Yêu cầu cần đạt về kĩ năng đọc truyện ngắn hiện đại Lớp 10: Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện như: nhân vật, câu chuyện, người kể chuyện ngôi thứ 3 người kể chuyện toà
Trang 1MỤC TIÊU VÀ NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VỀ NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TRUYỆN NGẮN HIỆN ĐẠI
1 Yêu cầu cần đạt về kĩ năng đọc truyện ngắn hiện đại
Lớp 10: Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện như: nhân vật,
câu chuyện, người kể chuyện ngôi thứ 3 (người kể chuyện toàn tri) và người kể chuyện ngôi thứ nhất (người kể chuyện hạn tri), điểm nhìn, lời người kể chuyện, lời nhân vật,
Lớp 11: Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện ngắn hiện đại
như: không gian, thời gian, câu chuyện, nhân vật, người kể chuyện ngôi thứ 3 (người
kể chuyện toàn tri) và người kể chuyện ngôi thứ nhất (người kể chuyện hạn tri), sự thay đổi điểm nhìn, sự nối kết giữa lời người kể chuyện, lời nhân vật,
Lớp 12: Phân tích và đánh giá được sự phù hợp của người kể chuyện, điểm
nhìn trong việc thể hiện chủ đề của VB.
Trên phương diện hình thức, yêu cầu đọc truyện ngắn tập trung vào các yếu tố
sau: [1] nhân vật, [2] người kể chuyện, [3] điểm nhìn, [4] lời người kể chuyện và lời nhân vật, [5] không gian, thời gian Các yêu cầu ở mỗi lớp sẽ tịnh tiến theo định
hướng năng lực, chẳng hạn như đối với người kể chuyện và lời người kể chuyện:
Nhận biết và phân
tích được người kể
chuyện, lời người kể
chuyện
Nhận biết và phân tích được người kể chuyện, sự nối kết giữa lời người kể chuyện và lời nhân vật
Phân tích và đánh giá được sự phù hợp của người kể chuyện, điểm nhìn trong việc thể hiện chủ đề của VB
Trong đó, năng lực đọc truyện ngắn hiện đại được tập trung hình thành và phát triển ở chương trình Ngữ văn lớp 11
2 Định hướng chung
- Bám sát và đáp ứng đầy đủ mục tiêu bài học, cụ thể là bám sát các YCCĐ về đọc đã phân bố cho bài học và cho mỗi VB trong cụm ngữ liệu
- Bám sát và tuân thủ quy trình dạy đọc hiểu trên lớp, gồm các khâu Trước khi đọc, Trong khi đọc, Sau khi đọc để hình thành các kĩ năng và rộng hơn là năng lực đọc
hiểu truyện ngắn hiện đại cho HS
Trang 2- Chú ý đúng mức đến việc phối hợp các cấp độ nhận thức của HS trong tiếp nhận VB thông qua một hệ thống câu hỏi dẫn dắt, khơi gợi để HS tự trải nghiệm và khám phá văn bản, từng bước chủ động kinh nghiệm, phương pháp đọc VB
3 Thiết kế các hoạt động dạy đọc tiếp cận truyện ngắn hiện đại theo định hướng năng lực
a) Trước khi đọc
- Mục tiêu: HS được kích hoạt tri thức thể loại truyện ngắn hiện đại, kiến thức
nền liên quan đến chủ đề VB, có thể tạo sự liên hệ giữa kinh nghiệm đọc trước đó của bản thân với nội dung VB, bước đầu dự đoán được nội dung văn bản
- Hướng triển khai:
+ Kết nối với các truyện ngắn đương đại đã đọc/ học (đưa VB vào mạng lưới thể loại truyện ngắn) để huy động kinh nghiệm đọc thể loại này
+ Kết nối với các truyện ngắn đã đọc của tác giả để đưa ra dự đoán về đề tài, chủ
đề của VB
+ Kết nối với các truyện ngắn cùng chủ đề, bối cảnh của tác phẩm để đưa ra dự đoán, suy luận về nội dung tự sự của VB
+ Từ nhan đề truyện ngắn dự đoán về cảm hứng chủ đạo của VB…
Tri thức về truyện ngắn hiện đại là công cụ để HS có thể tham gia đọc VB một cách hiệu quả theo đặc trưng thể loại
Những thông tin cơ bản về tên tác giả, tên VB, thể loại, bối cảnh sáng tác là những manh mối quan trọng giúp HS biết huy động kiến thức và mạng lưới VB phù hợp, hình thành bộ bách khoa liên VB của riêng mình, sẵn sàng đưa nó vào cuộc chơi phỏng đoán nội dung, ý nghĩa
b) Trong khi đọc
- Mục tiêu: HS biết vận dụng các kĩ năng đọc (dự đoán, theo dõi, suy luận,
tưởng tượng…) trong quá trình đọc, tương tác tích cực với VB
- Hướng triển khai: GV vận dụng lý thuyết thể loại để xây dựng hệ thống câu
hỏi trong khi đọc, định hướng HS nhận biết một số đặc trưng thể loại ngay trong quá trình đọc Đó là “dữ kiện” để HS hoạt động hiệu quả và tích cực trong giai đoạn sau khi đọc
Trang 3- Nội dung hoạt động: GV có thể xây dựng PHT trong khi đọc, hướng dẫn mẫu
cho HS thực hiện qua kĩ thuật nói to suy nghĩ và yêu cầu các em thực hiện HS chia sẻ kết quả đọc theo nhóm học tập và trước lớp Như vậy, vòng tròn văn chương được mở rộng, HS trở thành bạn đọc tích cực trong cộng đồng lớp học
Một số câu hỏi/yêu cầu nhóm đề xuất cho việc thiết kế PHT Trong khi đọc (GV cân nhắc vị trí đặt để phù hợp trong VB):
1 Câu chuyện đang được kể từ điểm nhìn ngôi thứ nhất hay ngôi thứ ba?
2 Người kể chuyện biết gì về các nhân vật khác? Người kể biết về các nhân vật đến mức nào?
3 Hãy chú ý sự kết hợp giữa lời kể sự việc và lời miêu tả của người kể chuyện.
4 Những câu hỏi trong đoạn kết của truyện có tác dụng gì?
…
c) Sau khi đọc
- Mục tiêu:
+ Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện như: nhân vật, câu chuyện, người kể chuyện, điểm nhìn, lời người kể chuyện, lời nhân vật,
+ Phân tích và đánh giá được chủ đề, tư tưởng, thông điệp mà tác phẩm truyện muốn gửi đến người đọc thông qua hình thức nghệ thuật của VB; Phân tích được một
số căn cứ để xác định chủ đề
+ Nêu được ý nghĩa hay tác động của tác phẩm văn học đối với quan niệm, cách nhìn, cách nghĩ và tình cảm của người đọc; Thể hiện được cảm xúc và sự đánh giá của
cá nhân về tác phẩm
- GV tổ chức cho HS đọc hiểu chi tiết tác phẩm theo nhóm vấn đề bám sát đặc trưng truyện ngắn hiện đại:
(1) Đọc hiểu các đặc điểm của truyện ngắn như nhân vật, câu chuyện, người kể
chuyện, điểm nhìn và sự thay đổi điểm nhìn, sự kết nối giữa lời người kể chuyện và nhân vật, không gian, thời gian.
(2) Hướng dẫn HS nêu tác động của truyện ngắn, liên hệ, mở rộng vấn đề
Trang 4MỤC TIÊU VÀ NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VỀ NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TRUYỆN KÍ
1 Yêu cầu cần đạt về kĩ năng đọc văn bản truyện kí
Năng lực đọc văn bản truyện kí được tập trung hình thành và phát triển trong chương trình Ngữ văn 11
- Nhận biết và phân tích được sự kết hợp giữa hư cấu và phi hư cấu trong truyện kí
- Phân tích được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm; nhận xét được những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản
2 Định hướng chung
Trọng tâm của bài học là hướng dẫn HS đọc hiểu VB văn xuôi có sự kết hợp phi
hư cấu với hư cấu Đây là mục tiêu hàng đầu của kĩ năng đọc truyện kí Để giúp HS đạt được các YCCĐ của việc đọc thể loại này, việc tổ chức dạy đọc cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
- Bám sát và đáp ứng đầy đủ mục tiêu bài học, cụ thể là bám sát các YCCĐ về đọc đã phân bố cho bài học và cho mỗi VB trong cụm ngữ liệu
- Bám sát và tuân thủ quy trình dạy đọc hiểu trên lớp, gồm các khâu Trước khi đọc, Trong khi đọc, Sau khi đọc để hình thành các kĩ năng và rộng hơn là năng lực đọc
hiểu truyện ngắn hiện đại cho HS
- Chú ý đúng mức đến việc phối hợp các cấp độ nhận thức của HS trong tiếp nhận VB thông qua một hệ thống câu hỏi dẫn dắt, khơi gợi để HS tự trải nghiệm và khám phá văn bản, từng bước chủ động kinh nghiệm, phương pháp đọc VB
3 Phương pháp tiếp cận văn bản truyện kí theo định hướng năng lực
- GV tổ chức cho HS đọc hiểu chi tiết tác phẩm theo nhóm vấn đề bám sát đặc trưng thể loại truyện kí
(1) Tìm hiểu câu chuyện và ý nghĩa của câu chuyện trong tác phẩm
(2) Nhận biết và phân tích sự kết hợp phi hư cấu – hư cấu trong VB
(3) Phân tích nhân vật trong tác phẩm truyện kí
(4) Rút ra đặc điểm chung của truyện kí và lưu ý về cách đọc