sự sinh trưởng của cây trồng trong chậu (Hemerocallis Hybrida hort.) Sử dụng bốn loại phân bón khác nhau trong thí nghiệm: magie sulfut, magie nitrat, kali sulphat và Terraflex (15-8-25) Kết quả tốt nhất đạt được ở cây trồng “Aten”

và “Texas Sunlight” bằng cách khử trùng Terraflex Hiệu quả của Terraflex lớn hơn khi cây được bón phân hai lần Cây tăng chiều cao, nhanh hình thành khóm, hàm lượng diệp lục trong lá cao, ngồng hoa phát triển, đường kính hoa lớn, số lá/cây nhiều và hoa có màu sắc đậm hơn

Các nghiên cứu về giá thể trên các cây trồng khác như:

Salvador và Minami (2008) đã nghiên cứu sự ảnh hưởng của các loại giá thể trồng cây khác nhau lệ sự sinh trưởng cây hoa chuông Kết quả chỉ ra rằng giá thể hốn hợp khoáng vermiculite, mùn giun đất, đá tran châu tỷ lệ (1:2:1/2) thích hợp để trồng cây hoa chuông

Bharati và cộng sự (2013) đã nghiên cứu nhằm tìm ra giá thể ươm cây hoa chuông in vitro phù hợp Kết quả cho thấy giá thể bao gồm: đất + đá trân châu tỷ

lệ (3:1) cho kết quả tỷ lệ cây sống cao nhất

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về giá thể trồng Hiên chưa được công bố tuy nhiên nhiều tác giả đã thực hiện trên nhiều loại hoa Cụ thể, Nguyễn Thị Lý Anh

và cộng sự (2005) đã nghiên cứu, xác định được loại giá thể phối trộn gồm: Đất + trấu hun + mùn (tỷ lệ 1:1:1) phù hợp cho sinh trưởng củ Hồng môn invitro giai đoạn vườn ươm

Nguyễn Thị Tân và cộng sự (năm 2018) đã nghiên cứu với mức ý nghĩa là 95%, trong 4 nền giá thể thí nghiệm đã xác định được giá thể trồng gồm Đất phù

sa + trấu hun +xơ dừa (tỷ lệ 1:1:1) phù hợp nhất cho sinh trưởng, phát triển và năng suất cây hoa đồng tiền trồng chậu

Giá thể ra ngôi cây hoa Hiên cần thoáng khí, thoát nước tốt, có khả năng duy trì, điều phối nước và dinh dưỡng từ đó giúp cây sống, thích nghi và sinh trưởng tốt ngoài môi trường vườn ươm Qua các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước chúng tôi thấy mặc dù hoa Hiên là một trong các loại cây chủ lực để trang trí cuối xuân – giữa hè trên thế giới và một số vùng ở Việt Nam nhưng các nghiên cứu nuôi cấy mô nói chung, giá thể ra ngôi và trồng hiên còn chưa được công bố

dù nhiều thí nghiệm đã được thực hiện trên các loại hoa khác Để phát triển hoa Hiên thành một trong những loại hoa chính trang trí ở Hà Nội nói riêng, miền Bắc nói chung thì các thí nghiệm về đánh giá, lai tạo, nhân giống hoa hiên cần thiết được thực hiện thường xuyên và liên tục

PHẦN III NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các dòng hoa hiên lai 3 năm tuổi

Bảng 3.1 Ký hiệu các dòng lai hoa Hiên 3 năm tuổi STT Kí hiệu STT Kí hiệu STT Kí hiệu STT Kí hiệu

- Hạt giống của các THL hoa Hiên năm 2021

Bảng 3.2 Ký hiệu các THL hoa Hiên năm 2021 STT Kí hiệu STT Kí hiệu STT Kí hiệu STT Kí hiệu

- Các cây hoa Hiên invitro (giống Kwanso) được lựa chọn để chuyển ra vườn ươm đã ra rễ và khỏe mạnh Có chiều cao 5-7cm, 4-6 lá non, 4-8 rễ (1-10cm)

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu

- Máy ảnh, bút, sổ ghi chép, thước dây 100cm, thước thẳng loại 30 cm và loại 100cm, thước kẹp cơ, biển tên giống, máy tính và một số vật tư nông nghiệp khác

- Phân chuồng hoai mục (phân bò)

- Phân NPK đầu trâu 13-13-13+TE của công ty cổ phần phân bón Bình Điền (Đạm (N): 13%, Lân (P2O5hh): 13%, Kali (K2O): 13%, Canxi (CaO): 1%, Magiê (MgO): 0,6%, Lưu huỳnh (S): 6%, Sắt (Fe): 90ppm, Kẽm (Zn):15ppm, Đồng (Cu): 10ppm, Bo (B): 90ppm)

- Phân bón lá Đầu trâu MK 501 (Thành phần: Sodium - S - Nitrogualacolate 0,03 + Sodium - O - Nitrophenolate 0,06 % + Sodium - P - Nitrophenolate 0,09

%) và phân bón lá đầu trâu 502 (Thành phần: Nts: 30%, P2O5: 10%, K2O:5%, CaO: 0.05%, MgO: 0.05%, Zn: 500ppm, B: 100ppm, Cu:500 ppm)

- Thuốc trừ nấm Ridomil Gold 68WP

- Một số dụng cụ khác

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm: Nhà lưới số 1 và khu thí nghiệm đồng ruộng khoa Nông Học - Học viện Nông Nghiệp Việt Nam

- Thời gian: tháng 8/2021-tháng 3/2022

3.3 Nội dung nghiên cứu

ND1: Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn hoa Hiên

3.3.1 Đánh giá đặc điểm nông sinh học của một số dong hoa Hiên lai tại Hà Nội 3.3.2 Đánh giá khả năng nhân giống của một số THL hoa Hiên năm 2021

- Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số dòng Hiên lai được nhân

giống bằng phương pháp chẻ thân

- Nghiên cứu khả năng nhân giống một số THL hoa Hiên bằng phương pháp

gieo hạt

ND2: Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến khả năng sinh trưởng của cây hoa Hiên Kwanso in vitro

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm 1: Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn hoa Hiên lai

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp tuần tự không nhắc lại, cây được trồng trên luống đất cao 20-25 cm Mỗi một dòng theo dõi 3 cây Khoảng cách trồng cây 20*25 cm, mật độ 20 cây/m2 Lượng phân chuồng bón lót, NPK lần lượt là 1kg và 20g/lần* 4 lần/năm(m2), bón kali 2 lần vào thời điểm mùa thay lá là tháng

12 và tháng 1

- Kỹ thuật chăm sóc

Chăm sóc: Cây hoa Hiên trồng trên đất có thành phần cơ giới nhẹ, xốp, luống cao dễ thoát nước khi trời mưa to Phía trên khu vực trồng cần sử dụng lưới cắt nắng 40% để đảm bảo cường độ ánh sáng phù hợp đối với cây hoa Hiên Nhưng phải thường xuyên phải xử lý cỏ dại, ngắt bỏ các lá già hoặc sâu bệnh

Bón phân: Phân NPK tổng hợp Đầu trâu (12-12-12+TE) bón định kì 30 ngày/lần, khi cây có lá cao từ 8-10 cm thì bón phân cho cây với liều lượng 20g/m2 Lưu ý khí bón phân cần rắc đều quanh gốc khoảng 10cm, tránh để hạt phân tiếp xúc với lá và thân cây Đối với phân hữu cơ, ngâm phân hữu cơ đã ủ hoai trong các thùng lớn, sau đó dùng nước ngâm đó để tưới cho cây, định kì tưới 15 ngày/lần Đặc biệt, thời kì cây sinh trưởng mạnh trước khi ra hoa và thời kì phục hồi sau khi ra hoa tăng số lần tưới phân định kỳ 7 ngày/lần

Bảo vệ thực vật: Cây hoa Hiên chủ yếu bị bệnh gỉ sắt, ngoài các biện pháp

cơ giới phổ biến như cách ly cây bị bệnh, làm cỏ sạch, ngắt bỏ lá giá, lá sâu bênh, thì ta cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để trị bệnh như: Ridomil Gold 68WP, mancozeb 80WP,… phun đều lên hai mặt lá

Thí nghiệm 2: Nghiên cứu khả năng nảy mầm của một số THL hoa Hiên

năm 2021

Hạt được gieo trong khay nhựa (PVC) ươm cây, kích thước khay 540x280mm, kích thước miệng lỗ 40x40mm, độ sâu lỗ 45mm Giá thể gieo hạt gồm: Đất + trấu hun + phân chuồng hoai mục + perlite (2:1:1:1) Tỉ lệ phối trộn của giá thể được thực hiện theo thể tích Hạt giống đem gieo không sâu bệnh, đúng giống Xử lí hạt giống bằng thuốc Daconil 75WP, 20g/10l nước trong 10 phút để ráo nước Gieo hạt trong khay xốp, hoặc khay nhựa được thiết kế sẵn các

lỗ để gieo hạt Đánh dấu các tổ hợp lai sau khi gieo trên từng khay Sau đó tiến hành chăm sóc kết hợp theo dõi cây Giai đoạn đầu sau gieo cần độ ẩm cao khoảng 80-90%, sau đó duy trì ở độ ẩm 65-70% Lập bảng theo dõi hàng ngày để biết tỷ

lệ nảy mầm và khả năng ra ngôi của cây

Thí nghiệm 3: Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến khả năng sinh trưởng của cây Kwanso in vitro

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên đầy đủ với 5 công thức,

3 lần lặp lại, mỗi lần lặp lại theo dõi 3 cây, mỗi cây đo 1 lá Tổng số cây/ công thức là 9 (cây) Các công thức thí nghiệm bao gồm:

 CT1 (Giá thể đối chứng): Cát sạch100%

 CT2 GTPT gồm: Đất + cát + trấu hun (TLPT theo thể tích 1:1:1)

 CT 3 GTPT gồm: Đất+ cát+ trấu hun + phân chuồng (TLPT 1:1:1/2:1/2)

 CT4 GTPT gồm: Klasmann + Đất+ trấu hun (TLPT 1:1:1)

 CT5 GTPT gồm: Klasmann + Đất +trấu hun (TLPT 2:1:1)

(TLPT được xác định theo thể tích)

 360 cây hoa Hiên Kwanso có chiều cao 5-7cm, 4-6 lá non, 4-8 rễ 10cm) được trồng trong các khay nhựa (PVC) ươm cây, kích thước khay 540x280mm, kích thước miệng lỗ 40x40mm, độ sâu lỗ 45mm

(1-Ba ngày đầu sau khi ra ngôi giữ độ ẩm đất 80-90%, ánh sáng nhẹ, tưới phun sương 2 lần/ngày (sáng và chiều) Sau đó giảm dần lượng nước trong những ngày sau nhưng vẫn đảm bảo đất đủ ẩm 65-70% Trong điều kiện thời tiết mưa nhiều,

độ ẩm không khí tăng cao thì điều chỉnh lượng nước 2-3 ngày tưới 1 lần Phun 3 ngày/lần với phân bón lá đầu trâu 501 liều lượng 1g/lít và 1 tháng/lần với phân bón NPK tổng hợp 1g/1lit

3.4.2 Các chỉ tiêu theo dõi

Các chỉ tiêu sinh trưởng của 52 dòng hoa Hiên lai

- Chiều cao cây (cm): Đo từ mặt đất đến đầu mút lá cao nhất Đo 3 cây/dòng

Đo 1 tháng/lần

- Các chỉ tiêu về lá: Mỗi dòng đo 3 lá/3 cây, đo khi lá mới nhú dài 5cm đến khi lá ngừng sinh trưởng

 Tổng số lá trên cây: đếm toàn bộ số lá trên cây Đếm 1 tháng/lần

 Chiều dài lá (cm): Đo bắt đầu từ khi lá nhú được 5 cm Đo 1 tuần 1 lần

 Chiều rộng lá (cm): Đo phần rộng nhất của lá Đo 1 tuần/lần

- Số thân/khóm: đếm toàn bộ số thân trong cùng một dòng lai

- Số thân mới/khóm = [(số thân/khóm) tháng 9/2021] / (số thân/khóm)

- Tỷ lệ nảy mầm (%) = (Số hạt nảy mầm/Số hạt gieo) x100

- Số cây sống (cây): quan sát, đếm và ghi chép tất cả cây sống sau khi kết thúc nảy mầm

- Thời gian vườn ươm (ngày):

 Thời gian nảy mầm của 1 THL (ngày): là thời gian từ khi gieo hạt đến khi hạt đầu tiêu của THL nảy mầm

 Thời gian kết thúc nảy mầm của 1 THL (ngày): là thời gian từ khi hạt đầu tiên của THL nảy mầm đến khi hạt cuối cùng của THL nảy mầm

 Thời gian xuất hiện lá thật của 1 THL (ngày): là thời gian cây đầu tiên trong THL xuất hiện lá thật sau khi kết thúc nảy mầm

Các chỉ tiêu sinh trưởng đối với cây Kwanso in vitro

- Tỷ lệ cây sống (khi được cấy ra ngoài vườn ươm) = (tổng số cây cấy ra ngoài vườn ươm/tổng số cây cống) x100

- Tỷ lệ cây ra ngôi = (tỷ lệ cây đạt tiêu chuẩn ra ngôi/tỷ lệ cây sống) x100

- Chiều cao cây (cm): Đo từ mặt đất đến đầu mút lá cao nhất Đo 1 tuần/lần

- Các chỉ tiêu về lá: Mỗi CT đo 3 cây, mỗi cây đo 1 lá

 Tổng số lá trên cây: đếm toàn bộ số lá trên cây Đếm 1 tuần/lần

 Chiều dài lá (cm): Đo khi lá bắt đầu nhú khỏi bẹ lá Đo 1 tuần 1 lần

 Chiều rộng lá (cm): Đo phần rộng nhất của lá Đo 1 tuần/lần

 Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu điều tra được, xử lý và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel 2010 và IRISTAR 5.0