Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ đợi bát mình, vai rụt
Trang 1SỞ GD – ĐT TP HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG THPT TRẦN HƯNG ĐẠO ( Đề ĐN-THCM ngày 24/7/2023-Cụm 6)
ĐỀ GIỮA HỌC KÌ I NĂM HỌC 2023-2024
MÔN THI: NGỮ VĂN
Khối: 11 - Ngày thi:
(Thời gian làm bài: 90 phút, không kể thời gian phát đề)
I- PHẦN ĐỌC (6 điểm)
Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:
( 1) Phở ăn bất cứ vào giờ nào cũng đều thấy trôi cả Sớm, trưa, chiều, tối, khuya, lúc nào cũng ăn được Trong một ngày ăn thêm một bát phở, cũng như lúc trò chuyện ăn giọng nhau mà pha thêm một ấm trà, cùng thưởng thức với bạn bè Hình như không ai nỡ từ chối một người quen rủ đi ăn phở Phở giúp cho người thanh bạch đủ điều kiện biểu hiện lòng thành theo với bầu bạn nó hợp với cái túi nhỏ của mình Phở còn tài tình ở cái chỗ là mùa nào ăn cũng thấy có nghĩa thâm thúỵ Mùa nắng, ăn một bát, ra mồ hôi, gặp cơn gió nhẹ chạy qua mặt qua lưng, thấy như giời quạt cho mình Mùa đông lạnh, ăn bát phở nóng, đôi môi tái nhợt chợt thắm tươi lại Trong một ngày mùa đông của người nghèo, bát phở có giá trị như một tấm áo kép mặc thêm lên người Đêm đông, có người ăn phở xong, tự coi như vừa nuốt được cả một cái chăn bông và tin rằng có thể ngủ yên đến sáng, để mai đi làm khoẻ Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ đợi bát mình, vai rụt xuống một tí, người nhún nhẩy như trẻ em đang thú đời […]
(2) Phở cũng có những quy luật của nó Như tên các hàng phở, hiệu phở Tên người bán phở thường chỉ dùng một tiếng, lấy ngav cái tên cúng cơm người chủ hoặc tên con mà đặt làm tên gánh, tên hiệu, ví dụ phở Phúc, phở Lộc, phở Thọ, phở Trưởng ca, phở Tư [ ] Quần chúng nhân dân, nhất là nhân dân Hà Nội có nhiều sáng kiến để đặt tên cho những người họ yêu tin Anh hàng phở ấy hãy đứng
ở đâu bán hàng, họ lấy luôn cái địa điểm ấy mà gọi thành tên người Bác phở Nhà thương, ông phở Đầu ghi, anh phở Bến tàu điện, anh phở Gầm cầu Có khi lấy một vài nét đặc thù trong cách phục sức mà gọi Cái mũ tàu bay trên đầu ông bán phở thời Tây xưa, đã thành cái tên một người bán phở trứ danh của thủ đô sau này [ ] Trong nghề phở, nó cũng có những cái nề nếp của nó
(3) Nhưng khoa phở đã có những việc nó đòi phá cả những khuôn phép của nó Theo tôi nghĩ, cái nguyên tắc cơ bản của phở là làm bằng thịt bò [ ] Có phải là
vì muốn chống công thức mà người ta đã làm phở vịt, phở xá xíu, phớ chuột? Cứ
Trang 2cái đà tìm tòi ấy, thì rồi sẽ có những hàng phở ốc, phở ếch, phở dê, chó, khỉ, ngựa, tôm, cá chép, bồ câu, cắc kè nghĩa là loạn, phở nôi loạn Có nhẽ ngày ấy thiên
hạ sẽ gọi là đi ăn một thứ phở Mỹ miếc gì đó *
(Phở, Nguyễn Tuân, Báo Văn số 1, 10-5-1957, và số 2, 17-5-1957 In lại trong
Cảnh sắc và hương vị đất nước, NXB Tác Phẩm Mới, 1988)
(*So với nguyên tác, bài viết có chỉnh sửa lại các địa danh theo quy tắc viết hoa mới)
Câu 1 Văn bản trên được viết bằng thể loại nào? Vì sao em biết?
Câu 2 Chỉ ra và nêu tác dụng của 01 biện pháp tu từ trong đoạn (1).
Câu 3 Phở được nhìn nhận trong đoạn trích trên mấy phương diện? Đó là những
phương diện nào?
Câu 4 Đoạn trích sử dụng nhiều từ ngữ đặc biệt như: cứ cái đà tìm tòi ấy, thứ
phở Mỹ miếc, đó lại là chuyện khác Em hãy phân tích tác dụng của những từ ngữ
đó
Câu 5 Theo em, tình cảm mà tác giả bộc lộ đối với phở Hà Nội là những tình cảm
gì?
Câu 6 Trong những nét đẹp văn hóa Việt Nam mà em được biết, em thấy ấn
tượng nhất là điều gì? Lý giải vì sao?
II- PHẦN VIẾT (4 điểm)
Phân tích đoạn trích sau:
Cuối buổi chiều, Huế thường trở về trong một nỗi yên tĩnh lạ lùng, đến nỗi tôi cảm thấy hình như có một cái gì đang lắng xuống thêm một chút nữa trong thành phố vốn hằng ngày đã rất yên tĩnh này Mùa thu gió thổi mây về phía cửa sông, mặt nước phía dưới cầu Trường Tiền đen sẫm lại, trong khi phía trên này lên mãi gần Kim Long, mặt sông sáng màu ngọc lam in những vệt mây hồng rực rỡ của bầu trời buổi chiều Hình như con sông Hương rất nhạy cảm với ánh sáng, nên đến lúc tối xuống hẳn, đứng trên cầu chăm chú nhìn xuống người ta vẫn thấy những mảng sắc đỏ mơ hồ ửng lên như một thứ ảo giác trên mặt nước tối thẫm của nó Phố ít người, con đường ven sông như dài thêm ra dưới vòm lá xanh của hai hàng cây, và tôi thường nhận ra một vài cô gái quen mặt, không biết tên, hình như có thói quen chọn giờ ấy để đạp xe đi chơi loáng thoáng một vòng trên những đường phố chợt vắng.
( ) Ðêm xóm Cồn tĩnh mịch đến nỗi tôi nghe cả tiếng sóng vỗ ì ọp đều đều quanh thềm lớp học Và nếu những ánh đèn lù mù thưa thớt ở sau những lùm te kia cũng tắt nốt, thì người ta sẽ có cảm giác lạ lùng này, là có một lớp học đang được
mở trên một hòn đảo hoang nào đó, giống hệt như một hòn đảo của Robinxơn Ðúng như thế Chỉ cách có hai chuyến đò ngang, cái xóm Cồn này từ bấy lâu đã là
Trang 3một hòn đảo bị bỏ hoang về văn hóa, giữa một thành phố đại học, thậm chí còn có nhiều thế hệ dân vạn đò đã nối tiếp nhau sống trong bóng tối mù chữ Mãi đến tối nay, khi đứng nhìn những người học viên đủ các lớp tuổi đang bắt đầu bài học vỡ lòng với một vẻ quyết tâm chưa từng thấy, tôi mới phát hiện ra điều nghịch lý ấy, mặc dù tôi đã sinh ra và lớn lên ở thành phố này, và tôi vẫn tự hào rằng tôi đã đi cùng với Huế trong tận nỗi thủy chung của tâm hồn, Huế như một tình yêu lớn của đời tôi Vâng, có lẽ cho đến bây giờ, tôi chưa thật đã yêu Huế hết lòng Thằng bé ngồi bên cạnh chú Mời chợt ngoảnh ra, ngậm đầu bút chì trong miệng, ngó tôi chăm chăm một lúc Rồi hình như nó đã quên tôi ngay lúc ấy, cúi xuống trang vở trong tư thế của một mối chỉ bận tâm với công việc của nó Tôi cảm thấy cái nhìn của thằng bé như một lời trách móc lặng lẽ đối với tôi, và ý nghĩ ấy làm cho tôi se lòng…
(Trích Bút ký Rất nhiều ánh lửa, 1979, Hoàng Phủ Ngọc Tường)
ĐÁP ÁN GỢI Ý
Phần
đọc
điểm
Câu 1: Thể loại: tùy bút Vì văn bản miêu tả chi tiết những cảm
nhận của tác giả về một món ăn, nó được trình bày theo kết cấu
của một đoạn văn Tác giả kết hợp giữa yếu tố tự sự và yếu tố
trữ tình… (HS chỉ cần lí giải 01 lý do)
Câu 2: HS có thể chỉ ra một trong các biện pháp tu từ như:
-Liệt kê: Sớm, trưa, chiều, tối, khuya/ phở Phúc, phở Lộc, phở
Thọ, phở Trưởng ca, phở Tư…Tác dụng: diễn tả cụ thể thời gian
thưởng thức món ăn phở/ những quán phở danh tiếng …
-So sánh: thấy như giời quạt cho mình… Tác dụng: diễn tả sinh
động, hấp dẫn niềm vui của tác giả khi thưởng thức món ăn bình
dị
Câu 3:
- Phở được nhìn nhận trên 3 phương diện chính
Trang 4- Đó là các phương diện sau:
+ Thời gian thích hợp để ăn phở (Phở ăn bất cứ vào giờ nào
cũng đều thấy trôi cả Sớm, trưa, chiều, tối, khuya, lúc nào cũng
ăn được)
+ Những quy luật riêng của món phở thể hiện trong tên gọi hiệu
phở (Tên người bán phở thường chỉ dùng một tiếng, lấy ngay cái
tên cúng cơm người chủ hoặc tên con mà đặt làm tên gánh, tên
hiệu)
+ Tiếng rao bán phở thể hiện được hồn cốt của văn hóa dân tộc
nhưng hiện đã mai một đi ít nhiều (bây giờ Hà Nội vẫn có phở,
mà tiếng rao lại vắng hẳn đi)
Câu 4: Các từ ngữ đặc biệt như: cứ cái đà tìm tỏi ấy, thứ phở
Mỹ miếc, đó lại là chuyện khác là những từ mang tính khẩu ngữ
có đặc điểm bình dị, tự nhiên, gần gũi
Tác dụng: Phù hợp để thể hiện giọng điệu cá nhân, cung cấp
những hiểu biểt cá nhân về vấn đề được nói tới Cách nói không
khoa trương hình thức đem lại cảm giác nhẹ nhàng, gần gũi với
người đọc
Câu 5:
Tác giả bộc lộ tình cảm quý mến, thân thuộc với món phở Hà
Nội, đó là một món ăn thấm đượm tinh thần dân tộc
Câu 6:
Học sinh có thể tự do kể lại trải nghiệm và những cảm nhận của
mình về văn hóa Việt Nam để lựa chọn ra một nét đẹp mà mình
ấn tượng nhất Giải thích nguyên nhân một cách giản dị, trung
thực, trong sáng, tránh cường điệu hóa cảm xúc của mình
Phần
viết
Yêu cầu: Phân tích đoạn trích trong bút ký Rất nhiều ánh lửa
của Hoàng Phủ Ngọc Tường
4 điểm
A Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận: Có đủ các phần mở bài,
thân bài, kết bài Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai
được vấn đề gồm nhiều ý/ đoạn văn, kết bài kết luận được vấn
Trang 5B Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: vẻ đẹp của dòng sông
Hương và tình cảm của nhà văn dành cho thiên nhiên, xứ sở; cái tôi trữ tình của nhà văn…
C Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm:
Học sinh sử dụng thao tác lập luận phân tích kết hợp các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận
I Mở bài
– Giới thiệu tác giả, tác phẩm
– Nêu vấn đề cần nghị luận: đoạn trích
II.Thân bài
1.Phân tích đoạn trích:
- Những cảm nhận của tác giả về vẻ đẹp và sự yên tĩnh của thành phố Huế:Sự yên tĩnh đến lạ lùng, mùa thu gió thổi mây
về, mặt nước dưới cầu Trường Tiền đen sẫm lại, gần Kim Long mặt sông dáng màu ngọc lam in những vệt mây hồng rực rỡ của bầu trời buổi chiều…
- Thể hiện tình cảm của tác giả dành cho sông Hương và xứ Huế là: yêu mến, tự hào, gắn bó, thẩm thấu được vẻ đẹp trầm tư, tĩnh lặng của cố đô
2 Đánh giá
+Những từ ngữ, câu văn bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc của tác giả
+ Sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tự sự và yếu tố trữ tình vừa tạo nên sự sinh động, gợi cảm vừa trực tiếp bộc lộ tình cảm của tác giả
+Lối hành văn hướng nội đầy mê đắm, tài hoa
III Kết bài:
-Nêu cảm nghĩ…
Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng
Việt
Trang 6Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về nhân vật, có cách diễn
đạt mới mẻ
Lưu ý Trên đây là những định hướng chính, giáo viên cần căn cứ vào thực tế
bài làm học sinh để có đánh giá phù hợp.