(Luận văn) vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn giáo dục công dân ở các trường trung học cơ sở thành phố thái nguyên

Những vấn đề đặt ra từ thực trạng và sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thá

Trang 1

HOÀNG VŨ VÂN HOA

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

HOÀNG VŨ VÂN HOA

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị

Mã ngành: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Lan

THÁI NGUYÊN - 2020

Trang 3

với bất kỳ công trình nghiên cứu nào của các tác giả khác, những số liệu trong luận văn

là trung thực

Thái Nguyên, ngày 23 tháng 11 năm 2020

Tác giả

Hoàng Vũ Vân Hoa

Trang 4

đã tận tình dạy dỗ, giúp đỡ tôi hoàn thành nhiệm vụ của khoá học cũng như việc hoàn thành luận văn

Đặc biệt tôi xin bày tỏ tình cảm trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn: TS Trần Thị Lan - người đã định hướng cho tôi nghiên cứu luận văn, cung cấp cho tôi những kiến thức lý luận, thực tiễn cùng với những kinh nghiệm quý báu, nhiệt tình hướng dẫn, động viên khích lệ trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thiện khoá luận

Tôi cũng chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, các em HS của trường THCS Nha Trang, Trường THCS Trưng Vương, Trường THCS Gia Sàng đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình làm khoá luận

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi để tôi hoàn thành nhiệm vụ khoá học và luận văn tốt nghiệp này

Tác giả xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 23 tháng 11 năm 2020

Tác giả

Hoàng Vũ Vân Hoa

Trang 5

DANH SÁCH CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC BIỂU ix

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4

6 Đóng góp của đề tài 4

7 Kết cấu của đề tài 4

NỘI DUNG 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 6 Ở CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 5

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Những công trình nghiên cứu nước ngoài 5

1.1.2 Những công trình nghiên cứu trong nước 6

1.2 Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân 13

1.2.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm 13

1.2.2 Quy trình chung và một số các kỹ thuật dạy học khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm 20

1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm 24

1.2.4 Cấu trúc và nội dung chương trình môn Giáo dục Công dân lớp 6 26

1.2.5 Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 28

Kết luận chương 1 35 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 6

2.2 Thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục

công dân ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên và một số vấn đề đặt ra 38

2.2.1 Thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên 38

2.2.2 Những vấn đề đặt ra từ thực trạng và sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên 45

2.3 Một số nguyên tắc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên 47

2.3.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích của dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm với việc phát triển năng lực của HS 47

2.3.2 Nguyên tắc đảm bảo mối quan hệ giữa GV và HS 48

2.3.3 Nguyên tắc đảm bảo sự kết hợp hài hòa giữa các hình thức và phương pháp dạy học 48

2.3.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 48

2.3.5 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tế 49

2.3.6 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện 49

2.4 Quy trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên 50

2.4.1 Quy trình thiết kế bài học 50

2.4.2 Quy trình tổ chức dạy học 52

2.4.3 Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 54

2.5 Điều kiện vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên 56

2.5.1 Điều kiện đối với GV 56

2.5.2 Điều kiện đối với HS 58 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 7

NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 6 Ở CÁC

TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 62

3.1 Kế hoạch thực nghiệm 62

3.1.1 Mục đích của thực nghiệm 62

3.1.2 Giả thuyết thực nghiệm 62

3.1.3 Thời gian, địa điểm, đối tượng thực nghiệm và đối chứng 62

3.2 Nội dung thực nghiệm 63

3.2.1 Những nội dung bài học học thực nghiệm 63

3.2.2 Thiết kế giáo án thực nghiệm 63

3.2.3 Tiến hành dạy thực nghiệm 64

3.2.4 Tiến hành thực nghiệm kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 65

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 67

3.3.1 Phương pháp đánh giá 67

3.3.2 Kết quả thực nghiệm 67

3.4 Kết luận thực nghiệm 74

3.5 Giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên 76

3.5.1 Nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý, GV về yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học 76

3.5.2 Bồi dưỡng phương pháp học tập tích cực cho HS 77

3.5.3 GV cần kết hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học 77

3.5.4 Nhận diện, xóa bỏ các rào cản của đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp thảo luận nhóm nói riêng 78

3.5.5 Tăng cường bồi dưỡng GV thông qua sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học 79

Kết luận chương 3 80 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 8

Trang 10

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Danh sách các trường THCS thuộc thành phố Thái Nguyên năm 2019

- 2020 36

Bảng 2.2 Kết quả điều tra về sự cần thiết của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 6 39

Bảng 2.3 Đánh giá của GV về mục đích sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 6 40

Bảng 2.4 Đánh giá của GV và HS về mức độ sử dụng các phương pháp dạy học đối với môn GDCD lớp 6 41

Bảng 2.5 Đánh giá hiệu quả sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 6 42

Bảng 2.6 Thái độ học tập môn GDCD của HS theo đánh giá của HS 43

Bảng 2.7 Kỹ năng chia nhóm của GV khi dạy môn GDCD theo phương pháp thảo luận nhóm 44

Bảng 2.8 Kết quả tìm hiểu những khó khăn khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD 45

Bảng 3.1 Các lớp đối chứng và thực nghiệm 63

Bảng 3.2 Đánh giá của HS về cách thức dạy của GV ở lớp TN và lớp ĐC 68

Bảng 3.3 Mức độ hiểu bài của HS lớp ĐC và lớp TN 68

Bảng 3.4 Mức độ hứng thú học tập của HS ở lớp ĐC và lớp TN 69

Bảng 3.5 Mức độ ghi nhớ nội dung bài học của HS ở lớp ĐC và lớp TN 71

Bảng 3.6 Đánh giá của HS về các kỹ năng được hình thành và phát triển qua dạy học môn GDCD lớp 6 bằng phương pháp thảo luận nhóm 71

Bảng 3.7 Kết quả kiểm tra 1 tiết của HS ở lớp TN 73

Bảng 3.8 Kết quả kiểm tra 1 tiết của HS ở lớp ĐC 73 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 11

DANH MỤC CÁC BIỂU

Biểu đồ 3.1 Mức độ hiểu bài của HS trong giờ học sử dụng phương pháp thảo

luận nhóm 69 Biểu đồ 3.2 So sánh các kỹ năng được hình thành và phát triển qua dạy học

môn GDCD lớp 6 giữa lớp ĐC và lớp TN 72 Biểu đồ 3.3 Kết quả kiểm tra 1 tiết ở nhóm lớp TN và nhóm lớp ĐC 74

Trang 12

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh gia tăng hội nhập quốc tế là xu thế chủ yếu tác động khách quan đến mỗi quốc gia, dân tộc Điều này đã và đang đặt giáo dục trước yêu cầu phải có sự cách tân, đổi mới trong mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao Trước những đòi hỏi của thực tiễn, nguồn nhân lực chất lượng cao ở Việt Nam cần được đặc trưng bởi trí tuệ, bởi phương thức lao động sáng tạo với thái độ tích cực, tự giác cùng những năng lực thiết yếu như năng lực tự chủ, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo và năng lực hợp tác nhóm…

Để đáp ứng được những yêu cầu đó, đòi hỏi mỗi cơ sở đào tạo, mỗi cấp học cần tích cực hiện thực hóa Nghị quyết số 29 - NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Trong đó, chú trọng “chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học” Cùng với đường hướng tư duy đó, Khoản 2, Điều 28 Luật giáo dục (2005) cũng đã xác

định“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” Điều

này trực tiếp giúp dạy học trở thành quá trình kiến tạo, hình thành, phát triển năng lực

đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai

Với vai trò quan trọng và trực tiếp trong giáo dục HS ý thức, hành vi người công dân, phát triển trí lực và nhân cách con người toàn diện, môn Giáo dục công dân nói chung và chương trình giáo dục công dân cấp THCS nói riêng có nhiệm vụ đào tạo Nội dung môn học định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, quê hương, cộng đồng, nhằm hình thành cho học sinh thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập, sinh hoạt và ý thức tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật Cùng với đó, năng lực hoạt động thực tiễn, đặc biệt là năng lực sáng tạo, hợp tác là luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 13

những năng lực quan trọng, cần thiết được phát triển ở người học thông qua môn Giáo dục công dân ở cấp THCS Đây là những năng lực thiết yếu của người lao động mới trước đòi hỏi của xu thế toàn cầu hóa, cạnh tranh, hội nhập mà Việt Nam cũng như mọi quốc gia đều phải chú tâm đào tạo và bồi dưỡng

Đảm trách vai trò, sứ mạng ấy, những năm gần đây, các trường THCS trên địa bàn thành phố Thái Nguyên đã và đang tích cực đổi mới phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân nói chung và chương trình GDCD lớp 6 nói riêng Thực tiễn cho thấy, đa số GV đã nhận thức rõ việc thay đổi phương pháp và các hình thức tổ chức hoạt động dạy học, quan tâm nhiều hơn đến việc hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho HS Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục Công dân bước đầu cũng được trú trọng và quan tâm, theo đó, HS được đặt vào môi trường học tập tích cực, được rèn luyện kỹ năng giao tiếp, được học hỏi lẫn nhau, phát huy tính chủ động, sáng tạo trên cơ sở làm việc hợp tác Tuy nhiên, nhiều GV vẫn

tỏ ra băn khoăn, lúng túng trước yêu cầu đổi mới phương pháp thảo luận nhóm theo hướng phát triển năng lực người học, nhất là với đối tượng HS lớp 6 Bởi lẽ, chọn phương pháp dạy học thảo luận nhóm cho một tiết học không khó, nhưng làm thế nào

để vận dụng phương pháp đó một cách hiệu quả vẫn là vấn đề cần luận bàn ở cả khía cạnh lý luận và thực tiễn Trong đó, yêu cầu thiết kế giáo án, lựa chọn hình thức tổ chức dạy học, kết hợp phương pháp thảo luận nhóm với các phương pháp dạy học tích cực khác một cách khoa học, hiệu quả được xem là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu, khảo sát để đề xuất quy trình và tiến hành thực nghiệm

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi chọn vấn đề “Vận dụng phương pháp thảo

luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THCS Thành phố Thái Nguyên” làm đề tài luận văn thạc sĩ

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THCS Thành phố Thái Nguyên, đề tài đề xuất quy trình và thực nghiệm vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THCS trên địa bàn nghiên cứu

Trang 14

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp thảo

luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THCS

- Khảo sát, đánh giá thực trạng và nhận diện những vấn đề đặt ra từ thực tiễn vận dụng phương pháp thảo luận nhóm ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên

- Đề xuất quy trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên

- Tiến hành thực nghiệm vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân chương trình lớp 6 ở trường THCS Nha Trang, trường THCS Trưng Vương; trường THCS Gia Sàng

- Kiến nghị một số biện pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 ở trường THCS Nha Trang, trường THCS Trưng Vương; trường THCS Gia Sàng và các trường THCS trên địa bàn thành phố Thái Nguyên nói chung

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn giáo dục công dân ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu quy trình, điều kiện và tiến hành thực nghiệm vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn Giáo dục công dân chương trình lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên qua khảo sát và thực nghiệm tại trường THCS Nha Trang, trường THCS Trưng Vương, trường THCS Gia Sàng

4 Giả thuyết khoa học

Việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học giáo dục công dân lớp

6 nếu được làm sáng tỏ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và đề ra được quy trình khoa học thì sẽ phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS trong hoạt động hợp tác nhóm, tạo sự hứng thú học tập cho HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD lớp 6 ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

Trang 15

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên các cơ sở lý luận sau:

- Nội dung chương trình môn học Giáo dục công dân lớp 6 ở trường THCS

- Các văn bản chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Những công trình nghiên cứu của các tác giả liên quan đến nội dung đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng Các phương pháp nghiên cứu lý luận: Phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp logic - lịch sử…

Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan sát, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp thực nghiệm sư phạm…

6 Đóng góp của đề tài

Thứ nhất, làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận của phương pháp thảo luận nhóm

trong dạy học môn GDCD lớp 6

Thứ hai, đánh giá thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy

học môn GDCD lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên

Thứ ba, xây dựng được quy trình và tiến hành thực nghiệm vận dụng phương

pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 6 ở trường THCS Nha Trang, THCS Gia Sàng và THCS Trưng Vương

Thứ tư, sau khi hoàn thiện, đề tài còn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giảng

dạy môn GDCD lớp 6 ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 9 tiết

Trang 16

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 6 Ở CÁC

TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Những công trình nghiên cứu nước ngoài

Trong lịch sử phát triển của giáo dục trên thế giới, phương pháp thảo luận nhóm

là một trong những phương pháp được nhiều nhà nghiên cứu khoa quan tâm cả về mặt

lý luận và thực tiễn, tiêu biểu cho các công trình đó có thể kể đến:

Casinet - Roger, vào năm 1949 đã đề xuất các phương pháp làm việc tự do theo nhóm: “Làm việc theo nhóm có nghĩa là sinh viên phải tìm tòi, phải thực hiện một cuộc khảo cứu hay quan sát, phải cố gắng phân tích, tìm hiểu, diễn đàn, phải thành lập theo phiếu và sắp xếp những phiếu này, phải đóng góp sự tin tưởng của mình cho công việc của nhóm” [46, tr.134]

A Jakiel - nhà giáo dục Ba Lan lỗi lạc với cuốn sách “Học tập theo nhóm ở trường học” đã giới thiệu một hình thức học mới sẽ đem lại hiệu quả cao trong hoạt động dạy học đó chính là: “Học tập theo nhóm ở trường học” [30, tr 52]

Năm 1909 mươi lăm, Robert Vlavin trong tác phẩm “Dạy học theo nhóm nhỏ: Lý thuyết nghiên cứu và thực hành” cũng đã đề cập đến mô hình dạy học theo nhóm nhỏ Rất nhiều môn học có áp dụng hình thức dạy học theo nhóm nhỏ, tất cả đều có chung

ý tưởng là các học viên cùng nhau làm việc trong các nhóm nhỏ để hoàn thành mục tiêu hoạt động chung” [47, tr 23]

Tác giả Geoffrey Petty với cuốn sách Dạy học ngày nay, Nxb Stanlay Thomes,

1998 đã bàn luận đến xu hướng đổi mới phương pháp dạy học trong bối cảnh hiện nay Theo đó, tác giả khẳng định, thực tiễn đã và đang đòi hỏi các nhà giáo dục phải quan tâm nghiên cứu, vận dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của HS, trong đó có phương pháp làm việc nhóm (thảo luận nhóm)

Trang 17

Tác giả Robert J.Marzand với công trình nghiên cứu “Nghệ thuật và khoa học dạy

học” (Người dịch: Nguyễn Hữu Châu), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2011 Cuốn

sách tập trung làm rõ những yêu cầu, đòi hỏi của hoạt động dạy học khi được xem là nghệ thuật và khoa học tổ chức hoạt động nhận thức của HS thông qua việc khéo léo

sử dụng các phương pháp dạy học hướng đến tạo lập mối quan hệ tương tác hai chiều giữa GV và HS

Nhóm tác giả Robert J.Marzand, Debra J.Pickering, Jane E.Pollock với công trình

nghiên cứu “Các phương pháp dạy học hiệu quả” (Người dịch: Nguyễn Hồng Vân),

Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2011 đã phân tích lý giải những cơ sở khoa học và tính tất yếu vận dụng các phương pháp dạy học hiệu quả Trong đó, phương pháp thảo luận nhóm được các tác giả nghiên cứu, tiếp cận ở cả lý luận chung và các kỹ thuật tổ chức phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học một cách khoa học và hiệu quả Cùng với đó, những nguyên tắc vận dụng thảo luận nhóm kết hợp các phương pháp dạy khác như dự án, đóng vai, dạy học bằng tình huống, phương pháp nêu vấn đề được nhóm tác giả tập trung làm rõ về khái niệm và những yêu cầu cần đảm bảo trong quá trình vận dụng nhằm tối ưu hóa ưu thế của từng phương pháp

Tác giả Robert J Marzano thông qua cuốn sách “Quản lý hiệu quả lớp học”,

(Người dịch: Phạm Trần Long), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2011 đã phân tích, luận giải và chứng minh sự cần thiết phải vận dụng các biện pháp để quản lý hiệu quả lớp học, trong đó có hiệu quả dạy và học Tác giả bước đầu đã đề cập đến các kỹ thuật

để quản lý lớp học khi sử dụng các phương pháp dạy học hợp tác, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm

Những công trình nghiên cứu nêu trên ở mức độ nhất định đã làm rõ lý luận về dạy học hợp tác nói chung và thảo luận nhóm nói riêng Đó là cơ sở lý luận cần thiết

để tác giả kế thừa khi luận giải về đổi mới phương pháp thảo luận nhóm theo hướng tiếp cận năng lực của người học

1.1.2 Những công trình nghiên cứu trong nước Một là, những công trình nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học

Phát huy tính tích cực của HS là vấn đề trung tâm của lý luận dạy học Trong lịch

sử nhân loại, ý tưởng về một phương pháp dạy học phát huy cao độ tính tích cực của luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 18

người học đã được các nhà tư tưởng lớn, các nhà giáo dục của thời đại quan tâm và nghiên cứu

Ở Việt Nam, học tập theo nhóm đã có từ khá lâu Ông cha ta đã có câu “Học thầy không tày học bạn” Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, chúng ta đã từng có phong trào học tập dân chủ, học tập tổ, nhóm Phong trào đó đã đem lại ảnh hưởng tích cực vào thành công của phong trào diệt giặc dốt do chủ tịch Hồ Chí Minh phát động Phong trào “Đôi bạn chuyên cần” cũng được duy trì khá dài trong thời kỳ kháng chiến chống

Đế quốc Mỹ

Ngày nay, trước xu hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh Nhiều nhà giáo dục đã nghiên cứu về vấn đề học tập nhóm Bài viết: “Lấy HS làm trung tâm” của tác giả Trần bá Oanh đã đề cập tới phương pháp hợp tác hay phương pháp học tập nhóm với ý nghĩa là một trong những phương pháp lấy HS làm trung tâm

Với bài viết: “Về quan điểm giảng dạy lấy HS làm trung tâm”, PGS - TS Phạm Viết Vượng đã nhận định: phương pháp thảo luận nhóm còn gọi là học hợp tác, sắp xếp

HS theo nhóm ngồi quanh một bàn, thảo luận, góp ý kiến để xây dựng các ý kiến trả lời từng tiểu mục trong module Đại diện từng nhóm hoặc cá nhân trình bày trước lớp

về những điều đã thu được

Tác giả Nguyễn Hữu Châu trong cuốn: “Những vấn đề cơ bản về quá trình dạy học” cũng đã đưa quan điểm của mình về dạy học hợp tác theo nhóm Theo tác giả thì: Dạy học hợp tác là việc sử dụng các nhóm nhỏ để HS làm việc cùng nhau nhầm tối đa hóa kết quả học tập của bản thân mình cũng như của người khác” [8, tr 225]

Tác giả Phan Trọng Ngọ trong cuốn “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” cũng đã đề cập rất nhiều về vấn đề phương pháp dạy và học trong nhà trường hiện nay, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm Tác giả cho rằng “Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn (lớp học) chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ

đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của mình về vấn đề đó” [37, tr 223]

Lê Đức Ngọc trong cuốn: “Giáo dục đại học phương pháp dạy và học” cho rằng:

“Thảo luận nhóm là sự trao đổi ý tưởng, quan điểm nhận thức giữa các học viên và GV, luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 19

để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo” [38, tr 43]

Vai trò, ý nghĩa của phương pháp thảo luận được nhiều tác giả nghiên cứu, luận giải, trong đó có thể kể đến các công trình nghiên cứu tiêu biểu: Tác giả Nguyễn Kim Quý (2003) với “Một số kết quả về áp dụng phương pháp dạy học cộng tác”; Nguyễn Thị Hồng Nam (2003) với bài viết “Tổ chức hoạt động hợp tác trong học tập theo hình thức thảo luận nhóm”; Vũ Thị Minh Hằng (2003), “Áp dụng dạy học hợp tác trong dạy học toán ở tiểu học”… Ở bình diện chung nhất, các tác giả đã nhận diện bản chất, ưu thế, vai trò, ý nghĩa của phương pháp thảo luận nhóm ở các điểm sau: Thông qua hoạt động nhóm, HS cùng hoàn thành những công việc mà một mình không thể hoàn thành được trong một thời gian nhất định; trong học tập theo nhóm, HS có cơ hội được bộc

lộ, thể hiện mình về mặt giao tiếp; HS được rèn luyện phương pháp làm việc hợp tác;

có điều kiện, môi trường để học hỏi lẫn nhau; đem lại bầu không khí đoàn kết, tin tưởng giúp đỡ lẫn nhau… và có cơ hội rèn luyện, phát triển năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề và kĩ năng hợp tác

Tác giả Trần Bá Hoành với bài viết “Bàn tiếp về dạy học lấy HS làm trung tâm”,

Tạp chí thông tin khoa học giáo dục số 49, trang 43-47, 1995 Bài viết đã làm rõ cơ sở

của việc dạy học lấy HS làm trung tâm, theo đó phương pháp thảo luận nhóm được tác giả xem là phương pháp dạy học lấy HS làm trung tâm nhằm phát triển tính tự giác, tích cực của HS và hướng đến phát triển năng lực, phẩm chất của HS

Tác giả Ngô Thị Thu Dung với bài viết “Mô hình tổ chức dạy học theo nhóm

trong giờ học trên lớp”, Tạp chí Giáo dục số 5, năm 2001, trang 21-22 và tác giả Trần Duy Hưng với bài viết “Mô hình phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ”, Tạp chí Nghiên

cứu giáo dục số 4, trang 9-10, 2000; tác giả Nguyễn Thị Kim Dung với bài viết “Thảo

luận nhóm và quá trình xây dựng quan hệ nhân ái giữa HS với nhau ở trường trung

học”, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục số 11, trang 10- 11, 2000 Các tác giả cùng thống

nhất trong quan điểm đánh giá vai trò, ý nghĩa của mô hình dạy học theo nhóm mà phương pháp thảo luận nhóm là vấn đề cốt lõi quy định cách thức học tập theo nhóm, hướng đến phát triển năng lực hợp tác nhóm, năng lực giải quyết vấn đề thông qua trao luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 20

đổi, thảo luận trên cơ sở chia sẻ thông tin, chia sẻ nhiệm vụ của các thành viên

Tác giả Nguyễn Văn Cường đã trực tiếp bàn luận đến các phương pháp dạy học mới, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm thông qua tài liệu học tập, bồi dưỡng

“Phát triển năng lực thông qua phương pháp và phương tiện dạy học mới, Tài liệu hội

thảo tập huấn, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự án phát triển giáo dục THPT, Hà Nội, 2005 Tác giả cho rằng, phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, tức là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì thầy giáo phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

Tác giả Trần Thị Bích Trà (2006), “Một số trao đổi về học tập hợp tác ở trường

phổ thông”, Tạp chí giáo dục số 146, trang 20 Bài viết đưa ra một số ý kiến trao đổi

về cách thức phát triển năng lực học tập hợp tác quả HS thông qua các phương pháp dạy học của GV, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm Tác giả cho rằng, năng lực hợp tác được xem là một trong những năng lực quan trọng cần được phát triển cho HS trong quá trình dạy học và giáo dục Theo đó, dạy học hợp tác bằng phương pháp thảo luận nhóm chính là cách thức, là con đường để phát triển năng lực hợp tác cho HS

Trực tiếp bàn luận về phương pháp thảo luận nhóm, tác giả Lê Đức Ngọc trong

cuốn Giáo dục Đại học phương pháp dạy và học, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2005

đã khẳng định: “Thảo luận nhóm là một sự trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa các học viên và GV để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo” [38, tr.43]

Năm 2005, tác giả Lê Đình Dụng đã bảo vệ thành công Luận văn Thạc sĩ Khoa

học giáo dục “Sử dụng kết hợp các phương pháp quan sát, thảo luận nhóm và hỏi -

đáp nhằm phát huy tính tích cực học tập của HS trong dạy học môn tự nhiên và xã hội” Luận văn là công trình nghiên cứu chuyên sâu về phương pháp thảo luận nhóm

trong sự kết hợp với phương pháp quan sát và hỏi - đáp Tác giả đã làm rõ khái niệm

thảo luận nhóm và yêu cầu, nguyên tắc, điều kiện để vận dụng kết hợp phương pháp

thảo luận nhóm với phương pháp quan sát và hỏi - đáp nhằm phát huy tính tích cực học

tập của HS trong dạy học môn tự nhiên và xã hội

Trang 21

Tác giả Nguyễn Thị Hà đã luận bàn đến cách thức đổi mới phương pháp thảo luận nhóm nhằm nâng cao hiệu quả và tính ưu thế của phương pháp này qua luận văn thạc

sĩ “Đổi mới phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học chương “Phép biện chứng

duy vật” ở trường Cao đẳng Cộng đồng Lai Châu”, Luận văn Thạc sĩ khoa học Giáo

dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2010

Hai là, những công trình nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân

Ở bình diện chung, khi bàn luận về phương pháp dạy học môn GDCD, có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu:

Tác giả Trần Thị Mai Phương, Dạy học giáo dục công dân theo phương pháp tích

cực, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2007 Công trình là kết quả nghiên cứu công phu của tác

giả về dạy học giáo dục công dân theo phương pháp tích cực, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm Từ việc làm rõ lý luận chung về các phương pháp dạy học tích cực nói chung, phương pháp thảo luận nhóm nói riêng, tác giả đã chỉ rõ ưu điểm và hạn chế của từng phương pháp và luận giải những nguyên tắc, yêu cầu cơ bản khi dạy học GDCD theo phương pháp tích cực

Nhóm tác giả Nguyễn Văn Cư, Nguyễn Duy Nhiên (Đồng chủ biên), Dạy và học

môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông - Những vấn đề lí luận và thực tiễn, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2007; Đinh Văn Đức - Dương Thị Thuý Nga, Phương pháp dạy học giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông, Nxb Đại học

sư phạm, Hà Nội, 2011 Những công trình nghiên cứu nêu trên đã phân tích, luận chứng khá sâu sắc, toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn GDCD ở trường trung học phổ thông Với việc chỉ ra đặc thù môn học, mục tiêu và nội dung môn học, các tác giả đã khẳng định yêu cầu đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, trong đó việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, nêu và giải quyết vấn đề, dạy học bằng tình huống cần được sử dụng kết hợp với phương pháp thuyết trình, đàm thoại để phát huy tính tích cực của HS khi tiếp cận những kiến thức trừu tượng của môn học GDCD

Ở bình diện tiếp cận trực tiếp việc đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD ở

trường THCS, tác giả Lương Thị Lan Huệ đã có công trình nghiên cứu độc lập “Lý

Trang 22

luận và phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường THCS”, Nxb Đại học

Sư phạm, Hà Nội, 2017 Cuốn sách đã tập trung làm rõ lý luận về phương pháp dạy học, phương pháp dạy học môn GDCD Từ những đánh giá khái quát về thực trạng, những vấn đề đặt ra từ thực tiễn dạy học GDCD ở trường THCS, tác giả đã luận chứng tính cấp thiết và yêu cầu khi sử dụng các phương pháp dạy học, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm theo hướng đổi mới, khắc phục tính hình thức đã tồn tại khá phổ biến trong thực tiễn dạy môn GDCD ở nhiều cơ sở đào tạo

Trong những năm gần đây, có nhiều luận văn thạc sĩ tiếp cận và khai thác vấn đề vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD, tiêu biểu có thể kể đến như:

- Nguyễn Thị Sen, Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn

GDCD phần “Công dân với đạo đức” ở trường THPT Hồng Quí tỉnh Yên Bái, Luận

văn Thạc sỹ khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2009

- Nguyễn Văn Dũng, Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần

“Công dân với kinh tế” môn GDCD ở trường THPT Cát Hải - Hải Phòng, Luận văn

Thạc sỹ khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2010

- Đặng Thị Thúy, Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn

GDCD phần “Công dân với việc hình thành thể giới quan, phương pháp luận khoa học” ở trường Yên Mô A tỉnh Ninh Bình, Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học

Sư phạm Hà Nội, 2010

- Nguyễn Thị Sen, Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn

GDCD phần “Công dân với đạo đức” ở trường THPT Hồng Quí tỉnh Yên Bái, Luận

văn Thạc sĩ khoa học Giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2009

- Nguyễn Văn Dũng, Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần

“Công dân với kinh tế” môn GDCD ở trường THPT Cát Hải - Hải Phòng, Luận văn

Thạc sĩ khoa học Giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2010

- Đặng Thị Thúy, Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn

GDCD phần “Công dân với việc hình thành thể giới quan, phương pháp luận khoa học” ở trường Yên Mô A tỉnh Ninh Bình, Luận văn Thạc sĩ khoa học Giáo dục, Đại học

Sư phạm Hà Nội, 2010

Trang 23

- Trần Thị Thơm,“Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo

dục công dân lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”, Luận

văn thạc sĩ, ngành Lý luận và phương pháp dạy học Lý luận chính trị, Thái Nguyên,

2019

Những luận văn nêu trên đều làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở khoa học của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở các trường Từ việc khái quát, tổng hợp các quan niệm về phương pháp thảo luận nhóm, các tác giả đã làm

rõ vai trò, ý nghĩa của phương pháp này đối với môn GDCD Trên cơ sở đánh giá, khảo sát thực trạng, các tác giả đã đề xuất quy trình và thực nghiệm vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở các trường thuộc địa bàn nghiên cứu, từ

đó nhận diện những biện pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp này trong dạy học môn GDCD theo hướng đổi mới, phát huy tính tích cực của cả người dạy và người học

Ngoài ra, còn có nhiều bài viết đăng trên các tạp chí khoa học cũng luận bàn đến thực tiễn vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD, tiêu biểu như:

- Bùi Thị Thanh Huyền, “Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học

môn GDCD ở trường THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 306, 2013

- Nguyễn Thị Toan, “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn

GDCD ở trường THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 312, 2013

- Bùi Thị Thanh Huyền, “Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học

môn GDCD ở trường THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 306, 2013

- Nguyễn Thị Toan, “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn

GDCD ở trường THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 312, 2013

Nhìn chung những công trình nêu trên đã làm rõ lý luận cơ bản về phương pháp thảo luận nhóm Những ưu điểm, hạn chế và các hình thức tổ chức thảo luận nhóm Qua đó, các tác giả đều thống nhất với quan niệm cho rằng, phương pháp thảo luận nhóm sẽ góp phần phát huy tính tích cực học tập của HS nếu có quy trình vận dụng khoa học và phù hợp

Từ việc tổng hợp những công trình nghiên cứu tiêu biểu nêu trên, có thể đưa ra một số nhận xét, đánh giá như sau:

Trang 24

Trong dạy học môn GDCD, thảo luận nhóm được xem là một trong những phương pháp dạy học tích cực được nhiều nhà giáo quan tâm trên nhiều cấp độ khác nhau

Ở bình diện chung nhất, các tác giả và những công trình nghiên cứu về vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD đều thống nhất về tư duy rằng, thảo luận nhóm là phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của người học

Tùy thuộc vào nội dung môn học, điều kiện học tập, đối tượng HS, tính chất bài học và năng lực sư phạm, GV có thể sử dụng kết hợp giữa phương pháp thảo luận nhóm với các phương pháp dạy học khác nhằm tích cực hóa hoạt động của HS

Những công trình nghiên cứu nêu trên còn tập trung làm rõ tính tất yếu vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD Qua đó, các tác giả cũng luận giải vai trò, vị trí của phương pháp này đối việc nâng cao chất lượng dạy và học GDCD ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Những công trình nghiên cứu nêu trên đã đưa lại kết quả nghiên cứu rất hữu ích

để tác giả đề tài tiếp thu, kế thừa khi luận giải các vấn đề liên quan đến đổi mới phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 6 theo hướng tiếp cận năng lực của HS

Tuy nhiên, những nghiên cứu lý luận gắn với thực tiễn về việc vận dụng phương

pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 6 ở trường THCS chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống, đặc biệt là các trường THCS trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

thì đây vẫn là vấn đề hoàn toàn mới mẻ

1.2 Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân

1.2.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm

* Khái niệm về phương pháp và phương pháp dạy học

Phương pháp

Theo tiếng Hy Lạp, “Methodos” có nghĩa là con đường đi đến mục tiêu hay cách thức để đạt tới mục đích nào đó Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ nghĩa đó Theo từ điển Bách khoa, phương pháp là cách thức, là con đường, phương tiện để đạt tới mục đích và giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức cũng như luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 25

trong thực tiễn

Phương pháp còn được hiểu theo nghĩa chung nhất là cách thức hành động để chủ thể để đạt một mục tiêu nhất định Theo ý nghĩa đó, với mục tiêu khác nhau, ở các lĩnh vực cụ thể khác nhau, các chủ thể sẽ sử dụng phương pháp khác nhau Như vậy, phương pháp là phạm trù gắn liền với hoạt động có ý thức của con người, mỗi chủ thể sẽ nghiên cứu, tìm tòi, phát hiện và vận dụng các phương pháp khác nhau để hiện thực hóa mục tiêu của mình trong quá trình nhận thức cũng như trong hoạt động thực tiễn

Phương pháp có tính đa dạng và phong phú, phản ánh tính khác biệt trong phương thức hoạt động của từng chủ thể ở từng lĩnh vực khác nhau

Về quá trình hình thành, phương pháp bắt nguồn từ sự đúc rút kinh nghiệm, khái quát thành lý luận Về bản chất, phương pháp là khoa học đòi hỏi mỗi chủ thể khi sử dụng phải đồng thời tuân thủ các nguyên tắc chung nhưng phải có nghệ thuật, nó đòi hỏi tính sáng tạo rất cao và mang dấu ấn của chủ thể sử dụng phương pháp Viện sĩ Tôđa Páplốp đã từng khẳng định: “Phương pháp khoa học là những quy luật nội tại của

sự vận động của tư duy, với tư cách là sự phản ánh chủ quan của thế giới khách quan, hay là những quy luật khách quan được “chuyển” và “dịch” trong ý thức của con người

và được sử dụng một cách có ý thức, có hệ thống như là phương tiện để giải thích và cải biến thế giới” [54]

là quá trình định hướng, tổ chức để người học tự mình chiếm lĩnh kiến thức, hình thành

và phát triển ở họ những kỹ năng, bồi dưỡng cho người học cảm xúc và hình thành thái

độ tích cực, đúng đắn Dạy học hướng đến phát triển năng lực và phẩm chất của người học trở thành xu hướng tất yếu khách quan cũng là vì lẽ đó

Trang 26

Quá trình dạy học cần được hiểu là hoạt động và quá trình tương tác hai chiều giữa người dạy và người học; giữa hoạt động định hướng, tổ chức của GV với hoạt động chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện và phát triển năng lực của HS Theo đó, các thành

tố của quá trình dạy học bao gồm mục đích và nhiệm vụ dạy học, phương pháp và phương tiện dạy học, hoạt động dạy của GV, hoạt động học của HS, kết quả dạy học… Quá trình này diễn ra và tác động qua lại với nhau để đạt được mục đích giáo dục là phát triển toàn diện nhân cách HS

Bản chất của dạy học là “quá trình xử lý, chuyển giao thông tin tri thức của người dạy và quá trình thu nhận, xử lý thông tin của người học Tính hiệu quả của quá trình này không những phụ thuộc vào chất lượng của thông tin mà quan trọng là phụ thuộc vào phương pháp thực hiện hoạt động đó” [57, tr 12] Ở phương diện tiếp cận này cần thống nhất về tư duy rằng, việc chuyển giao thông tin tri thức của người dạy và quá trình thu nhận thông tin của người học không phải là quá trình diễn ra một cách thụ động theo kiểu “thầy nói, trò nghe, thầy đọc, trò chép” trái lại nó đòi hỏi rất cao tính chủ động xử lý, tiếp nhận và tái tạo thông tin từ người học Do đó, dạy học yêu cầu rất nghiêm ngặt ở tính hiệu quả của việc định hướng tìm tòi, khám phá, lĩnh hội tri thức; rèn luyện kỹ năng, phát triển năng lực và phẩm chất người học Trong đó, dạy cách học đang trở thành mục tiêu cơ bản của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Đây cũng chính là bản chất của “dạy học lấy người học làm trung tâm” mà nền giáo dục hiện đại đang nỗ lực hướng tới

Những yêu cầu nêu trên đã và đang chứng tỏ, trong dạy học rất cần có phương pháp để giúp người học bằng sự nỗ lực, cố gắng của bản thân, dưới sự hướng dẫn của

GV chiếm lĩnh được tri thức và hình thành được những kỹ năng tương ứng “Quá trình

ấy không thể được tiến hành chỉ bằng kinh nghiệm, bằng cách truyền nghề một cách giản đơn mà phải dựa vào cơ sở lý luận khoa học về phương pháp được đúc kết từ thực tiễn, dựa vào sự sáng tạo, linh hoạt khi vận dụng phương pháp một cách thích hợp, hiệu quả của từng nhà giáo” [50, tr.10]

Từ quan điểm “dạy học là quá trình thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học”, các nhà giáo dục học cho rằng, phương pháp dạy học bao gồm cả phương pháp học tập và phương pháp giảng dạy Phương pháp dạy học là một khái niệm phức hợp, có nhiều bình diện, phương diện và cấp độ khác nhau

Trang 27

Cấp độ rộng nhất, “phương pháp dạy học là những quan điểm, tư tưởng về tổ chức dạy học, là cách thức triển khai của một hệ thống dạy học đa tầng, đa diện cho một bậc

học, cấp học, ngành học, phương thức học” [57, tr 12]

Cấp độ thứ hai, phương pháp dạy học là chiến lược và mô hình dạy học, là cách thức triển khai một quá trình dạy học cụ thể diễn ra trong một không gian, thời gian nhất định và được tạo bởi mục tiêu, nội dung dạy học, các hoạt động dạy học và kết quả dạy học

Cấp độ thứ ba, phương pháp dạy học là những cách thức tiến hành hoạt động của người dạy và người học nhằm thực hiện một nội dung dạy học đã được xác định Tiếp cận khái niệm phương pháp dạy học ở phương diện cách thức và tính hướng đích của hoạt động, tác giả Kazansky - Narazova đã xác định, “phương pháp dạy học

là cách thức làm việc của GV và HS giúp người học lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo” [36]

Ở bình diện khác, phương pháp dạy học được xem là tổ hợp những thao tác, tự giác liên tiếp được sắp xếp theo một trình tự hợp lý, hợp quy luật khách quan mà chủ thể tác động lên đối tượng nhằm tìm hiểu và cải biến nó [10]

Nhà giáo dục học Iu.K Babansky xác định, phương pháp dạy học là những cách thức hoạt động tương tác được điều chỉnh của GV và HS hướng vào việc giải quyết các

nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học [33].

Trong nhiều công trình nghiên cứu của mình, tác giả Nguyễn Ngọc Quang thống nhất quan điểm cho rằng, phương pháp dạy học là con đường chính yếu, cách thức làm việc phối hợp, thống nhất của thầy và trò, trong đó thầy truyền đạt nội dung trí dục để trên cơ sở đó và thông qua đó chỉ đạo việc học tập của trò; còn trò lĩnh hội và tự chỉ đạo sự học tập của bản thân để cuối cùng đạt tới mục đích dạy học [44]

Bernd Meier - Nguyễn Văn Cường đã có quan niệm cho rằng, “Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của GV và HS trong những môi trường dạy học được tổ chức, nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ năng, thái độ, phát triển năng lực và

phẩm chất” [5, tr.98] Các hoạt động của GV và HS là những hoạt động định hướng

mục tiêu trong sự tương tác với nội dung dạy học cũng như sự tương tác xã hội giữa và

HS, giữa HS với HS Với cách tiếp cận này, phương pháp dạy học bao gồm cả hình thức, cách thức dạy và học

Trang 28

Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau, những định nghĩa, quan niệm nêu trên đều thống nhất ở một số điểm chung về phương pháp dạy học như sau:

Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức, thông qua đó và bằng cách

đó GV và HS lĩnh hội những hiện thực tự nhiên và xã hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thể Phương pháp dạy học chính là con đường để đạt mục đích dạy học Phương pháp dạy học là cách thức hành động cụ thể của GV và HS trong quá trình dạy học Cách thức và hình thức không tách rời nhau một cách độc lập Các phương pháp dạy học là sự thể hiện trên thực tế những hình thức và cách thức hoạt động của GV và HS trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học Phương pháp dạy học có một số đặc điểm cơ bản như sau:

Một là, phương pháp dạy học là cách thức tổ chức hoạt động, phối hợp thống nhất giữa GV và HS trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của GV nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học Thực chất, đó là sự thống nhất của phương pháp dạy và phương pháp học Phương pháp dạy là cách thức GV trình bày tri thức, tổ chức, kiểm tra hoạt động nhận thức và thực tiễn của người học nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy học Phương pháp học tập là cách thức người học tự

tổ chức, tự kiểm tra hoạt động nhận thức và thực tiễn của mình nhằm đạt được các nhiệm vụ học tập

Hai là, phương pháp dạy học định hướng mục đích dạy học

Ba là, phương pháp dạy học thực hiện thống nhất chức năng đào tạo và giáo dục Bốn là, phương pháp dạy học là sự thống nhất của logic nội dung dạy học và logic tâm lý nhận thức

Năm là, phương pháp dạy học có mặt bên ngoài và bên trong

Sáu là, phương pháp dạy học có mặt khách quan và mặt chủ quan

Bảy là, phương pháp dạy học là sự thống nhất của cách thức hành động và phương

tiện dạy học

Theo cách tiếp cận này, có thể kể đến các phương pháp dạy học cụ thể như: Thuyết trình, đàm thoại, luyện tập, thực nghiệm, thảo luận, nêu vấn đề, nghiên cứu trường hợp, đóng vai, phương pháp kịch bản… Như vậy, phương pháp dạy học rất đa dạng và phong phú, mỗi phương pháp đều có những điểm mạnh, điểm yếu và tác dụng của mỗi phương pháp cũng rất khác nhau Do đó, không có phương pháp dạy học nào là vạn năng và luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 29

không nên xem nhẹ hay loại trừ bất kì phương pháp dạy học nào Việc lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy học tuỳ thuộc vào nội dung, đối tượng, tình huống dạy học cụ

thể và đặc điểm cá nhân của người sử dụng phương pháp đó

* Khái niệm về phương pháp thảo luận nhóm

Quan niệm về nhóm

Theo C.Mác: “Bản chất con người không phải là cái trừu tượng cố hữu của các

cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó bản chất con người là tổng hoà các quan

hệ xã hội” [4, tr 11] Con người sống trong xã hội không ai có thể tồn tại biệt lập tách rời, sống một mình cô độc Vì thế, một trong những nhu cầu quan trọng của con người phải được giao tiếp, hoà nhập cộng đồng xã hội Chính trong giao tiếp, hoạt động giao lưu tương tác đó sẽ giúp con người “phá cái tôi cá nhân” để hoà mình và tập thể, thúc đẩy sự thân thiện, cởi mở Việc hoà đồng, cởi mở giúp con người tạo dựng môi trường sống hứng khởi, tiếp thêm nhiều động lực cho mục tiêu cá nhân

Theo Trần Bá Hoàng, Nhóm (đội, ê kíp) là một tập thể nhỏ được hình thành để thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong khoảng một thời gian nhất định [24, tr 56] Theo Hoàng Phê, “Nhóm là tập hợp bao gồm một số ít người hoặc sự vật được hình thành theo những nguyên tắc, nhất định” [40, tr 722]

Trong điều kiện khác nhau các nhóm rất khác biệt nhau, tất cả định nghĩa trên đều tương đồng trong một điểm coi nhóm là một tập hợp

Như vậy, nhóm là một sự tập hợp của nhiều cá nhân cùng hợp tác với nhau trong

công việc, thường xuyên tương tác với nhau và cùng nỗ lực để đạt được mục tiêu chung

Quan niệm về phương pháp thảo luận nhóm

Theo tác giả Trần Kiều, Phạm Gia Đức, “thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học, trong đó lớp học được phân chia thành các nhóm Tuỳ vào mục đích sư phạm hay yêu cầu của các vấn đề học tập mà nhóm được chia thành các nhóm khác nhau Tuỳ vào mục đích sư phạm hay yêu cầu của các vấn đề học tập mà nhóm được chia một cách ngẫu nhiên hoặc có chủ định; được duy trì ổn định trong cả tiết hay được thay đổi trong từng hoạt động từng phần của tiết học được giao cùng một nhiệm vụ hay nhiều nhiệm vụ khác nhau thực hiện trong một thời gian nhất định để đạt được hiệu quả nhất định Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chúng của cả lớp” [16, tr 36]

Trang 30

Theo tác giả Phan Trọng Ngọ, “Thảo luận nhóm là phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình

về vấn đề đó” [37 tr 233]

Theo tác giả Lê Đức Ngọc, “Thảo luận nhóm là một sự trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa các học viên, để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo” [38, tr 18]

Trên cơ sở những ý kiến trên, có thể hiểu thảo luận nhóm là phương pháp dạy học

mở mà ở đó dưới sự hướng dẫn của GV, HS làm việc phối hợp cùng nhau trong các nhóm để đạt được mục đích chung của nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm là sự phát triển của phương pháp thảo luận trên lớp (Xênima) Phương pháp này hiện nay được sử dụng khá nhiều ở tất cả các môn học trong trường THCS, trong đó có môn GDCD

Về thực chất, phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được bàn bạc trao đổi và làm việc cùng nhau về một chủ đề nhất định và đưa ra ý kiến chung của nhóm về vấn đề đó Mục đích của thảo luận nhóm chính là làm tăng tối

đa cơ hội để HS được làm việc, thể hiện và rèn luyện, qua đó giúp chủ thể phát triển năng lực giao tiếp, giải quyết vấn đề và năng lực hợp tác

- Nhóm nhỏ rì rầm: giáo viên chia lớp ra các nhóm nhỏ từ 2 - 3 học sinh (thường cùng một bàn) để trao đổi (rì rầm) và cùng thống nhất trả lời một câu hỏi giải quyết một vấn đề, nêu một ý tưởng, Để nhóm rì rầm đạt hiệu quả, giáo viên cần cung cấp đầy đủ, chính xác các dữ liệu, gợi ý và nêu rõ nhiệm vụ đối với các câu trả lời để các thành viên tập trung vào giải quyết

Trang 31

- Nhóm kim tự tháp: là hình thức mở rộng của nhóm rì rầm, sau khi thảo luận theo cặp (nhóm rì rầm), các cặp kết hợp thành nhóm để giải quyết một vấn đề chung, nếu cần thiết có thể kết hợp các nhóm này thành nhóm lớn hơn (8 - 16 học sinh)

- Nhóm đồng tâm: giáo viên chia lớp thành 2 nhóm: nhóm thảo luận và nhóm quan sát (sau đó hoán vị cho nhau) Nhóm thảo luận là nhóm nhỏ (6 - 8 HS) có nhiệm

vụ thảo luận, trình bày vấn đề được giao Thảo luận đồng tâm mang lại hiệu quả đối với dạy học các nội dung tri thức có tính khái quát cao, nó làm tăng ý thức trách nhiệm của học sinh trước tập thể và tạo cơ hội cho những học sinh ngại trình bày ý kiến của mình trước tập thể

Tóm lại, có nhiều hình thức thảo luận theo nhóm, mỗi hình thức có đặc điểm và

ưu thế nổi trội riêng Tuỳ thuộc vào tính chất, nội dung của bài học cũng như các điều kiện dạy học khác mà GV có thể lựa chọn một hình thức thảo luận theo nhóm kết hợp kết hợp với nhau một cách linh hoạt

1.2.2 Quy trình chung và một số các kỹ thuật dạy học khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm

* Quy trình chung khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm

Khi sử dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm, lớp học được chia thành những các nhóm Tùy mục đích sư phạm và yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ định, được duy trì ổn định trong cả tiết học hoặc thay đổi theo từng hoạt động, từng phần của tiết học; các nhóm được giao cùng hoặc được giao nhiệm vụ khác nhau

Tiến trình của một hoạt động thảo luận nhóm (trong một phần của tiết học, hoặc một tiết, một buổi) có thể như sau:

Bước 1: Làm việc chung cả lớp

- GV giới thiệu nội dung hoặc nêu vấn đề thảo luận, xác định nhiệm vụ nhận thức;

- Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm, quy định thời gian và phân công vị trí làm việc cho các nhóm;

- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm

Bước 2: HS làm việc theo nhóm

- Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập;

Trang 32

- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm;

- Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm

Bước 3: GV tổ chức cho HS nhận xét, đánh giá hoạt động thảo luận nhóm, tổng kết vấn đề

- Trên cơ sở, kết quả thảo luận của nhóm; các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến;

- GV tổng kết và nhận xét đặt vấn đề cho bài tập hoặc vấn đề tiếp theo

* Một số kỹ thuật dạy học khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm

Kĩ thuật dạy học là những cách thức hành động của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Các kĩ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học Khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm, cần vận dụng linh hoạt, phù hợp các kỹ thuật dưới đây:

+ Kĩ thuật “Bể cá”:

Kĩ thuật bể cá là một kĩ thuật dùng cho thảo luận nhóm, trong đó một nhóm HS ngồi giữa lớp và thảo luận với nhau, còn những HS khác trong lớp ngồi xung quanh ở vòng ngoài theo dõi cuộc thảo luận đó và sau khi kết thúc cuộc thảo luận thì đưa ra những nhận xét về cách ứng xử của những HS thảo luận

Trong nhóm thảo luận có thể có một vị trí không có người ngồi HS tham gia nhóm quan sát có thể thay nhau ngồi vào chỗ đó và đóng góp ý kiến vào cuộc thảo luận, ví dụ đưa ra một câu hỏi đối với nhóm thảo luận hoặc phát biểu ý kiến khi cuộc thảo luận bị chững lại trong nhóm Cách luyện tập này được gọi là phương pháp thảo luận “bể cá”, vì những người ngồi vòng ngoài có thể quan sát những người thảo luận, tương tự như xem những con cá trong một bể cá cảnh Trong quá trình thảo luận, những người quan sát và những người thảo luận sẽ thay đổi vai trò với nhau

Bảng câu hỏi cho những người quan sát

Người nói có nhìn vào những người đang thảo luận với mình không?

Họ có nói một cách dễ hiểu không?

Họ có để những người khác nói hay không?

Họ có đưa ra được những luận điểm đáng thuyết phục hay không?

Họ có đề cập đến luận điểm của người nói trước mình không?

Họ có lệch hướng khỏi đề tài hay không?

Trang 33

Họ có tôn trọng những quan điểm của các thành viên khác trong nhóm hay không? + Kĩ thuật XYZ:

Kĩ thuật XYZ là một kĩ thuật nhằm phát huy tính tích cực trong thảo luận nhóm

X là số người trong nhóm, Y là số ý kiến mỗi người cần đưa ra, Z là số phút dành cho mỗi người

Ví dụ, kĩ thuật 635 được thực hiện như sau: Mỗi nhóm 6 người, mỗi người viết 3

ý kiến trên một tờ giấy trong vòng 5 phút về cách giải quyết một vấn đề và tiếp tục chuyển cho người bên cạnh Tiếp tục như vậy cho đến khi tất cả mọi người đều viết ý kiến của mình, có thể lặp lại vòng khác Con số X-Y-Z có thể thay đổi Sau khi thu thập ý kiến thì tiến hành thảo luận, đánh giá các ý kiến

+ Kĩ thuật “Ổ bi”:

Kĩ thuật “ổ bi” là một kĩ thuật dùng trong thảo luận nhóm, trong đó HS chia thành hai nhóm ngồi theo hai vòng tròn đồng tâm như hai vòng tròn của một ổ bi và đối diện nhau để tạo điều kiện cho mỗi HS có thể trao đổi với lần lượt các HS ở nhóm khác Cách thực hiện:

Khi thảo luận, mỗi HS ở vòng trong sẽ trao đổi với HS ở vòng ngoài Sau ít phút thì HS vòng ngoài ngồi yên, HS vòng trong chuyển chỗ theo chiều kim đồng hồ, tương

tự như vòng bi quay, để luôn hình thành các nhóm đối tác mới

+ Kĩ thuật tranh luận ủng hộ và phản đối:

Tranh luận ủng hộ - phản đối (tranh luận chia phe) là một kĩ thuật dùng trong thảo luận, trong đó đề cập về một chủ đề có chứa đựng xung đột

Những ý kiến khác nhau và những ý kiến đối lập được đưa ra tranh luận nhằm mục đích xem xét chủ đề dưới nhiều góc độ khác nhau

Mục tiêu của tranh luận không phải là nhằm “đánh bại” ý kiến đối lập mà nhằm xem xét chủ đề dưới nhiều phương diện khác nhau

Các thành viên được chia thành hai nhóm theo hai hướng ý kiến đối lập nhau về một luận điểm cần tranh luận

Một nhóm cần thu thập những lập luận ủng hộ, còn nhóm đối lập thu thập những luận cứ phản đối đối với luận điểm tranh luận

Sau khi các nhóm đã thu thập luận cứ thì bắt đầu thảo luận thông qua đại diện của luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 34

hai nhóm

Sau khi các lập luận đã đưa ra thì tiếp theo là giai đoạn thảo luận chung và đánh giá, kết luận thảo luận

+ Kĩ thuật khăn trải bàn:

HS được chia thành các nhóm nhỏ từ 4 - 6 người Mỗi nhóm sẽ có một tờ giấy A0 đặt trên bàn, như là một chiếc khăn trải bàn

Chia giấy A0 thành phần chính giữa và phần xung quanh, tiếp tục chia phần xung quanh thành 4 hoặc 6 phần tuỳ theo số thành viên của nhóm (4 hoặc 6 người)

Mỗi thành viên sẽ suy nghĩ và viết các ý tưởng của mình (về một vấn đề nào đó

mà GV yêu cầu) vào phần cạnh khăn trải bàn trước mặt mình Sau đó thảo luận nhóm, tìm ra những ý tưởng chung và viết vào phần chính giữa khăn trải bàn

Khi tiến hành thảo luận nhóm, cần đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau:

- Quy mô nhóm có thể lớn hoặc nhỏ phụ thuộc và vấn đề thảo luận Tuy nhiên,

nhóm có từ 6- 8 HS là tốt nhất, vì số HS như vậy vừa đủ để đảm bảo tất cả HS có thể tham gia ý kiến nhưng cũng vừa đủ lớn để đảm bảo rằng HS có thể trao đổi ý kiến, quan điểm của mình về vấn đề đang thảo luận

- GV phân chia nội dung bài giảng thành những vấn đề nhỏ có mối liên hệ với nhau Mỗi vấn đề nhỏ là một nội dung cần thảo luận

- Mỗi nhóm phải có một nhóm trưởng để điều khiển, duy trì hoạt động của nhóm

và có thư ký để ghi đầy đủ các ý kiến trong quá trình thảo luận

- Tại một thời điểm có thể giao cho nhiều nhóm cùng thảo luận một vấn đề nhưng cũng có thể giao cho mỗi nhóm một vấn đề khác nhau, sự liên kết giữa các nhóm sẽ tạo

ra được sự thống nhất chung của bài dạy Tùy theo mục tiêu bài, GV có thể kết hợp nhiều cách theo những mức độ nhất định để đảm bảo tính phù hợp

- Các sản phẩm thảo luận của cá nhân hay nhóm được thể hiện trên các sản phẩm thảo luận như: Bảng tài liệu, mô hình hay các bản báo cáo Sản phẩm đó phải được trình bày trước lớp hoặc nhóm trong lớp để mọi người góp ý, nhận xét, đánh giá

- GV cần đảm bảo các nhóm đều được nhận xét và nhận được phản hồi từ các nhóm khác Trong quá trình thảo luận, GV cần kiểm tra việc ghi chép của thư ký và quan sát để luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 35

nắm bắt được thái độ, mức độ tích cực của từng HS khi tham gia thảo luận

- Sau khi kết thúc thảo luận, GV cần có nhận xét, đánh giá, tổng hợp ý kiến, đưa

ra kết luận cuối cùng về vấn đề thảo luận, thực hiện công tác cố vấn, trọng tài và kịp thời khen ngợi, khích lệ đối với những nhóm, những cá nhân làm tốt

- Khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm cần xác định đúng hoạt động của

GV và HS

GV thiết kế các nhiệm vụ, các tình huống học tập cho HS

Nghiên cứu cách thức chia nhóm và phân chia vai trò của các thành viên trong nhóm, bố trí không gian lớp học, dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học trong thảo luận nhóm

HS chủ động, tích cực nhận nhiệm vụ, tham gia trao đổi, thảo luận, giải quyết vấn

đề Mỗi HS phải có trách nhiệm tương trợ, giúp đỡ, động viên, khuyến khích cũng như nhắc nhở các thành viên khác trong nhóm hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian quy định để hưởng thành quả chung của nhóm

- Sau khi kết thúc hoạt động thảo luận nhóm, GV phải tổ chức cho HS báo cáo

kết quả và tổng kết rút kinh nghiệm, đồng thời đóng vai trò là người nhận xét, đánh giá GV cần thực hiện nhiều phương thức đánh giá để khắc phục được tình trạng chỉ quan tâm đến nhóm mà không chú ý từng HS, chỉ quan tâm kết quả học tập mà không chú ý sự tiến bộ của từng HS Kiểm tra đánh giá phải nhằm động viên khuyến khích kịp thời những HS tích cực, đồng thời lưu ý đến những HS có năng lực yếu để các em

có thêm lòng tự tin, phương pháp hoàn thành nhiệm vụ

1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm

* Ưu điểm

Qua nghiên cứu của các nhà giáo dục thì dạy học bằng phương pháp thảo luận nhóm có một số ưu điểm sau:

Thứ nhất, giảm bớt được tính chủ quan, phiến diện, tăng tính khách quan, khoa

học khi học sinh nắm kiến thức Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ

Thứ hai, học sinh sẽ rèn được kỹ năng diễn đạt, phương pháp tư duy, kỹ năng phê

phán, kỹ năng giao tiếp Tăng cường tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh tập trung vào bải giảng hơn

Trang 36

Thứ ba, tạo không khí sôi nổi, cởi mở trong giờ học Kích thích thi đua giữa các

thành viên trong nhóm và giữa các nhóm

Thứ tư, tạo cơ hội để GV cũng như các thành viên trong lớp học làm quen, trao

đổi và hợp tác với nhau, hình thành thói quen tương tác trong học tập, góp phần làm tăng bầu không khí lớp học, sự tin tưởng và đoàn kết giữa các thành viên Thông qua phương pháp thảo luận nhóm, GV, HS không những được thoả mãn nhu cầu giao tiếp,

có cảm giác an toàn mà còn xuất hiện những hứng khởi làm tăng hiệu suất làm việc do

có sự tương tác mặt đối mặt giữa các thành viên, có sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực và trách nhiệm phải giải thích vấn đề thuộc về từng cá nhân trong nhóm, hình thành kĩ năng hợp tác nhóm và kĩ năng xử lí tình huống trong nhóm

Thứ năm, kích thích sự thi đua giữa các thành viên trong nhóm, đặc biệt là trong

việc học tập các chủ đề có tính sáng tạo cao, rèn luyện, phát triển các kỹ năng tư duy phân tích, tổng hợp…

Thứ sáu, tạo cơ hội cho GV có thông tin phản hồi về người học Đây cũng là

phương pháp tạo điều kiện để GV làm giàu thêm tri thức của mình bằng con đường tiếp thu những ý kiến phát biểu, suy nghĩ và cách giải quyết vấn đề sáng tạo của HS.Nhờ vậy, hoạt động tương tác giữa GV và HS diễn ra thường xuyên hơn Qua đó, GV

có thể học hỏi thêm được tri thức và kinh nghiệm từ phía người học

Như vậy, nếu phương pháp thảo luận nhóm được tổ chức tốt sẽ giúp tăng cường tính tích cực, chủ động và giúp HS tập trung vào bài học, phát triển được kỹ năng tư duy và óc phê phán, các kỹ năng giao tiếp và xã hội quan trọng khác

* Hạn chế

Mặc dù có nhiều ưu điểm, nhưng phương pháp thảo luận nhóm cũng có những khó khăn, hạn chế nhất định đó là:

Thứ nhất, HS khi thảo luận dễ chệch hướng với chủ đề mà GV đưa ra nhất là với

chủ đề có nội dung phong phú hấp dẫn

Thứ hai, để có được một buổi học sử dụng phương pháp thảo luận nhóm có hiệu

quả thì GV và HS đều phải chuẩn bị, đầu tư nhiều thời gian và sức lực

Thứ ba, kết quả học tập của nhóm phụ thuộc rất nhiều vào tinh thần tham gia trách

nhiệm của các thành viên trong nhóm, nếu không tổ chức tốt, thảo luận nhóm trở thành hoạt động tích cực tìm tòi của số ít HS Không phát huy được tính tích cực của đa số luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 37

HS Khi đó, thảo luận nhóm sẽ rất dễ trở thành sự độc diễn của một số ít thành viên

tích cực, trái lại với các thành viên khác trong nhóm sẽ trở thành “người ngoài cuộc”

- một hiện tượng khá phổ biến trong dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm

Thứ tư, thảo luận nhóm dễ gây hứng thú cho HS nhưng nếu sử dụng nhiều trong

một tiết học dễ dẫn đến trạng thái mệt mỏi, trì trệ

Mặc dù có những khó khăn và hạn chế nhất định, nhưng thảo luận nhóm là một trong những phương pháp phát huy được tính tích cực, tự giác của người học Phương pháp này tạo ra một môi trường học tập thuận lợi giúp phát huy trí tuệ tập thể Nếu GV

là người có tâm huyết, có quy trình và có biện pháp tổ chức thảo luận hiệu quả thì những khó khăn, hạn chế nêu trên hoàn toàn có khả năng khắc phục được

1.2.4 Cấu trúc và nội dung chương trình môn Giáo dục Công dân lớp 6

Môn GDCD ở trường THCS nhằm giáo dục cho HS các chuẩn mực xã hội đối với người công dân ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, trên cơ sở đó góp phần hình thành những nhân cách của con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, phù hợp với xu thế phát triển và tiến bộ của thời đại Học xong chương trình môn GDCD lớp 6, HS cần đạt được những yêu cầu sau đây:

* Về kiến thức

- Hiểu được những chuẩn mực đạo đức và pháp luật cơ bản, phổ thông, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi HS THCS trong các quan hệ với bản thân, với người khác, với công việc và với môi trường sống

- Hiểu được ý nghĩa của các chuẩn mực đối với sự phát triển cá nhân và xã hội;

sự cần thiết phải rèn luyện và cách thức rèn luyện để đạt được các chuẩn mực đó

* Về kĩ năng

- Biết đánh giá hành vi của bản thân và mọi người xung quanh; biết lựa chọn và thực hiện cách ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật, văn hoá xã hội giao tiếp và hoạt động (học tập, lao động tập thể, vui chơi giải trí …)

- Biết tự tổ chức việc học tập và rèn luyện bản thân theo yêu cầu của các chuẩn mực đã học

* Về thái độ

- Có thái độ đúng đắn, rõ ràng trước các hiện tượng, sự kiện đạo đức, pháp luật, văn hoá trong đời sống hằng ngày; có tình cảm trong sáng, lành mạnh đối với mọi người, đối với gia đình, nhà trường, quê hương đất nước

Trang 38

- Có niềm tin vào tính đúng đắn của các chuẩn mực đã học và hướng tới những giá trị xã hội tốt đẹp

- Có trách nhiệm đối với hành động của bản thân; có nhu cầu tự điều chỉnh, tự hoàn thiện để trở thành một chủ thể xã hội tích cực, năng động

* Nội dung và cấu trúc chương trình môn GDCD lớp 6

Nội dung chương trình môn GDCD lớp 6 được cấu trúc thành 2 phần

Phần thứ nhất: Các chuẩn mực đạo đức Phần thứ hai: Các chuẩn mực pháp luật

- Phần thứ nhất: Các chuẩn mực đạo đức

Bài 1: Tự chăm sóc, rèn luyện thân thể (1 tiết) Nội dung của bài này nói về ý nghĩa và các cách chăm sóc khỏe bản thân

Bài 2: Siêng năng, kiên trì (2 tiết) Bài học làm rõ khái niệm siêng năng, kiên trì;

ý nghĩa và các cách để rèn luyện tính siêng năng, kiên trì trong học tập và cuộc sống Bài 3: Tiết kiệm (1 tiết) Bài này nói về khái niệm tiết kiệm, ý nghĩa của tiết kiệm trong cuộc sống và cách thức để HS rèn luyện, thực hành đức tính tiết kiệm

Bài 4: Lễ độ (1 tiết) Nội dung của bài tập trung vào khái niệm lễ độ, ý nghĩa của

lễ độ trong cuộc sống và cách rèn luyện thông qua các hành động cụ thể

Bài 5: Tôn trọng kỉ luật (1 tiết) Nội dung của bài bao gồm định nghĩa tôn trọng

kỷ luật và ý nghĩa của tôn trọng kỷ luật trong gia đình, nhà trường, xã hội

Bài 6: Biết ơn (1 tiết) Nội dung của bài tập trung nói về khái niệm biết ơn, ý nghĩa của biết ơn trong cuộc sống và các cách rèn luyện lòng biết ơn

Bài 7: Yêu thiên nhiên, sống hoà hợp với thiên nhiên (1 tiết) Bào bao gồm khái niệm thiên nhiên, vai trò thiên nhiên và trách nhiệm của HS trong việc bảo vệ thiên nhiên Bài 8: Sống chan hoà với mọi người (1 tiết) Bài học trang bị cho HS kiến thức

về ý nghĩa của sống chan hoà với mọi người trong cuộc sống và cách để rèn luyện Bài 9: Lịch sử, tế nhị (1 tiết) Nội dung bài bao gồm khái niệm lịch sự, tế nhị; ý nghĩa của lịch sự tế nhị và các rèn luyện đức tính lịch sự, tế nhị

Bài 10: Tích cực, tự giác trong hoạt động tập thể và trong hoạt động xã hội (2 tiết) Nội dung của bài tập trung vào khái niệm tích cực, tự giác từ đó làm rõ các hành động thể hiện sự tích cực, tự giác trong hoạt động tập thể và lợi ích của việc tích cực,

tự giác trong các hoạt động tập thể, hoạt động xã hội

Trang 39

Bài 11: Mục đích học tập của HS (1 tiết) Nội dung bài làm rõ lý do cần có mục đích trong học tập, ý nghĩa của việc có mục đích trong học tập và trách nhiệm của HS trong học tập

- Phần thứ hai: Các chuẩn mực pháp luật

Bài 12: Công ước liên hợp quốc về quyền trẻ em (tiết 2) Nội dung bài bao gồm khái quát sơ lược về công ước, ý nghĩa của công ước đối với trẻ em và bổn phận của trẻ em

Bài 13: Công dân nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (tiết 2) Bài học trang

bị cho HS kiến thức về khái niệm công dân, căn cứ xác định công dân của một nước, mối quan hệ giữa công dân và nhà nước, bổn phận của trẻ em

Bài 14: Thực hiện trật tự an toàn giao thông (tiết 2) Nội dung của bài tập trung

về tình hình giao thông hiện nay, một số quy định đi đường và trách nhiệm của HS khi tham gia giao thông

Bài 15: Quyền và nghĩa vụ học tập (tiết 2) Bài này nói về nội dung của quyền và nghĩa vụ học tập của HS, trách nhiệm của nhà nhà nước và bổn phận của HS

Bài 16: Quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, thân thể, sức khỏe, danh dự

và nhân phẩm (tiết 1) Nội dung bài bao gồm quy định của pháp luật về quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của công dân

và trách nhiệm của công dân

Bài 17: Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở (tiết 1) Nội dung của bài này nói về quy định của pháp luật về quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của công dân và trách nhiệm của công dân

Bài 18: Quyền được đảm bảo an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín (tiết 1) Bài nói về quy định của pháp luật về quyền được đảm bảo an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của công dân và trách nhiệm của công dân

1.2.5 Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6

Xét từ đặc thù chương trình Giáo dục công dân lớp 6 ở trường THCS, vận dụng phương pháp thảo luận nhóm không chỉ trực tiếp đáp ứng những yêu cầu, mục tiêu chung của môn học mà còn có vai trò đối với hoạt động dạy của GV và hoạt động học luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 40

của HS.Trong chương trình môn GDCD lớp 6, GV có thể vận dụng nhiều phương pháp

và hình thức tổ chức rất đa dạng, phong phú bao gồm các phương pháp truyền thống (thuyết trình, giảng giải, trực quan, đàm thoại…) và các phương pháp dạy học tích cực (đóng vai, thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi, dạy học bằng tình huống, giải quyết vấn

đề ), bao gồm cả hình thức: học theo lớp, theo nhóm và cá nhân Mỗi phương pháp

và hình thức dạy học môn GDCD đều có mặt mạnh và hạn chế riêng, phù hợp với từng tiết và nội dung bài học Vai trò, ý nghĩa của các phương pháp được đảm bảo thực hiện bởi sự lựa chọn đơn vị kiến thức để vận dụng các phương pháp dạy học phù hợp với nội dung, mục tiêu bài học và đối tượng HS

Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 6 có thể được khái quát dưới các bình diện dưới đây:

Một là, vận dụng thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 6 góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học

Môn GDCD lớp 6 với các đơn vị kiến thức khá gần gũi với HS, với đời sống thực tiễn Đó là những kiến thức không quá trừu tượng như: Tự chăm sóc, rèn luyện thân thể; siêng năng, kiên trì; tiết kiệm; lễ độ; tôn trọng kỉ luật; biết ơn; yêu thiên nhiên, sống hoà hợp với thiên nhiên; sống chan hoà với mọi người; lịch sự, tế nhị….; các chuẩn mực cơ bản về pháp luật như: quyền trẻ em; thực hiện trật tự an toàn giao thông; quyền và nghĩa vụ học tập; quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở; quyền được đảm bảo an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín…

Những vấn đề nêu trên mặc dù không trừu tượng đối với HS lớp 6 nhưng lại đòi hỏi sự liên hệ, vận dụng rất cao của các em vào những tình huống thực tế, qua đó hình thành và phát triển ở HS các quan điểm, các hành vi đạo đức đúng đắn trong đời sống hàng ngày ở trường và ở ngoài xã hội; cùng với đó là các kỹ năng tự điều chỉnh, tự hoàn thiện bản thân theo các yêu cầu của đạo đức xã hội Điều này có thể được đáp ứng khi HS tích cực tham gia thảo luận nhóm về các vấn đề đạo đức mà GV đưa ra Như vậy, khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm kết hợp với các phương pháp khác như nêu vấn đề, thuyết trình, đàm thoại và sắm vai, GV có thể nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy đáp ứng yêu cầu và mục tiêu môn học

Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp HS tham gia một cách chủ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Tiêu đề	Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường trung học cơ sở thành phố Thái Nguyên
Tác giả	Hoàng Vũ Vân Hoa
Người hướng dẫn	TS. Trần Thị Lan
Trường học	Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
Chuyên ngành	Giáo dục chính trị
Thể loại	Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục
Năm xuất bản	2020
Thành phố	Thái Nguyên

Định dạng
Số trang	132
Dung lượng	1,49 MB