A PHẦN MỞ ĐẦU Tính cấp thiết việc nghiên cứu đề tài Tranh chấp đất đai tượng xã hội tồn phổ biến Nó bất đồng, mâu thuẫn quyền nghĩa vụ bên quan hệ đất đai Tranh chấp đất đai để lại hệ lụy xấu phá vỡ đoàn kết nội nhân dân, nguy tiềm ẩn ổn định trị, trật tự an toàn xã hội điều kiện để lực thù địch tuyên truyền kích động, xuyên tạc, chống phá Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam v.v Để ngăn ngừa nguy tiềm ẩn ổn định trị trì khối đại đồn kết tồn dân, vấn đề giải tranh chấp đất đai Đảng Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Trong đạo Luật đất đai ban hành Luật đất đai năm 1987, Luật Đất đai năm 1993, Luật Đất đai năm 2003 có quy định giải tranh chấp đất đai Theo đó, tranh chấp đất đai giải thơng qua hịa giải sở tổ hịa giải thơn, xóm, tổ dân phố quyền xã, phường, thị trấn thực Chỉ hịa giải sở khơng thực tranh chấp đất đai Tòa án nhân dân (TAND) Ủy ban nhân dân (UBND) cấp huyện trở lên giải Việc sâu tìm hiểu việc giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành thực phạm vi địa bàn huyện huyện Quảng Ninh tỉnh Quảng Bình dường cịn có cơng trình nghiên cứu Hơn điều kiện kinh tế thị trường, đất đai ngày có giá trị cao tranh chấp, khiếu kiện đất đai ngày gia tăng Để góp phần tháo “ngịi nổ” điểm nóng tranh chấp, khiếu kiện đất đai gây địa bàn huyện việc nghiên cứu, tìm hiểu đưa giải pháp nâng cao chất lượng công tác giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành xem xét phạm vi huyện cụ thể Huyện Quảng Ninh việc làm có ý nghĩa mặt lý luận thực tiễn Với ý nghĩa đó, em lựa chọn đề tài “Giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành qua thực tiễn địa bàn Huyện Quảng Ninh - Tỉnh Quảng Bình” làm khóa luận tốt nghiệp SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 2.1 Mục đích nghiên cứu đề tài Mục đích nghiên cứu đề tài sâu tìm hiểu vấn đề lý luận tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành qua thực tiễn địa bàn Huyện Quảng Ninh - Tỉnh Quảng Bình đạt kết nào? Tìm hiểu nguyên nhân thành cơng, hạn chế vướng mắc q trình thực giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh - Tỉnh Quảng Bình Từ đưa kiến nghị phương hướng nhằm nâng cao chất lượng công tác giải tranh chấp địa bàn Huyện Quảng Ninh - Tỉnh Quảng Bình 2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài bao gồm vấn đề chủ yếu sau đây: - Lý giải vấn đề lý luận chung tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành chính; - Đánh giá thực trạng pháp luật đất đai thơng qua việc tìm hiểu, phân tích thực trạng áp dụng địa bàn Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình; - Đưa định hướng đề xuất số giải pháp góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật giải tranh chấp đất đai địa bàn Huyện Đối tượng nghiên cứu - Nghiên cứu tổng quan tranh chấp đất đai, dạng tranh chấp đất đai phổ biến - Nghiên cứu quy định hành giải tranh chấp đất đai; - Thực tiễn áp dụng quy định hành giải tranh chấp đất đai địa bàn Huyện Quảng Ninh - Tỉnh Quảng Bình Phạm vi nghiên cứu 4.1 Phạm vi không gian Phạm vi nghiên cứu đề tài nghiên cứu quy định pháp luật Việt Nam tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh - Tỉnh Quảng Bình cụ thể Ủy ban nhân dân Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình 4.2 Phạm vi thời gian Đánh giá công tác giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình thời gian năm từ 2010 đến 2013 Phương pháp nghiên cứu đề tài Để đạt mục đích nghiên cứu mà đề tài đặt ra; trình nghiên cứu sử dụng số phương pháp nghiên cứu sau đây: - Phương pháp bình luận, diễn giải, phương pháp lịch sử… sử dụng chương nghiên cứu tổng quan vấn đề lý luận tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành ; - Phương pháp so sánh luật học, phương phương pháp đánh giá v.v sử dụng chương tìm hiểu thực trạng áp dụng pháp luật giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn huyện Quảng Ninh; - Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp… sử dụng chương xem xét, tìm hiểu hoàn thiện pháp luật giải tranh chấp đất đai thông qua việc nghiên cứu thực trạng áp dụng huyện Quảng Ninh Ý nghĩa khoa học thực tiễn Việc nghiên cứu thực đề tài khóa luận góp phần làm sáng tỏ số vấn đề lý luận tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành để từ hiểu quy định pháp luật hành giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành chính, đặc điểm, trình tự, thẩm quyền việc giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành Nhìn nhận khác biệt việc giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành với giải tranh chấp theo thủ tục tố tụng Tòa án SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến Việc nghiên cứu tìm hiểu thực trạng giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình giúp cho có nhìn khách quan đắn tình hình giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện Đánh giá thực trạng giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện, ghi nhận mặt đạt vướng mắt hạn chế cịn tồn cơng tác giải tranh chấp đất đai Qua tìm nguyên nhân dẫn đến hạn chế để từ có giải pháp cụ thể nhằm khắc phục theo hướng hoàn thiện nâng cao chất lượng giải tranh chấp đất đai địa Huyện Kết cấu đề tài Ngoài phần mở đầu, kết luận danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành Chương 2: Thực trạng giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành trân địa bàn Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình giải pháp nâng cao hiệu SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI THEO THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1.1 Những vấn đề lý luận chung tranh chấp đất đai theo thủ tục hành 1.1.1 Khái niệm tranh chấp đất đai Tranh chấp đất đai tượng bình thường đời sống xã hội, không phụ thuộc vào chế độ sở hữu đất đai Đối với Việt Nam suốt thời gian từ chế độ sở hữu toàn dân đất đai thiết lập từ năm 1980 nay, tranh chấp đất đai ln vấn đề thời có diễn biến phức tạp ảnh hưởng xấu đến việc quản lý, sử dụng đất đai nói riêng gây bất ổn định đời sống kinh tế - xã hội nói chung Sự kiện Bộ tài nguyên môi trường đề xuất thành lập quan tài phán chuyên trách để giải tranh chấp, khiếu nại đất đai phần cho thấy tính chất nghiêm trọng vấn đề Trải qua nhiều giai đoạn với sách đất đai khác nhau, cho dù đất đai có coi loại tài sản có giá, quyền sử dụng đất có phải loại hàng hóa đặc biệt hay không, tượng tranh chấp đất đai pháp luật ghi nhận quy định việc giải Tuy nhiên, trước Luật Đất đai 2003 đời, thuật ngữ “TCĐĐ” chưa thức giải thích, mà chủ yếu “hiểu ngầm” qua quy định pháp luật giải TCĐĐ, quy định giải tranh chấp khác có liên quan đến quyền sử dụng đất đạo luật đất đai qua thời kỳ văn pháp luật có liên quan quan nhà nước Tranh chấp đất đai thuật ngữ, khái niệm trở lên phổ biến đời sống xã hội Thuật ngữ không xuất văn pháp luật mà xuất thường ngày phương tiện thông tin SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến đại chúng, đời sống nhân dân Tuy nhiên, nội hàm khái niệm chưa hiểu cách đồng nhất, kể giới luật học Việc xác định nội hàm khái niệm tranh chấp đất đai có ý nghĩa quan trọng kể mặt lý luận thực tiễn, đặc biệt việc xác định chế, thẩm quyền, trình tự thủ tục giải Theo giải thích của Từ điển tiếng Việt tranh chấp nói chung được hiểu là việc “Giành một cách giằng co không rõ thuộc về bên nào” Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng: “Tranh chấp: Giành giật, giằng co không rõ thuộc bên Bất đồng, trái ngược nhau” Lần khoản 26 Điều Luật Đất đai 2003 định nghĩa “TCĐĐ tranh chấp quyền nghĩa vụ người sử dụng đất hai nhiều bên quan hệ đất đai” Khi khái niệm “ra đời” đón nhận với nhiều cảm xúc, quan điểm cách nhìn nhận khác nhau, khái niệm có nội hàm tương đối rộng không rõ ràng Theo khái niệm này, đối tượng tranh chấp TCĐĐ quyền nghĩa vụ NSDĐ Nhưng, tranh chấp tổng thể quyền nghĩa vụ tranh chấp quyền nghĩa vụ “đơn lẻ” NSDĐ pháp luật đất đai quy định, hay bao gồm tranh chấp quyền nghĩa vụ mà NSDĐ có tham gia vào quan hệ pháp luật khác chưa thức xác định Bên cạnh đó, chủ thể tranh chấp vốn gọi “hai hay nhiều bên” không xác định rõ ràng: bao gồm NSDĐ tất chủ thể có liên quan đến quyền nghĩa vụ NSDĐ quan hệ TCĐĐ? Chính chung chung khiến cho nội dung TCĐĐ nhiều lúc mở rộng tối đa mức độ Dẫn chiếu tới quy định Luật Đất đai năm 2003 giải TCĐĐ thấy, chủ thể tham gia TCĐĐ bao gồm người sử dụng đất Mặc dù, Điều 135 Điều 136 Luật Đất đai năm 2003 sử dụng hai khái niệm “TCĐĐ” “tranh chấp quyền sử dụng đất” SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến phải khẳng định khái niệm “TCĐĐ” rộng khái niệm “tranh chấp quyền sử dụng đất” Chính chế độ sở hữu toàn dân đất đai Việt Nam nên nội dung quan hệ TCĐĐ bó hẹp lại tranh chấp QSDĐ Nhà nước không thừa nhận đứng bên chủ thể ngang hàng với người sử dụng đất vụ TCĐĐ Theo đó, người sử dụng đất thấy quyền lợi bị ảnh hưởng định quan nhà nước, hành vi hành cán cơng chức có quyền khiếu nại theo thủ tục khiếu nại, tố cáo Ở khía cạnh khác, khoản 26 Điều Luật Đất đai 2003 hiểu phạm vi khác Cụ thể, TCĐĐ tranh chấp “quyền” tranh chấp “nghĩa vụ” liên quan đến đất đai người quản lý, sử dụng đất với người có liên quan quan hệ đất đai Theo đó, tất giao dịch dân chủ thể mà đối tượng giao dịch đất đai, quyền nghĩa vụ đất hiểu quan hệ đất đai Và theo cách hiểu này, tranh chấp liên quan đến việc thực hợp đồng đất đai hiểu tranh chấp đất đai, chẳng hạn tranh chấp nghĩa vụ nộp thuế chuyển quyền sử dụng đất bên tham gia quan hệ chuyển nhượng nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, hay tranh chấp quyền yêu cầu trả công hợp đồng ủy quyền quản lý, sử dụng đất… Rõ ràng, tranh chấp dạng tranh chấp dân túy, thực tiễn vụ việc không quan hành thụ lý mà Tịa án nhân dân thụ lý, giải theo thủ tục tố tụng dân Tiếp đó, “Quan hệ đất đai” hiểu quan hệ người với người việc sở hữu, quản lý sử dụng đất đai, có chủ thể quan quản lý Nhà nước đất đai Nếu hiểu cách túy tranh chấp đất đai tranh chấp “giữa hai nhiều bên quan hệ đất đai” có nghĩa có loại tranh chấp đất đai quan quản lý Nhà nước đất đai với người sử dụng đất Điều hoàn toàn mâu thuẫn với chế độ sở hữu toàn dân đất đai Bởi lẽ, đất đai thuộc sở hữu toàn dân Nhà nước SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến thống quản lý với tư cách đại diện chủ sở hữu Trong q trình quản lý đó, Nhà nước giao đất, công nhận quyền sử dụng đất cho chủ thể sử dụng đất, giao phần diện tích đất cho quan, có Ủy ban nhân dân cấp để làm trụ sở phục vụ hoạt động quản lý xã hội Người sử dụng đất, khơng trí với quan Ủy ban nhân dân việc quản lý, sử dụng diện tích đất cụ thể đó, có quyền đề nghị Nhà nước xem xét lại việc giao đất thực cơng bằng, hợp lý hay chưa, khơng có quyền tranh chấp diện tích đất với quan Ủy ban nhân dân Như vậy, định nghĩa tranh chấp đất đai theo khoản 26 Điều Luật Đất đai 2003 có nội hàm rộng nên gây nhiều cách hiểu khơng xác Nhiều quan điểm đồng tình với cách hiểu rằng, tranh chấp đất đai tranh chấp phát sinh chủ thể tham gia quan hệ pháp luật đất đai quyền nghĩa vụ trình quản lý sử dụng đất Hơn nữa, tranh chấp có liên quan đến quyền sử dụng đất người sử dụng đất quy định cụ thể số văn hướng dẫn thẩm quyền giải tranh chấp liên quan đến đất đai với tên gọi tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất tranh chấp đất đai cách chung chung Vì vậy, theo quan điểm nhân, tranh chấp đất đai, tự thân khái niệm nói lên nội hàm khái niệm Theo đó, tranh chấp đất đai cần hiểu tranh chấp quyền sử dụng diện tích đất cụ thể chủ thể hoạt động quản lý, sử dụng đất Các dạng tranh chấp khác hiểu tranh chấp liên quan đến đất đai giải quan Tòa án theo thủ tục tố tụng dân Như vậy, nên hiểu tranh chấp đất đai nước ta tranh chấp quyền sử dụng đất hay bao gồm tranh chấp quyền sử dụng đất tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất, làm rõ khái niệm tranh chấp đất đai giúp xác định xác đối tượng tranh chấp tranh chấp đất đai, góp phần áp dụng pháp luật cách xác thống nhất, góp phần hồn thiện pháp luật đất đai, tránh trường hợp quy định luật chồng chéo lên SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến quy định luật Hiện nay, ngành Tòa án nước ta thống kê tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất vào mục tranh chấp đất đai nói chung Vì theo tơi, tranh chấp đất đai bao gồm tranh chấp quyền sử dụng đất tất tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất điều kiện nước ta nay, nên hiểu tranh chấp đất đai tranh chấp quyền sử dụng đất tranh chấp khác liên quan đến quyền sử dụng đất phù hợp Như vậy, hiểu: “tranh chấp đất đai là sự bất đồng, mâu thuẫn hay xung đột về mặt lợi ích, về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể tham gia vào quan hệ đất đai quá trình quản lý và sử dụng đất đai” Việc nhận thức hoàn toàn phù hợp với xu hướng Nhà nước ngày mở rộng quyền cho người sử dụng đất quan Nhà nước giao quản lý đất đai không tuân thủ pháp luật, gây thiệt hại cho lợi ích hợp pháp người sử dụng đất bị người sử dụng đất khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại khơng cịn đơn mệnh lệnh hành chiều Khách quan cần phải thừa nhận rằng, định nghĩa tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật hành chưa rõ ràng, chưa cụ thể nên thực tế chúng nguyên nhân dẫn đến tình tràng “mù mờ”, thiếu phân định rạch rịi chí nhiều trường hợp người ta đồng tranh chấp với khiếu nại, tố cáo đất đai, chúng hồn tồn có đối tượng, tính chất, đặc điểm phạm vi khác Vì vậy, để đảm bảo cho hoạt động giải tranh chấp đất đai nói chung giải tranh chấp đất đai Tịa án nói riêng pháp luật, thẩm quyền cần thiết phải làm rõ nội hàm vấn đề 1.1.2 Đặc điểm tranh chấp đất đai Tranh chấp đất đai tượng xã hội, xảy lúc, nơi Ở vùng, miền khác tranh chấp đất đai có nét riêng Theo khoản 26, Điều Luật Đất đai năm 2003 “tranh chấp đất đai tranh chấp quyền nghĩa vụ người sử dụng đất hai nhiều SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến bên quan hệ đất đai” Hay nói cách khác, tranh chấp đất đai tranh chấp quyền nghĩa vụ người sử dụng đất đương qua trình quản lý sử dụng đất đai Như vậy, tranh chấp đất đai mâu thuẫn, bất đồng ý kiến chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai họ cho quyền lợi ích hợp pháp họ bị xâm phạm Trong thực tế, người ta không phân biệt tranh chấp đất đai khiếu nại lĩnh vực đất đai Tranh chấp đất đai có những đặc điểm chung của các tranh chấp kinh tế, dân sự, đồng thời nó có những đặc điểm riêng có để phân biệt với các loại tranh chấp khác: - Đối tượng tranh chấp đất đai quyền quản lý, quyền sử dụng lợi ích phát sinh từ q trình sử dụng loại tài sản đặc biệt không thuộc quyền sở hữu bên tranh chấp; - Các chủ thể tranh chấp đất đai chủ thể quản lý sử dụng đất, khơng có quyền sở hữu đất đai; - Tranh chấp đất đai ln gắn liền với q trình sử dụng đất chủ thể nên không ảnh hưởng đến lợi ích trực tiếp bên tham gia tranh chấp mà cịn ảnh hưởng đến lợi ích Nhà nước Vì trước hết, xảy tranh chấp, bên khơng thực quyền mình, ảnh hưởng đến việc thực nghĩa vụ Nhà nước - Tranh chấp đất đai xảy tác động không nhỏ đến tâm lý, tinh thần bên, gây nên tình trạng ổn định, bất đồng nội nhân dân, làm cho quy định pháp luật đất đai sách Nhà nước khơng thực cách triệt để - Tranh chấp đất đai xảy là hậu quả của những nguyên nhân nhất định, nó là biểu hiện cụ thể của những mâu thuẫn, bất đồng về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể sử dụng đất với - Trong điều kiện nền kinh tế thị trường hiện nay, các tranh chấp đất đai trở nên rất đa dạng, bởi đất đai không chỉ đơn thuần là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng không thể thay thế mà nó đã trở thành một thứ hàng hoá đặc SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 10 vùng miền núi nơi có đồng bào dân tộc sinh sống vấn đề gặp nhiều khó khăn Do đó, tiến độ giải tranh chấp chậm điều hiển nhiên dễ hiểu Thứ hai, kinh tế chậm phát triển nên cịn khó khăn việc đầu tư sở vật chất tổ chức đội ngũ cán cơng nhân viên chức có đủ chun môn nghiệp vụ Là Huyện nghèo nên kinh tế xã chưa có phát triển đồng Ở số địa phương thiếu kinh phí nên khó khăn việc đầu tư sở vật chất tổ chức đội ngũ cán công nhân viên chức có đủ chun mơn nghiệp vụ Do thiếu đội ngũ cán có lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ nên việc áp dụng pháp luật đất đai số UBND xã cách tùy tiện, chưa tuân thủ quy định pháp luật việc thực chức quản lý nhà nước đất đai sở nhiều thiếu sót, bất cập, lực cán bộ, cơng chức khơng đồng thờ ơ, quan điểm vận dụng pháp luật cịn máy móc, thiếu thực tiễn; giải tranh chấp, khiếu kiện không kịp thời, chưa thực trọng đến quyền lợi đáng người dân, gây xúc cho nhân dân dẫn đến khiếu kiện Nhiều quy định Luật đất đai sữa đổi, bổ sung nhiều địa phương chưa áp dụng vào thực tế mà sử dụng quy định pháp luật hết hiệu lực Điều làm cho người dân địa phương lòng tin vào định giải quyền địa phương mà ln mong có phán quan cao Chính vậy, làm ảnh hưởng đến hoạt động giải tranh chấp đất đai Thứ ba, sách, pháp luật đất đai thay đổi theo yêu cầu thời kỳ, lại phải có văn điều chỉnh riêng cho địa phương; có khơng văn khơng thống nên khó khăn cho việc vận dụng; Từ chỗ pháp luật cơng nhận nhiều hình thức sở hữu đất đai chuyển sang quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, đến sau quy định cho người sử dụng đất có đầy đủ quyền, vậy, việc nắm bắt kịp thời quy định SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 60 pháp luật cán người dân hạn chế, việc hiểu quy định pháp luật không đầy đủ quan niệm chế độ sở hữu tư nhân đất đai nhân dân tồn Việc ban hành văn pháp luật đất đai theo giai đoạn lịch sử, phát triển đất nước nên thiếu đồng chồng chéo, thiếu cơng nên gấy khơng kho khăn cho việc áp dụng 2.3.3.2 Nguyên nhân chủ quan Thứ nhất, công tác lãnh đạo, đạo Các cấp, quyền địa phương tai địa bàn Huyện đơi lúc cịn coi nhẹ cơng tác giải tranh chấp, khiếu nại, tố cáo công dân, chưa huy động vai trò tổ chức quần chúng Như trình hỏa giải tranh chấp đất đai UBND xã, pháp luật có quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với Mặt trận tổ quốc Việt Nam tổ chức thành viên Hội nông dân, Hội phụ nữ, Hội niên…Công tác hòa giải cấp sở chưa quan tâm mức, nhiều địa phương khơng bố trí cán có đủ lực, phẩm chất, kinh nghiệm đảm nhiệm cơng việc nên việc hịa giải đạt hiệu chưa cao Đội ngũ cán làm công tác giải tranh chấp, khiếu nại, tố cáo đất đai cịn yếu lực Do đó, hiệu việc hịa giải khơng đạt hiệu cao Việc giải đơn thư khiếu nại, tố cáo, tranh chấp đất đai cịn mang nặng mệnh lệnh hành chính, chưa phát giải kịp thời, có nơi có biểu đùn đẩy trách nhiệm, thiếu thống quan hành quan tư pháp hoạt động giải tranh chấp đất đai dẫn đến lượng đơn thư cơng dân tồn động cịn nhiều, nhiều định giải chưa thấu tình đạt lý Chủ yếu, tập trung trọng vào vấn đề phát triển kinh tế xã hội địa phương mà chưa quan tâm đầy đủ vấn đề: Bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư Nhà nước thu hồi đất phục đất phục vụ cho việc xây dựng cơng trình, chưa quan tâm đầy đủ đến sách chăm lo đời sống cho người dân sau bị thu hồi Chính việc khơng làm tốt vấn đề dẫn đến tranh chấp, khiếu nại, tố cáo đất đai tăng cao thời điểm SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 61 Việc thực không quy định pháp luật đất đai giải tranh chấp đất đai chưa phù hợp với sách pháp luật dẫn đến tranh chấp thời gian qua tồn động chiếm số lượng nhiều, chưa thực giải nhanh chóng triệt để Bên cạnh đó, định giải tranh chấp đất đai có hiệu lực pháp luật chậm thi hành thi hành thiếu kiên quyết, dẫn đến vụ việc không giải dứt điểm, khiếu kiện kéo dài Thứ hai, phân công trách nhiệm tham mưu giải Lực lượng trực tiếp giúp cấp có thẩm quyền giải tranh chấp đất đai chưa phân công nhiệm vụ rành mạch Việc phân công thực nhiệm vụ tham mưu cho Uỷ ban nhân dân giải tranh chấp đất đai khơng thống nhất: cấp tỉnh có vụ việc giao cho Thanh tra tỉnh, có vụ việc giao cho Sở Tài ngun Mơi trường; cấp huyện có nơi giao cho Thanh tra huyện, có nơi giao cho Phịng Tài ngun Mơi trường Chính khơng rõ ràng làm cho hoạt động giải tranh chấp đất đại bị trì trệ Hiện nay, việc thẩm tra, xác minh kết luận, kiến nghị việc giải khiếu nại đất đai thuộc thẩm quyền giải Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp không giao cho ngành Tài ngun Mơi trường Tình trạng nêu tăng thêm khó khăn việc giải tranh chấp, khiếu nại đất đai công dân lúng túng việc xác định thẩm quyền tham mưu giải Thứ ba, công tác quản lý đất đai Những tồn lịch sử để lại như: trưng dụng, trưng thu, trưng mua, thu hồi đất chưa có định, chưa bồi thường bồi thường khơng cịn lưu hồ sơ chứng Công tác kiểm kê trước trưng dụng, trưng thu, trưng mua, thu hồi đất không thực thực sơ sài, khơng cịn lưu sổ sách Việc thực không triệt để quy định pháp luật đất đai cấp làm cho việc lưu trữ hồ sơ địa khơng đồng bộ, sổ sách, đồ, tư SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 62 liệu thiếu Trước đây, việc ban hành văn quy hoạch đất đai chậm, thiếu văn hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc, xử lý vi phạm dẫn đến công tác quản lý đất đai giải tranh chấp đất đai gặp nhiều khó khăn Cơng tác lưu trữ tư liệu địa chưa tốt nên việc tra cứu gặp nhiều khó khăn Đội ngũ cán địa sở chưa vững chuyên môn nghiệp vụ pháp luật lại thường xuyên thay đổi ổn định nên lại gặp khơng khó khăn cơng tác quản lý đất sở Một có tranh chấp, khiếu kiện đất đai công dân gửu đến, việc trước hết phải thu thập, chứng minh đất tranh chấp có với trạng đất khơng, đất tranh chấp đất có giấy tờ hợp lệ hay chưa, muốn biết rõ phải tra cứu tài liệu địa nắm bắt Nhưng công tác tài liệu hồ sơ địa nên việc làm gặp khơng khó khăn kéo, hệ kéo theo việc giải trì trệ, kéo dài Cơng tác quản lý đất đai số nơi chưa quan tâm mức, cấp xã nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân trình độ, lực cán cịn hạn chế, cấu, tổ chức hay bị thay đổi Thứ tư, việc cải cách thủ tục hành hoạt động giải tranh chấp đất đai chưa trọng Cải cách thủ tục hành có vai trị quan trong việc thúc đẩy nâng chất lượng công tác quản lý Nhà nước đât đai Nhưng hầu như, công tác cải cách thủ tục hành giải tranh chấp đất đai chưa thực trọng quan tâm với tầm quan trọng gây khó khăn người khiếu kiện với quan Nhà nước có thẩm quyền Nhiều thủ tục hành cịn rườm rà, chồng chéo, bất cập, thiếu đồng Thứ năm, sở vật chất – kỹ thuật Quản lý nhà đất đai cơng việc địi hỏi phải có tính chặt chẽ tính xác cao Tuy nhiên, thời gian vừa qua, hoạt đọng giải tranh chấp đất đai quan hành nhà nước Huyện Quảng Ninh gặp SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 63 khơng khó khăn hạn chế số lượng giải thiếu trang thiết bị vật chất – kỹ thuật từ khâu thu thập chứng minh trạng đất bị tranh chấp định giải cuối Điều ảnh hưởng đến hoạt động giải tranh chấp đất đai quan hành Nhà nước địa bàn Huyện Quảng Ninh phạm vi nước Trên nguyên nhân làm cho hoạt động giải tranh chấp đất đai địa bàn Huyện chậm chưa đạt kết mong đợi Hi vọng quan hành Huyện Quảng Ninh nhận thấy nguyên nhân để đưa giải pháp thích hợp mang lại để đạt hiệu cao hoạt động giải tranh chấp đất đai 2.4 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu hoạt động giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh Giải tranh chấp đất đai 13 nội dung quan trọng công tác quản lý Nhà nước đất đai quy định Điều Luật đất đai năm 2003 Mục đích hoạt động không giải bất đồng mâu thuẫn bên, ngăn ngừa việc phát sinh điểm nóng tiềm ẩn nguy gây ổn định trị mà cịn thơng qua nội dung giúp Nhà nước nhận diện bất cập, hạn chế sách, pháp luật đất đai; sở đó, kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội Từ hạn chế, vướng mắc hoạt động giải tranh chấp đất đai phân tích, khn khổ đề tài khóa luận tốt nghiệp tác giả xin đưa số giải pháp nhằm nâng cao hiệu hoạt động giải tranh chấp đất đai quan hành Nhà nước địa bàn Huyện Quảng Ninh nói riêng hoạt động giải tranh chấp đất đai quan Nhà nước có thẩm quyền nước nói chung sau: Thứ nhất, giải pháp công tác ban hành văn hướng dẫn, đạo Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo đồng bộ, nâng cao tính khả thi, hiệu lực, hiệu hệ thống pháp luật Huyện Quảng Ninh cần tiến hành rà soát văn pháp luật mà địa phương ban hành SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 64 lĩnh vực đất đai từ trước đến Đối với quy định hết hiệu lực khơng cịn phù hợp phải bãi bỏ thay Song song với việc làm công tác ban hành văn pháp luật hướng dẫn, đạo hoạt động giải tranh chấp đất đai Đây công việc cần phải tiến hành thường xuyên, liên tục UBND quan ban nghành địa bàn Huyện Tuy nhiên trình ban hành văn pháp luật, cần lưu ý việc ban hành văn pháp luật phải thuộc thẩm quyền không trái với nguyên tắc quy định văn pháp luật có giá trí pháp lý cao Hiến pháp, Luật đất đai năm 2003 Đồng thời, ban hành văn pháp luật cần ý đến điều kiện có lợi cho ngươì sử dụng đất khơng nên q khắt khe, nghiêm khắc gấy khó khăn việc giải tranh chấp đất đai Phải hoàn thiện văn pháp luật số lĩnh vực quan trọng như: đăng ký quyền sử dụng đất, đền bù, giải tỏa mặt bằng, chích sách đất đai đồng bào dân tộc thiểu số, đất đai vùng nơng lâm trường,vùng kinh tế Cần có kế hoạch rà soát, hủy bỏ văn hết hiệu lực, trái với luật, văn luật cho với quy định pháp luật hành, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội địa phương Thứ hai, giải pháp góp phần hồn thiện Luật đất đai năm 2003 Vướng mắc, hạn chế hệ thống luật đất đai có nhiều văn hướng dẫn thi hành nhiều quan khác ban hành.Do vậy, quan Nhà nước Trung ương, có Chính phủ, Quốc hội Bộ nghành có liên quan đóng vai trị then chốt việc rà soát, bãi bỏ quy định hết hiệu lực Đồng thời, ban hành hệ thống văn theo phạm vi, đối tượng quan Nhà nước cấp dễ dàng áp dụng Nhằm khắc phục tình trạng có q nhiều văn hướng dẫn thi hành Luật đất đai dẫn đến tình trạng quan cấp khơng biết nên áp dụng văn cho hợp lý Điều cần làm việc quy định lại thẩm quyền giải tranh chấp đất đai Nên chuyển toàn thẩm quyền giải tranh chấp đất đai SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 65 sang quan Tòa án; thành lập quan tài phán hành đất đai để tạo tính minh bạch q trình giải tranh châp đất đai Tránh tượng quan hành quan quản lý đất đai mà cịn kiêm ln hoạt động giải tranh chấp đất đai, chẳng khác trọng tài sân cỏ “Vừa đá bóng vừa thổi cịi” Phải nhanh chóng “pháp điển hóa” văn đất đai cịn hiệu lực Hiện nay, số lượng văn pháp luật đất đai q nhiều, nghành địa có khơng tránh khỏi vướng mắc q trình áp dụng Đồng thời, kiến nghị Quốc hội, Chính phủ ban hành văn luật ban hành ln văn luật để hướng dẫn thi hành cho đồng Nếu xét thấy chưa hồn chỉnh cơng bố, hạn chế tình trạng bộ, quan ngang bộ, quan thuộc Chính phủ, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ban hành nhiều văn bàn hướng dẫn gây lúng túng cho cấp thực Mặt khác, cần quy định thống chặt chẽ Luật đất đai với Luật khiếu nại, Luật tố cáo, Luật đất đai với Luật xây dựng Thứ ba, giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải tranh chấp đất đai + Tăng cường công tác giám sát, đạo cấp ủy Đảng, quan Nhà nước có thẩm quyền hoạt động giải tranh chấp đất đai Tranh chấp đất đai vấn đề nhạy cảm, phức tạp tiềm ẩn nguy gây ổn định trị, trật tự an tồn xã hội Chính việc giải tranh chấp đất đai phải đặt lãnh đạo Đảng, đạo Nhà nước Các cấp ủy đảng phải trực tiếp lãnh đạo, đạo việc giải tranh chấp đất đai nhằm đảm bảo giải nhanh chóng, dứt điểm“tháo ngịi nổ” nguy gây ổn định trị, góp phần trì củng cố tình đồn kết nội nhân dân Đề cao, phát huy sức mạnh tổng hợp hệ thống quan công tác giải tranh chấp đất đai Các quan ban nghành cần tăng cường công tác lãnh đạo, giám sát, phân công thực kế hoạch nhiệm vụ SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 66 cách rõ ràng, cụ thể để giải dứt điểm, kịp thời vụ tranh chấp, khiếu kiện đông người Thủ trưởng quan phải thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, đạo thực tốt nhiệm vụ giải tranh chấp đất đai thuộc thẩm quyền Trong trình giải quyết, quan Nhà nước có thẩm quyền phải thu thập đầy đủ tài liệu, chứng để làm rõ nguyên nhân phát sinh tranh chấp; đưa kết luận hợp lý hợp tình, đề phương án giải phù hợp Nên đặt cơng tác hịa giải tranh chấp đất đai lên hàng đầu, phát huy vai trị Đồn thể, Mặt trận, Hội cựu chiến binh người có uy tín đứng hịa giải tranh chấp đất đai phát sinh từ sở tinh thần tình làng nghĩa xóm, đồn kết nơng thơn, đồn kết nội cộng đồng dân cư nhằm hạn chế bớt số lượng tranh chấp Tăng cường lãnh đạo, đạo cấp ủy Đảng, quyền cơng tác giải tranh chấp đất đai + Về phân công trách nhiệm tham mưu giải Các quan ban nghành phải tăng cường củng cố chấn chỉnh việc tổ chức công tác tiếp dân cấp quyền, thực nghiêm túc việc tiếp dân, bố trị cán có đủ lực, chun mơn nghiệp vụ, có kinh nghiệm, phẩm chất đạo đức tốt đảm nhiệm công tác tiếp dân lắng nghe phản hồi tâm tư nguyện vọng người dân Đới với vụ việc mang tính phức tạp, đồng chí lãnh đạo phải đích thân tiếp dân, đối thoại trực tiếp với công dân trực tiếp đạo giải với tinh thần “giải để đảm bảo yêu cầu giải để xong việc” Cần tra trách nhiệm giải đới với Thủ trường, cán bộ, công chức quan hành Nhà nước, tập trung vào nơi có vụ việc tranh chấp kéo dài, khiếu kiện vượt cấp, đông người, phức tạp Xử lý nghiêm minh cán bộ, công chức thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật giải tranh chấp đất đai nhằm thiết lập trật tự, kỷ cương, tăng cường hiệu công tác giải tranh chấp đất đai + Về công tác quản lý đất đai SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 67 Nghành điạ nói chung địa Huyện Quảng Ninh nói riêng phải có kế hoạch bước xây dựng hệ thống hồ sơ địa cách cụ thể, chi tiết, hồn chỉnh Với yêu cầu đặt ra: Phải có đồ địa chính quy, hồ sơ đăng ký giấy chứng nhận QSDĐ phản ánh đầy đủ lượng thông tin trạng tự nhiên (vị trí, kích thước, diện tích, loại đất ), kinh tế (giá đất, thuế suất), xã hội (chủ thể sử dụng, trình biến động ), pháp lý (giấy chứng nhận QSDĐ, giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà quyền sử dụng đất ở, mục đích sử dụng) cập nhật đầy đủ biến động đất đai đồ hồ sơ địa quản lý tốt sổ sách, đồ địa tư liệu có liên quan + Về cải cách thủ tục hành Đây thời điểm quan trọng thực hiển chủ trương cải cách hành Đảng Nhà nước ta đặt Trong quản lý Nhà nước đất đai, cải cách thủ tục hành điều quan trọng Để làm điều này, bên cạnh nỗ lực phối hợp quan Nhà nước cần có đóng góp chia sẻ người dân Xét cho nhằm phục vụ nhân dân Do đó, hết nhân dân người rõ khó khăn, vướng mắc khâu trình tự, thủ tục có ý kiến đóng góp chân thành, mang tính xây dựng Thực cải cách thủ tục hành theo mơ hình “một cửa liên thông” cấp xã với cấp Huyện, tạo điều kiện cho nhân thân thực giao dịch với quyền Hướng dẫn đầy đủ trình tự thủ tục cho người dân, tranh gây phiền tối, hách dịch, hóng hách Để giúp công dân gửu đơn địa đến quan Nhà nước có thẩm quyền, thực quyền khiếu nại đồng thời giúp cho quan Nhà nước (UBND, Tòa án) khỏi lúng túng việc xác định thẩm quyền thụ lý cần nghiên cứu để văn thống thẩm quyền trình thực giải + Về sỏ vật chất- kỹ thuật Sớm hoàn thiện hệ thống tiếp dân hợp lý, thống từ Trung ương đến SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 68 địa phương Trang bị đầy đủ phương tiện kỹ thuật cho hoạt động đo đạc, thu thập tài liệu chứng để công tác chứng minh trạng sử dụng đất, trạng diện tích đất tranh chấp đâu mà phát sinh tranh chấp, từ đưa định giải cách đắn mà không trái với quy định pháp luật Gắn công tác tiếp dân với giải tranh chấp thực tốt quy chế dân chủ sở Qua đó, người dân thấy thực quyền dân ,do dân, dân, góp phần củng cố niềm tim nhân dân đối vơi Đảng Nhà nước.Có kế hoạch xin cấp ngân sách hàng năm để mua sắm trang thiết bị kỹ thuật, công nghệ phục vụ công tác việc lưu trữ, khai thác thơng tin tài liệu địa Tăng cường công tác tra kiểm tra đất đai, xây dựng tổ chức tra địa đủ lực để thực tốt chức tra Nhà nước đất đai đo đạc đồ, tra trách nhiệm hành vi công vụ cán địa cấp Thứ tư, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyên, nâng cao kiến thức pháp luật cho người sử dụng đất Nhà nước ban hành pháp luật công cụ để quản lý xã hội đại phân người dân chưa am hiểu kiến thức pháp luật Chính vậy, mà hoạt động quản lý Nhà nước đất đai chưa đạt hiệu cao Do đó, giải pháp đặt phải trăng cường công tác phổ biến, tuyên truyền kiến thức pháp luật đất đai theo hình thức lồng ghép với chương trình khác, phù hợp với thời điểm, đối tượng với nội dung phong phú thiết thực để thu hút nhiều người tham gia Đặc biệt việc đưa văn ban hành tới tận người dân để họ biết Cụ thể, tuyên truyền phương tiện thơng tin đại chúng truyền hình, phát thanh; qua thi tìm hiểu pháp luật đất đai tổ chức cho người dân tham gia Có vậy, bước nâng cao trình độ hiểu biết kiến thức pháp luật cho người dân Nếu thực tốt có hiệu giải pháp mang lại thành cơng đáng kể công xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hôi chủ nghĩa SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 69 Thứ năm, cao nhận thức, trình độ, phẩm chất đạo đức trịị cho đội ngũ cán làm cơng tác giải tranh chấp đất đai Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ, công nhân viên chức Nhà nước Đặc biệt đội ngũ cán người làm công tác tiếp dân xử lý đơn thư công dân Quan tâm đến chế độ đãi ngộ với cán làm công tác tiếp dân, giải khiếu nại, tố cáo cấp Tăng cường tổ chức bồi dưỡng kiến thức, chuyên môn, tập huấn nghiệp vụ cho cán làm công tác tiếp dân xử lý đơn thư người dân địa phương Đẩy mạnh công tác thực hành tiết kiệm chống lãng phí chống tham nhũng nhằm tạo mơi trường pháp lý lành mạnh, hài hòa, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội hạn chế phát sinh tranh chấp khiếu nại, tố cáo đặc biệt lĩnh vực đất đai Nâng cao chất lượng đội ngũ cán quản lý Nhà nước đất đai cấp xã, phường, thị trấn Thường cán cấp trình độ hiểu biết pháp luật đất đai cịn hạn chế, có người khơng có kiến thức pháp luật quản lý, điều hành tốt cơng việc địa phương Chính mà quan quản lý Nhà nước đất đai cấp cần quan tâm, tổ chức lớp tập huấn đào tạo kiến thức pháp luật đất đai kiến thức chuyên môn cho cán quản lý Nhà nước đất đai cấp xã, phường, thị trấn để nâng cao nhận thức, trình độ Thứ sáu, đẩy mạnh việc thực cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Tiếp tục đẩy mạnh việc thực cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cần phối hợp chặt chẽ thường xuyên với quyền xã, phường, thị trấn để đẩy mạnh việc tuyên truyền giáo dục pháp luật để người sử dụng đất kê khai, đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhằm hạn chế đến mức thấp giao dịch “ngầm” ; đồng thời tránh khỏi tranh chấp xảy Xứ lý nghiêm minh cán cơng chức cố tình cản trở, kéo dài gây phiền hà cho người sử dụng đất việc thực thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 70 SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến 71 MỤC LỤC A PHẦN MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết việc nghiên cứu đề tài Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 2.1 Mục đích nghiên cứu đề tài .2 2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Đối tượng nghiên cứu .2 4.2 Phạm vi thời gian Phương pháp nghiên cứu đề tài Ý nghĩa khoa học thực tiễn Kết cấu đề tài B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI THEO THỦ TỤC HÀNH CHÍNH .5 1.1 Những vấn đề lý luận chung tranh chấp đất đai theo thủ tục hành 1.1.1 Khái niệm tranh chấp đất đai .5 1.1.2 Đặc điểm tranh chấp đất đai 1.1.3 Các dạng tranh chấp đất đai phổ biến 11 1.1.3.1 Tranh chấp đòi lại đất đai 11 1.1.3.2 Tranh chấp liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt tái định cư Nhà nước thu hồi đất 15 1.1.3.3 Tranh chấp phát sinh trình thực quyền nghĩa vụ người sử dụng đất hợp pháp .15 1.1.3.5 Tranh chấp mục đích sử dụng 16 1.1.4 Nguyên nhân tranh chấp đất đai 17 1.1.7 Thẩm quyền giải tranh chấp đất đai 24 1.1.7.1 Thẩm quyền giải tranh chấp đất đai Toà án nhân dân 27 1.1.7.2 Thẩm quyền giải tranh chấp đất đai quan hành Nhà nước 32 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẨI QUYẾT TRANH CHẤP .38 ĐẤT ĐAI THEO THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRÊN ĐỊA BÀN .38 HUYỆN QUẢNG NINH – TỈNH QUẢNG BÌNH 38 VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ 38 2.1 Vị trí Huyện Quảng Ninh phát triển Tỉnh Quảng Bình 38 2.2 Khái quát tình hình thực giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh .40 2.3 Đánh giá thực trạng giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn huyện Quảng Ninh .40 2.3.1 Những kết đạt từ năm 2010-2013 40 2.3.2 Những hạn chế, tồn 54 2.3.3 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế, tồn 59 2.3.3.1 Những nguyên nhân khách quan 59 2.3.3.2 Nguyên nhân chủ quan 61 ... đề lý luận tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành Chương 2: Thực trạng giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành trân địa bàn Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình giải pháp... hiểu thực trạng giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình giúp cho có nhìn khách quan đắn tình hình giải tranh chấp đất đai theo thủ tục hành địa bàn Huyện. .. Nam tranh chấp đất đai giải tranh chấp đất đai theo SVTH: Nguyễn Thị Hồng Luyến thủ tục hành địa bàn Huyện Quảng Ninh - Tỉnh Quảng Bình cụ thể Ủy ban nhân dân Huyện Quảng Ninh – Tỉnh Quảng Bình